اخبار

رادیوفرانسه: با وجود کاهش تحریم‌های اقتصادی غربی‌ها علیه ایران، جک لو- رئیس خزانه داری ایالات متحده، گفته است که اقتصاد این کشور در حالت بدی قرار دارد.

جک لو*، که برای شرکت در یک اجلاس گروه توسعۀ اقتصادی مشترک ایالات متحده و اسرائیل به اسرائیل رفته است، طی این اجلاس گفته است که ایران هنوز هم از نظر اقتصادی در مضیقه قرار دارد و به همین دلیل حاضر شده است وارد مذاکرات اتمی شود.

او با تأکید روی این که تحریم های اقتصادی ادامه دارد، تصریح کرده است که با وجود کاهش تحریم ها، در طی شش ماه گذشته ایران مقادیر زیادی از درآمد نفتی خود را از دست داده است. او همچنان روی ماهیت موقتی کاهش تحریم ها تأکید کرده و گفته است که این فشار به ما اجازه میدهد تا با ایران به یک قراردادی برسیم که برای جامعۀ جهانی، صلح طلبانه بودن برنامۀ هسته ای ایران را تضمین کند.

طی این اجلاس، نخست وزیر اسرائیل- بنیامین نتانیاهو، با کاهش تحریم‌های غربی ها در مورد ایران ابراز مخالفت کرده و گفت که ایران میخواهد زمان کمایی کند تا برنامه‌های نظامی اتمی خود را ادامه بدهد.

Jack Lew *

رادیوفردا: در پی پیشروی‌های اخیر گروه سنی‌مذهب داعش در عراق، حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران، روز چهارشنبه ۲۸ خرداد هشدار داد که ایران برای حفاظت از اماکن مقدس شیعیان در عراق «از هیچ کوششی دریغ نخواهد کرد.»

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، حسن روحانی که در لرستان سخن می‌گفت با اشاره به آرامگاه‌های امامان شیعه در کربلا، نجف، کاظمین و سامرا نسبت به امنیت این اماکن خطاب به کسانی که وی از آنان با عنوان «ابرقدرت‌ها، مزدوران، آدم‌کشان و تروریست‌ها» یاد کرد هشدار داد.

وی در این باره اعلام کرد که ایران «برای حراست از عظمت عتبات مقدسه از هیچ کوششی دریغ نخواهد کرد.»

رئیس جمهوری ایران در ادامه با بیان این که «مردم ایران اعلام آمادگی کرده که از حرم ائمه اطهار در عراق دفاع می‌کنند و تروریست‌ها را سر جای خود می‌نشانند»، گفت: «در طومارهای فراوان مردم برای دفاع از حرم مطهر ائمه اطهار اعلام آمادگی کرده‌اند.»

پیشتر وزارت خارجه ایران گفته بود که با هرگونه دخالت نظامی خارجی در عراق مخالف است.

در همین حال اما حسن روحانی پیش از این طی هفته جاری اعلام کرده بود که اگر عراق از ایران کمک بخواهد٬ ایران «در چارچوب قوانین بین‌المللی» آماده ارائه کمک است.

گروه تندروی سنی‌مذهب موسوم به دولت اسلامی عراق و شام یا همان «داعش»، با پیشروی‌های جدیدی که در عراق داشته موجبات نگرانی غرب و ایران را فراهم آورده و در روزهای اخیر خبرهایی در ارتباط با احتمال انجام گفت‌وگو میان ایران و غرب درخصوص نحوه رویارویی با این خطر منتشر شده‌ است.

در حالی که ایران از حامیان حکومت عراق به شمار می‌رود٬ عربستان و قطر حکومت نوری المالکی را در ایجاد بحران در عراق مقصر دانسته و این تنش را ناشی از «فرقه‌گرایی» حکومت شیعه عراق می‌دانند.

رئیس سازمان بسیج: ما امروز درگیر یک جنگ بزرگ هستیم

روز چهارشنبه محمدرضا نقدی، رئیس سازمان بسیج مستضعفین، نیز با اشاره به تحولات عراق گفت: «آمریکا خود معرکه داعش را به راه انداخته و از ضعف دولت عراق استفاده کرد و سرویس اطلاعاتی آنها با اکراد تماس گرفته تا در این معرکه عقب‌نشینی کنند و خود صحنه را مدیریت می‌کنند.»

