اخبار

بی‌بی‌سی: عباس عراقچی، معاون وزیر امور خارجه ایران و از اعضای تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای، از انتشار محتوای “یک جلسه خصوصی و کاری” با شورای خبر رادیو تلویزیون دولتی ایران انتقاد کرده و این کار را “خلاف بیّن اداری و مغایر با منافع و امنیت ملی” خوانده است.

او چاپ این گفت‌وگو در سایت خبرگزاری صدا و سیما را “غیرحرفه‌ای و غیراخلاقی” دانسته و محتوای منتشرشده را “ناقص، مخدوش و با اغلاط فراوان محتوایی و نگارشی” توصیف کرده است.

دیروز شنبه ۱۰ مرداد، سایت صدا و سیما گفت‌وگویی از آقای عراقچی منتشر کرد که او در آن برنامه هسته‌ای ایران را “خسرانی بزرگ” از نظر اقتصادی خوانده و همین طور از نگرانی شدید مقام‌های ایران از حمله آمریکا در اواسط دهه ۱۳۸۰ صحبت کرده بود.

این گفت‌وگو چند ساعت بعد از انتشار، از سایت صدا و سیما حذف شد و توضیح داده شد که چاپ این مطلب “ناشی از یک خطای برداشت بوده است.”
‘جزییات آزاردهنده’

آقای عراقچی در جلسه با مدیران صدا وسیما گفت که اگر ایران بخواهد سراغ بمب برود، توافق هسته ای با قدرت های جهانی “شکستی کامل است”، اما اگر به دنبال غنی‌سازی مشروع بین‌المللی و برنامه هسته‌ای کاملا صلح آمیز باشد، این توافق “پیروزی بزرگی” است.

او در اظهاراتی کم‌سابقه درباره جنبه اقتصادی برنامه هسته‌ای گفته بود: “اگر برنامه هسته‌ای کشورمان را بخواهیم صرفا با معیارهای اقتصادی بسنجیم خسرانی بزرگ است، یعنی اگر هزینه مواد تولیدی را بخواهیم محاسبه کنیم اصلا تصورش را نمی‌توانیم کنیم، اما ما این هزینه‌ها را برای عزت، استقلال و پیشرفت‌مان داده‌ایم برای اینکه زیر بار زورگویی دیگران نرویم.”

آقای عراقچی “جزییات آزاردهنده” مذاکرات هسته‌ای را با تلفات و خسارت‌های یک “عملیات موفق” جنگی مقایسه کرده که در آن کسی درباره این که “چند دستگاه تانک از دست دادیم یا چند نفر شهید شدند” صحبت نمی‌کند.

بنا بر توافق هسته‌ای وین، ایران باید برای لغو تحریم‌های بین‌المللی دست کم ده سال از فعالیت‌های حساس هسته‌ای خود مانند غنی‌سازی با درصد بالا دست بکشد و بخشی از تاسیسات خود را تعطیل کند یا تغییر کاربری دهد.
آقای عراقچی می‌گوید حسین فریدون، برادر رئیس جمهور ایران دخالتی در مذاکرات نداشته است
ارتباط با رئیس جمهور به زبان سرخه‌ای

او در گفت‌وگو با مدیران صدا و سیما با اشاره به دستور صریح رهبر ایران در ارتباط با باقی ماندن دست کم هزار سانتریوفیوژ در تاسیسات فردو، گفته است که این تاسیسات “ارزش علمی و صنعتی” ندارد، بلکه “ارزش فردو به این است که نمی‌شود به آنجا حمله کرد.”

معاون وزیر امور خارجه ایران همچنین از دخالت مستقیم رهبر ایران در بعضی “جزییات مذاکرات” خبر داده و گفته “در طول مذاکرات اخیر هم دو بار پیک‌هایی آمد و برای ما پیغام‌هایی آورد”.

همچنین به گفته آقای عراقچی، حسین فریدون، برادر و دستیار ارشد حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران دخالتی در مذاکرات نداشته و به عنوان رابط تیم مذاکره‌کننده با رییس‌جمهور عمل می‌کرده است.

“او در تماس‌هایش می‌توانست درباره مسائل فوری به زبان سمنانی و سرخه‌ای سوال کند و اینها هم می‌توانست کمک‌کننده باشد، همچنان که در جبهه چیزی کم می‌آوردند سمنانی‌ها پشت بی‌سیم می‌رفتند”.
نگرانی از حمله نظامی

نگرانی شدید مقام‌های ایران از حمله نظامی آمریکا از دیگر مسائلی است که آقای عراقچی در جلسه با شورای خبر صدا وسیما مطرح کرده است.

او از تهدید نظامی ایران “در حد اعلا” و با خبر نبودن مردم از جزییات این تهدیدها خبر داده و گفته است: “دوستان سپاهی و نظامی ما می‌دانند شب‌هایی بود حدود سال‌های مثلا ٨۶-٨٥، که ما هر شب با این نگرانی [مواجه بودیم] که فردا صبح ممکن است تمام امکانات لازم برای حمله به ایران را دورتادور ایران چیده باشند.”

به گفته آقای عراقچی در آن مقطع “حمله به ایران فقط به اراده سیاسی آقای اوباما مانده بود که تصمیم بگیرند و بزنند”.
عراقچی گفت که دستور صریح رهبر ایران این بود که هزار سانتریفیوژ آماده به کار باید در فردو بماند

او همچنین تصویب برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) در مجلس را “به صلاح” ندانسته چرا که به گفته او “مجموعه‌ای اقدامات داوطلبانه در برجام هست که اگر مجلس آن را تصویب کند تبدیل به اقدامات اجباری می‌شود”.

شماری از نمایندگان مجلس با استناد به قانون اساسی و لزوم تأیید معاهدات بین‌المللی در مجلس، خواهان تصویب توافق وین و تبدیل آن به قانون شده‌اند، اما در مقابل دولت گفته است که برجام یک پیمان بین‌المللی نیست که نیاز به تصویب مجلس داشته باشد.

آقای عراقچی به صحبت‌های رهبر ایران درباره لزوم طی روند قانونی در ارتباط با توافق هسته‌ای اشاره کرده، اما گفته است که آیت‌الله خامنه‌ای “در دو سه باری که به این موضوع اشاره کردند اسمی از مجلس نیاوردند”.

اظهارات صریح آقای عراقچی در حالی منتشر شده است که دولت ایران تلاش می‌کند از “شبهه‌افکنی و ایجاد یاس و تردید” درباره توافق هسته‌ای جلوگیری کند.

هفته گذشته وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران در نامه‌ای محرمانه از رسانه‌های داخل ایران خواست از انتشار مطالبی که “دستاوردهای مذاکرات هسته‌ای” را زیر سوال می‌برد یا “القای تقابل میان دیدگاه‌های مقامات عالی‌رتبه نظام” می‌کند، بپرهیزند.

رادیوفردا: محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در مقاله‌ای که روز جمعه، نهم مردادماه، در روزنامه بریتانیایی گاردین منتشر شد چنین اظهار نظر کرد که توافق اتمی وین میان ایران و گروه ۵+۱ جایگاه ایران را به عنوان منطقه‌ای عاری از سلاح اتمی تثبیت می‌کند و حال نوبت باقی خاورمیانه است که به ایران بپیوندد.

به گفته آقای ظریف، حال نوبت کشورهایی چون اسرائیل است که دست از سلاح اتمی خود بشویند.

اسرائیل که مقامات عالی‌رتبه آن با توافق اتمی وین کاملا مخالفت کرده‌اند هرگز اذعان نکرده که زرادخانه هسته‌ای دارد و سال‌هاست که سیاست «ابهام هسته‌ای» را پیشه کرده است، نه تایید می‌کند که سلاح اتمی دارد و نه رد.

با این حال آن طور که روزنامه گاردین نوشته است، کارشناسان بر این عقیده‌اند که اسرائیل دست‌کم ۸۰ کلاهک هسته‌ای دارد.

جمهوری اسلامی و طرف مقابلش یعنی گروه ۵+۱ روز ۲۳ تیرماه گذشته در وین، پایتخت اتریش، رسما اعلام کردند که پس از سال‌ها مذاکره به توافق رسیده‌اند که از یک سو ایران از فعالیت گسترده در زمینه هسته‌ای دست بکشد و در مقابل از بار تحریم‌هایی که بر تهران تحمیل شده کاسته شود.

حال وزیر خارجه ایران در مقاله خود انگشت اتهام را به سوی اسرائیل و همین طور کشورهای خارج از معاهده ان‌پی‌تی یا پیمان منع گسترش سلاح‌های اتمی گرفته و می‌گوید که حال نوبت آنهاست که فاصله میان خود و کشورهای امضاکننده ان‌پی‌تی را پر کنند.

