اخبار

رادیوفردا: دیوید کوهن، معاون وزیر خزانه‌داری آمریکا، برای بحث بر سر جزئیاتی مرتبط با توافق هسته‌ای ایران و غرب هفته جاری رهسپار ترکیه و امارات متحده عربی می‌شود.

بنابر اعلام وزارت خزانه‌داری آمریکا، موضوع گفت‌وگوهای آقای کوهن در این سفر موارد لغو و کاهش موقت تحریم‌ها علیه ایران خواهد بود.

توافق‌نامه هسته‌ای ژنو تحریم‌های ایران را تا حدی کاهش می‌دهد تا در ازای آن تهران نیز فعالیت اتمی خود را محدود سازد.

بی‌بی‌سی: اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در ایران با رد انتقاداتی که از مذاکره‌کنندگان هسته‌ای ایران می‌شود، گفته است: “رهبری نظام هم قبل و هم بعد از مذاکرات، تیم دیپلماسی و کارهایشان را تایید کردند.”

آقای هاشمی رفسنجانی امروز یکشنبه ۶ بهمن (۲۶ ژانویه) گفت به رغم این که آیت‌الله خامنه‌ای مذاکرات را تایید کرده است، “گروهی که اتفاقا ادعای پیروی از ولایت دارند، هر روز برای مایوس کردن مردم تلاش می‌کنند.”

در روزهای اخیر و به دنبال پلمب برخی تجهیزات هسته‌ای ایران برای اجرای توافق ژنو، انتقادات بعضی چهره‌ها و رسانه‌های محافظه‌کار از سیاست خارجی و هسته‌ای حسن روحانی بالا گرفته است. برخی از آنان می‌گویند که رهبر ایران از توافق ژنو ناراضی است.

از جمله محمود نبویان و جواد کریمی قدوسی، نمایندگان مجلس، گفته‌اند که آیت‌الله خامنه‌ای در جلسه ای خصوصی گفته است که از توافق ژنو “تثبیت حق غنی‌سازی هسته‌ای به دست نمی‌آید.”

دفتر رهبر ایران تاکنون این گفته‌ها را تایید یا تکذیب نکرده است.

آقای هاشمی رفسنجانی این گونه اظهارات را “اصرار بر القای شکست تیم دیپلماسی” و “مصداق نگاه سیاسی و جناحی به منافع ملی” خوانده است.

امروز حمید بعیدی‌نژاد، از مذاکره‌کنندگان ایرانی نیز با اشاره به توافق ژنو گفت: “واقعا جای تاسف دارد که بخواهیم به خاطر مقاصد سیاسی این امتیاز مهم برای کشور را نادیده بگیریم.”

او البته گفته بود که دیپلمات‌ها از اعتبار رهبر “خرج” نمی‌کنند و نمی‌گویند که همه جزئیات مذاکرات با نظر آیت‌الله خامنه‌ای بوده است.

آیت‌الله علی خامنه‌ای پیش از این دیپلمات‌های ایرانی را “بچه‌های انقلاب” خوانده و کلیک هشدار داده بود که هیچکس نباید مذاکره‌کنندگان ایران را تضعیف کند، اما در عین حال نسبت به نتیجه مذاکره با غرب کلیک اظهار بدبینی کرده بود.

آقای خامنه‌ای به تازگی کلیک گفته است: “یکی از برکات مذاکرات این بود که دشمنی آمریکا با ایران و ایرانی و اسلام برای همه روشن شد.”

بی‌بی‌سی: هرچند آیت الله خامنه ای مایل است که دولت حسن روحانی برای رفع تحریم ها بکوشد، تمایلی ندارد که در مسئولیت توافقاتی که در این جهت با غرب انجام می شود نیز سهیم باشد

اجرای توافق هسته ای ژنو میان ایران و گروه ۱+۵، در حالی آغاز شده که به تازگی، عده ای از اصولگرایان از مخالفت رهبر جمهوری اسلامی با این توافق خبر داده اند.

انتشار پی در پی چنین اخباری، تاکنون با واکنش مستقیم یا غیرمستقیمی از جانب دفتر رهبری مواجه نشده و این در حالی است که در جمهوری اسلامی ایران، در مورد صحت مطالبی که به نقل از آیت الله خامنه ای منتشر می شود حساسیت بسیار شدیدی وجود دارند.

در جدیدترین نقل قول در همین زمینه، اخیرا جواد کریمی قدوسی عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، از ابراز نارضایتی رهبر در مورد توافق ژنو در جلسه‌ای با حضور سران قوا و تیم مذاکره کننده هسته‌ای ایران سخن گفته است. مطابق نقل قول وی، آقای خامنه ای گفته است: “من فقیه هستم و سه بار این متن را خوانده‌ام و از آن تثبیت حق غنی‌سازی هسته‌ای به دست نمی‌آید”. یک سایت نزدیک به جبهه پایداری، موسوم به “حکمت سرا”، کلیک فایل صوتی اظهارات آقای کریمی قدوسی را نیز منتشر کرده که در بخشی از آن مدعی شده آقای خامنه ای تیم مذاکره کننده هسته ای را به “پافشاری نکردن بر حقوق هسته‌ای” ایران متهم کرده است.

در گزارشی جداگانه، هفته نامه ۹ دی، نزدیک به جبهه پایداری، نیز ادعا کرد که “در پی آشکار شدن ضعف‌های متعدد و اشکالات جدی حقوقی و فنی توافق ژنو” آیت الله خامنه ای “در تذکری به دولت آقای روحانی، خواستار تقویت تیم مذاکرات شده است.”

روایت محمداسماعیل کوثری عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران در همین زمینه، آن بود که چون “موافقتنامه ژنو به نفع جمهوری اسلامی ایران نبوده”، دو عضو جدید به “شورای ناظر بر مذاکرات هسته‌ای” اضافه شده‌اند. او در مصاحبه با شبکه خبر تلویزیون، مرجع اتخاذ چنین تصمیمی را “مقام های ارشد” نظام دانست.

