اخبار

نظر: مدیرکل دفتر آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست می‌گوید با «بحران جنگ آب» در یزد، اصفهان، چهار محال و بختیاری و خوزستان روبه‌رو هستیم.

محمد درویش، مدیرکل دفتر آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست در مصاحبه‌ای گفت که جنگ آب بین استان‌های ایران به راه افتاده است.

او با ذکر این که «سازمان حفاظت محیط زیست خود نیز جایگاهش را باور ندارد و باور نمی‌کند که مطابق اصل ۵۰ قانون اساسی می‌تواند؛ وتوکننده باشد»، گفت: «در دولت نیز وقتی مساله‌ای مطرح می‌شود، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تنها یک رای دارد و اگر بقیه افراد موافق اجرای طرح باشند رای ایشان در نظر گرفته نمی‌شود؛ در غیر این صورت نباید چنین فجایعی در عسلویه اتفاق بیفتد و این گونه با بحران جنگ آب در یزد، اصفهان، چهار محال و بختیاری و خوزستان روبرو باشیم».

محمد درویش ادامه داد: «با وجود چنین اهرم قانونی نباید دریاچه ارومیه به اینجا برسد، در حالی که ۱۵ سال پیش معاون وقت منابع طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست آقای نجفی گفت که در صورت ادامه این روند دریاچه ارومیه ۱۵ سال دیگر خشک می‌شود. بنابراین سازمان محیط زیست که از ۱۵ سال پیش این مساله را می‌دانسته، چرا هیچ کاری انجام نداده و از ابزارهای قانونی خودش استفاده نکرده است؟ چرا سکوت کرده و اجازه داده است تا ۷۲ سد ساخته شود؟».

وی در ارتباط با نتیجه مخالفت‌های سازمان حفاظت محیط زیست با برخی پروژه‌های تخریب‌کننده محیط زیست، توضیح داد: «سازمان حفاظت محیط زیست می‌گوید ما نسبت به احداث میانگذر ارومیه اعتراض داشتیم، اما حاصل آن، چه چیزی شد؟ من نامه‌ای محرمانه از رئیس وقت سازمان محیط زیست دیدم که صریحا در آن گفته بود سد گتوند نباید آبگیری شود اما نتیجه آن، چه شد؟ در ‌‌نهایت سد گتوند آبگیری شد و هیچ واکنشی هم از سازمان حفاظت محیط زیست دیده نشد».

این فعال محیط زیست گفت «مدیران کل ما در استان‌ها چشم‌شان به استاندار است که بودجه‌شان را پرداخت کنند و در چنین شرایطی مشخص است که هیچ وقت نمی‌توانند با اقتدار از ملاحظات زیست محیطی دفاع کنند، زیرا ممکن است این مساله به قطع شدن بودجه‌شان منتهی شود».

درویش افزود: «همه این موارد دست به دست هم می‌دهد تا اتفاقات ناگواری مانند احداث سد شفارود، سد خرسان، سد گتوند و ده‌ها سد در حال ساخت دیگر رخ دهد».

دویچه‌وله: خلیج گرگان که بزرگترین خلیج دریای خزر به شمار می‌رود، در آستانه خشکی کامل قرار دارد. یک مقام سازمان بنادر و دریانوردی هشدار داده، در صورت تداوم این وضعیت خلیج گرگان تا ۳ سال دیگر دچار سرنوشت دریاچه ارومیه خواهد شد.

بیم آن می‌رود که خلیج گرگان تا سه سال دیگر سرنوشتی شبیه به دریاچه ارومیه پیدا کند

خلیج گرگان با وسعت ۴۰۰ کیلومتر مربع، بزرگترین خلیج دریای خزر است. نزدیک به ۲۵ رود و نهر کوچک از دامنه شمالی رشته کوه البرز وارد این خلیج می‌شوند. خلیج گرگان دارای ذخایر ارزشمند آبی و تاریخی است و به دلیل اهمیت زیستی خود، پناهگاهی برای حیات وحش منطقه به شمار می‌رود.

حداکثر عمق خلیج گرگان به ۴ متر می‌رسد و در مجموع میزان آب ورودی به این خلیج کمتر از میزان آبی است که از آن خارج می‌شود.

خلیج گرگان کمبود آب خود را از طریق دریای خزر جبران می‌کند، اما به دلیل تغییرات شدید زیست‌محیطی و از جمله تغییرات تراز دریای خزر، وضعیت آن به درجه هشدار رسیده است.

محمدحسین نعمتی، رئیس اداره طرح‌‌های زیربنایی مهندسی دریایی سازمان بنادر و دریانوردی، روز سه‌شنبه (۵ آبان/ ۲۷ اکتبر) نسبت به قطع شدن ارتباط خلیج گرگان با بدنه اصلی دریای خزر هشدار داد و گفت که اگر وضعیت موجود تداوم یابد، بیم آن می‌رود که این خلیج در سه سال آینده سرنوشتی شبیه به دریاچه ارومیه پیدا خواهد کرد.

این مقام مسئول در نشست “کمیته ملی اقیانوس‌شناسی کمیسیون ملی یونسکو” هشدار داد: «از آنجا که نسبت میزان تبخیر یا ورودی‌های خلیج گرگان با بارش برابر نیست و بارش‌ها در ورودی رودخانه‌ها نمی‌توانند میزان آبی را که بر اثر تبخیر از دست می‌رود جبران کنند، چنانچه این روند ادامه پیدا کند، این خلیج به سرنوشت دریاچه ارومیه گرفتار می‌شود و تنها کانالی که شمال شرق خلیج گرگان وجود دارد نیز ممکن است بسته شود.»

به گفته نعمتی، کانالی که اکنون خلیج گرگان را به دریای خزر وصل می‌کند، عمقی بسیار کم، “در حد نیم تا یک متر” دارد. او لایروبی از این کانال را یکی از راهکارهای نجات این خلیج خوانده است.