به گزارش خبرگزاری مهر، وی که در رامسر سخن می‌گفت افزود: «ما امروز درگیر یک جنگ بزرگ هستیم که بسیار سنگین‌تر و عظیم‌تر از دفاع مقدس است و دشمنی که خود را در آستانه زوال و نابودی می‌بیند همه توان را به صحنه آورده‌است تا ما را به زانو درآورد.»

بی‌بی‌سی: گزارش‌ها حاکی است که نیروهای داعش بخش‌هایی از شهر بعقوبه در ۶۰ کیلومتری بغداد را تصرف کرده‌اند

نبرد سنگین بین نیروهای ارتش عراق با شبه‌نظامی‌های سنی “دولت اسلامی عراق و شام” که در روزهای گذشته به پیروزی‌های چشمگیری دست یافته‌اند، ادامه دارد.

بر اساس گزارش‎‌ها بخش‌هایی از شهر سنی‌نشین بعقوبه، مرکز استان دیاله در ۶۰ کیلومتری بغداد به دست شورشیان افتاده است.

آمریکا قصد دارد ۲۷۵ نفر از نیروهای متخصص نظامی خود را به عراق اعزام کند. این نیروها رسما وظیفه حفاظت از کارمندان سفارتخانه بزرگ این کشور در بغداد را به عهده خواهند داشت.

در این حال نچیروان بارزانی، نخست‌وزیر اقلیم خودمختار کردستان عراق به بی‌بی‌سی گفت، ممکن است که همه عراق نتواند در آینده به صورت یک کشور باقی بماند.

او گفت بازگشت به شرایط پیش از پیروزی‌های داعش که از هفته پیش به سرعت تکریت و موصل را گرفت و روز دوشنبه تلعفر را به تصرف خود درآورد، بسیار دشوار خواهد بود.

خبرهای رسیده از بعقوبه، مرکز استان دیاله در شمال بغداد حاکی است که شبه‌نظامی‌های سنی چندین محله شهر را به تصرف خود درآورده‌اند و با اشغال مرکز پلیس شهر اسلحه‌های زیادی به‌دست آورده‌اند.

با وجود این منابع امنیتی در بعقوبه به بی‌بی‌سی گفتند که نیروهای دولتی عراق هنوز کنترل شهر را به دست دارند.

بر اساس گزارش‌های رسیده از تلعفر، در غرب موصل در استان نینوا که از نظر استراتژیک مهم است، نیروهای کمکی وارد شهر شده‌اند تا با همکاری نیروهای دولتی مستقر بکوشند که کنترل شهر را دوباره به دست بگیرند. نیروی هوایی عراق هم چندین حمله به این شهر داشته است.

شهر ۲۰۰ هزار نفری تلعفر، با جمعیتی مخلوط از شیعه و سنی که بین موصل و مرز سوریه قرار دارد در سحرگاه روز دوشنبه سقوط کرد و به دست نیروهای شورشی افتاد. ساکنان این شهر عمدتا از ترک های عراق هستند.
سربازان آمریکایی

آمریکا قصد دارد ۲۷۵ نیروی متخصص نظامی برای حفاظت از سفارتخانه‌اش به عراق اعزام کند

در استان انبار در غرب بغداد یک هلیکوپتر دولتی بر اثر شلیک پیکارجویان داعش در نزدیکی شهر فلوجه سقوط کرد. آنها می‌گویند که تانکهای زیادی را برای نبرد به این منطقه فرستاده‌اند. آنها همچنین می‌گویند که نیروهای دولتی مستقر در یک پادگان نظامی در نزدیکی رمادی، پایتخت این استان فرار کرده‌اند.

گزارش‌ها حاکی است که قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران ایران برای مشورت و هماهنگی با نیروهای شبه‌نظامی شیعه (داوطلب) در بغداد است.

در کنار مذاکرات در مورد مسائل هسته‌ای ایران در وین، مقامات آمریکایی با همکاران ایرانی خود گفتگوی کوتاهی هم در باره مسائل عراق داشتند اما آنها گزارش‌ها در مورد هرگونه همکاری نظامی را مردود شمردند.