روزنامه گاردین در گزارش خود از مقاله وزیر خارجه ایران نظرات او را طعنه‌ای به پنج عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل یعنی آمریکا، روسیه، فرانسه، چین و بریتانیا به علاوه سه کشور اتمی دیگر می‌داند که همچون اسرائیل تاکنون از امضا کردن ان‌پی‌تی خودداری کرده‌اند: هند، پاکستان و کره شمالی.

او می‌نویسد: «امروز و در پی توافق وین، وقت آن است که دارندگان سلاح اتمی با در پیش گرفتن اقدامات جدی برای خلع سلاح و تقویت رژیم عدم گسترش اتمی این فاصله را پر کنند.»

محمدجواد ظریف ادامه می‌دهد: «وقت آن است که دارندگان سلاح اتمی با این واقعیت حیاتی کنار بیایند که امروزه ما در فضای امنیت جهانی زندگی می‌کنیم.»

به اعتقاد آقای ظریف، یک گام «در جهت درست» می‌تواند آغاز گفت‌وگوهایی برای رسیدن به پیمان حذف سلاح‌های اتمی باشد، پیمانی «با پشتوانه نظارت قوی و سازوکار راستی‌آزمایی».

از سال ۱۹۸۶ یعنی حدود پایان دوره جنگ سرد که گفته می‌شد بیش از ۶۵ هزار کلاهک هسته‌ای در دنیا وجود دارد، قدرت‌های اتمی دنیا زرادخانه‌های خود را کوچک کرده‌اند.

در حال حاضر، آن طور که روزنامه گاردین نوشته است، کمتر از ۱۶ هزار کلاهک هسته‌ای در دنیا هست که از این میان نزدیک به ۱۵ هزار در دست آمریکا و روسیه است.

بی‌بی‌سی: گفتگوهای هسته ای ایران و قدرت های جهانی، در شرایطی به سرانجام رسید که روایت های متفاوتی در باره نقش آیت‌الله خامنه‌ای در این مذاکرات مطرح شده بود: حسن روحانی نقش رهبر جمهوری اسلامی ایران در گفتگوها را “تعیین کننده” خوانده و اصولگرایان منتقد، مذاکره کنندگان را به بی توجهی به دیدگاه های رهبر متهم کرده بودند.

احتمالا به همین دلیل، قبل و بعد از گفتگوها، منتقدان و موافقان مذاکرات در تلاش بوده اند تا با نقل سخنانی از آیت‌الله خامنه‌ای یا ذکر اخباری در مورد میزان دخالت او در مذاکرات، راس هرم قدرت سیاسی در ایران را همراه با دیدگاه های خود نشان دهند.

همزمان، گرچه آیت‌الله خامنه‌‌ای در سخنرانی‌های عمومی، به اعلام موضع رسمی درباره گفت‌وگوهای هسته ای، مذاکره با آمریکا یا اعضای تیم مذاکره‌کننده پرداخته، اما سکوت او و نزدیکانش در قبال بسیاری از نقل قول های منتسب به رهبر ایران، بازار این نقل‌قول‌ها را داغ‌تر کرده است.

رویه کلی دفتر آیت الله خامنه ای، سکوت در مقابل اخباری که بدون رضایت این دفتر به رهبر نسبت داده می شود نبوده است. برای مثال می‌توان به حداقل سه تکذیبیه دفتر رهبری اشاره کرد که در زمان هایی نزدیک به انتخابات ۱۳۸۸ – در تاریخ های ۲۱ خرداد، ۱۰شهریور و ۲۳ شهریور – منتشر شده اند؛ و از قضا هر سه در واکنش به اخباری بوده اند که به طور مستقیم یا غیرمستقیم به روابط آقای خامنه ای و اکبر هاشمی رفسنجانی ارتباط داشته اند

این در حالی است که رویه کلی دفتر آیت الله خامنه ای، سکوت در مقابل اخباری که بدون رضایت این دفتر به رهبر نسبت داده می شود نبوده است. برای مثال می‌توان به حداقل سه تکذیبیه دفتر رهبری اشاره کرد که نزدیک به انتخابات ۱۳۸۸ – در تاریخ های ۲۱ خرداد، ۱۰شهریور و ۲۳ شهریور – منتشر شده اند؛ و از قضا هر سه در واکنش به اخباری بوده اند که به طور مستقیم یا غیرمستقیم به روابط آقای خامنه ای و اکبر هاشمی رفسنجانی ارتباط داشته اند.

شاید به دلیل همین حساسیت ها بوده که نیروهای سیاسی ایران، زمانی برای نقل سخنان آیت‌الله خامنه‌ای در جلسات غیررسمی، عمدتا از عبارت‌هایی نظیر “یکی از مقام‌های بلندپایه نظام” یا “یکی از بزرگان نظام” استفاده می‌کرده اند.

به نظر می رسد که این رویه، در ارتباط با گفت‌وگوهای هسته‌ای، لزوما رعایت نشده است.
“من فقیه‌ هستم”

“بیجا می‌کنی شما از زبان او حرف بزنی”. این واکنش چند ماه پیش محمدجواد ظریف به مهدی کوچک‌زاده، نماینده مجلس و از اعضای جبهه پایداری بود، که در پایان جلسه غیرعلنی مجلس “از زبان” آیت‌الله خامنه‌ای گفته بود وزیر امور خارجه ایران “خائن” است.

اصولگرایان منتقد گفت‌وگوهای هسته‌ای، در نزدیک به دو سال گذشته نقل قول های مشابه فراوانی را در مورد مذاکرات و مذاکره کنندگان هسته ای انجام دادند که اغلب، منسوب به اظهارات رهبر جمهوری اسلامی در محافل خصوصی بودند.

در یکی از مشهورترین این موارد، جواد کریمی‌قدوسی، نماینده مجلس و عضو جبهه پایداری، گفت که رهبر ایران در دیدار با سران سه قوه، توافق‌نامه ژنو را دارای “ابهامات” زیادی توصیف کرده و گفته که به عنوان یک فقیه سه بار این توافق‌نامه را خوانده و به این نتیجه رسیده که از آن “تثبیت حق غنی‌سازی” به دست نمی‌آید. به گفته این نماینده مجلس، آیت‌الله خامنه‌ای اعضای تیم مذاکره‌کننده را به پافشاری نکردن بر حقوق هسته‌ای متهم کرده است.

کمی بعد از سخنان کریمی‌قدوسی، محمود نبویان – دیگر نماینده عضو جبهه پایداری در مجلس – با اشاره به جلسه سران سه قوه با رهبر جمهوری‌اسلامی، خبر از “ایرادهای اساسی” او نسبت به متن توافق ژنو داد و آن را “مغایر استقلال” ایران دانست.

جواد کریمی‌قدوسی، نماینده مجلس و عضو جبهه پایداری، گفت که رهبر ایران در دیدار با سران سه قوه، توافق‌نامه ژنو را دارای ‘ابهامات’ زیادی توصیف کرده و گفته که به عنوان یک فقیه سه بار این توافق‌نامه را خوانده و به این نتیجه رسیده که از آن ‘تثبیت حق غنی‌سازی’ به دست نمی‌آید

محمداسماعیل کوثری، نماینده مجلس و از فرماندهان سابق سپاه پاسداران، پس از پایان دور اول مذاکرات ژنو گفت که برخی از “مقام‌های عالی” نظام نسبت به این توافق انتقاد داشته و به همین دلیل٬ دستور تشکیل کمیته ای ویژه را برای نظارت بر مذاکرات هسته‌ای داده‌اند. چندی بعد احمد بخشایش، از اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس از تشکیل چنین کمیته ای مطابق “خواست رهبری” سخن گفت و هفته‌نامه ۹ دی، متعلق به حمید رسایی نماینده عضو جبهه پایداری، نوشت که رهبر ایران ضمن تذکر به حسن روحانی، خواستار “تقویت تیم مذاکرات” شده است.

تمام اینها در حالی بود که خبر تشکیل کمیته نظارت بر مذاکرات هسته ای، توسط مسئولان دولتی تکذیب شد.

در واکنشی دیگر به توافق ژنو، علیرضا زاکانی، از نمایندگان مجلس و رئیس اسبق بسیج دانشجویی، از “تذکر” آقای خامنه‌ای به تیم مذاکره‌کننده پس از این توافق خبر داد. ابراهیم آقامحمدی، از نمایندگان عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در اظهاراتی جداگانه گفت که در مساله “رآکتور اراک” متن توافق “بدون هماهنگی با مقامات ارشد نظام” تهیه شده است.

دفتر آیت الله خامنه ای و حتی منصوبان او، نه تنها مقابل تمام این نقل‌قول‌ها سکوت کردند، بلکه پاسخ رهبر ایران به نامه رئیس جمهور درباره توافق ژنو، بر حجم ابهامات راجع به موضع واقعی او افزود.

