اخبار

صدای آمریکا: سخنگوی دولت چهاردهم جمهوری اسلامی ایران در اظهاراتی متناقض گفت که دولت به فکر «افزایش قیمت حامل‌های انرژی» است، و بلافاصله ادعا کرد «منظور این نیست که به‌زودی بنزین گران» می‌شود. این سخنان در شرایطی ابراز شد که گزارش‌های شهروندی حاکی از افزایش شدید کالاهای ضروری است.

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت مسعود پزشکیان، روز چهارشنبه ۱۰ بهمن با رد آنچه «شایعات درباره افزایش قیمت بنزین» خواند، به کمبود بنزین در ایران اشاره کرد و گفت که «برای هر افزایش قیمت، باید تمهیدات اجتماعی در نظر گرفته شود.»

او همچنین بدون اشاره به اعتراضات سال‌های گذشته و به‌ویژه اعتراضات سراسری آبان ۹۸ در پی گرانی بنزین، گفت که در دولت‌های قبل باید افزایش قیمت بنزین به شیوه‌ای پی گرفته می‌شد که «مردم را دچار شوک نمی‌کرد.»

افزایش قیمت بنزین در آبان ۱۳۹۸ اعتراضات سراسری گسترده‌ای را در پی داشت و در جریان سرکوب آن، صدها تن از معترضان به دست نیروهای حکومتی کشته شدند.

جمهوری اسلامی در جریان اعتراضات آبان ۹۸ نسبت به گرانی بنزین، ضمن قطع سه روزه اینترنت، نیروهای نظامی و انتظامی جمهوری اسلامی برای مقابله با معترضان با توسل به خشونت و به‌کارگیری سلاح سرد و گرم، به خیابان‌ها فرستاده شدند.

به گزارش خبرگزاری‌های حکومتی در ایران در روز چهارشنبه، فاطمه مهاجرانی در حالی که اذعان کرد قیمت سوخت و حامل‌های انرژی افزایش می‌یابد، مدعی شد که این افزایش، «متناسب با تورم» خواهد بود.

سخنگوی دولت جمهوری اسلامی گفت: «باید در مورد افزایش قیمت حامل‌های انرژی فکر کنیم، اما منظور این نیست که به‌زودی بنزین گران خواهد شد. قاعدتا باید بتوانیم قیمت حامل‌های انرژی را متناسب با سطح زندگی مردم و تورم افزایش دهیم.»

وی در این مورد اشاره کرد: «دولت در تلاش است تا ناترازی میان مصرف و توزیع سوخت را مدیریت کند. »

«ناترازی» عنوانی است که مقامات جمهوری اسلامی و رسانه‌های حکومتی از آن به جای کمبود و نبود انرژی استفاده می‌کنند. از جمله، در جریان «جیره‌بندی برق» و اعلام جدول زمان‌بندی قطع برق در مناطق مختلف کشور، مقامات آن را با عنوان «ناترازی» مطرح کردند.

سخنگوی دولت در شرح این «ناترازی»، بدون اشاره به کمبود بنزین، گفت که «مصرف بنزین در ایران از میزان تولید آن پیشی گرفته» و «چالش‌هایی را برای تأمین پایدار انرژی ایجاد کرده است.»

فاطمه مهاجرانی همچنین افزود: «اکنون برای هر افزایش قیمت باید تمهیدات اجتماعی در نظر گرفته شود.»

زمزمه‌های دوباره مقامات دولت درباره افزایش قیمت سوخت و اظهارات متناقض درباره آن، واکنش‌هایی را در شبکه‌های اجتماعی برانگیخته است و برخی کاربران به گرانی و کمبود برخی کالاهای اساسی و داروهای ضروری اشاره کرده‌اند.

یک ویدئوی منتشر شده در شبکه اجتماعی «ایکس»، اعتراض یک شهروندی در ایران را نشان می‌دهد که با تأکید بر این‌که «آقای پزشکیان خجالت بکشید»، مقامات جمهوری اسلامی را با عبارت «همه‌تان دزدید» توصیف کرده است.

او همچنین گفته است: فقط قیمت بنزین را گران نکرده‌اند، وگرنه کالاهای ضروری مورد نیاز مردم چندین برابر گران شده و روز به روز گران‌تر می‌شود.

یک شهروند نیز در ایکس نوشت: «عربستان سعودی مرکز فرماندهی نفت خود را به نمایش گذاشت و جمهوری اسلامی هم در حالی که نگرانیم بنزین گران نشود، قیمت بقیه اجناس را یواشکی دوبله سوبله کرده. مسئولان خودخوانده، همه‌تان دزدید.»

سعید ارکان‌زاده، روزنامه‌نگار در ایران، در واکنش به اظهارات یک مقام بیمه در ایکس نوشت: «این یکی حرفش فراتر از این است که بنزین و آب و برق و گاز و نان زیاد مصرف می‌کنید. دارد می‌گوید چه خبر است این قدر انسولین مصرف می‌کنید!»