سازمان ملل می‌گوید که جنگجویان سنی از زمان شروع پیکارها در هفته گذشته صدها نفر را بدون محاکمه اعدام کرده‌اند.

ناوی پیلای، رئیس بخش حقوق بشر سازمان ملل گفت که کشتارهای سازمان‌یافته در شمال عراق می‌تواند جنایت جنگی تلقی شود.
نچیروان بارزانی، نخست وزیر اقلیم کردستان عراق

نچیروان بارزانی گفت که دولت شیعه عراق به مناطق سنی‌نشین کشور کم‌توجهی می‌کرد، و آنزمان راه حل سیاسی تنها راه موجود بود

این تفسیر خانم پیلای بعد از انتشار تصاویر اعدام دسته‌جمعی توسط پیکار‌جویان سنی در اینترنت منعکس شد.

نچیروان بارزانی، نخست وزیر اقلیم کردستان عراق در مصاحبه خود با بی‌بی‌سی گفت که دولت شیعه عراق به مناطق سنی‌نشین کشور کم‌توجهی می‌کرد، و آنزمان راه حل سیاسی تنها راه موجود بود.

او گفت ایجاد یک منطقه خودمختار سنی می‌تواند به حل بحران کمک کند و ادامه داد: “باید تصمیم را به ساکنان مناطق سنی‌نشین واگذاریم ولی فکر می‌کنم برای آنها هم بهترین مدل همین باشد. اول باید آنها تصمیم بگیرند که دقیقا چه می‌خواهند… به نظر ما بهترین راه حل، تشکیل یک منطقه خودمختار سنی‌نشین است، مانند آنچه ما در کردستان داریم”.

رادیوفردا: گزارشی تازه در روزنامه وال‌استریت جورنال می‌گوید آمریکا خود را برای گفت‌وگوهای احتمالی با ایران در مورد رخدادهای عراق آماده می‌کند، هرچند به گفته مقام‌های آمریکایی هنوز مشخص نیست این گفت‌وگوها از چه کانالی انجام شود.

در گزارشی که در وب‌سایت این روزنامه منتشر شده و نسخه چاپی آن قرار است روز دوشنبه ۲۶ خرداد (در آمریکا) منتشر شود، به نقل قول از مقام‌های آمریکا اشاره شده است.

بنا بر این گزارش «دولت اوباما گفته است خود را برای گشودن گفت‌وگوهایی مستقیم با ایران بر سر اینکه چگونه دو کشور مخالف (ایران و آمریکا) می‌توانند بر ضد ستیزه‌جویان وارد عمل شوند، آماده می‌کنند».

مقام‌های دو کشور در گفت‌وگوهای پیش‌روی اتمی که از ۲۶ خرداد در وین آغاز می‌شود، به دیدار یکدیگر خواهند رفت، اما اینکه موضوع عراق در پایتخت اتریش به شکلی مطرح شود، مشخص نیست.

جان کری، وزیر خارجه ایالات متحده، روز شنبه در لندن گفته بود «هر مذاکره‌ای که انجام شود یا نشود، در حاشیه یا خارج از گفت‌وگوهای اصلی اتمی (در وین) خواهد بود».

به گفته وزیر خارجه آمریکا «ما نمی‌خواهیم [گفت‌وگوها را] به هم بیامیزیم و مخلوط کنیم.»

از سوی دیگر خبرگزاری فرانسه گفته است کاخ سفید از نشان دادن واکنش به گزارش منتشر شده سرباز زده، اما آن را رد نکرده است.

همزمان مرضیه افخم، سخنگوی وزارت خارجه ایران، عصر یک‌شنبه گفت تهران «قویا با دخالت نظامی آمریکا در عراق مخالف است».

باراک اوباما، رئیس‌جمهوری آمریکا، ضمن حمایت از دولت عراق، گفته است در مقابله با اسلام‌گرایان «داعش» همه گزینه‌ها را مد نظر دارد.

از سوی دیگر حسن روحانی، رئیس‌جمهوری ایران، ۲۴ خرداد ماه گفته بود «همه کشورها باید کمک کنند تا با داعش مقابله شود. آمریکا هم در این زمینه هنوز اقدامی نکرده است. هرگاه آمریکا علیه داعش اقدامی کرد، می‌شود درباره همکاری با این کشور فکر کرد.»