آقای خامنه ای در پاسخ به حسن روحانی که در نامه ای به او نوشته بود براساس توافق ژنو، حق غنی‌سازی جمهور‌‌ی‌اسلامی به رسمیت شناخته شده،‌ از اظهار نظر مستقیم در این باره خودداری کرد و نوشت که “دستیابی به آنچه مرقوم داشته‌اید” باعث “تقدیر و تشکر” است.

یکی از موضوعات مورد توافق در ژنو، یعنی انجام توافق جامع هسته ای در دو مرحله نیز، از جمله موضوعاتی بود که زمینه انتساب نقل قول های جدید به آیت الله خامنه ای شد. در پی این توافق، آقای خامنه ای در سخنانی بر لزوم انجام توافق نهایی هسته ای در یک مرحله تاکید کرد و پس از آن، جواد کریمی قدوسی مدعی شد که اعلام این موضوع توسط رهبر، نوعی واکنش به بی نتیجه ماندن توصیه های قبلی مذاکره کنندگان در مورد یک مرحله ای بودن توافق بوده است. آقای کریمی قدوسی مشخصا گفت: “به دلیل بی توجهی تیم مذاکره کننده، رهبر انقلاب مجبور شدند این مساله را به عموم مردم بیان کنند.”

این موضع گیری ها، البته در نهایت مانع دو مرحله ای بودن توفق هسته ای نشد، توافقی که رهبر ایران در هر دو مرحله آن، با پرهیز از اظهارنظر مستقیم، جا را برای طرح تفسیرهای متفاوت در مورد موضع واقعی خود باز گذاشت.

آیت الله خامنه ای، پس ازمرحله نهایی توافق جامع هسته ای در وین، ضمن پرهیز از اظهارنظر مستقیم در مورد متن توافق، از تلاش های مذاکره کنندگان تقدیر کرد و بررسی دقیق ‘متنی که فراهم آمده’ در ‘مسیر قانونی پیش‌بینی شده’ را مورد تاکید قرار داد. واکنشی که باعث شد تا حسین شریعتمداری نماینده آیت‌الله خامنه‌ای در موسسه کیهان، یادآوری کند که اگر رهبر جمهوری‌اسلامی با توافق یاد شده موافق بود، آن‌گاه ‘تاکید ایشان بر ضرورت بررسی دقیق متن آن ضرورتی نداشت’

به طور مشخص، پس از مرحله اول فرایند توافق در لوزان بر سر چهارچوب توافق نهایی، رهبر جمهوری اسلامی در واکنش به تبریک گویی برخی پیام های حکومتی گفت که هنوز “جایی برای موضع گیری” وجود ندارد و در چنین شرایطی “تبریک گفتن معنایی ندارد”.

آیت الله خامنه ای، پس ازمرحله نهایی توافق جامع هسته ای در وین هم، ضمن پرهیز از اظهارنظر مستقیم در مورد متن توافق، صرفا از تلاش های مذاکره کنندگان تقدیر کرد و بررسی دقیق ” متنی که فراهم آمده” در “مسیر قانونی پیش‌بینی شده” را مورد تاکید قرار داد.

واکنشی که باعث شد تا حسین شریعتمداری نماینده آیت‌الله خامنه‌ای در موسسه کیهان، یادآوری کند که اگر رهبر جمهوری‌اسلامی با توافق یاد شده موافق بود، آن‌گاه “تاکید ایشان بر ضرورت بررسی دقیق متن آن ضرورتی نداشت”.
اشراف بر “سیر تا پیاز” مذاکرات

حسن روحانی سال گذشته، در پاسخ به برخی منتقدان سیاست‌های هسته‌ای دولت خود گفته بود که برخی “متوجه نیستند که رهبری نظام، نقش تعیین کننده‌ای در سیاست‌های کلی نظام دارند و اختیار برخی از امور با ایشان است و ایشان باید تصمیم بگیرند”. چنین تاکیدی، شاه‌بیت مواضع دولت و حامیان آن، درباره رابطه آیت‌الله خامنه‌ای با گفت‌وگوهای هسته‌ای بوده است.

با این حال اعضای دولت و حامیان گفت‌وگوهای هسته‌ای، کمتر از منتقدان و مخالفان ادعای آگاهی از مواضع آیت الله خامنه ای را مطرح کرده اند.

حمید بعیدی‌نژاد، از مذاکره کنندگان هسته ای ایران، زمانی در توضیح این رویه گفت که مسئولان دولتی نمی خواهند از”اعتبار” رهبر ایران “خرج” کنند و به همین دلیل است که نمی‌گویند “همه جزئیات مذاکرات” با نظر آیت‌الله خامنه‌ای بوده است.

در عین حال، پس از توافق ژنو و اوج گرفتن انتقادهای اصول‌گرایان از تیم مذاکره‌کننده، اکبر هاشمی‌رفسنجانی رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام تاکید کرد که که آیت‌الله خامنه‌ای “هم قبل و بعد” از گفت‌وگوها به تایید “تیم دیپلماسی و کارهایشان” پرداخته است. در سخنانی مشابه، علی‌اکبر ناطق‌نوری، رئیس بازرسی دفتر آیت‌الله خامنه‌ای، اظهار داشت که وزارت امورخارجه “سیر تا پیاز مذاکرات” را با رهبر ایران در میان می‌گذارد.

پس از توافق ژنو و اوج گرفتن انتقادهای اصول‌گرایان از تیم مذاکره‌کننده، اکبر هاشمی‌رفسنجانی تاکید کرد که که آیت‌الله خامنه‌ای ‘هم قبل و بعد’ از گفت‌وگوها به تایید ‘تیم دیپلماسی و کارهایشان’ پرداخته است. در اظهار نظری مشابه، علی‌اکبر ناطق‌نوری اظهار داشت که وزارت امورخارجه ‘سیر تا پیاز مذاکرات’ را با رهبر ایران در میان می‌گذارد

در جریان حضور برخی اعضای دولت در مجلس نیز،‌ مشابه این ادعا توسط مسئولان دولتی بیان شده است. در پی یکی از جلسات غیرعلنی، از اسحاق جهانگیری معاون اول روحانی نقل شد که گفته است: “تمام مراحل مذاکرات با مشورت رهبری انجام می‌شود”.

در همین راستا، حسن روحانی و محمدجواد ظریف نیز در مناسبت های گوناگون، حمایت‌های آیت‌الله خامنه‌ای از تیم مذاکره‌کننده را نشانه‌ای از حمایت رهبر ایران از روند مذاکرات و نتایج به دست آمده توصیف کرده اند.

آقای خامنه‌ای، البته نظارت کلی خود بر مذاکرات را رد نکرده است، اما در عین حال گفته این ادعا که “جزئیات این مذاکرات، زیر نظر رهبری” است، اظهارنظری “دقیق” نیست،‌ چرا که وی بنای دخالت در “جزئیات مذاکرات” را ندارد.

در نهایت، گرچه دولت حسن روحانی، موفق شده به یک توافق جامع هسته‌ای با قدرت های جهانی دست پیدا کند، اما به نظر می‌رسد که با توجه به موضع آیت‌الله خامنه‌ای و تاکید او بر لزوم تصویب این توافق در “مسیر قانونی پیش‌بینی شده”، هنوز تمام مسیر طی نشده است.

می‌توان انتظار داشت که با توجه به شکل و محتوای موضع‌گیری‌های آیت‌الله خامنه‌ای، در هنگام بررسی این توافق‌نامه بار دیگر نقل‌قول‌هایی از آیت‌الله خامنه‌ای منتشر شود. نقل‌قول‌هایی که ممکن است به ابهام های بیشتر در مورد سرنوشت یا نحوه اجرای توافق هسته ای بینجامند.

رادیوفردا: ذخیره ۲ میلیون بشکه نفت ایران روی آب‌های خلیج فارس توسط یکی از مدیران اسبق نفتی تا کنون موجب زیانی ۴۵ میلیون دلاری برای ایران شده است.

محدودیت فروش نفت ایران در دوران تحریم‌ها باعث شده بود که جمهوری اسلامی بکوشد راه‌هایی برای دور زدن تحریم‌ها و فروش نفت خود بیابد. یکی از این راه‌ها انتقال میلیون‌ها بشکه نفت به آب‌های بین‌المللی و فروش آن‌ها روی آب بود و چون ماهیت این کار به دلیل محدودیت‌های تحریمی نمی‌توانست رسمی باشد از این رو دلال‌هایی ظهور کردند تا نفت ایران را به‌طور غیررسمی به فروش برسانند.