در نیمه دی ماه جاری، محمود نبویان از نمایندگان عضو جبهه پایداری نیز، با انتقاد از گفتگوهای هسته ای دولت آقای روحانی، گفت که رهبر از مذاکره کنندگان خواسته بوده “خط قرمزها” را رد نکنند اما این توصیه رعایت نشده است.

وی یادآوری کرد: “چند سال پیش آقا به دیدار جامعه مدرسین قم رفتند و در آنجا جامعه مدرسین از احمدی نژاد انتقاد کردند، آقا فرمودند در زمان اصلاحات مسئولان که به خارج می‌رفتند برای مذاکرات نگران بودم اما حالا نیستم” و نتیجه گرفت که وقتی در زمان دولت روحانی “ایشان می‌فرمایند خطوط قرمز رعایت شود نشان از نگرانی آقا دارد”.

به نوشته خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، محمود نبویان در بخشی دیگر از انتقادات خود، دولت را به عقب نشینی از برنامه هسته ای ایران متهم کرده و افزوده: “ما به دنبال بمب اتم نیستیم اما برای اینکه اسرائیل را سرجایش بنشانیم لازم است.”

نکته مشترک در میان اغلب اظهاراتی که اخیرا در مورد مخالفت آیت الله خامنه ای با توافق ژنو منتشر شده، آن است که از جانب منسوبان جبهه پایداری منتشر شده اند. تشکلی سیاسی که در انتخابات ریاست جمهوری اخیر از سعید جلیلی مذاکره کننده هسته ای سابق حمایت کرد و به شدت شکست خورد.

در پی انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲، برخی رسانه های محافظه کار گزارش کردند که در صندوق شماره ۱۱۰ -که محل رأی دادن رهبر، اعضای دفتر و نزدیکان اوست- سعید جلیلی ۲۰۰، محمدباقر قالیباف ۱۲۴ و بقیه کاندیداها (از جمله حسن روحانی) کمتر از ۲۰ رای آورده اند. همچنین، احمد علم الهدی امام جمعه مشهد فاش کرد که آیت الله خامنه ای بعد از انتخابات، با اشاره به تعداد آرای سعید جلیلی گفته است: “این چهار میلیون نشانگر وجود یک جوهره در این جامعه است.”

این نقل قول هم، همچون نقل قول های حاکی از نارضایتی رهبر از توافق ژنو، هرگز از سوی دفتر آیت الله خامنه ای یا نزدیکان او تکذیب نشد.
موضع رهبر چیست؟

بعد از توافق ایران و شش قدرت جهانی در ژنو، حسن روحانی در نامه‌ای به رهبر جمهوری اسلامی نوشت که به موجب این توافق، حقوق هسته‌ای و حق غنی‌سازی اورانیوم برای ایران به رسمیت شناخته می‌شود.

آیت‌الله علی خامنه‌ای به آقای روحانی پاسخ داد: “دستیابی به آنچه مرقوم داشته‌اید در خور تقدیر و تشکر از هیات مذاکرات هسته‌ای و دیگر دست‌اندرکاران است.” این پاسخ، در خارج از ایران به معنای حمایت رهبر از مذاکرات ژنو تلقی شد، اما برخی آشنایان با ادبیات آقای خامنه ای، استفاده از عبارت “آنچه مرقوم داشته‌اید” برای اشاره به توافق ژنو را نشان دهنده احتیاط او در حمایت صریح از مذاکرات هسته ای تلقی کردند. گویی وی به دقت مواظب بود که از بیان جمله ای صریح در حمایت از توافق هسته ای جدید – که بعدها به عنوان سند حمایتش از مذاکرات مورد استناد قرار گیرد- خودداری کند.

آقای خامنه ای چند روز پیش از توافق ژنو نیز، گفت به مذاکرات جاری هسته ای با قدرت های جهانی “خوش بین نیست” اما معتقد است “این تجربه ایرادی ندارد”.

وی توضیح داد: “از این مذاکرات ضرری نمی کنیم بلکه تجربه ای در اختیار ملت قرار می گیرد که مثل تجربه تعلیق موقت غنی سازی در سالهای ۸۲ و ۸۳، ظرفیت فکری و تحلیلی مردم را بالا خواهد برد.” این بیان، حکایت از نوعی شبیه سازی میان گفتگوهای هسته ای جاری و مذاکرات سال های ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳ داشت که در زمان ریاست جمهوری محمد خاتمی و به سرپرستی حسن روحانی دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی انجام می شد. نکته قابل تامل در این میان آن بود که آیت الله خامنه ای نتایج آن مذاکرات را، به گواهی مواضع خود در طول شش سال گذشته، مثبت نمی دانست.

مقام اول حکومت ایران، در دی ماه ۱۳۸۶ گفت که “عقب نشینی” های دوره اصلاحات بر سر پرونده هسته ای به “مطالبه‌های پى‌درپى” ایالات متحده در مورد این پرونده و افزایش فشار بر جمهوری اسلامی انجامید. وی افزود ایران نباید تجربه لیبی را تکرار کند که “به کلى همه‌ فعالیت هاى هسته‌اى‌اش را کنار بگذارد… تهش را جارو کند، تقدیم کند به آنها [غرب].”

رهبر جمهوری اسلامی در فروردین ماه ۱۳۹۰، با انتقاد مجدد از “عملکرد قذافی در لیبی و تحویل امکانات هسته‌ای این کشور به آمریکا در مقابل تهدیدهای توخالی و وعده‌های ناچیز غرب” به تجلیل از سیاست هسته ای دولت محمود احمدی نژاد پرداخت و گفت که بر خلاف دولت وقت لیبی، “مسئولان جمهوری اسلامی در مقابل این تهدیدها، نه تنها عقب نشینی نکردند بلکه امکانات هسته‌ای خود را هر سال بیشتر کردند.”