آقای روحانی در بخشی دیگر از سخنان خود گفته بود «عراق خود قادر است تروریسم را دفع کند اما اگر از ایران کمک بخواهد ایران در چارچوب قوانین بین‌المللی آماده دادن هرکمکی است.»

او در عین حال گزارش‌های مربوط به ورود نیروهای ایرانی به عراق را تکذیب کرده اما افزوده بود ممکن است کسی از ایران نظر مشورتی خواسته باشد.

اشاره به گزارشی است که پیشتر در همین روزنامه، وال‌استریت جورنال، منتشر شده و با اشاره به نقل قول‌های مقام‌های ایرانی، از اعزام دو گردان از نیروهای سپاه قدس به عراق گفته شده بود.

وال‌استریت جورنال، از قول مقام‌های دفاعی آمریکا و دیپلمات‌های عرب، نقل کرده است که توافق [احتمالی] ایران و آمریکا بر سر عراق، برای هر دو طرف «فرصت‌ها و خطرهایی» را همراه می‌آورد.

«تصاویر اعدام دست‌جمعی به دست داعش»

گزارش‌ها از «عملیات گسترده» نیروهای عراقی علیه شبه‌نطامیان داعش که نقاطی از عراق را به تصرف خود در آورده‌اند، حکایت دارد.

همزمان تصاویری (در بالا) منتشر شده منسوب به عملکرد شبه‌نظامیان «دولت اسلامی عراق و شام» که در آنها اعدام دست‌جمعی و گروهی ده‌ها تن از اسیران نشان داده می‌شود.

این تصاویر ده‌ها نفر را نشان می‌دهد که دستشان بسته شده، روی زمین دراز کشیده‌اند و اعضای داعش در حال گلوله‌باران آنها هستند.

شبکه خبری سی‌ان‌ان می‌گوید در حساب توئیتری منتسب به داعش گفته شده این گروه ۱۷۰۰ نفر از شیعیان را اعدام کرده است. این حساب روز یک‌شنبه از کار افتاد.

در بیانیه‌ای که وزارت خارجه ایالات متحده در این مورد منتشر کرده، این عمل «وحشتناک» عنوان شده و از آن به عنوان «تصویری واقعی از عطش این تروریست‌ها به خونریزی» نام برده شده است.

وزارت خارجه آمریکا گفته با وجود آنکه نمی‌تواند اصالت تصاویر را تائید کند، اما یکی از اصول اولیه داعش این است که در قلب عراقی‌ها هراس و میانشان جنگ فرقه‌ای ایجاد کند.

وزارت خارجه آمریکا در عین حال در روز یک‌شنبه اعلام کرد که سفارت آن کشور در بغداد بخش قابل توجهی از کارکنان خود را تخلیه خواهد کرد.

در همان شب یک‌شنبه ده‌ها نفر در پی بمب‌گذاری‌ در بغداد کشته و زخمی شدند.

بی‌بی‌سی: کامران متین دانشیار روابط بین الملل در دانشگاه ساسكس

تسخیر موصل و تكریت و بخشهای بزرگی از استانهای نینوا و صلاح الدین از سوی «دولت اسلامی عراق و شام» یا «داعش» پرسش های فراوانی را در باره چگونگی این پیروزیهای نظامی برق آسا، تواناییهای این گروه، و آینده سیاسی عراق بر انگیخته است.

سرعت، ابعاد، و نحوه پیروزیهای داعش را شاید بتوان تنها در قالب یك ائتلاف «نانوشته» بین داعش و نیروهای ناسیونالیست عرب-سنی، كه بخشهای قابل توجهی از پرسنل فعلی ارتش عراق و افسران و نیروهای زبده بعثی را نیز در بر میگیرد، توضیح داد.

سند مربوط به دستور استاندار نینوا-موصل مبنی بر عدم مقاومت نیروهای امنیتی در مقابل داعش، حمایت طارق هاشمی از تصرف موصل كه او آن را «قیام موصل» خوانده است، گزارشاتی مبنی بر اینكه نفر دوم داعش كه اخیرا در موصل كشته شده است از افسران بعثی بوده است، و نیز اینكه عكسهای سران سابق بعث نظیر عزت دووری، در برخی مناطق موصل و تكریت نصب شده اند، تا حدود زیادی این نظر را تقویت میكنند.