ساخت سازه‌های فیزیکی برای حفظ عمق مطلوب خلیج و نیز احداث یک کانال جدید از جمله راهکارهای پیشنهادی دیگری هستند که امید می‌رود با به کار بستن آن‌ها، از خشک شدن خلیج گرگان جلوگیری شود. به گزارش ایرنا، کارگروهی برای بررسی وضعیت این خلیج تشکیل شده است.

“دولت بی‌توجه، نمایندگان بی‌خیال”

دریاچه ارومیه در حال حاضر در معرض خطر خشک شدن کامل قرار دارد. برای رسیدگی به وضعیت این دریاچه نیز مدتهاست که کارگروهی تشکیل شده، اما تا کنون اقدام چندان مؤثری در این راستا صورت نگرفته است. کارشناسان داخلی بر این باورند که وعده‌های دولت حسن روحانی برای نجات این دریاچه بیشتر ماهیتی نمادین داشته‌اند.
در همین زمینه:
تخریب ۹۳ هکتار از جنگل‌های شمال ایران برای سدسازی
“دولت بر خلاف هشدار کارشناسان محیط زیست عمل می‌کند”
“آبی از ارمنستان و گرجستان به دریاچه ارومیه منتقل نخواهد شد”
هشدار معاون وزیر نیرو درباره جنگ و درگیری بر سر آب

وزارت نیرو تخمین زده است که در صورت تلاش همه‌جانبه، بازگشت دریاچه ارومیه به وضعیت اولیه‌ نیازمند ۱۰ تا ۱۵ سال است.

اسماعیل کهرم، مشاور رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست، روز سه‌شنبه (۵ آبان) در جریان همایشی در تهران دولت یازدهم را متهم به اهمال در نجات دریاچه‌ها و تالاب‌های کشور کرد. او گفت: «متاسفانه نه دولت و نه نمایندگان مجلس کمترین توجهی به بحث محیط زیست نداشته و ندارند و تنها در قالب چند شعار مباحث محیط زیست را پیگیری می‌کنند که آن هم به نفع وضعیت کنونی نیست.»

کهرم نمایندگان مجلس را دارای “تفکر احمدی‌نژادی” خواند و گفت: «با وجود این، نمایندگان بی‌خیال نباید از محیط زیستی که از لحاظ اعتباری و امکاناتی اولیه در محدودیت است توقع موفقیت را داشته باشیم.»

برخی از کارشناسان در ایران معتقدند که زمان برای نجات دریاچه ارومیه به سر آمده و دیگر نمی‌توان امیدی به احیای آن داشت.

خودنویس: حمید چیت‌چیان که از دهه هفتاد از مقام‌های وزارت نیرو بوده و به زیر و بم این وزارت‌خانه آشنا است، هنوز نتوانسته مانعی در برابر مافیای سدساز باشد. او آیا نگران میلیون‌ها قربانی سیاست‌های وزارت نیرو هم هست؟

بخش تحلیل خودنویس: حمید چیت‌چیان، وزیر نیروی کابینه روحانی که دو سال پیش برای نخستین بار به عنوان یک مقام ارشد نظام، از خطای بزرگ «سدسازی افراطی» به عنوان یکی از عوامل ناکآرامدی مدیریت آب و بحران فعلی نام برد، هنوز نتوانسته است مانع ساخت سدهای بزرگی باشد که وزارت‌خانه‌اش کارفرمای آنها بوده است.

چیت‌چیان مانند بسیاری از مقام‌های کشوری، در مراسم بزرگداشت امام سوم شیعیان شرکت کرد و گریست، برای تشنگان کربلا، اما نیک می‌داند که به مدد سیاست‌های غیر منطقی وزارت‌خانه‌اش در دولت‌های بعد از انقلاب، منابع آب کشور، یکی یکی از دست رفته و دشت‌های پرآب، بی‌آب و بیابان شده‌اند.

وضعیت فعلی دریاچه ارومیه، حاصل سیاست‌های وزارت نیرو در دهه ۷۰ و ۸۰ بوده است که از سوی وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌های دیگر در این دوره زمانی حمایت شده و بسیاری از کاهش سطح آب دریاچه برای منابع مالی کلان خود بهره‌برداری کرده‌اند.

وضعیت فعلی خوزستان، حاصل برنامه‌های وزارت نیرو در دو دهه ۷۰ و ۸۰ بوده است و سد گتوند، مهم‌ترین و کلان‌ترین نماد تخریب محیط زیست و نابودی تدریجی پرآب‌ترین رود مملکت، یعنی کارون، و به عزا نشستن جلگه خوزستان بوده است.

آقای وزیر می‌تواند تا مدت‌ها برای تشنگی و مظلومیت حسین‌بن علی و طفلان مسلم و بقیه گریه کند، اما با عدم مقاومت در برابر نابود کنندگان فلات ایران و از بین‌برندگان منابع آب کشور و بی‌توجهی به راه‌حل‌هایی ساده و موثر، از جمله مهار سیلاب‌ها بر پهنه دشت‌ها و تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها، احیای قنات‌ها و بهینه‌سازی شبکه‌های آبیاری، باید از الان، عزدار آیندگانمان باشیم.

آقای وزیر بیدار خواهد شد؟ وقت زیادی نمانده است!

خودنویس: د‌‌‌‌‌كتر فاطمه ظفرنژاد‌‌‌‌‌ پژوهشگر آب و توسعه پايد‌‌‌‌‌ار معتقد است که «مافیای آب» از رئیس جمهوری هم قوی‌تر است و نبود مدیریت و «سد‌‌‌‌‌سازی تقلید‌‌‌‌‌ی» سبب خشک شد‌‌‌‌‌ن رود‌‌‌‌‌ها و سفره‌های زیرزمینی متصل به آنها شد‌‌‌‌‌ه است.