آقای خامنه ای در مرداد ماه ۱۳۹۱ در ذکری جداگانه از “عقب نشینی” های دوران اصلاح طلبان از برنامه هسته ای تکرار کرد: “در آن دوره به واسطه همراهی با غربی ها و عقب نشینی هایی که انجام گرفت، آنها آنقدر جلو آمدند که من مجبور شدم شخصاً وارد میدان شوم.” در بهمن ۱۳۹۱، رهبر جمهوری اسلامی مجددا گفت: “در برهه‌اى مسئولین کشور روى خوش‌بینى‌هاى خود به اینها اعتماد کردند، از آن طرف، سیاست دولت آمریکا، ایران را در محور شرارت قرار داد”.

آیت الله خامنه ای در خرداد ماه ۱۳۹۲ و دو روز مانده به انتخابات ریاست جمهوری، برای چندمین بار بر بی اعتمادی خود به مفید بودن تنش زدایی پافشاری کرد: “هرچه شما ضعف نشان بدهید، او [دشمن] مى‌آید جلو؛ هرچه شما عقب بکشید، او جرى‌تر میشود. این را ما تجربه کردیم؛ یک جاهایى عقب کشیدیم، دشمن ما جرى‌تر شد”.

شخص اول حکومت ایران، در مناسبت های متعدد دیگر نیز اظهارات مشابهی را بر زبان رانده که حکایت داشته ترجیح شخصی او، ادامه سیاست هسته ای دوران محمود احمدی نژاد است، هرچند موضع گیری های یک سال اخیر رهبر، حکایت از تجدید نظر او در “ممکن بودن” ادامه چنان سیاست هایی دارد.
‘اختیاردار’ پرونده هسته ای

رئیس جمهور ایران، به تازگی در واکنش به منتقدان مذاکرات هسته ای گفته است: “برخی متوجه نیستند که رهبری نظام، نقش تعیین کننده‌ای در سیاست‌های کلی نظام دارند و اختیار برخی از امور با ایشان است و ایشان باید تصمیم بگیرند.”

حسن روحانی در جریان مبارزات انتخابات ریاست جمهوری نیز، در پاسخ به منتقدان گفتگوهای هسته ای زمان ریاست جمهوری محمد خاتمی، یادآوری کرد که ولی فقیه، با صراحت از نتایج مذاکرات هسته ای حمایت کرده بود.

آقای روحانی در کتابی موسوم به “اکلیک منیت ملی و دیپلماسی هسته ای” که راجع به آن مذاکرات منتشر کرده، نوشته که شخص رهبر از او خواسته بود با قبول مسئولیت پرونده، “باری را از روی دوش نظام بردارد”.

یکی از تامل برانگیزترین تاکیدات حسن روحانی در این کتاب، آن است که وی پیش از امضای موافقتنامه سال ۱۳۸۲ با وزاری امور خارجه بریتانیا، فرانسه و آلمان – که به “توافق سعدآباد” معروف شد – برای کسب تکلیف با دفتر رهبر ایران تماس گرفته اما از جانب رهبری “خبری نشده” است. در نتیجه، او با این ارزیابی که آقای خامنه ای مخالف توافقنامه نیست، آن را امضا کرده است. این همان توافقی بود که به موجب آن، ایران متعهد به تعلیق غنی سازی اورانیوم شد و بعدها، به عنوان نشانه ای از “عقب نشینی” مذاکره کنندگان هسته ای، هدف انتقادات پی در پی منسوبان رهبری و سپس خود او قرار گرفت.

تردیدی نیست که آیت الله خامنه ای، از زمان تشدید تحریم های نفتی و مالی در تابستان ۱۳۹۱، که آنها را “وحشیانه” خوانده، به تدریج به این نتیجه رسیده که چاره ای جز تجدید نظر در سیاست هسته ای کشور وجود ندارد. تغییر رویکردی که در موضع گیری های متفاوت او پس از تشدید تحریم های نفتی و بانکی و به ویژه تاکید وی بر لزوم “نرمش قهرمانانه” در دیپلماسی بازتاب داشته است.

اکنون، اگرچه واضح است که شخص اول نظام و منصوبان او، انتظار دارند حسن روحانی برای رفع این تحریم ها بکوشد، اما ظاهرا ترجیح می دهند هزینه های سیاسی این فرایند را به عهده مذاکره کنندگان هسته ای بگذارند تا در صورت گره خوردن کار مذاکرات، خود را در جایگاه منتقد سیاست خارجی دولت قرار دهند.

در چنین شرایطی، عدم موضع گیری رهبر و نزدیکانش در خصوص اخباری متعددی که در مورد مخالفت آقای خامنه ای با توافق هسته ای ژنو منتشر شده، امکانات قابل فهمی را برای آنها فراهم می‌کند: اینکه در صورت موفقیت روند مذاکرات، توفیقات به دست آمده را نتیجه همراهی رهبری بدانند، و در صورت به بن بست رسیدن گفتگوها، تاکید کنند که آقای خامنه ای همچون سال ۱۳۸۲، از ابتدا مخالف توافقات دولت با غربی ها بوده است.

نهایت آنکه اگر در نقطه ای از مذاکرات جدید هم حسن روحانی و مذاکره کنندگانش نیاز به پذیرش صریح مسئولیت تصمیماتی سرنوشت ساز از سوی رهبری داشته باشند، منتفی نیست که یک بار دیگر – همچون مقطع امضای توافقنامه سعدآباد- از آیت الله خامنه ای “خبری نشود”.

دیگربان: روزنامه «وطن امروز» در نخستین روز اجرای تفاهم‌نامه ژنو٬ صفحه نخست خود را سیاه و سفید منتشر کرد و اعلام کرد چنین تفاهم‌نامه‌ای را هیچ «لبو فروش» و «تاکسی‌داری» امضاء نمی‌کرد.