مناطق تصرف شده توسط داعش در روزهای اخیر عموما سنی نشین هستند و ساكنان آن حامیان احزاب سنی فعال در عرصه سیاست رسمی عراق هستند كه اپوزیسیون دولت فعلی عراق به رهبری نوری المالكی محسوب میشوند.

طی حاكمیت احزاب شیعه در عراق پس از سقوط دولت بعث در سال ٢٠٠٣، و به ویژه در دوران حكومت نوری المالكی، ایدئولوژی رسمی دولت عراق به شكل فزاینده ای حول «مذهب» تبیین شده است و حتی واحدهای نظامی ارتش عراق نیز به واحدهای عموما سنی، شیعه، و كرد تقسیم شده اند. با این وصف طبیعی است كه نیروهای شیعه ارتش عراق، كه بخش بزرگی از واحدهای حاضر ارتش عراق در مناطق تصرف شده توسط داعش را تشكیل میدادند، انگیزه ای برای دفاع از مناطق سنی نشین عراق نداشته باشند.

اگر فرضیه ائتلاف مذكور صحت داشته باشد پرسش بعدی كه به میان خواهد آمد این است كه دلایل همگرایی و اتحاد عملی نیروهای سكولار عرب-سنی عراق با داعش، كه یك گروه مسلح سنی افراطی است، چیست؟

پاسخ به این پرسش نیازمند بررسی دو مسئله تاریخی و مقطعی اساسی است: چگونگی تشكیل و ساختار دولت مدرن عراق كه بستر تاریخی منازعه فعلی اعراب سنی و شیعه در عراق را تشكیل میدهد، و وضعیت سیاسی فعلی در عراق و سوریه.

هژمونی سیاسی اقلیت عرب سنی عراق در دستگاه دولتی و به ویژه ارتش عراق كه تا سقوط دولت صدام حسین ادامه داشت محصول مستقیم سیاست اداری امپراطوری بریتانیا در دوره پس از جنگ جهانی دوم و سقوط امپراطوری عثمانی بود.

در این دوره كشور جدید عراق از ادغام ولایات موصل و بصره دولت عثمانی توسط بریتانیا تشكیل شد. ساختار دولت مدرن عراق پیش از استقلال این كشور در دورانی كه عراق «تحت الحمایه» یا به عبارت دقیقتر مستعمره بریتانیا بود پی ریزی شد.

در این دوره استراتژی اداری بریتانیا در مستعمراتش مبتنی بر «حكومت غیر مستقیم»، یعنی حكومت با واسطه نیروهای وفادار محلی بود. در این استراتژی همواره پستهای كلیدی دولت، ارتش و نیروهای امنیتی به اعضای اقلیتهای مذهبی یا قومی اعطا میشد.

به این ترتیب دولت در حال تشكیل جدید به اندازه كافی قوی بود كه با حمایت بریتانیا ثبات و امنیت سیاسی داخلی را در راستای اهداف ستراتژیك و ژئوپولیتیكی بریتانیا تامین كند، و هم به اندازه كافی ضعیف كه نتواند خطری جدی برای سروری سیاسی بریتانیا ایجاد كند. به این ترتیب در دولت جدید عراق اعراب سنی بر دولت جدید مسلط و به واسطه آن به طبقه اجتماعی و اقتصادی ممتاز كشور بدل شدند.

مشابه این وضعیت در سوریه كه تحت الحمایه فرانسه بود رخ داد و منجر به استیلای سیاسی-نظامی اقلیت علوی بر دستگاه دولتی و اقتصاد این كشور شد.