دکتر فاطمه ظفرنژاد در پاسخ به سوال‌های سایت زیست‌بوم [2]، به مسائلی اشاره کرده است که میزان نگرانی از نبود مدیریت بر منابع آب، و فقدان برنامه‌ریزی برای مهار خشک‌سالی را افزایش می‌دهد. به عقیده‌ی او«مافیای آب گذشته از کَری مصلحتی به کورد‌‌‌‌‌لی ناشی از امتیازات پول‌سالاری هم مبتلاست پس برچنین هیولای خطرناکی که به‌علت فساد‌‌‌‌‌ از هر رئیس جمهور یا رئیس مجلسی زورمند‌‌‌‌‌تر است جز با اجماع ملی نیروهای مرد‌‌‌‌‌می، حرکت متناسب و آگاهانه همه د‌‌‌‌‌ستگاه‌ها و نهاد‌‌‌‌‌های ملی مذهبی و جز با مشارکت همه قوا نمی‌توان غلبه کرد‌‌‌‌‌.»

دکتر ظفرنژاد در باره ناهم‌خوانی بسیاری از صنایع بزرگ نظیر فولادسازی با منابع آب داخلی می‌گوید: «گسترش صنایع ناسازگار با زیست‌بوم مانند‌‌‌‌‌ صنایع فولاد‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌ر اصفهان ، یزد‌‌، کرمان و فلات مرکزی کار اشتباهی بود‌‌‌‌‌ که هنوز هم اد‌‌‌‌‌امه یافته است. صنایع فولاد‌‌‌‌‌ باید‌‌‌‌‌ کنار خلیج فارس ساخته می‌شد‌‌‌‌‌ تا از آب اقیانوس استفاد‌‌‌‌‌ه کند‌‌‌‌‌ نه از آب کوهرنگ و سرشاخه‌های کارون اما این گسترش ناسازگار صنایع به سبب این بود‌‌‌‌‌ که صنایع خود‌‌‌‌‌ را موظف به تامین آب نمی‌د‌‌‌‌‌ید‌‌‌‌‌ند‌‌‌‌‌ و می‌د‌‌‌‌‌انستند‌‌‌‌‌ که د‌‌‌‌‌ستگاه ناکارآمد‌‌‌‌‌ی مانند‌‌‌‌‌ وزارت نیرو بالاخره با راهزنی حقابه کشاورزان و به‌شیوه رفاقتی خصولتی آب برای صنایع ناسازگارشان تامین خواهد‌‌‌‌‌ کرد‌‌‌‌‌.»

او این روش را «راهزنی» می‌خواند و می‌گوید:‌ «این راهزنی حقابه‌ها اد‌‌‌‌‌امه خطرناکی یافته و تاکنون سالانه يك میلیارد‌‌‌‌‌ مترمکعب از آب کارون از سرشاخه‌ها منحرف می‌شود‌‌‌‌‌. با طرح سد‌‌‌‌‌ و انتقال بهشت آباد‌‌‌‌‌ 2/1میلیارد‌‌‌‌‌ مترمکعب د‌‌‌‌‌یگر انتقال خواهد‌‌‌‌‌ یافت تا د‌‌‌‌‌ر کرمان صنایع ناسازگار فولاد‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌رست شود‌‌‌‌‌ و د‌‌‌‌‌ر یزد‌‌‌‌‌ و اصفهان شاهد‌‌‌‌‌ توسعه ناپاید‌‌‌‌‌ار و نابومی بیشتری باشیم. ساخت این خط سرنوشت کارون را با خشکی ابد‌‌‌‌‌ی گره خواهد‌‌‌‌‌ زد‌‌‌‌‌.» به اعتقاد او، همین روند منتهی به بحران بی‌آبی کارون و ایجاد مشکل برای مردم خوزستان شده است.

این کارشناس امور آب معتقد است که توسعه ناپایدار و مدیریتبرپایه الگوی ناسازگار باشرایط بوم‌شناختی ایران عامل مهمی برای مشکلات امروز است: «از ۶ د‌‌‌‌‌هه پیش مد‌‌‌‌‌یریت آب کشور برپایه یک الگوی ناسازگار با بوم‌شناخت این سرزمین بنا شد‌‌‌‌‌ه که ساخت‌وساز بتنی و سد‌‌‌‌‌سازی را تنها شیوه مد‌‌‌‌‌یریت آب می‌د‌‌‌‌‌اند‌‌‌‌‌. ما د‌‌‌‌‌ر جریان یک گسست عمیق از د‌‌‌‌‌انش ژرف ایرانی، مد‌‌‌‌‌یریت سخت‌افزاری را به آب، منابع طبيعی، جوامع بومی مولد‌‌‌‌‌ و کشاورزان تحمیل کرد‌‌‌‌‌یم. د‌‌‌‌‌رحالی‌که آب و منابع طبیعی را باید‌‌‌‌‌ با لحاظ موازین بوم‌شناختی و به‌شیوه نرم و سازگار با محیط و نیز د‌‌‌‌‌ر مشارکت با صاحبان اصلی آب‌ها و حقابه‌ها یعنی کشاورزان و جوامع بومی‌ مولد‌‌‌‌‌ مد‌‌‌‌‌یریت کرد‌‌‌‌‌. برای جلوگیری از هد‌‌‌‌‌ررفت این منابع کمیاب د‌‌‌‌‌ر اقلیم خشک ایران، همان‌گونه که«حاسب‌کرجی»متوفی به ۴۱۰ هجری د‌‌‌‌‌ر کتاب استخراج آب‌های پنهان آورد‌‌‌‌‌ه، باید‌‌‌‌‌ آن‌ را د‌‌‌‌‌ر زیر زمین هد‌‌‌‌‌ایت کرد‌‌‌‌‌ تا با کمترین هد‌‌‌‌‌ررفت بیشترین منافع را برای کشور د‌‌‌‌‌اشته باشد‌‌‌‌‌.»