روز دوشنبه (۳۰ دی) نخستین روز اجرای تفاهم‌نامه ژنو است که روزنامه‌های «وطن امروز» و «کیهان» درباره مفاد آن یادداشت‌ها و گزارش‌های انتقادی تندی منتشر کرده‌اند.

«وطن امروز» تیتر صفحه نخست خود را «هولوکاست هسته‌ای» انتخاب کرده و از تفاهم‌نامه ژنو با عنوان «زیارت‌نامه ژنو» یاد کرده است.

این روزنامه نوشته «موافقتنامه ژنو برای خواست‌های آمریکا و طرف‌های مقابل یک نقدنامه است ولی برای خواسته‌های ما {ایران} یک زیارتنامه.»

«وطن امروز» در توضیح این عبارت نوشته جمهوری اسلامی باید برای سال‌های طولانی مرتب برای تحقق هریک از خواست‌ها و نیازهای خود در این تفاهم‌نامه «دعا و نذر» کند.

این روزنامه در عین حال اضافه کرده که «با اجرای موافقتنامه ژنو از امروز دیگر چیزی در دستمان نمانده و از این به بعد راهی جز دعا و راز و نیاز و نذر برایمان باقی نمانده است.»

حسین شریعتمداری نیز با انتشار یادداشتی در روزنامه کیهان از این گفته حسن روحانی مبنی بر اینکه تفاهم‌نامه ژنو «تسلیم قدرت‌های بزرگ جهان در مقابل ملت ایران» است٬ انتقاد کرده است.

شریعتمداری نوشته در این تفاهم‌نامه «آنچه داده‌ایم در مقابل آنچه گرفته‌ایم نه فقط قابل مقایسه نیست، بلکه بسیار کم‌اهمیت‌تر و ناچیز‌تر از آن است که با واژه «برد- برد» کمترین تناسبی داشته باشد، چه رسد به اینکه، توافقنامه یاد شده را تسلیم قدرت‌های بزرگ جهان در مقابل ملت ایران بدانیم.»

خودنویس: رسایی که از وابستگان جناح اصول‌گرا در حاکمیت جمهوری اسلامی است، می‌گوید انتقاد از توافق ژنو و صحبت درباره قرارداد کرسنت، خط قرمزهای دولت روحانی هستند.

در ادامه واکنش‌های داخلی به توافق ژنو میان ایران و گروه ۱+۵ ، این‌بار حمید رسایی نماینده مجلس شورای اسلامی، صحبت در مورد این توافق و هم‌چنین قرارداد کرسنت را جزو خط قرمزهای دولت فعلی دانست.

مدیر مسوول هفته‌نامه ۹ دی در این باره گفت [2]: «انتقاد از قرارداد ژنو مثل هولوکاست می‌ماند یعنی اگر فردی از این قرارداد انتقاد کند یا به بررسی بندهای قرارداد ژنو بپردازد و آن را مورد نقد قرار دهد، این موضوع برای دولت یازدهم یک خط قرمز است و برخورد شدیدی با آن صورت می‌گیرد».

وی مدعی شد: «شاهد این موضوع هم آن است که مهم‌ترین دلیلی که باعث شد پرونده هفته‌نامه ۹ دی به قوه قضاییه ارجاع شود، نقد عالمانه قرارداد ژنو بوده است، همین طور برخوردهایی که با هفته‌نامه یالثارات شده عمدتا به خاطر نقد قرارداد ژنو و هم‌چنین انتقاد از دولت بوده است».

رسایی با بیان این‌که یک خط قرمز دیگر هم وجود دارد و آن هم صحبت درباره قرارداد کرسنت است، گفت: «به نظر می‌رسد خط قرمزها در دولت جدید تغییر کرده و این موضوع جای نگرانی دارد در حالی که دولت باید از این گونه نقدها استقبال کند».

عضو کمیسیون اصل ۹۰ مجلس شورای اسلامی افزود: «در روزهای اخیر آقای عراقچی حتی حاضر نشد در صدا و سیمای جمهوری اسلامی بندهایی از مراحل اجرایی شدن قرارداد ژنو را به اطلاع مردم برساند، ولی آمریکایی‌ها بعد از ظهر پنجشنبه گذشته همان متن را به صورت کامل منتشر کردند و تنها کاری که وزارت خارجه انجام داد این بود که خانم افخم در واکنش به این موضوع، متن منتشر شده را فقط برای مصرف داخلی خود آمریکایی‌ها دانست، در حالی که آمریکایی‌ها نیز هر موضعی را که وزارت خارجه ایران یا آقای روحانی می‌گیرند، را برای مصرف داخلی ایران می‌نامند».

گفتنی است که دو روز بعد از آن‌که کاخ سفید سخنان روحانی در خوزستان مبنی بر شکست غربی‌ها در برابر ایران را «برای مصرف داخلی» [3] دانست، بیانیه‌ای از سوی کاخ سفید درباره جزییات توافق‌نامه ژنو منتشر شد و سخن‌گوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی آن‌را «برداشت یک‌سویه و یک‌جانبه‌ای از توافقات غیررسمی بین کارشناسان ایران و ۱+۵» خواند. مرضیه افخم هم‌چنین گفت [4]که «این بیانیه به هیچ‌وجه ملاک ارزیابی یا قضاوت در مورد نحوه اجرای توافق ژنو نیست».

از ابتدای اعلام توافق میان ایران و شش قدرت جهانی در ژنو، علی‌رغم خواست صریح [5] رهبر جمهوری اسلامی، جناح روبه‌روی دولت حسن روحانی انتقاد [6]های خود را بر زبان آورده است. این امر باعث شد که مقام‌های جمهوری اسلامی، از جمله محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه دولت روحانی از عدم مرگ زودرس توافق ژنو [7] سخن گفته [8] و در صدد برآیند تا آن را به صورت پیروزی خود و شکست طرف مقابل جلوه دهند.