اما دریافت پول از این دلال‌ها و واریز آن به صندوق دولت با توجه به نوسانات بازار ارز و همین‌طور بهای نامشخص نفت به فروش رفته با دشواری و البته حرف‌ها و حدیث‌هایی همراه بود که مسئله‌ای به نام بابک زنجانی را به وجود آورد.

پس از آن بود که گرچه هنوز پرونده بابک زنجانی به سرانجام مشخصی نرسیده بود خبر از آشکار شدن یک دلال دیگر رسید که هرچند نام بابک زنجانی ۲ به وی اطلاق شده اما بر اساس شواهد با توجه به نوع فعالیتش در صنعت نفت و دلالی فروش نفت باید به گفته خبرگزاری فارس او را «استاد» بابک زنجانی خطاب کرد.

نام این دلال نفتی هنوز فاش نشده و با عنوان «م. س» از او یاد می‌شود. به گزارش خبرگزاری فارس این شخص توانسته است در سال گذشته با موافقت شورای پنج نفره ژنرال‌های بازگشته به نفت، مبلغ ۵ میلیارد و سیصد میلیون دلار نفت را برای فروش دریافت کند، و نه تنها پول فروش این میزان نفت را به بانک مرکزی بازنگردانده، بلکه هیچ سندی مبنی بر بدهکاری خود نیز به جز یک برگه کاغذ نزد دولت باقی نگذاشته است. خبرگزاری فارس می‌نویسد «م. س» اکنون به راحتی در دبی به تجارت با پول‌های بادآورده نفتی ایران مشغول است.

اما مسئله به همین‌جا ختم نشده و اکنون خبر از کشف یک «م. س» دیگر می‌رسد که خبرگزاری فارس تأکید می‌کند آن «م. س» اولی یا بابک زنجانی ۲ نیست بلکه این یکی از مدیران اسبق صنعت نفت است. یعنی همان کسی که اقدام به ذخیره‌سازی ۲ میلیون بشکه نفت روی آب کرده و این عمل وی از دو سال قبل تا کنون زیانی ۴۵ میلیون دلاری را نصیب ایران کرده است.

به گزارش خبرگزاری فارس، این شخص حدود ۲ سال قبل با هماهنگی مدیران فعلی صنعت نفت از طریق رابطه اقدام به اجاره نفت‌کش قاره‌پیمایی با هزینه ۴۵ میلیون دلار کرد.

براساس اطلاعات به دست آمده، این نفتکش ۲ میلیون بشکه نفت خام ایران را حدود یک سال بر روی آب‌های خلیج فارس و در نزدیکی مرز عمان نگه داشت.

خبرگزاری فارس می‌نویسد نکته مهم آن است که هویت این نفتکش و مالک آن مشخص نیست، اما اسناد موجود حاکی از آن است که وی در این مدت اقدام به دریافت ۴۵ میلیون دلار حق اجاره کرده است در صورتی که با این پول می‌شد یک نفتکش قاره‌پیما با تمام تجهیزات و تأسیسات روز خریداری کرد.

براساس این اطلاعات، با گذشت حدود یک سال و پس از ایجاد یک جریان رسانه‌ای، ۲ میلیون بشکه نفت ذخیره شده در این نفتکش تحویل نفتکش دیگری، وابسته به یکی از شرکت‌های پالایشی شرق آسیا شد، اما هنوز مشخص نیست چنین اقدامی با صرف این هزینه با چه هدف و بر اساس کدام مدل مدیریتی در شرایط بحران صورت گرفته و در شرایط سخت درآمدهای ارزی باعث خسارت‌های سنگین ارزی به کشور شده است؟

و پرسش دیگر این‌که، مگر بهای این دو میلیون بشکه نفت چقدر بوده که ۴۵ میلیون دلار برای نگهداری‌شان روی آب‌های خلیج فارس هزینه شده است؟

خودنویس:

انتشار پیامی تصویری و سو تفاهم‌برانگیز از سوی مدیران توئیتر خامنه‌ای، باعث تعجب رسانه‌ها شده است.

یو-اس تودی دیروز نسبت به انتشار توئیت عجیب خامنه‌ای واکنش نشان داد. نویسنده مقاله به ذکر این نکته می‌پردازد که هویت مالک این حساب توئیتر که دائما علیه آمریکا شعار می‌دهد، هنوز تایید نشده است. در پیام روی این توئیت گرافیکی، سخنان اخیر رهبر جمهوری اسلامی درج شده است که خطاب به آمریکا گفته بود: «ما از هیچ جنگی استقبال و هیچ جنگی را آغاز نمی‌کنیم اما اگر جنگی روی دهد آن کس که از نبرد سرشکسته خارج می‌شود آمریکای متجاوز و جنایتکار است.»

البته این حساب در روز ۱۷ جولای نیز توئیت نوشتاری مشابهی منتشر کرد.

یو‌-اس تودی به این نکته اشاره می‌کند که انتشار این پیام گرافیکی، همزمان با تلاش انگلستان برای عادی کردن رابطه با جمهوری اسلامی و برداشتند هشدار به شهروندان برای سفر به ایران است.

لازم به ذکر است که بر روی گوشه‌ی سمت راست بالای تصویر، نشانی سایت رسمی آیت‌الله خامنه‌ای دیده می‌شود.

رادیوفردا: نماينده دائم ايران در آژانس بين‌المللی انرژی اتمی اطلاق «ضميمه محرمانه برجام» به توافق ايران و آژانس را رد کرد و هشدار داد که افشای ترتيبات «محرمانه» اين توافق، تاثير منفی براجرای آن خواهد گذاشت.

به گزارش خبرگزاری ايرنا، رضا نجفی به خبرنگاران گفت: «توافق ايران و آژانس جزئی از برجام نيست بلکه حاوی موضوعات فنی است و محرمانه بودن آن هم در مناسبات آژانس و ساير کشورها نکته جديدی نيست».

ايران و شش قدرت جهانی به دنبال بیش از يک دهه مذاکره بر سر برنامه هسته‌ای تهران روز ۲۳ تيرماه (۱۴ ژوئيه) به توافقی در اين زمينه دست يافتند.

طبق اين توافق که با عنوان برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) معرفی شده است، ايران در مقابل رفع بخش عمده‌ای از تحريم‌های بين المللی، برنامه هسته‌ایش را محدود می‌کند.

رضا نجفی درباره توافق جداگانه ایران با آژانس گفته است: «توافقی که ايران با آژانس برای حل تمام مسائل گذشته در يک بازه زمانی محدود و مشخص تحت عنوان نقشه راه امضا کرده است به دو ترتيبات جداگانه بين ايران و آژانس اشاره دارد. اين دو ترتيبات که حاوی موضوعات فنی هستند کاملا محرمانه تلقی می‌شوند».

وی افزود: «داشتن چنين ترتيبات محرمانه‌ای بين يک کشور عضو و آژانس موضوع جديدی نيست و بسياری از کشورهای عضو با آژانس چنين ترتيباتی امضا کرده‌اند همانند ترتيبات فرعی موافقتنامه‌های پادمان يا رهيافت‌های پادمانی برای تاسيسات هسته‌ای خاص که محرمانه می‌باشند و تاکنون آژانس متن آنها را به هيچ کشور عضو ديگری نشان نداده است. مثلا رهيافت پادمانی راکتور آب سنگين اراک يا رهيافت پادمانی تاسيسات نطنز محرمانه است و هيچ کشور عضوی به آن دسترسی ندارد».

آقای نجفی اظهار داشت: «همان‌طور که مشخص است اين ترتيبات فنی بين ايران و آژانس است و جزئی از برجام نيست که بين ايران و ۱+۵ نهايی شده باشد. بنابر اين اطلاق ‘ضميمه محرمانه برجام’ به آنها غلط است».

نماينده دائم ايران در آژانس تاکيد کرد: «افشای اين ترتيبات محرمانه توسط هر طرفی که صورت گيرد به شدت بر اجرای آن تاثير منفی خواهد گذاشت و لذا آژانس بايد مراقب باشد که مفاد اين ترتيبات همانند ساير ترتيبات محرمانه با کشورهای عضو محرمانه باقی بماند».

رضا نجفی در حالی نسبت به افشای جزييات توافق بين ايران و و آژانس هشدار داده است که پيشتر سوزان رايس، مشاور امنيت ملی کاخ سفيد، گفته بود: اگرچه توافقات فرعی ميان ايران و آژانس بين‌المللی انرژی اتمی علنی نيست، اما دولت باراک اوباما مفاد آن را به آگاهی کنگره رسانده و جزييات آن را نيز به شکل محرمانه در اختيار اعضای کنگره قرار خواهد داد.