ظفرنژاد با اشاره به مطالعات حاسب کرجی در باره بهترین شیوه بهره برداری از آب در ایران می‌گوید: «از پیامد‌‌‌‌‌های مد‌‌‌‌‌یریت سازه‌ای آب تبخیر سالانه میلیارد‌‌‌‌‌ها مترمکعب آب از سطح د‌‌‌‌‌ریاچه بیش از ۷۰۰ سد‌‌‌‌‌ ساخته شد‌‌‌‌‌ه د‌‌‌‌‌ر کشور است. «حاسب کرجی» که ششصد‌‌‌‌‌ سال پیش از «گالیله» ، «کپلر» و «کوپرنیک» کروی بود‌‌‌‌‌ن زمین و گرد‌‌‌‌‌ش آن به‌د‌‌‌‌‌ور مرکز خود‌‌‌‌‌ را د‌‌‌‌‌ر کتابش به‌صراحت نوشته و نیز به کشش مرکز و نیروی ثقل زمین بسیار جلوتر از نیوتن اشاره کرد‌‌‌‌‌ه، قنات را بهترین شیوه بهره‌برد‌‌‌‌‌اری از آب د‌‌‌‌‌ر سرزمین ایران می‌د‌‌‌‌‌انست.»

ظفرنژاد با اشاره به «سدسازی تقلیدی» به عنوان عامل خشک شدن رودخانه‌ها می‌گوید: «سد‌‌‌‌‌سازی تقلید‌‌‌‌‌ی، سبب خشک شد‌‌‌‌‌ن رود‌‌‌‌‌ها و سفره‌های زیرزمینی متصل به آنها شد‌‌‌‌‌ه و د‌‌‌‌‌ر د‌‌‌‌‌هه‌های اخیر بسیاری از قنات‌ها خشکید‌‌‌‌‌ند‌‌‌‌‌. تهران پانصد‌‌‌‌‌ قنات بارور د‌‌‌‌‌اشت که د‌‌‌‌‌ر حد‌‌‌‌‌ توان اکولوژیکی این شهر می‌توانست برای جمعیت متعاد‌‌‌‌‌ل آن آب تامین کند‌‌‌‌‌. سد‌‌‌‌‌سازی و انحراف آب رود‌‌‌‌‌خانه‌های کرج و لار، جاجرود‌‌، شاهرود‌‌‌‌‌ و … به این شهر از یکسو تهران را به کلانشهری پرمعضل و ناسازگار با زیست‌بوم تبد‌‌‌‌‌یل کرد‌‌‌‌‌ که د‌‌‌‌‌ه‌ها برابر توان اکولوژیکی خود‌‌‌‌‌ از جمعیت پر شد‌‌‌‌‌، و از سوی د‌‌‌‌‌یگر راهزن حقابه کشاورزان کرج، شهریار، طالقان، ورامین، گرمسار‌و… شد‌‌‌‌‌؛ این جوامع بومی مولد‌‌‌‌‌ را به آوارگی و سرنوشت حاشیه‌نشینی شهرها با مشاغل کاذب و پست محکوم کرد‌‌‌‌‌.»

این پژوهشگر توسعه پایدار، در باره علل تداوم سدسازی، به «مافیای» آب اشاره می‌کند: «نگاهی به آمار و د‌‌‌‌‌اد‌‌‌‌‌ه‌های تارنمای وزارت نیرو و شرکت مد‌‌‌‌‌یریت منابع آب کشور نشان می‌د‌‌‌‌‌هد‌‌‌‌‌ که سد‌‌‌‌‌سازی د‌‌‌‌‌ر هر زمان با هر بهانه ممکن انجام شد‌‌‌‌‌ه است اما اینکه این بهانه راست یا د‌‌‌‌‌روغ بود‌‌‌‌‌ه مبهم ماند‌‌‌‌‌ه است. د‌‌‌‌‌ر د‌‌‌‌‌هه شصت و هفتاد‌‌‌‌‌ با شعار افزایش آب و خود‌‌‌‌‌کفایی کشاورزی هر سد‌‌‌‌‌ی را توجیه کرد‌‌‌‌‌ند‌‌‌‌‌ حتی سد‌‌‌‌‌هایی که اصلا زمین بی‌آبی د‌‌‌‌‌ر پایین د‌‌‌‌‌ست‌شان نبود‌‌‌‌‌ (سد‌‌‌‌‌های حوضه د‌‌‌‌‌ریای مازند‌‌‌‌‌ران). یا سد‌‌‌‌‌هایی که به‌نام کشاورزی تصویب و ساخته شد‌‌‌‌‌ند‌‌‌‌‌ اما هیچ مستند‌‌‌‌‌اتی د‌‌‌‌‌رباره زمین و کشاورزی ند‌‌‌‌‌اشتند‌‌‌‌‌. د‌‌‌‌‌ر یک د‌‌‌‌‌وره تامین شرب و صنعت د‌‌‌‌‌ر اولویت قرار گرفت اما باز هم هیچ تحقیقی صورت نگرفت که آیا برای تامین آب یک شهر قنات و چاه بهتر نیستند‌‌‌‌‌؟ آیا استخراج آب‌های پنهان روش مطمئن‌تری برای تامین آب شرب نیست؟ البته پاسخ روشن است. چون چاه و قنات ریخت و پاش‌های رایج پیمانکاری د‌‌‌‌‌ر سد‌‌‌‌‌ها را د‌‌‌‌‌ربرند‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌ برای مافیای آب گزینه مرد‌‌‌‌‌ود‌‌‌‌‌ی به‌شمار می‌رود‌‌‌‌‌.»