برخی کاربران نیز از کمبود بنزین سخن گفته‌اند. یکی از کاربران شبکه اجتماعی ایکس خطاب به مسعود پزشکیان رئیس دولت جمهوری اسلامی گفته «همه چیز را بی‌رحمانه گران کردی و فقط مانده بنزین، این را هم گران کن و منت به سرمان نگذار!»

یکی دیگر از شهروندان در ایکس نوشت: «واقعا این چه وضعی است؟ حتی بنزین هم نیست!»

تناقض‌گویی مقام ارشد دولت جمهوری اسلامی درباره کمبود و افزایش قیمت بنزین و سوخت، در حالی است که پیش از این یک نماینده مجلس شورای اسلامی نسبت به بروز «قحطی» در ایران هشدار داده و گفته بود در صورت «ادامه ناترازی‌‌ها در این سطح، احتمال بروز قحطی» وجود دارد.

در هفته‌های گذشته، اعتراضات معیشتی در نقاط مختلف ایران به طور روزانه و هفتگی برگزار شده و با افزایش قیمت دلار، گزارش‌ها حاکی از اعتصاب در بازار تهران نیز بوده است.

برخی ناظران پیش از این مشکلات اقتصادی را «پاشنه آشیل جمهوری اسلامی» دانسته‌اند.

دویچه‌وله: همزمان با این اظهارات، مصطفی رجبی مشهدی مدیرعامل شرکت مدیریت شبکه برق ایران و سخنگوی صنعت برق مدعی شده است: «بررسی‌ها نشانگر آن است که اگر مشترکان پرمصرف در پیک تابستان امسال مصرف خود را مدیریت می‌کردند، دچار خاموشی نمی‌شدیم.»

هیچ کدام از مقامات یادشده به جزئیات مطالعات و بررسی‌های ادعایی اشاره‌ای نکرده و هنوز نه وزارت نفت و نه نیرو هیچ گزارش تفصیلی و قانع‌کننده‌ای درباره وضعیت حوزه برق و گاز کشور انتشار نداده‌اند.

بی‌هیچ تردیدی قیمت حامل‌های انرژی در ایران بسیار پایین است و بنابر ارزیابی آژانس بین‌المللی انرژی، ایران در سال گذشته میلادی بیشترین یارانه‌های پنهان انرژی‌های فسیلی را در جهان داشته است.

یارانه پنهان به زبان ساده یعنی اختلاف قیمت محصولات نفتی، گاز و برق مصرفی در ایران و خارج از کشور.

طبق برآورد آژانس بین‌المللی انرژی، ایران پارسال ۱۲.۲ میلیارد دلار یارانه پنهان گاز، ۱۲.۵ میلیارد دلار یارانه پنهان برق و ۵ میلیارد دلار یارانه پنهان محصولات نفتی داشته است؛ یعنی اگر این محصولات را به جای فروش در داخل کشور، به بازارهای خارجی صادر می‌کرد، نزدیک ۳۰ میلیارد دلار درآمد بیشتری کسب می‌کرد. این رقم بنابر روایت آژانس بین‌المللی انرژی و بانک جهانی، معادل ۱۵ درصد تولید ناخالص داخلی ایران بر اساس نرخ آزاد دلار است.

لازم به ذکر است که کل درآمد صادرات نفت، محصولات نفتی و گاز ایران در سال گذشته خورشیدی بنابر آمارهای بانک مرکزی ایران ۲۱ میلیارد دلار بوده است.

اما نکته اینجاست که اختلاف قیمت حامل‌های انرژی در داخل و خارج ایران حاصل افت شدید قیمت ریال است. شاید یادآوری این نکته چندان ضروری نباشد که ارزش ریال ایران تنها در پنج سال گذشته ۸۷ درصد سقوط داشته است. هر دلار آمریکا در پاییز ۹۷ به ۳۷۰۰ تومان معامله می‌شد و پاییز پارسال به ۳۲ هزار تومان رسید و اکنون بیش از ۲۷ هزار تومان است.

نتیجه منطقی چنین سقوطی ایجاد شکاف بزرگ در اختلاف قیمت حامل‌های انرژی در داخل و خارج از کشور است. اما نکته مهم‌تر اینکه، وضعیت پیش آمده حاصل عملکرد اشتباه و بی‌مسئولیتی نظام بوده، نه مردمی که حتی طبق آمارهای رسمی بیش از نیمی از آنها زیر خط فقر و یک سوم آنها زیر خط فقر مطلق دست و پا می‌زنند و با تورم افسارگسیخته دست به گریبان هستند.

آمارسازی برای توجیه و زمینه‌چینی افزایش قیمت برق و گاز

محسن مظلوم فارسی‌باف چنانکه اشاره شد، بدون ارائه اسناد قانع‌کننده مدعی شده است که افزایش ۲.۵ برابری قیمت گاز، مصرف آن را ۱۰ درصد کاهش خواهد داد.

این اظهارات در حالی است که از زمان طرح هدفمندی یارانه‌ها قیمت گاز چندین بار جهش داشته، اما هرگز مصرف گاز کشور روند نزولی نداشته است.