جمهوری‌خواهان آمريکا خواستار دسترسی به توافقنامه‌های بین ايران و آژانس شده‌اند و دولت اوباما را به خاطر منتشر نکردن اين توافقات مورد انتقاد قرار داده‌اند.

روز پنج‌شنبه نيز در جريان جلسه پرسش و پاسخ کميته روابط خارجی سنای آمريکا با جان کری، ارنست مونيز و جک لو، وزيران خارجه، انرژی و خزانه‌داری ايالات متحده، بحث مخفيانه بودن اين توافقات به ميان آمد و در عين حال يکی از سناتورها گفت که بر اساس توافق ميان ايران و آژانس بين‌المللی، نمونه‌برداری‌ها را خود ايران انجام خواهد داد.

ولی جان کری تصريح کرد که درباره محتوای توافق ياد شده پشت درهای بسته به نمايندگان و سناتورها اطلاع‌رسانی خواهد شد.

واکنش ها در ايران

از سوی ديگر شماری از چهره های اصولگرا و همچنين نمايندگان نزديک به جبهه پايداری در مجلس از وزارت امور خارجه ايران درخواست کرده‌اند تا در خصوص وجود بند‌های «محرمانه» در توافق‌نامه جامع هسته‌ای توضيح دهد.

به گزارش خبرگزاری فارس، مجتبی رحماندوست، نماينده اصولگرا گفته است: «دولت اجازه توافق محرمانه با غرب درباره مسئله هسته‌ای را ندارد».

عيسی دارايی دیگر نماينده اصولگرای مجلس نيز گفت: «توافق پشت پرده در موضوع هسته‌ای مردود است».

وی افزود: «چرا بايد “بندهای محرمانه” را از زبان نمايندگان کنگره آمريکا بشنويم».

به گزارش فارس، پرويز سروری٬ قائم مقام جمعيت رهپويان انقلاب اسلامی نيز تاکيد کرده است: «شفاف‌سازی دستگاه ديپلماسی درباره بندهای محرمانه توافق وين ضروری است».

اين در حالی است که وزير انرژی ايالات متحده آمريکا روز گذشته تاکيد کرده بود که اگر جمهوری اسلامی نتواند تا ماه اکتبر به پرسش‌های آژانس بين‌المللی انرژی اتمی پاسخ دهد، توافقی در کار نخواهد بود.

وزير خزانه‌داری آمريکا نيز گفته بود: تا زمانی که ايران دسترسی‌های مورد نياز آژانس بين‌المللی انرژی اتمی را فراهم نکند و به پرسش‌های اين نهاد پاسخ ندهد، نه تحريم‌های آمريکا و نه تحريم‌های بين‌المللی لغو نخواهند شد.

رادیوفردا: جان کری، وزير امور خارجه ايالات متحده آمريکا، با دفاع مجدد از توافق هسته‌ای با ايران گفت که در آغاز مذاکرات، جمهوری اسلامی مواد کافی برای ساخت ۱۰ تا ۱۲ بمب اتمی را داشت.

آقای کری که روز پنج‌شنبه اول مرداد همراه با ارنست مونيز، وزير انرژی و جک لو، وزير خزانه‌داری آمريکا در جلسه مهم کميته روابط خارجی سنای آمريکا حاضر شد، افزود که ايالات متحده از آغاز گفت‌وگوها به دنبال دستيابی به يک توافق خوب بود و حالا چنين توافقی را به دست آورده است.

وزير امور خارجه آمريکا با تاکيد بر اينکه اين توافق، راه‌های فرار ايران به سوی دستيابی به تسليحات هسته‌ای را می‌بندد، به حضور پنج قدرت ديگر جهانی و نماينده اتحاديه اروپا در مذاکرات اشاره کرد و خطاب به اعضای کميته روابط خارجی سنا گفت: «آنها احمق نيستند، کارشناس‌اند».

اين سخنان جان کری پس از آن بيان شد که باب کورکر، ریيس جمهوری‌خواه کميته روابط خارجی سنای آمريکا، انتقادات تندی را از توافق اتمی با ايران بيان کرد.

آقای کورکر از جمله گفت که وزير امور خارجه آمريکا توسط ايرانی‌ها «سرکيسه» شده است.

اما آقای کری با رد اين اتهامات گفت که در ابتدای مذاکرات، ايران مواد کافی برای ساخت ۱۰ تا ۱۲ بمب را داشت در حالی که هم‌اکنون تعهد داده که ۹۸ درصد ذخاير اورانيوم غنی شده خود را نابود می‌کند، دو سوم سانتريفوژهايش را از کار می‌اندازد، ساختار راکتور آب سنگين اراک را تغيير می‌دهد و پروتکل الحاقی را اجرا می‌کند.

وزير امور خارجه ايالات متحده آمريکا همچنين گفت که در آغاز مذاکرات، جمهوری اسلامی اورانيوم را تا سقف ۲۰ درصد و آن هم در تاسيسات مدفون در زير زمين غنی‌سازی می‌کرد اما اکنون تعهد داده که اين کار را نمی‌کند.

آقای کری در عين حال تصريح کرد که ايران قابليت توليد تسليحات هسته‌ای را دارد و اين دانش با بمباران نابود نمی‌شود.

وزير امور خارجه آمريکا در عين حال تاکيد کرد که واشینگتن فشار به ايران را برای آزادی آمريکاييان زندانی در ايران و کسب اطلاعات درباره آمريکايی‌های مفقود شده در اين کشور ادامه می‌دهد.

جان کری همچنین یک بار دیگر گفت که با این توافق اسرائیل امن‌تر خواهد شد.

وزير امور خارجه آمريکا گفت که به رغم اختلافات جدی با بنيامين نتانياهو، نخست وزير اسرائيل، بر سر توافق اتمی با ايران همچنان با وی گفت‌وگو می‌کند.

وی افزود که نگرانی های اسرائيل را درباره توافق با ايران را درک می کند. تهران بارها از نابودی اسرائيل سخن به ميان آورده است.

به گفته وزیر امور خارجه آمریکا، واشنگتن می‌خواست تا توانایی ایران برای تولید سلاح‌های هسته‌ای را نابود کند و به این هدف خود رسید.

جان کری همچنین گفت که نمایندگان جمهوری اسلامی از ابتدای مذاکرات خواستار رفع تمام تحریم‌ها بودند اما آمریکا در برابر این خواسته مقاومت کرد.

وی در بخش دیگری از سخنانش گفت: «به کارگیری گزینه نظامی برای جلوگیری ایران از دسترسی به سلاح هسته‌ای اقدامی بسیار پیچیده برای ایالات متحده خواهد بود ولی واشینگتن بدون نیاز به متحدانش دست به این اقدام خواهد زد».

وزیر امور خارجه ایالات متحده افزود: «اگر توافق اتمی به مرحله اجرا در آید و ایران آن را نقض کند، آمریکا توجیه بیشتری خواهد داشت برای اینکه دست به اقدام نظامی بزند».

زمانی که جان کری وارد سالن نشست پرسش و پاسخ با سناتورهای آمریکایی شد از سوی مخالفان جنگ مورد تشویق قرار گرفت ولی فضای جلسه پس از انتقادات سناتور باب کورکر، رییس جمهوری‌خواه کمیته روابط خارجی سنای آمریکا، تغییر کرد.

آقای کورکر که ریاست جلسه را بر عهده داشت، به وزیر امور خارجه آمریکا گفت که ایرانی‌ها با توافق اخیر شما را «سرکیسه» کردند.

وی اظهار داشت که پس از شنیدن سخنان روز چهارشنبه وزیر امور خارجه در نشست پرسش و پاسخ با اعضای مجلس نمایندگان «کاملا سرخورده» شد.

سناتور دمکرات بن کاردن، از اعضای ارشد کميته روابط خارجی سنا، نیز گفت که او هنوز درباره رای به توافق هسته‌ای با ايران تصميمی نگرفته است ولی افزود احساسش اين است که مذاکره کنندگان آمريکايی پيشرفت فوق‌العاده‌ای داشته‌اند.

وی اظهار داشت: «مذاکره کنندگان ما دستاورد گسترده‌ای داشته‌اند، بويژه در جبهه هسته‌ای».

از کاردن به عنوان يکی از سناتورهای کليدی برای رای موافق به توافق هسته‌ای ايران نام برده می‌شود.

در اين نشست، همچنين جک لو، وزير خزانه داری آمريکا، به اعضای کميته روابط خارجی گفت شرکای بين‌المللی ايالات متحده که در گفت‌وگوهای هسته‌ای با ايران حضور داشتند در صورتی که آمريکا از آنها بخواهد تا تحريم های اقتصادی را بدون اجرای اين توافق ادامه دهند، از اين کار امتناع خواهند کرد.