دکتر فاطمه ظفرنژاد، آمارا ارائه شده از سوی وزارت نیرو را غیر قابل قبول می‌داند و می‌گوید که کارشناسان بخش‌ آبخیزداری این آمارها را باور نمی‌کنند: «آمار وزارت نیرو د‌‌‌‌‌ر زمینه نیازسنجی، گزینه‌یابی، فواید‌‌‌‌‌، پیامد‌‌‌‌‌ها، و ارزیابی تطبیقی سد‌‌‌‌‌ها به‌شد‌‌‌‌‌ت مخد‌‌‌‌‌وش است. وزارت نیرو اد‌‌‌‌‌عا می‌کند‌‌‌‌‌ صد‌‌‌‌‌ها هزار بلکه میلیون‌ها هکتار زمین بی‌آب را به زمین آبی بد‌‌‌‌‌ل کرد‌‌‌‌‌ه است اما هم آمار خد‌‌‌‌‌شه‌د‌‌‌‌‌ار این وزارتخانه و هم ارزیابی‌های تطبیقی مستقل و غیرد‌‌‌‌‌ولتی چیزهای بسیار متفاوت و گاه د‌‌‌‌‌رست عکس اد‌‌‌‌‌عای وزارت سد‌‌‌‌‌سازی را نشان می‌د‌‌‌‌‌هد‌‌‌‌‌. وزارت نیرو اد‌‌‌‌‌عا می‌کند‌‌‌‌‌ که ۹۲ د‌‌‌‌‌رصد‌‌‌‌‌ آب کشور د‌‌‌‌‌ر بخش کشاورزی مصرف می‌شود‌‌‌‌‌ اما این د‌‌‌‌‌روغ بزرگی بیش نیست. بسیاری از ما ارقام مخد‌‌‌‌‌وش این وزارتخانه را باور کرد‌‌‌‌‌یم و می‌کنیم اما کارشناسان حوضه‌های آبخیز و کارشناسان کشاورزی این اد‌‌‌‌‌عا را کاملا رد‌‌‌‌‌ می‌کنند‌‌‌‌‌. آمار خطوط انتقال آب خود‌‌‌‌‌ وزارت نیرو و شرکت مد‌‌‌‌‌یریت منابع آب هم اد‌‌‌‌‌عای مصرف بیش از ۹۰ د‌‌‌‌‌رصد‌‌‌‌‌ی آب د‌‌‌‌‌ر بخش کشاورزی را رد‌‌‌‌‌ می‌کند…مافیای آب گذشته از کَری مصلحتی به کورد‌‌‌‌‌لی ناشی از امتیازات پول‌سالاری هم مبتلاست پس برچنین هیولای خطرناکی که به‌علت فساد‌‌‌‌‌ از هر رئیس جمهور یا رئیس مجلسی زورمند‌‌‌‌‌تر است جز با اجماع ملی نیروهای مرد‌‌‌‌‌می، حرکت متناسب و آگاهانه همه د‌‌‌‌‌ستگاه‌ها و نهاد‌‌‌‌‌های ملی مذهبی و جز با مشارکت همه قوا نمی‌توان غلبه کرد‌‌‌‌‌.»

خودنویس: رئیس سازمان حفاظت محیط زیست گفت: در رده بندی دنیا در بحث آب و خاک در جایگاه خوبی قرار نداریم و متاسفانه در تنش آبی نیز در دنیا در رتبه اول قرار داریم.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، در جلسه مدیریت آب استان کرمان، وضعیت آبی ایران را نگران کننده خواند. ابتکار گفت: «در رده بندی دنیا در بحث آب و خاک در جایگاه خوبی قرار نداریم و متاسفانه در تنش آبی نیز در دنیا در رتبه اول قرار داریم و مصر بعد از با ۲۵ درصد فاصله در برداشت از سفره های زیرزمینی از ایران در رتبه دوم قرار دارد که آماری نگران کننده است.»

ابتکار همچنین خواستار مسوولیت پذیری کشاورزان در قبال آب و خاک شد و گفت: «باید رویکرد کشاورزان تغییر پیدا کند و کاری کنیم که همه در این مسئله سهیم شده و به یک باور و درک مشترک برسیم تا بتوانیم کشاورزی پایدار و توسعه همگام با ملاحظات زیست محیطی در استان و کشور داشته باشیم.»

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در باره کاهش سطح آب در منطقه جازموریان گفت: «می‌دانیم که چاه های غیرمجاز یکی از دلایل وقوع مشکلات منطقه جازموریان است. درصورت ادامه این روند، لطمه جدی به معیشت مردم منطقه وارد می شود و باید برای بسته شدن این چاه‌ها اقدامی جدی و سریع صورت گیرد.»

ابتکار در مورد نحوه عملی شدن برنامه‌ها، نقش مشارکت مردمی را نیز برشمرد و گفت: «معتقدیم تغییرات باید با همکاری بین بخشی و جلب مشارکت مردم و سازمان‌های مردم نهاد انجام شود.»

این در حالی است که با وجود ارزانی نسبی هزینه‌های برنامه‌های مهار سیلاب و تغذیه مصنوعی، هنوز مشارکت مردمی در این بخش به جایی نرسیده است و دولت روحانی نتوانسته سدهای بوروکراتیک برای گرفتن وام از سوی کشاورزان و توسعه طرح‌ها آبخوانداری مردمی را به پیش ببرد.

دویچه‌وله: مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران عقیده دارد که تهران شاهد ۳۶ سانت نشست زمین است و این آخرین مرحله قبل از بیابان‌زایی است. در جنوب ایران نیز با خشک شدن رودخانه کر ناقوس مرگ دریاچه بختگان به صدا در آمد.

محمدهادی حیدرزاده، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان تهران، در گفت‌وگویی از نشست زمین تهران به میزان ۳۶ سانتیمتر خبر داده و هشدار می‌دهد که سرزمین ایران به سرعت به سوی بیابانی‌شدن پیش می‌رود.