این وضعیت حاكمیت اقلیت بر اكثریت در هر دو كشور بذر جنگ فرقه ای فعلی را در این كشورها پاشید چرا كه در هر دو كشور پس از استقلال و خروج نیرهای بریتانیا و فرانسه تدوام استیلای سیاسی اقلیتهای حاكم شده تنها میتوانست از طریق اعمال خشونت سیستامتیك و مستمر تداوم یابد. و این دقیقا راهكاری بود كه دولتهای بعث در هر دو كشور عراق و سوریه به آن متوسل شدند. ماهیت رانت-مدار اقتصادهای این دو كشور – رانت نفتی در عراق و رانت ژئوپولیتیك در مورد سوریه – امكان تداوم این وضعیت را تسهیل میكرد چرا كه مبنای بازتولید تمركز قدرت سیاسی در دست طبقه دولتی حاكم را فراهم میكرد.

البته اقتصاد رانتی در عین حال امكان برقراری نوعی از «دولت رفاه» را نیز فراهم میكرد كه در تركیب با سكولاریسم ایدئولوژی پان عربیسم احزاب بعث در سوریه و عراق امكان تشكیل یك پایگاه اجتماعی تا حدودی فرا مذهبی را برای دولتهای این دو كشور فراهم میكرد. اما این وضعیت در سوریه با پایان جنگ سرد و آغاز اصلاحات اقتصادی نئولیبرال، و در عراق با اعمال تحریمها از سال ١٩٩١ و نهایتا با پیروزی آمریكا در جنگ ٢٠٠٣ خاتمه یافت و در هر دو كشور شكافهای اقتصادی، اجتماعی و اداری بلافاصله به رقابت سیاسی و منازعه فرقه ای بدل شدند. این امر در مورد عراق با انحلال ارتش و حزب بعث و خصوصی سازیهای بی سابقه در عرصه اقتصاد توسط دولت انتقالی منصوب آمریكا، و نهایتا تسلط نیروهای شیعی بر دولت جدید شدت بسیار یافت.

توجه به این بستر تاریخی وضعیت سیاسی فعلی عراق را قابل فهم تر میكند.

واكنش اعراب سنی به از دست دادن موقعیت فرا دست سیاسیشان در آغاز در مقابله با نیروهای غربی در عراق منعكس شد. این امر آمریكا و همپیمانانش را به شكل فزاینده ای وادار به همكاری و اتكا بر نیروهای شیعه كرد كه به نوبه خود به شكاف فرقه ای-مذهبی از قبل موجود دامن زد.

حضور القاعده در صحنه سیاسی عراق و منطقه و ضعف سیاسی مزمن ناسیونالیسم عرب امكان عضوگیری و هژمونی ایدئولوژیك نسبی بنیادگراییافراطی سنی را فراهم كرد كه در تشكیل گروه «دولت اسلامی عراق» متجلی شد؛ گروهی كه سلف داعش است.

برگزاری انتخابات و شركت فعال نیروهای سكولار و ناسیونالیست عرب سنی در انتخابات و امید آنها به توزیع متوازن قدرت سیاسی در دولت همگرایی و ائتلاف عملی این نیروها با نیروهای افراطی سنی را به تاخیر انداخت. اما فرقه گرایی حاد نیروهای شیعی به ویژه دولت مالكی و حمایت پشت پرده كشورهای سنی منطقه از گروههای مسلح سنی امكان همزیستی سیاسی این نیروها را با دولت مالكی به شدت كاهش داد. تظاهرات بزرگ توده اعراب سنی در چندین شهر سنی نشین عراق در سال گذشته كه در نهایت با برخورد خشن دولت مالكی خاتمه یافت نقطه عطف این روند بود.

اینگونه بود كه انتخابات اخیر از سوی همه گروههای سیاسی به مثابه آخرین شانس همزیستی سیاسی تلقی میشد. اما نشانه ها ای اولیه امید چندانی به اعراب سنی و نیز كردها در اقلیم كردستان نداده است.

در این گیرو دار داعش كه در جبهه جنگ داخلی سوریه به بن بست نظامی رسیده و با تقریبا تمامی نیروهای اپوزیسیون دولت اسد درگیر شده است توجه خود را دوباره به زادگاه خویش یعنی عراق معطوف كرد. این چرخش ابتدا بیشتر منطقی نظامی مبتنی بر تامین راههای تداركاتی و لجیستیكی پشت جبهه ای داشت كه منجر به تسخیر شهرهای رمادی و فلوجه شد كه نیروهای دولت عراق تا كنون هم عاجز از باز پسگیریشان بوده اند.