وی افزود: «در صورتی که چنين اتفاقی رخ دهد، آمريکا نه توافق اتمی را در اختيار خواهد داشت، و نه تحريم های موثر».
اين خيال پردازی است که فکر کنيم تحريم‌های اضافی ايران را وادار خواهد کرد تا کاملا تسليم شود
وزیر خزانه‌داری آمریکا

​​وزير خزانه داری اظهار داشت: «اين خيال پردازی است که فکر کنيم تحريم‌های اضافی ايران را وادار خواهد کرد تا کاملا تسليم شود».

جک لو تصريح کرد: «نبايد اين طور فکر کرد که آمريکا قادر است تا ائتلافی جهانی از شرکای خود برای تحميل چنين تحريم هايی را رهبری کند پس از اينکه اين توافق امکان اجرا پيدا نکرد».

به گفته وزیر خزانه‌داری آمریکا، تا زمانی که ایران دسترسی‌های مورد نیاز آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را فراهم نکند و به پرسش‌های این نهاد پاسخ ندهد، نه تحریم‌های آمریکا و نه تحریم‌های بین‌المللی لغو نخواهند شد.

ارنست مونيز، وزير انرژی آمريکا هم گفت که توافق هسته‌ای آن چيزی نبود که تهران می‌خواست.

آقای مونيز گفت که اين توافق بر پايه اعتماد نيست و بر اساس آن برنامه اتمی جمهوری اسلامی به شکل قابل ملاحظه‌ای عقب می‌رود.

وزير انرژی ايالات متحده آمريکا تاکيد کرد: «توافق بر پايه علم و تحليل است. من مطمئنم که اين يک توافق خوب برای آمريکاست.»

او در عين حال گفت که اگر جمهوری اسلامی نتواند تا ماه اکتبر به پرسش‌های آژانس بين‌المللی انرژی اتمی پاسخ دهد، توافقی در کار نخواهد بود.

سناتورهای مخالف و موافق توافق با ایران

سناتور جمهوری‌خواه، جيم ريچ از ايالت آيداهو از منتقدان توافق هسته ای ايران بود که در سخنانی گفت هر کسی که معتقد است اين يک توافق خوب محسوب می‌شود «واقعا در دسته آدم‌های ساده لوح روی زمين قرار می‌گيرد».
ایرانی‌ها با توافق اخیر شما را «سرکیسه» کردند
رییس کمیته روابط خارجی سنای آمریکا خطاب به کری

​​به گفته وی، اعتماد کردن به ايران برای اينکه به تعهد خود در توافق عمل کند بی‌معنی است.

آقای ريچ خطاب به سه وزير حاضر در اين نشست گفت: «با تمام احترام، سر شما آقايان کلاه رفته است و مردم آمريکا بايد هزينه آن را بپردازند».

سناتور دمکرات باربارا باکسر از ايالت کاليفرنيا از ادبيات همکاران جمهوري‌خواهان خود در نشست کميته روابط خارجی انتقاد کرد که گفتند ايرانی‌ها جان کری و نمايندگان پنج قدرت جهانی را سرکيسه کردند يا سر آنها کلاه گذاشتند.

وی شماری از کشورهای جهان را فهرست کرد که از توافق اتمی با ايران حمايت کردند و گفت که همکاران جمهوري‌خواهان بی‌احترامی کرده‌اند.

خانم باکسر اظهار داشت: «اگر سر جان کری کلاه رفته است، سر جهان هم کلاه رفته است».

کنگره آمريکا بر اساس مصوبه‌ای که باراک اوباما آن را تاييد کرده است ۶۰ روز فرصت دارد تا توافق اتمی با ايران را بررسی کند.

اين مهلت زمانی روز ۱۷ سپتامبر به پايان می‌رسد و هر دو بازوی کنگره – مجلس نمايندگان و سنا – بايد تا آن زمان درباره توافق ياد شده اعلام نظر کند.

کنگره نمی‌تواند جزئيات اين توافق را اصلاح يا تغيير دهد بلکه بايد کليت آن را تاييد يا رد کند.

توافق هسته‌ای با ايران از ۶۰ روز ديگر قابل اجرا خواهد بود مگر اينکه کنگره آمريکا به آن رای منفی دهد. اکثريت مجلس نمايندگان و سنای اين کشور هم اکنون در اختيار جمهوریخواهان است.

باراک اوباما تهديد کرده است که رای منفی کنگره را وتو خواهد کرد. در صورتی که دو سوم اعضای کنگره رای دهند، وتوی رييس جمهوری می‌تواند بی‌اثر شود.

به گزارش خبرگزاری آسوشيتدپرس، دولت اوباما به دنبال جلب حمايت ۳۴ سناتور و ۱۴۶ نماينده مجلس نمايندگان است تا از بی‌اثر شدن وتوی رييس جمهوری جلوگيری شود.

نمايندگان دمکرات پس از نشست روز چهارشنبه مجلس نمايندگان ابراز اميدواری کردند که دولت اوباما در اين زمينه موفق خواهد شد.

خودنویس: پس از آن‌که رهبر جمهوری اسلامی، سخنان اوباما را «لاف در غریبی» خوانده بود، روزنامه «جوان»، دیوید کامرون و اوباما را «قهرمانان بازار مسگرها» نامید تا ضرب‌المثل مورد استفاده خامنه‌ای را کامل کرده باشد

علی خامنه‌ای، روز شنبه در خطبه‌های نماز عید فطر، در واکنش به سخنان باراک اوباما، بخش اول یک ضرب‌المثل قدیمی فارسی را به کار برد ؛ اما امروز، دوشنبه، روزنامه «جوان»، نزدیک به سپاه پاسداران، ضرب‌المثل را کامل کرد و تیتر نخست صفحه اول خود را نیز به آن اختصاص داد؛ «جوان»، باراک اوباما و دیوید کامرون را «قهرمانان بازار مسگرها» نامید و نوشت:

دیوید کامرون، نخست‌وزیر انگلیس دیروز گفت که: «پس از توافق باید رفتار ایران در سوریه و یمن تغییر کند»؛ این زیاده‌گویی یک روز پس از لاف رفیق آمریکایی‌اش بود. اوباما گفته بود: «اراده کند ارتش ایران را نابود می‌کند»؛ به قول قدیمی‌های ما این‌ها «لاف در غریبی می‌زنند» و صداهای ناهنجار خود را در بازار مسگرها از گلو خارج می‌کنند! تا دست‌کم از خودشان راضی باشند؛ قهرمانان بازار مسگرها!

علی خامنه‌ای نیز در سخنرانی روز شنبه خود گفته بود:

این آقا [باراک اوباما] گفته است می‌تواند ارتش ایران را نابود کند. قدیمی‌های ما این جور حرف‌ها را «لاف در غریبی» می‌گفتند….

«لافْ دِ غُربِتُ […] دَرْ بازارِ مسگرا»

ضرب‌المثل مورد استفاده، در اصل ضرب‌المثلی کاشانی است. كتاب لغات و ضرب‌المثل‌های كاشانی، تأليف حسن عاطفی، در توضیح آن نوشته است [2]:

لاف در غربت و […] در بازار مسگرها؛ درباره فرد بی‌شخصيتی گويند كه در جایی كه او را نشناسند، گزافه‌گویی كند و لاف بيهوده زند كه من چنين و چنانم، در چنين وضعی به او می‌گويند: لاف در غربت و… چون لاف در غربت باعث رسوایی او نمی‌شود، همچنان كه صدای باد اخراجی از شخص به هنگام چكش‌كاری مسگران شنيده نمی‌شود و فرد را شرمنده نمی‌سازد.

این توصیف، پس از سخنان خامنه‌ای، در خبرگزاری «مهر» [5] نیز انعکاس یافت. گفتن چنین حرفی از سوی مقامات و رسانه‌های رسمی جمهوری اسلامی، از آداب دیپلماتیک به دور است. هر چند بعید به‌نظر می‌رسد مشاوران چند ساله اخیر اوباما، ترجمه درست سخنان خامنه‌ای و مفهوم آن از منظر ایرانیان را به درستی برای رئیس جمهور آمریکا بیان کنند.

دویچه‌وله: توافق هسته‌ای وین تحت عنوان برنامه جامع اقدام مشترک در ۱۵۹ صفحه تنظیم شده است. این توافق‌نامه شامل یک متن اصلی و پنج ضمیمه است. با این توافق در ازای محدودیت‌های کم‌سابقه، تحریم‌ها به تدریج برداشته می‌شوند.

پس از ۱۲ سال مناقشه بر سر فعالیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی و در پی ۲۳ ماه مذاکره، سرانجام ایران و شش قدرت جهانی (آمریکا، روسیه، چین، بریتانیا، فرانسه و آلمان) ۲۳ تیرماه ۹۴/ ۱۴ ژوئیه به توافقی دست‌یافته‌اند که همه طرف‌ها آن را تاریخی خوانده‌اند.