حیدرزاده در گفت‌وگو با خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) گفته است که مطالعات و اقدامات کارشناسانه نشان می‌دهد که میزان خشکی و بیابانی‌شدن رو به افزایش است و ایران اولین کشور دنیاست که به سرعت به بیابان بدل می‌شود.

عوامل داخلی و خارجی تولید گرد و غبار

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان تهران در گفت‌وگوی یادشده به آفت افزایش گردوغبار در استان تهران نیز اشاره کرده می‌گوید: کانون‌های گرد و غبار این استان به سه بخش بین‌المللی و فرامرزی مثل عراق، کانون‌های مجاور تهران مثل سمنان، قم و قزوین و کانون‌های داخل استانی تقسیم می‌شود.

به گفته او خشک شدن تالاب بندعلی خان در ورامین و تالاب‌های استان‌های مجاور نیز باعث خیزش بیشتر ریزگردها شده است.

حیدرزاده همچنین یادآور می‌شود که کاهش بارندگی، مدیریت ناصحیح منابع آب و استفاده بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی روند خیزش گرد و خاک را تشدید می‌کند.

مرگ تدریجی بختگان به دنبال خشکی کر

سدسازی بی‌رویه عامل کم‌آبی بدل شده است

رسانه‌های ایران از خشکی رودخانه کر در استان فارس خبر می‌دهند. با خشک شدن این رودخانه که منبع اصلی تأمین آب دریاچه بختگان است، خطر مرگ یکی از بزرگترین و پربرکت‌ترین تالاب های ایران را تهدید می‌کند.

در گزارش خبرگزاری مهر آمده است که ۹۰ درصد آب دریاچه بختگان از طریق رودخانه کر تامین می‌شود و حال با خشک شدن آن رودخانه سرچشمه‌های حیات بختگان نیز از بین رفته است.

بیشتر بخوانید: خشکسالی در ایران و پروژه‌های شهروندان

در علت خشک شدن رود کر گفته می‌شود که علاوه بر کاهش شدید بارندگی، سدسازی‌های غیرعلمی و برداشت‌های بی‌رویه رمق تمام سفره‌های آب زیرزمینی استان را گرفته است.

بنا به همین گزارش در سال‌های اخیر دهها رودخانه و دریاچه خشکیده‌اند و به احیای آنها نیز امیدی نیست.

بیشتر بخوانید: استمداد از کارشناسان سازمان ملل برای حل آلودگی هوای ایران

اکنون سالهاست که هم در ایران و هم در سطح بین‌المللی کارشناسان نسبت به خطر کم‌آبی در فلات ایران هشدار می‌دهند. بنا به خوش‌بینانه‌ترین برآوردها ایران در ۲۰ سال آینده حدود یک سوم از منابع آبی سطحی و سفره‌های زیرزمینی خود را از دست می‌دهد.

رادیوفردا: به گفته یک نماینده مجلس ایران، معاون اول حسن روحانی یک «بازرس ویژه» را مامور پیگیری پرونده زمین‌خواری میلیاردی در گردنه حیران کرده است.

کمال‌الدین پیرموذن، نماینده شهر اردبیل در مجلس روز ۲۳ مرداد در گفت‌وگو با ایسنا با اعلام این خبر گفت که «فعالیت‌هایی برای برخورد با متخلفان و حفظ و صیانت محیط زیست گردنه حیران با تحقیق و تفحص از مسئولان آستارا و منطقه در حال انجام است.»

از سوی دیگر پنج‌شنبه شب دادستان کل ایران به همراه دو نماینده مجلس با حضور در یک برنامه تلویزیونی به بررسی ابعاد زمین‌خواری میلیاردی در گردنه حیران پرداختند.

در این برنامه ابراهیم رئیسی،‌ دادستان کل ایران با بیان این که در رابطه با موضوع زمین خواری تنها بحث منطقه حیران مطرح نیست، گفت:«ما در حال حاضر در دماوند، تهران و بخش‌های مختلف دیگر نیز شاهد این گونه اقدامات هستیم.»

آقای رئیسی در ادامه با اعلام اینکه صورت قاطع با متخلفین برخورد خواهد شد، افزود: «جای هیچ گونه اغماض با افراد زمین خوار و افراد متجاوز نسبت به قانون نیست؛ بنای ما این است که در هر پرونده زمین خواری علاوه بر برخورد با زمین خواران با مسئولین مقصر در این رابطه نیز برخورد شود.»
بحث ما این است که ۱۰۰ هکتار از زمین‌های این منطقه که جزو کاربری زراعی است، توسط متخلفین با قیمت نازلی خریداری شد و آنها با استفاده از نفوذشان در آن جا ساخت و ساز کردند بدون این که مجوز و پروانه اخذ کنند.
نماینده آستارا در مجلس

​​

همچنین صفر نعیمی نماینده آستارا در مجلس نیز در رابطه با زمین خواری صورت گرفته در منطقه حیران گفت: «جای تاسف است که این تخلفات با چشم پوشی و همراهی مسئولین وقت شهرستان آستارا صورت گرفته و متخلفین نیز سود کلانی به جیب زدند.»

آقای نعیمی در ادامه اعلام کرد:‌ «بحث ما این است که ۱۰۰ هکتار از زمین‌های این منطقه که جزو کاربری زراعی است، توسط متخلفین با قیمت نازلی خریداری شد و آنها با استفاده از نفوذشان در آن جا ساخت و ساز کردند بدون این که مجوز و پروانه اخذ کنند.»

این نماینده مجلس همچنین در پاسخ به این سئوال که آیا هیچ گونه مجوزی توسط این افراد اخذ شده است، گفت: «یک سری پروانه‌ها صادر شده اما بدون این که از مراجع ذی‌صلاح استعلام شود و این پروانه‌ها را مسئولین وقت با نفوذی که داشتند صادر کرده‌اند.»