سید عباس عراقچی معاون وزیر خارجه نیز گفته بود [9] که آمریکا به ایران امتیاز داده و همین امر باعث اعتراض نمایندگان مخالف در کنگره این کشور شده است. وی گفت ایالات متحده به «ارتقای اقتدار منطقه‌ای و بین‌المللی جمهوری اسلامی» کمک کرده است.

از سوی دیگر جواد کریمی قدوسی نماینده مشهد و عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس گفته است [10] که رهبر جمهوری اسلامی پس از سه بار خواندن توافق‌نامه ژنو متوجه شده که حق غنی‌سازی ایران در آن نادیده گرفته شده.

ابراهیم آقامحمدی دیگر عضو کمیسیون مذکور نیز گفته است [11]: «ما ازپنهان‌کاری‌های تیم مذاکره کننده ایران در بحث هسته‌ای و توافقات حاصله میان ایران و گروه ۱+۵ در هر موضوعی واهمه داریم». وی با ذکر این که «در توافق‌نامه قبلی مواردی وجود دارد که نمایندگان و مردم بر روی این موارد حرف‌های جدی دارند»، افزود: «مجلس بصورت شفاف در جریان توافق‌نامه‌های میان ایران و اعضای ۱+۵ قرار نمی‌گیرد و تیم مذاکره‌کننده ایران در بیان توافق‌نامه ژنو به نمایندگان ملت مقاومت می‌کنند».

کاظم صدیقی امام جمعه موقت تهران در خطبه‌های روز ۲۷ دی خود گفت که توافق ژنو از روی ضعف و بیچارگی نبود [12] و این توافق را «تاکتیک جدیدی برای مصالح جهان اسلام و کمک به گرفتاران دنیای غرب» دانست.

تدبیر: روزنامه فرانسوی لو فیگارو در مقاله ای با عنوان :”واشنگتن پیام توییتری روحانی را جدی نمی گیرد”با اشاره به سخنان دکتر روحانی در سفر اخیر استانی مبنی بر این که غرب در برابر ایران عقب نشینی کرد می نویسد:” کاخ سفید تلاش می کند تا مانع از تاثیر این سخن روحانی بر سناتورهایی شود که خواستار تحریم بیشتر ایران هستند.

به نوشته لو فیگارو جی کارنی سخنگوی ریاست جمهوری آمریکا گفته است :”ما از مقام های ایرانی می خواهیم که نکته به نکته توافق صورت گرفته را برای مردم شان تشریح کنند. آنچه الان برای ما مهم است این است که ایران با اقدام عملی به تعهدات اش عمل کند”.

به گزارش تدبیر، این روزنامه می افزاید :روحانی در این پیام تویتری خود آورده بود که”روابط ما با جهان برپایه منافع ملت ایران است. توافق ژنو یک شکست برای قدرتهای غربی در برابر اراده ملت ایران محسوب می شود”.

همزمان با این موضوع، جان مک کین و لیندسی گراهام، سناتورهای جمهوری خواه که منتقد مواضع اوباما در قبال ایران هستند، روز سه شنبه علیه اطلاعاتی که براساس آن، ادعا می شود که بخش هایی از توافق میان قدرت های بزرگ و ایران منتشر نشده ، مواضع شدیدی گرفتند.

رادیوفرانسه: یک مقام آمریکائی بار دیگر هشدار داد تحریم های مطرح شده در توافق هسته ای ژنو به معنی لغو کامل این تحریم ها نیست و شرکت های خارجی نباید با رژیم ایران تجارت کنند.

به گزارش خبرگزاری فارس، یک مقام آمریکائی که روز چهارشنبه به رم سفرکرده بود گفته است: ایران هنوز برای شرکت های خارجی مکانی ” خطرآفرین ” به شمار می رود، زیرا تحریم های بین المللی وضع شده علیه رژیم حاکم از توافق موقت هسته ای حاصل شده در ژنو متاثر نشده است.

این مقام آمریکائی که نخواست نامش فاش شود به خبرگزاری فرانسه گفته است : توافق هسته ای شش ماهه با رژیم ایران تنها تخفیف محدود برخی از تحریم ها و آزادی برخی از دارائی های آنها در خارج از این کشور را در پی خواهد داشت و شرکت های خارجی نباید برداشتی مبالغه آمیز از گستره کاهش تحریم ها داشته باشند.
وی تاکید کرده است : ” لازم است بنگاه های کسب و کار خطرات قانونی و حیثیتی تجارت با رژیم ایران را در نظربگیرند”.

دویچه‌وله: کاخ سفید برای اولین بار رسما خلاصه‌ای از جزئیات فنی توافق هسته‌ای ایران و غرب و طرح اجرایی مورد توافق دو طرف را منتشر کرد. بحث و جدال بر سر رویکرد ایالات متحده در تعامل با ایران همچنان ادامه دارد.

کاخ سفید روز پنج‌شنبه (۲۶ دی/ ۱۶ ژانویه) برای نخستین بار نقشه‌ راه ۳۰ صفحه‌ای حاوی جزئیات طرح اجرای توافق صورت‌گرفته میان ایران و غرب برای رقیق‌سازی ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران در برابر کاهش بخشی از تحریم‌ها را در اختیار نمایندگان و سناتورهای آمریکایی قرار داد.

به گزارش خبرگزاری رویترز٬ این اقدام دولت آمریکا در پی درخواست‌های مکرر نمایندگان کنگره برای شفاف‌سازی پیرامون معامله هسته‌ای با ایران صورت گرفته است. آنچه در اختیار نمایندگان و سناتورها قرار گرفته “برنامه اقدام مشترک” نام دارد و به گفته جی کارنی٬ سخنگوی کاخ سفید٬ معمولا اسنادی از این دست به صورت عمومی منتشر نمی‌شوند.