مهم‌ترین دستاورد این توافق برای ایران برداشته شدن تحریم‌هایی است که اقتصاد این کشور را فلج کرده است. جمهوری اسلامی در مقابل محدودیت‌ها و نظارت‌هایی را پذیرفته که در مواردی تا ربع قرن دیگر پابرجا خواهند بود.

به شرط راستی‌آزمایی

در یک تفسیر بدبینانه می‌توان گفت که جمهوری اسلامی در برابر امتیازهای زیادی که داده هیچ چیز “دریافت” نمی‌کند؛ این کشور با توافق وین در بهترین حالت به حقوقی دست پیدا می‌کند که مانند اغلب کشورهای جهان زمانی از آن برخوردار و برای مدتی از آن‌ها محروم شده بود.

در حقیقت حکومت ایران پس از تنش‌های فراوان و مذاکرات طولانی به چیزهایی دست پیدا می‌کند که می‌توانست از دست نداده باشد. با این همه با مشکلاتی که جمهوری اسلامی با آن روبروست، با توافق وین “امتیازهایی” کسب کرده که می‌تواند به بهبود اوضاع اقتصادی و اجتماعی کشور منجر شود.

به همین علت جشن و شادمانی مردم پس از انتشار خبر توافق ایران و کشورهای ۱+۵ طبیعی و قابل درک است؛ گرچه می‌توان پرسید که اگر قرار به پذیرش این همه محدودیت بود چرا این اتفاق همان ۱۲ سال پیش یا دست‌کم پیش از تشدید تحریم‌ها رخ نداد؟

بر اساس این توافق، اجرای برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) “موجب لغو جامع کلیه تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد و همچنین تحریم‌های چندجانبه و ملی مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران” خواهد شد.

نکته‌ای که رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنه‌ای قبلا با آن مخالفت کرده بود و در توافق وین بارها بر آن تاکید شده، لغو تحریم‌ها پس از راستی‌آزمایی اجرای اقدام‌های توافق شده توسط ایران از سوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است.

بیشتر بخوانید: خامنه‌ای: با توافق هسته‌ای نیز تحریم‌ها لغو نخواهد شد

تحریم‌های شورای امنیت و اروپا

مطابق برجام (در ترجمه‌ای از توافق که خبرگزاری مهر منتشر کرد) قرار است کشورهای ۱+۵ قطعنامه‌ای به شورای امنیت سازمان ملل ارائه کنند که پس از تصویب، به لغو مفاد همه قطعنامه‌های پیشین در ارتباط با فعالیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی منجر شود.

اتحادیه اروپا نیز متعهد شده تمام تحریم‌ها و تدبیرهای محدودکننده‌ای را که در رابطه با فعالیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی وضع کرده “همزمان با اجرای اقداماتِ توافق شده‏ی مرتبط با هسته‌ای توسط ایران، […] که توسط آژانس راستی‌آزمایی شده باشد” لغو کند.

این تحریم‌ها طیف گسترده‌ای از محدودیت‌ها در حوزه‌هایی چون نقل و انتقالات مالی، خدمات بانکی و بیمه‌ای، واردات نفت و محصولات نفتی، و صادرات تجهیزات و تکنولوژی پیشرفته را شامل می‌شود.

سرمایه‌گذاری در حوزه نفت و گاز و پتروشیمی، صادرات فلزات خام و نیمه‌ساخته، و دسترسی به فرودگاه‌های اتحادیه اروپا برای هواپیماهای باری ایرانی، از دیگر موارد تحریم‌های اتحادیه اروپاست که قرار است لغو شوند.

اتحادیه اروپا همچنین تحریم اشخاص حقیقی و حقوقی و نهادهای ایرانی را بر می‌دارد. در متن توافق آمده که این کار “۸ سال پس از روز توافق برجام یا زمانی که آژانس به نتیجه‏‌گیری گسترده‏‌تر رسیده باشد که تمام مواد هسته‌ای در ایران در فعالیت‌های صلح آمیز باقی می‌ماند” انجام خواهد شد.

بیشتر بخوانید: معامله اتمی؛ نسبت “انعطاف رهبر” با آستانه تحمل مردم

توقف به جای لغو

در متن توافق‌نامه وین در مورد تحریم‌های ایالات متحده آمریکا به جای واژه “لغو” از “توقف” استفاده شده است. بر این مبنا آمریکا متعهد شده تلاش‌های خود را برای کاهش فروش نفت ایران و جلوگیری از “صادرات، فروش یا عرضه فراورده‌های نفتی تصفیه شده و فراورده‌های پتروشیمی به ایران” متوقف کند.

برداشته شدن تحریم‌های آمریکا الزاما شامل برداشته شدن تحریم‌های ایالتی و محلی نخواهد شد. این گونه تحریم‌ها برخلاف محدودیت‌های اعمال شده از سوی دولت آمریکا و اتحادیه اروپا چندان سخت و موثر نیستند.

در این زمینه ایالات متحده پذیرفته که “به طور فعال، مقامات در سطح ایالتی یا محلی را تشویق خواهد کرد که تغییرات در سیاست ایالات متحده منعکس شده در لغو تحریم‏‌های وفق این برجام را در نظر داشته و از اقداماتی که با این تغییر در سیاست همخوانی ندارد خودداری نمایند”.

همچنین تحریم‌هایی که به دلیل نقض حقوق بشر یا حمایت از گروه‌های تروریستی علیه جمهوری اسلامی وضع شده شامل توافق وین نمی‌شوند و هم‌چنان ادامه خواهند داشت.

یکی از نکات مهم توافق وین بازگشت‌پذیر بودن تحریم‌هاست. چنان‌چه ایران به تعهدات خود عمل نکند محدودیت‌ها می‌تواند طی ۶۵ روز دوباره اعمال شود.

عقب‌نشینی‌های بی‌مانند ایران

جمهوری اسلامی برای به دست آوردن آنچه با تحریم از دست داده بود چه عقب‌نشینی‌هایی کرده است؟ تهران به نظارت‌هایی تن داده که تا کنون به این شدت و در مدتی چنین طولانی در مورد هیچ کشور مستقلی سابقه نداشته است. در آخر همین نوشته به بعضی نمونه‌ها اشاره می‌شود.

این‌که رئیس جمهور آمریکا، باراک اوباما در سخنرانی خود پس از اعلام توافق نهایی وین عنوان کرد این توافق نه بر مبنای اعتماد که بر اساس راستی‌آزمایی به دست آمده و مطابق آن بازرسی‌ها “هر جا و هر زمان” انجام می‌شود اغراق نیست.

در چارچوب مذاکرات هسته‌ای، علی اکبر صالحی، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی با یوکیا آمانو، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بر سر “نقشه راهی” به توافق رسیدند که یکی دیگر از خطوط قرمز مطرح شده از سوی خامنه‌ای را نقض می‌کند.

بر اساس این سند “ایران و آژانس توافق کردند که در مورد مسئله پارچین ترتیبی مجزا اتخاذ کنند”. به عبارت دیگر ایران بر خلاف قبل، پذیرفته که درباره فعالیت‌های گذشته خود و آنچه “ابعاد احتمالا نظامی” این فعالیت‌ها عنوان شده با آژانس همکاری کند.

رهبر جمهوری اسلامی و مسئولان ارشد ایران پیشتر هر گونه بازدید و بازرسی از مراکز نظامی ایران از جمله تاسیسات پارچین را یکی از خطوط قرمز مذاکرات عنوان کرده بودند.

ممنوعیت ساخت موشک‌های بالستیک

جمهوری اسلامی همچنین پیشتر تاکید داشت که با هر گونه ایجاد محدودیت در برنامه‌های توسعه توان موشکی خود مخالف است.

در توافق وین و برنامه اقدام جامع مشترک، کار بر روی موشک‌های بالستیک و هر گونه موشکی که توانایی حمل کلاهک اتمی را داشته باشد برای جمهوری اسلامی ممنوع شده است.

برداشته شدن تحریم‌ها در روز اعلام دست یافتن به توافق انجام نخواهد شد بلکه به “روز اجرای” آن موکول شده است.

در برجام مراحل تفاهم میان ایران و ۱+۵ با نام‌های مختلف “روز نهایی شدن”، “روز توافق”، “روز اجرا” و “روز انتقالی” از هم تفکیک شده‌اند.

روز نهایی شدن ۲۳ تیرماه در وین بود و “روز توافق، نود روز پس از تایید این برجام توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد، یا تاریخ مقدمی که با رضایت متقابل اعضای برجام تعیین شود خواهد بود که در آن، این برجام و تعهدات مندرج این برجام از تاثیر برخوردار خواهند شد”.