متوسط رشد سالانه مصرف گاز ایران نیز طی یک دهه گذشته ۵.۲ درصد بوده است و نکته مهم‌تر اینکه بخش خانگی کمترین رشد را در میان دیگر بخش‌ها از لحاظ مصرف گاز طبیعی داشته است.

نکته دیگر این‌که طبق آمارهای رسمی شرکت ملی گاز، بخش “خانگی، تجاری و صنایع غیرعمده” در سال گذشته خورشیدی ۱۲۲ میلیارد متر مکعب گاز مصرف کرده که معادل ۵۲ درصد از گاز مصرفی کشور است.

مقامات جمهوری اسلامی با استناد به این آمار، بارها اعلام کرده‌اند که بخش خانگی بیش از نیمی از گاز تولیدی کشور را می‌بلعد، اما جزئیات آمارها نشان می‌دهد که سهم واقعی بخش خانگی از مصرف گاز کشور تنها ۲۲ درصد است و ۳۰ درصد بقیه (از ۵۲ درصد) مصرف، مربوط به بخش تجاری و صنایع غیرعمده است.

مدیر پژوهش و فناوری شرکت ملی گاز ایران در ادامه می‌گوید، اصلاح و بهینه‌سازی موتورخانه‌ها، عایق‌سازی، گریدبندی ساختمان و اقدام‌های از این دست در بخش خانگی می‌تواند صرفه‌جویی ۱۵ درصدی را در پی داشته باشد.

این موضوع درست است، اما نکته اینجاست که نیمی از جمعیت کشور زیر خط فقر بوده و یک سوم جمعیت نیز اجاره‌نشین هستند و اصولا امکان بهینه‌سازی مصرف انرژی در خانه را ندارند.

از طرفی طبق آمارهای رسمی خود وزارت نفت و بانک جهانی، سالانه نزدیک ۱۸ میلیارد متر مکعب گاز تولیدی از میادین نفتی ایران (گاز همراه) به خاطر نبود تجهیزات جمع‌آوری گاز، در مشعل‌ها سوزانده و به هدر داده می‌شود.

این رقم معادل ۳۵ درصد از مصرف خانگی گاز است و ارزش آن در بازارهای منطقه‌ای نیز ۴ میلیارد دلار است. بیژن زنگنه وزیر نفت جمهوری اسلامی در دولت روحانی چند سال پیش اعلام کرده بود که با ۵ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری می‌توان مشعل‌سوزی گازهای همراه را متوقف کرد.

این تنها تلفات گاز در زمان تولید است، اما تلفات شبکه انتقال و توزیع گاز حتی بیشتر از این میزان است. بر اساس آمارهای شرکت ملی گاز ایران، میزان هدر رفت گاز در شبکه سراسری حدود ۲۳.۶ میلیارد مترمکعب در سال ۹۸ گزارش شده که معادل ۹ درصد مصرف گاز کشور است.

دلایل عمده این حجم از هدررفت گاز شامل فرسودگی شبکه سراسری ایران و خطای بالای دستگاه‌های اندازه‌گیری گزارش شده است.

بدین ترتیب، میزان هدررفت گاز در پروسه تولید و انتقال، تقریبا معادل مصرف خانگی گاز است و برای جبران کسری گاز باید به این مشکلات رسیدگی شود.

Iran – Luftverschmutzung in Teheran

در مورد کسری برق نیز وضعیت مشابهی وجود دارد و بر اساس آمارهای مرکز پژوهش‌های مجلس ۱۳ درصد برق تولیدی کشور در پروسه انتقال و توزیع هدر می‌رود؛ چرا که شبکه برق فرسوده و کهنه است. لازم به ذکر است که بخش خانگی کمتر از یک سوم برق کشور را مصرف می‌کند و تنها با بهینه‌سازی شبکه می‌توان جلو خاموشی‌ها را گرفت.

همچنین راندمان نیروگاه‌های برقی حرارتی ایران که تقریبا ۸۵ درصد کل برق کشور را تولید می‌کنند، به‌طور متوسط ۳۷ درصد است. با تبدیل نیروگاه‌های گازی به نوع “چرخه ترکیبی” می‌توان راندمان آنها را حداقل به ۴۵ درصد رساند.

رجبی مشهدی سخنگوی صنعت برق مدعی است که اگر مشترکان پرمصرف در پیک تابستان امسال مصرف خود را مدیریت می‌کردند، دچار خاموشی نمی‌شدیم.

این اظهارات در حالی است که طبق آمارهای رسمی خود وزارت نیرو، ۸۰۰ هزار مشترک پرمصرف خانگی وجود دارد که سالانه بیش از ۱۳ میلیارد کیلووات ساعت برق مصرف می‌کنند. این رقم تنها معادل کمتر از ۵ درصد برق مصرفی کشور است، در حالی که تابستان امسال سه برابر این میزان کسری برق وجود داشت.

مطالب منتشر شده در صفحه “دیدگاه” الزاما بازتاب‌دهنده نظر دویچه‌وله فارسی