پیش‌تر خلاصه‌ای از مفاد توافق هسته‌ای ایران و قدرت‌های جهانی در اختیار رسانه‌ها قرار گرفته بود و رویترز در گزارشی اختصاصی اعلام کرده بود که ایران قرار است در نخستین روز ماه فوریه اولین قسط ۵۵۰ میلیون دلاری از ۴/۲ میلیارد دارایی‌های بلوکه‌شده خود در بانک‌های خارجی را دریافت کند.

بیشتر بخوانید: آغاز بازگرداندن دارایی‌های بلوکه‌شده ایران

پرداخت بقیه اقساط بدهی‌های ایران مشروط به پیش‌برد طرح رقیق‌سازی ذخایر اورانیوم ۲۰ درصد غنی‌شده ایران در بازه‌ای شش‌ماهه است که در صورت تحقق می‌تواند زمینه توافقی گسترده‌تر با جامعه جهانی را فراهم کند. ذخایر اورانیوم ایران باید دراین بازه زمانی به اورانیوم پنج درصد و کمتر از آن کاهش یابد.

بحث و جدال بر سر تعامل با ایران؛ توقف یا تداوم تحریم‌ها؟

به رغم توصیه‌های مکرر باراک اوباما٬ رئیس‌جمهور آمریکا به قانون‌گذاران این کشور برای خارج کردن طرح تشدید تحریم‌ها علیه ایران از دستور کار٬ ائتلافی از نمایندگان دموکرات و جمهوری‌خواه همچنان در تلاش‌اند تا زمینه تصویب تحریم‌های گسترده‌تر علیه جمهوری اسلامی را فراهم کنند.

رئیس‌جمهور آمریکا هشدار داده است که در صورت تصویب تحریم‌های جدید علیه ایران آن را وتو خواهد کرد. دولت آمریکا معتقد است تصویب تحریم‌های جدید یک فرصت تاریخی برای پیروزی دیپلماسی در پایان دادن به بحران هسته‌ای ایران و دست‌یابی به توافقی بزرگ‌تر با این کشور را از بین خواهد برد.

بیشتر بخوانید: آمریکا “توافق هسته‌ای پنهان” با تهران را رد کرد

با این همه٬ کنگره آمریکا می‌خواهد مطمئن شود که ایران به تسلیحات هسته‌ای دست نخواهد یافت و تحریم‌ها را کارآمدترین اهرم فشار برای تحقق این هدف می‌داند.

برخی از نمایندگان کنگره که اسناد محرمانه مرتبط با توافق ایران را خوانده‌اند٬ در گفت‌وگو با روزنامه وال‌استریت‌ژورنال گفته‌اند که هنوز درباره مکانیسم کشف تخطی احتمالی ایران از این توافق به نتیجه درستی نرسیده‌اند. به اعتقاد آنها این مساله در این توافق به روشنی تشریح نشده و مایه نگرانی است.

گذشته از این٬ به اعتقاد آنها راه‌های متوقف کردن فعالیت‌های رآکتور آب‌سنگین اراک هم در این توافق به صراحت بیان نشده و از آنجایی که این رآکتور می‌تواند برای تولید پلوتونیوم مورد نیاز برای ساخت بمب هسته‌ای مورد استفاده قرار گیرد٬ آن را یکی دیگر از ضعف‌های فاحش توافق با ایران می‌دانند.

خلاصه “برنامه اقدام مشترک” که کاخ سفید منتشر کرده می‌گوید “کمیسیونی مشترک” هم ایجاد خواهد شد که بر پیش‌رفت اجرای این توافق نظارت خواهد کرد. این کمیسیون با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و ناظران آن هم در تماس نزدیک خواهد بود تا بتواند نگرانی‌ها و ابهامات موجود پیرامون برنامه هسته‌ای ایران را برطرف کند.

United States Institute of Peace: On January 16, the White House released the details of implementing the nuclear deal signed by Iran and the world’s six major powers. The following is the White House statement.

Summary of Technical Understandings Related to the Implementation of the Joint Plan of Action on the Islamic Republic of Iran’s Nuclear Program

On January 12, 2014, the P5+1 (the United States, United Kingdom, Germany, France, Russia, and China, coordinated by EU High Representative Catherine Ashton) and Iran arrived at technical understandings for the Joint Plan of Action, which will be implemented beginning on January 20, 2014.

The Joint Plan of Action marks the first time in nearly a decade that the Islamic Republic of Iran has agreed to specific actions that stop the advance of its nuclear program, roll back key aspects of the program, and include unprecedented access for international inspectors. The technical understandings set forth how the provisions of the Joint Plan of Action will be implemented and verified, and the timing of implementation of its provisions. Specifically, the technical understandings specify the actions that Iran will take to limit its enrichment capacity at Natanz and Fordow, as well as the limits on safeguarded research and development (R&D); the actions Iran will take to implement its commitments not to fuel the Arak reactor or install remaining components at the reactor; and the actions Iran will take to facilitate International Atomic Energy Agency (IAEA) verification and confirmation that Iran is fully implementing these commitments. The understandings also clarify the reciprocal actions that the P5+1 and the EU will take.

Between now and January 20th, Iran, the IAEA, the United States, and our international partners, will take the remaining required steps to begin implementing the Joint Plan of Action on that date.

What Iran Has Committed To Do

On January 20th, the IAEA will report on the current status of Iran’s nuclear program, and particularly on its uranium enrichment program and the Arak reactor. The IAEA will also report on several specific steps that Iran has committed to take by or on the first day of implementation, including:

· Halting production of near-20% enriched uranium and disabling the configuration of the centrifuge cascades Iran has been using to produce it.

· Starting to dilute half of the near-20% enriched uranium stockpile that is in hexafluoride form, and continuing to convert the rest to oxide form not suitable for further enrichment.

In addition, over the course of the Joint Plan of Action, the IAEA will verify that Iran is:

· Not enriching uranium in roughly half of installed centrifuges at Natanz and three-quarters of installed centrifuges at Fordow, including all next generation centrifuges.

· Limiting its centrifuge production to those needed to replace damaged machines, so Iran cannot use the six-month period to stockpile centrifuges.