روز اجرا نیز زمانی است که “گزارش آژانس مبنی بر راستی‌آزمایی اجرای تدابیر مرتبط با هسته‌ای ایران” ارائه شده باشد و انتظار می‌رود این گزارش در میانه ماه دسامبر (اواخر آذرماه) منتشر شود.

بیشتر بخوانید: خامنه‌ای به سکوت درباره بیانیه لوزان خاتمه داد

محدودیت‌های همیشگی

برخی تحریم‌های آمریکا که برای جلوگیری از “دستیابی [ایران] به اقلام و خدمات مرتبط با هسته‌ای برای فعالیت‌های هسته‌ای مندرج در این برجام” وضع شده تا هشت سال دیگر برقرار خواهد ماند مگر این که آژانس پیش از آن ماهیت صرفا صلح‌آمیز تمام فعالیت‌های ایران را تضمین کند.

ایران برای دست‌یابی به توافق هسته‌ای علاوه بر اجرای پروتکل الحاقی که شامل بازدیدهای سرزده و نظارت دائم بازرسان آژانس می‌شود، به نظارت و محدودیت‌های زیادی در یک دوره طولانی تن داده است.

جمهوری اسلامی پذیرفته که ” نظارت آژانس بر کنسانتره سنگ معدن اورانیوم تولیدی توسط ایران” تا ۲۵ سال و “نظارت و مراقبت در مورد روتورزها و بیلوزهای سانتریفیوژ” تا ۲۰ سال دیگر ادامه داشته باشد.

این اصطلاحات به مراحل مختلف فرآوری سنگ معدن اورانیوم و آماده سازی آن برای آغاز غنی‌سازی مربوط می‌شود.

ایران پذیرفته که به جز فعالیت‌هایی که با هدف تولید رادیوایزوتوپ‌های پزشکی و صنعتی انجام می‌دهد “به مدت ۱۵ سال وارد بازفرآوری یا ساخت تاسیسات قادر به بازفرآوری سوخت مصرفی، یا فعالیت‌های تحقیق و توسعه‏ بازفرآوری که منتج به ایجاد قابلیت بازفرآوری سوخت مصرفی شود، نگردیده و پس از این مدت نیز قصد چنین کاری را ندارد”.

شعارها و عقب‌نشینی‌ها

راکتور آب سنگین اراک از دیگر مسائل مورد مناقشه میان ایران و ۱+۵ بود. در این تاسیسات می‌توان به پلوتونیومی دست یافت که در ساخت نوعی از بمب اتم به کار می‌رود.

جمهوری اسلامی تعهد کرده که این راکتور را به گونه‌ای بازطراحی و بازسازی کند که قابلیت تولید “پلوتونیوم در سطح تسلیحاتی” را نداشته باشد و تا ۱۵ سال هیچ راکتور آب سنگین دیگری نسازد.

همچنین ایران پذیرفته که دست‌کم تا ۱۵ سال فعالیت‌های مربوط به غنی‌سازی اورانیوم را “صرفا در تاسیسات غنی‏‌سازی نطنز” انجام دهد و سطح غنی‌سازی را تا سقف ۳ و ۷۶ دهم درصد نگه دارد.

بر اساس توافق وین، جمهوری اسلامی از حدود ۱۹ هزار سانتریفیوژی که دارد حداکثر ۵۰۶۰ دستگاه را در نطنز و ۱۰۴۴ دستگاه را در تاسیسات فردو نگه می‌دارد و باقی را زیر نظر آژانس انبار می‌کند.

برآورد می‌شود ایران در حال حاضر حدود ۹ هزار کیلو اورانیوم غنی‌شده در اختیار داشته باشد. با توافق وین این مقدار برای یک دوره زمانی طولانی باید به حداکثر ۳۰۰ کیلوگرم کاهش یابد.

در جریان مذاکرات فرسایشی هسته‌ای میان ایران و کشورهای ۱+۵ هر دو طرف مجبور به دادن امتیازهایی به طرف مقابل شده‌اند. پر و سر و صدا بودن شعارهای مسئولان جمهوری اسلامی، عقب‌نشینی‌های ایران را برجسته‌تر جلوه می‌دهد.

رادیوفردا: در حالی که مذاکرات هسته‌ای ايران و گروه ۱+۵ در وين تا جمعه تمديد شده است، يک مقام ارشد آمريکایی روز سه‌شنبه ۱۶ تيرماه گفته است، مذاکره کنندگان در حال تهيه پيش‌نويس قطعنامه جديدی هستند که در ارتباط با توافق جامع با ايران بايد به شورای امنيت سازمان ملل متحد ارائه شود.

اين مقام آمريکايی که نامش فاش نشده به خبرگزاری فرانسه گفته است: «در توافق احتمالی با ايران، محدودیت‌ها (تحريم‌ها) در خصوص برنامه موشکی و تجارت تسليحاتی جمهوری اسلامی ادامه خواهد داشت».

از زمانی که پرونده هسته‌ای ايران از آژانس بين‌المللی انرژی اتمی به شورای امنيت سازمان ملل متحد رفت، اين شورا شش قطعنامه تحريمی عليه ايران صادر کرد. طبق اين قطعنامه‌ها، برنامه موشکی ايران و همچنين صادرات و واردات تسليحات نيز مورد تحريم قرار گرفتند.

اين در حالی است که پيشتر آمريکا اعلام کرد، به رغم پايان يافتن مهلت تمديد مذاکرات هسته‌ای تا روز سه‌شنبه ۱۶ تيرماه، اين مذاکرات تا روز جمعه يعنی سه روز ديگر تمديد شده است.

در همين رابطه نيز تعليق تحريم‌های در نظر گرفته شده عليه ايران بر اساس توافق موقت ژنو تا روز جمعه ادامه خواهد داشت و معتبر خواهد بود.

در همین حال، جلسه وزیران خارجه ٥+١ بدون حضور وزرای چين و روسيه در روز سه‌شنبه برگزارشد. لوران فابيوس، وزير امور خارجه فرانسه، نيز عصر سه‌شنبه محل مذاکرات را ترک کرد.

گزارش‌ها همچنين حاکی است که يک مقام آمريکايی در خصوص مذاکرات هسته‌ای ايران و ۱+۵ گفته است: «اگر ما بعد از اين همه مذاکره، پيشرفت، نزديک شدن به خط پايان در نهايت به توافق نرسيم، يک تراژدی خواهد بود».

«نياز به کار بيشتر»

در همين حال، آژانس بين‌المللی انرژی اتمی روز سه‌شنبه اعلام کرد: مقامات ارشد آژانس در مذاکرات خود در تهران «پيشرفت‌های بيشتری» داشته‌اند، اما حل مسائل باقيمانده نيازمند کارهای بيشتری است.

به گزارش رويترز، آژانس بين‌المللی انرژی اتمی گفته است که هيات بلندپايه آژانس در تهران گفت‌وگوهای سازنده‌ای برای حل «همه مسائل باقيمانده» با مقام‌های ايرانی داشت.

طبق بيانيه آژانس، اين هيات در راستای مذاکراتی که يوکيا آمانو، مديرکل آژانس بين‌المللی انرژی اتمی، در تهران با مقامات بلندپایه ايران داشت به تهران سفر کرد.

آژانس گفته است: «در مذاکرات روز دوشنبه با مقامات بلندپايه ايران پيشرفت‌های بيشتری به دست آمد، اما کار بيشتری در اين زمينه نياز است».

در همين زمينه، بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی ايران درباره سفر اخير هيات آژانس به تهران، گفته است: در مذاکرات با اين هيات «با دستيابی به تفاهم اصولی در مورد جدول موضوعات و زمانبندی همکاری مشترک، گام مهمی در مسير حل‌و‌فصل موضوعات باقيمانده» برداشته شده است.

به گزارش خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی، ايرنا، آقای کمالوندی گفته است که سفر هيات آژانس در پی سفر اخير مدير کل آن، «نشان‌دهنده عزم جدی طرف‌ها برای ارتقاء اثربخش همکاری‌ها است».

هيات پنج نفره آژانس بين‌المللی انرژی اتمی صبح دوشنبه به تهران رفته بود و بامداد سه‌شنبه پايتخت ايران را ترک کرد.

«ابعاد احتمالی نظامی» در برنامه هسته‌ای ايران يکی از مسايل حل نشده بين ايران و آژانس است. آژانس خواهان بازرسی از مراکز نظامی «مشکوک» است، اما رهبر ايران به صراحت اعلام کرده است که با بازديد از مراکز نظامی ايران مخالف است.

يکی از مراکزی که آژانس خواهان بازديد از آن است مرکز نظامی پارچين است و بازرسان آژانس تاکنون موفق نشده اند از اين منطقه بازيد کنند.