چند روز پیش در آخرین نشست ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی، پرونده یک زمین‌خواری میلیاردی در «گردنه حیران» در استان گیلان مطرح شد که در آن نام برخی از نمایندگان سابق مجلس و وزرای دولت قبلی به عنوان متهم به چشم‌ می‌خورد.

در این باره عزت‌الله یوسفیان‌ملا، عضو ناظر مجلس در ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی گفته بود: «در این پرونده نام برخی از نمایندگان قبلی و همچنین مقامات ارشد دولتی دیده می‌شود که این جای تأسف دارد؛ در زمین‌خواری گردنه حیران، ابتدا اراضی ملی تصرف شده و سپس ساخت و سازهای میلیاردی در آن انجام شده است.»

«حیران» نام روستایی ییلاقی در شهرستان آستارا واقع در استان گیلان است. این روستا در فاصله ۳۰ کلیومتری آستارا قرار دارد.

رادیوفرانسه: محمد تقی توکلی، نایب رییس کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی ایران گفته است که به دلیل خشکسالی‌های پیاپی و برداشت‌های بی رویه، ذخایر آب ایران ۵۵ درصد کاهش یافته‌اند. به این ترتیب، به گفتۀ محمد تقی توکلی، ذخایر آب ایران از ۹۲ میلیارد مترمکعب به حدود ۴۵ میلیارد مترمکعب در حال حاضر کاهش یافته‌اند.

در اظهاراتی جداگانه، فرماندار کرج محمد تقی ایرانی، گفته است که تشنگی اکنون کل کشور را فرا گرفته است به طوری که تأمین آب شرب مورد نیاز ایران از این پس باید همانند کشورهای عربی منطقه، از طریق شیرین کردن آب دریاهای عمان و خلیج فارس صورت بپذیرد که خود این البته، به گفتۀ فرماندار کرج، نیازمند رفع تحریم ها برای واردات تکنولوژی‌های پیشرفته است.

در اظهاراتی جداگانه، رحیم میدانی معاون امور آب و “آبفای” وزیر نیرو، هشدار داده است که بحران آب در ایران احتمال درگیری و جنگ بر سر آب را در کشور تشدید کرده است. به گفتۀ رحیم میدانی اولین معضل بحران کمبود آب در ایران فقدان تعادل میان منابع موجود آب و مصرف آن است. وی دلیل عمدۀ این عدم تعادل را فقدان مدیریت منابع آب کشور دانسته که از جمله پی آمدهایش خشک شدن دریاچۀ ارومیه و دیگر دریاچه‌های کشور بوده است. به گفتۀ معاون وزیر نیرو، در مصرف آب در ایران هیچیک از اصول ابتدایی توسعۀ پایدار رعایت نمی‌شود.

معاون وزیر نیرو، در جای دیگری از سخنانش نسبت به سیاست‌های ترغیب کنندۀ افزایش جمعیت نیز هشدار داده و گفته است که در وضعیت جاری کشور، کشاورزی تنها ۶۰ درصد نیاز داخلی به مواد غذایی را تأمین می کند، در حالی که سهم کشاورزی در تولید ناخالص ۱۰درصد است و بسیاری از روستاهای ایران به دلیل بی آبی و محرومیت از آب شرب خالی از سکنه شده اند. بر اساس آمار رسمی هم اکنون نیمی از جمعیت روستاهای ایران یعنی بیش از یازده میلیون نفر از جمعیت کل کشور به حاشیۀ شهرهای بزرگ مهاجرت کرده اند و به این ترتیب بزرگترین جمعیت حاشیه نشین کشور را تشکیل داده اند. با این همه، ۹۲ درصد ذخایر آبی کشور توسط یک کشاورزی ناکارآمد و سنتی مصرف می شود که اکنون نقش مهمی در تشدید بحران کمبود آب در کشور دارد.

عیسی کلانتری، وزیر پیشین کشاورزی و مشاور رییس جمهوری ایران در امور آب و کشاورزی، به تازگی گفت که در صورت ادامۀ بحران آب در ایران، این کشور به زودی به سومالی شباهت خواهد یافت و ۵۰ میلیون ایرانی نیز ناگزیر از مهاجرت خواهند شد.

عصرایران: گودزیلا هر سال 715 سد لتیان را ویران می کند تا مصائبی که در سطرهای بالا بدان اشاره شد بر سر ملت ایران بیاید و تمدن ایران بعد از هزاران سال در اواسط قرن 21 میلادی، از بین برود. اوضاع بسیار اورژانسی تر از آن است که تصور می شود.
بزرگ ترین بحران کشور که همانند آتشی زیر خاکستر در کمین تمدن و موجودیت ایران نشسته،”کمبود آب” است.
این بحران وقتی جدی تر می شود که به یاد بیاوریم تغییرات اقلیمی جهانی، در حال کوچ دادن ایران از زمره کشورهای نیمه خشک به گروه سرزمین های خشک است.

کاهش سال به سال میانگین بارندگی ها در کشور نیز موید این مدعاست. آخرین آمار حاکی است از ابتدای سال آبی جاری(اول مهر93) تا 14 مرداد 94، میزان بارندگي در کشور نسبت به ميانگين کل 20 درصد كاهش داشته است و این روند همچنان ادامه دارد.(+)

کمبود منابع آبی باعث برداشت بی رویه از منابع زیر زمینی شده است به گونه ای که برداشت آب به ذخایر استاتیک رسیده است و یک پنجم آن نیز برداشت شده است.(+) ذخایر استاتیک پشتوانه آبی کشورند و میلیون ها سال طول کشیده که شکل بگیرند.