· Not constructing additional enrichment facilities.

· Not going beyond its current enrichment R&D practices.

· Not commissioning or fueling the Arak reactor.

· Halting the production and additional testing of fuel for the Arak reactor.

· Not installing any additional reactor components at Arak.

· Not transferring fuel and heavy water to the Arak reactor site.

· Not constructing a facility capable of reprocessing. Without reprocessing, Iran cannot separate plutonium from spent fuel.

Iran has also committed to a schedule for taking certain actions during the six-month period. This includes:

· Completion of dilution of half of its stockpile of near-20% uranium hexafluoride in three months, and completion of conversion of the rest of that material to oxide in six months.

· A cap on the permitted size of Iran’s up to 5% enriched uranium stockpile at the end of the six-month period.

Verification Mechanisms

To ensure Iran is fulfilling its commitments, the IAEA will be solely responsible for verifying and confirming all nuclear-related measures, consistent with its ongoing inspection role in Iran. In addition, the EU, P5+1 and Iran will establish a Joint Commission to work with the IAEA to monitor implementation of the Joint Plan of Action. The Joint Commission will also work with the IAEA to facilitate resolution of past and present concerns with respect to Iran’s nuclear program.

The Joint Commission will be composed of experts of the EU, P5+1 and Iran, and it will convene at least monthly to consider the implementation of the Joint Plan of Action and any issues that may arise. Any decisions that are required on the basis of these discussions will be referred to the Political Directors of the EU, the P5+1, and Iran.

Transparency and Monitoring

Iran committed in the Joint Plan of Action to provide increased and unprecedented transparency into its nuclear program, including through more frequent and intrusive inspections as well as expanded provision of information to the IAEA.

The Iranian enrichment facilities at Natanz and Fordow will now be subject to daily IAEA inspector access as set out in the Joint Plan of Action (as opposed to every few weeks). The IAEA and Iran are working to update procedures, which will permit IAEA inspectors to review surveillance information on a daily basis to shorten detection time for any Iranian non-compliance. In addition, these facilities will continue to be subjected to a variety of other physical inspections, including scheduled and unannounced inspections.

The Arak reactor and associated facilities will be subject to at least monthly IAEA inspections – an increase from the current inspection schedule permitting IAEA access approximately once every three months or longer.

Iran has also agreed to provide for the first time:

Long-sought design information on the Arak reactor;

Figures to verify that centrifuge production will be dedicated to the replacement of damaged machines; and

Information to enable managed access at centrifuge assembly workshops, centrifuge rotor production workshops and storage facilities, and uranium mines and mills.

These enhanced monitoring measures will enable the IAEA to provide monthly updates to the Joint Commission on the status of Iran’s implementation of its commitments and enable the international community to more quickly detect breakout or the diversion of materials to a secret program.

What the P5+1 and EU Have Committed To Do

As part of this initial step, the P5+1 and EU will provide limited, temporary, and targeted relief to Iran. The total value of the relief is between $6 and $7 billion – a small fraction of the $100 billion in Iranian foreign exchange holdings that will continue to be blocked or restricted. Some relief will be provided from the first day; most will be provided in installments over the span of the entire six-month period. The relief is structured so that the overwhelming majority of the sanctions regime, including the key oil, banking, and financial sanctions architecture, remains in place – and sanctions will continue to be vigorously implemented throughout the six-month period.

Once the IAEA has confirmed Iran is implementing its commitments, in return the P5+1 and EU have committed to do the following on the first day of implementation:

Suspend the implementation of sanctions on Iran’s petrochemical exports and Iran’s imports of goods and services for its automotive manufacturing sector.

Suspend sanctions on Iran’s import and export of gold and other precious metals, with significant limitations that prevent Iran from using its restricted assets overseas to pay for these purchases.

License expeditiously the supply of spare parts and services, including inspection services, for the safety of flight of Iran’s civil aviation sector.

Pause efforts to further reduce purchases of crude oil from Iran by the six economies still purchasing oil from Iran.

Facilitate the establishment of a financial channel intended to support humanitarian trade that is already permitted with Iran and facilitate payments for UN obligations and tuition payments for students studying abroad.

Modify the thresholds for EU internal procedures for the authorization of financial transactions.

The P5+1 and EU have also committed to take certain actions to facilitate Iran’s access to $4.2 billion in restricted Iranian funds on a set schedule at regular intervals throughout the six months. Access to a small portion of these funds will be linked to Iran’s progress in completing the dilution process for near-20% enriched uranium. Iran will not have access to the final installment of the $4.2 billion until the last day of the six-month period.

The installments will be released on the schedule below, contingent on the IAEA confirming that Iran is fulfilling its commitments.

February 1st – $550 million (installment #1)

March 1st – $450million (contingent on the IAEA confirming that Iran has completed dilution of half of the stockpile of near-20% enriched uranium it is required to dilute)

March 7th – $550 million (installment #2)

April 10th – $550 million (installment #3)

April 15th – $450million (contingent on the IAEA confirming that Iran has completed dilution of its entire stockpile of near-20% enriched uranium it is required to dilute)

May 14th – $550 million (installment #4)

June 17th – $550 million (installment #5)

July 20th – $550million (installment #6 is on day 180) (contingent on the IAEA confirming that Iran has fulfilled all of its commitments)

A Comprehensive Solution

With this implementation plan, we have made concrete progress. We will now focus on the critical work of pursuing a comprehensive resolution that addresses our concerns over Iran’s nuclear program. Shortly after the Joint Plan of Action takes effect on January 20th, the United States will determine with our P5+1 partners our approach to the comprehensive solution. Discussions with Iran will follow that coordination process.

With respect to the comprehensive solution, nothing is agreed to until everything is agreed to. We have no illusions about how hard it will be to achieve this objective, but for the sake of our national security and the peace and security of the world, now is the time to give diplomacy a chance to succeed.

رادیوفردا: دولت آمریکا ۲۶ دی‌ماه، متن کامل توافق‌نامه اتمی ایران و شش کشور طرف گفت‌وگو را که روز سوم آذر ماه در ژنو امضا شد و در هفته سوم دی‌ماه نحوه عملی انجام آن نهایی شد، در اختیار کنگره آن کشور قرار داد.

پیشتر انتقاداتی علیه دولت باراک اوباما مطرح شده بود که او قصد در پنهان نگه داشتن متن توافق‌نامه دارد؛ آنچه جی کارنی، سخنگوی کاخ سفید، رد کرده و می‌گوید محرمانه ماندن جزئیات فنی توافق‌نامه «به درخواست آژانس بین‌المللی انرژی اتمی» صورت گرفته است.

قبل از این خلاصه‌ای از این توافق‌نامه ۳۰ صفحه‌ای که نوعی توافق اولیه یا «نقشه راه» عنوان شده، منتشر شده بود اما اکنون جزئیات آن در اختیار نمایندگان قرار می‌گیرد.

سخنگوی کاخ سفید گفته درست است که دولت ایالات متحده مدارکی که جزئیات فنی توافق‌نامه «اقدام مشترک» را در بر می‌گیرد امروز (پنج‌شنبه) در اختیار کنگره می‌گذارد، «این‌گونه مدارک همیشه به‌طور عمومی منتشر نمی‌شوند».

متن کامل توافق‌نامه در حالی به کنگره آمریکا می‌رود که گروهی از سناتورها قصد دارند تحریم‌های جدیدی را علیه ایران به تصویب برسانند. این سناتورها که نمایندگانی از هر دو حزب جمهوری‌خواه و دمکرات به آنها ملحق شده‌اند، در عین‌حال به دنبال افزایش شمار رای‌دهندگان به طرحی جدید هستند به‌طوری‌که شمار کلی آن بیشتر از دو سوم کل سناتورها شود و قدرت «وتو» را از باراک اوباما بگیرد.

رئیس‌جمهوری آمریکا ضمن هشدار در مورد طرح تحریم‌های جدید علیه ایران در شرایط فعلی، گفته است در صورت تصویب آن را «وتو» خواهد کرد.

باراک اوباما می‌گوید باید به دیپلماسی‌ای که اکنون به جنبش افتاده است، بخت پیشرفت داد.

توافق‌نامه اتمی با ایران از تهران می‌خواهد تا بخشی از برنامه‌های اتمی خود را -که برخی رسانه‌های آمریکایی آن را بخش‌های پیشرفته این برنامه چند ساله نامیده‌اند- داوطلبانه معلق کند و در عوض بخشی از تحریم‌ها نیز کاهش پیدا می‌کند.

این توافق‌نامه از جمله از ایران می‌خواهد نیمی از اورانیوم موجود غنی شده تا ۲۰ درصد را به مواد کمتر از پنج درصد رقیق نماید. در عین حال این کشور طی شش ماه متعهد شده است که اورانیوم بیشتر از ۵ درصد غنی‌سازی نکند و غنی‌سازی ۲۰ درصدی خود را نیز متوقف کند. تهران در عین حال فعالیت خود را در تاسیسات اراک گسترش نمی‌دهد، به آن راکتور جدیدی اضافه نمی‌کند یا آب سنگین به راکتور موجود وارد نخواهد کرد. ایران متعهد شده است که ساخت تاسیسات اتمی جدید را نیز متوقف کند.

بازرسان سازمان انرژی اتمی، نمایندگان بین‌المللی به‌شمار می‌روند که طی شش ماه آینده بر اجرای تعهدات ایران نظارت می‌کنند.

بنا بر اعلام سخنگوی سازمان انرژی اتمی، بازرسان بین‌المللی شنبه ۲۸ دی‌ماه به ایران می‌روند.

قدرت‌های جهانی نیز داوطلبانه بخشی از تحریم‌های ایران را کاهش می‌دهند. از جمله قرار است کمک‌های هدف‌مندی به ارزش بین ۶ تا ۷ میلیارد دلار از سرمایه ۱۰۰ میلیارد دلاری بلوکه شده ایران، به آن کشور شود.

این پولی‌ست که طی سال‌های گذشته، در حالی‌که تهران به توافقی با کشورهای ۵+۱ نرسید، در خارج از مرزهای این کشور بلوکه شد.

بخش اصلی این سرمایه همچنان، طی زمانی‌که توافق اولیه به توافقی همه‌جانبه نرسد، از دسترس ایران دور خواهد ماند.

بخش بزرگی از تحریم‌های موجود علیه ایران نیز در این زمان سر جای خود باقی می‌ماند.

در عین حال ایران می‌تواند به ۴.۲ میلیارد دلار از پول بلوکه شده خود نیز دسترسی داشته باشد. آنچه به شکل ماهیانه طی شش ماه در هشت پرداخت، و پس از هر بار تائید بازرسان بین‌المللی به تهران بازگردانده می‌شود. این مبلغ رقمی بین ۴۵۰ تا ۵۵۰ میلیون دلار را در هر ماه در بر می‌گیرد.

کاخ سفید در بیانیه‌ای که در این مورد منتشر کرده و در آن خلاصه‌ای از جزئیات توافق‌نامه آمده است، می‌گوید تا زمانی که طرف‌های گفت‌وگو به توافقی کامل نرسیدند، در واقع هنوز به هیچ توافقی نرسیده‌اند.

ایران و ۵+۱ قرار است به مذاکرات خود برای رسیدن به توافقی همه‌جانبه ادامه دهند. با این همه مقام‌های هر دو کشور ایران و آمریکا گفته‌اند راه سختی در پیش آنها خواهد بود.

در بیانیه کاخ سفید نیز ضمن اشاره به این موضوع آمده است «با این همه به خاطر امنیت ملی ما و به خاطر صلح و ثبات جهانی، اکنون زمان آن است که به دیپلماسی بختی برای به‌ثمر رسیدن، داد».