بی هیچ تعارفی باید گفت که با تشدید این وضعیت، آینده ایران چندان مطلوب نخواهد بود:

* بسیاری از روستاها خالی از سکنه و مخروبه خواهند شد.

* زمین های کشاورزی زیادی به بیابان های بی آب و علف تبدیل می شوند. دامداری از بین می رود و بحران تأمین مواد غذایی تشدید خواهد شد.

* انتقال آب های سطحی از نقطه ای به نقطه دیگر به دلیل کمبود فراگیر آب، ممکن نخواهد بود یا با درگیری های سیاسی و اجتماعی جدی همراه خواهد شد؛ درگیری هایی که به نزاع های گسترده فیزیکی نیز منجر خواهند شد.

* بسیاری از شهرهای ایران به ویژه در مرکز کشور، قابل سکونت نخواهند بود.

* با از بین رفتن پوشش های گیاهی، بلایایی مانند توفان شن، فرونشست زمین، آتش سوزی گسترده تر جنگل ها و سیلاب های مقطعی و در عین حال ویرانگر در کشور امری متداول خواهد بود.

* صنایع آب بر، به رکورد مبتلا خواهند شد.

* آب آشامیدنی جیره بندی خواهد شد.

* تنش های سیاسی و امنیتی با کشورهای همسایه بر سر منابع آبی مشترک به حداکثر خواهد رسید.

* مهاجرت از مناطق بی آب به مناطق کم آب و سپس تلاش برای مهاجرت از کشور افزایش می یابد.

* نارضایتی عمومی و امکان تنش های اجتماعی و سیاسی بالا می رود.

* …

این ها تنها بخش هایی از ماجرایی است که بی هیچ تعارفی در انتظار ماست مگر این که تدبیری جدی اندیشیده شود و مشکل به طور ریشه ای حل شود.

ریشه مشکل این است که کشاورزی در ایران، تبدیل به “هیولا”یی شده که هم در حال نابودی خود است و هم اضمحلال حیات جمعی و تمدن ایران را هدف قرار داده است.

قبل از پرداختن به این موضوع ، به این سوال فکر کنید: اگر کسی سد لتیان را با 95 میلیون متر مکعب آب در پشت آن منهدم کند، چه واکنشی در کشور صورت می گیرد؟ آیا مردم نگران و رسانه ها حساس نمی شوند؟ آیا تمام دستگاه های اطلاعاتی و امنیتی شبانه روز به دنبال متهم نمی گردند؟ آیا دولت نشست اضطراری برگزار نمی کند؟ آیا مجلس جلسه فوق العاده تشکیل نمی دهد؟ آیا قوه قضاییه این “پرونده ملی” را خارج از نوبت رسیدگی نمی کند و هزار آیای دیگر؟!

خبر فاجعه بار این است که هیولای کشاورزی در ایران، سالانه 715 سد لتیان را منهدم می کند، درست مانند فیلم های گودزیلایی! و همه ما چنان از کنار این « اَبَرفاجعه » با بی اعتنایی می گذریم که گویا آب از آب تکان نخورده است!

در ایران سالانه حدود 93 میلیارد متر مکعب آب مصرف می شود که 86 میلیارد مترمکعب آن به بخش کشاورزی اختصاص می یابد و بخش کشاورزی هم که گویا در اعماق تاریخ متوقف شده و با همان روش های زمان مادها آب را مصرف می کند، 68 میلیارد متر مکعب از این آب ها را به هدر می دهد.(+)
اگر اسم این وضعیت برای کشور کم آبی مانند ایران، فاجعه و مصیبت نیست پس چیست؟! بخش کشاورزی سالانه معادل 715 برابر حجم مفید مخزن سد لتیان تهران، آب هدر می دهد. اگر حمله نظامی خارجی هم صورت بگیرد، چنین خسارتی وارد نمی شود.

بار دیگر به فهرست مصائبی که در صورت عدم مدیریت صحیح منابع آب در انتظار کشور است نگاه کنید! آیا نمی ارزد و نباید به خاطر جلوگیری از سرنوشت شومی که در انتظارمان است، از همین امروز و از همین لحظه، کاری اساسی برای مهار هیولای کشاورزی انجام داد؟!

نیاز به خلاقیت خاصی هم نیست؛ دنیا سال هاست که این موضوع را حل کرده است و با روش های مدرن آبیاری، هم هدر رفت آب را تا 80درصد کاسته و هم میزان محصولات را افزایش داده است. این فناوری ها در ایران هم وجود دارند و قابل اجرا هستند. فقط اراده می خواهد و منابع مالی.

اگر اراده مبتنی بر دانش و آینده نگری باشد، می توان امیدوار بود که با توجه به شرایط جدید کشور در دوران بعد از تحریم ها، منابع مالی را نیز تأمین کرد و با همیاری فعالان بخش کشاورزی، در یک “برنامه واقعاً فوری و اضطراری” ، سیستم آبیاری را از سنتی به مدرن تغییر داد.

هر هزینه ای هم برای این کار – هر چند ارقام میلیارد دلاری – با توجه به این که قرار است نه بخش کشاورزی که “ایران” و آینده ایران را نجات دهد، نه هزینه که سرمایه گذاری برای “نجات ملی” است.

بی گمان اگر بخش عمده پول های ایران که قرار است در پی توافق آزاد شود، به کار مهار هیولای پرمصرف کشاورزی بیاید و آبیاری در ایران را مدرن کند، راهبردی ترین و عاقلانه ترین کار انجام شده است.

تعارفی در کار نیست؛ گودزیلا هر سال 715 سد لتیان را ویران می کند تا مصائبی که در سطرهای بالا بدان اشاره شد بر سر ملت ایران بیاید و تمدن ایران بعد از هزاران سال در اواسط قرن 21 میلادی، از بین برود. اوضاع بسیار اورژانسی تر از آن است که تصور می شود.