اما به نظر میرسد كه انتخابات اخیر و بیم اعراب سنی از تجدید حكومت مالكی آنها را به ائتلافی هر چند تاكتیكی با داعش كشانده است؛ امریكه همانگونه كه اشاره شد میتواند حملات گسترده اخیر داعش و پیروزیهای بی سابقه اش را توضیح دهد.

در این میان كردها رغبتی به درگیر شدن در این منازعه ندارند مگر آنكه داعش به حمله مستقیم به اقلیم كردستان مبادرت كند كه در شرایط فعلی حداقل از لحاظ نظامی ناممكن به نظر میرسد.

در این میان بسیاری در كردستان خواهان استفاده حكومت اقلیم كردستان از نیروهای مجهز و زبده پیشمرگ برای تصرف مناطق كردستانی خارج از اداره حكومت اقلیم و یا حداقل گرفتن امتیازات بزرگ از دولت مركزی به ویژه در رابطه با فروش مستقیم نفت كردستان در بازارهای بین المللی هستند.

اما احزاب اصلی كردستان عراق حداقل تاكنون به موضع مشترك مشخصی در برخورد به بحران جاری نرسیده اند. این مسئله تا حد زیادی ناشی از روابط و ائتلافهای غیر رسمی این احزاب با دولتهای تركیه و ایران است كه پروژه های سیاسی متفاوتی را در عراق دنبال میكنند.

به این ترتیب به نظر میرسد سناریوی تجزیه عراق به سه‌ دولت شیعه در جنوب، سنی در مركز و شمال شرق، و كرد در شمال كه در محاسبات آمریكا در اوایل اشغال عراق گنجانده شده بود سرانجام به واقعیت میپیوندد با این تفاوت كه سلفیسم ایدئولوژیك داعش آنها را به سوی تلاش برای الحاق مناطق سنی نشین سوریه، و حتی اردن نیزسوق ميدهد. فراموش نكنیم نام كامل داعش «دولت اسلامی عراق و شام» است.

تحت شرایط فعلی احتمال دخالت نظامی مجدد آمریكا بسیار كم است. وقوف به این امر، كه تصمیم آمریكا مبنی بر عدم دخالت در سوریه آن را كاملا محرز كرد، بی گمان در اتخاذ ستراتژی سیاسی-نظامی تا كنونی داعش بسیار موثر بوده است.

اما اگر در روزهای آتی داعش دچار شكستهای نظامی جدی نشود، امری كه سیر وقایع در میدان جنگ آنرا بعید می نماید، ایران و تركیه ممكن است واكنش نشان دهند. این امكان به همگرایی سیاستهای منطقه ای ایران و آمریكا دامن خواهد زد و بر نگرانی دولتهای عمده سنی منطقه نظیر عربستان خواهد افزود.

در این میان آنچه مسلم است این است كه دوران انتقالی پس از سقوط دولت صدام حسین به سرعت به پایان خویش نزدیك میشود و ساختار سیاسی جدیدی در عراق در حال برخاستن است. دینامیسم سیاسی-اجتماعی داخلی عراق به همان اندازه بر سمت و سو و نتایج این روند پیچیده تاثیر دارد كه نیروها، فشارها، و مداخلات منطقه ای و بین المللی.

خودنویس: سوال اساسی این است، داعش بعد از سه سال جنگ در سوریه چه دستاوردی داشته که اینک روانه‌ی عراق شده است؟

آن‌چه این روزها در عراق می‌گذرد، مجموعه رخدادها و تحولاتی است که بسان قطعات یک پازل با در کنار هم قرار گرفتن، شکل و شمایلی از عراق، نیروهای موسوم به داعش و دیگر کشورهای دارای منافع در این منطقه جغرافیایی را رقم زده است.

وقتی از عراق سخن به میان می‌آید، باید در نظر گرفت که این کشور از دو بخش سیاسی شامل حریم کردستان و بخش جنوبی یعنی عراق تشکیل شده است.

خودمختاری حریم کردستان در قالب عراق فدرال را باید مرهون مبارزات خستگی ناپذیر و هزینه‌های سنگینی دانست که کردها در قالب نیروهای پیش‌مرگه و با رهبری مسعود بارزانی و جلال طالبانی پرداخت کردند.

از طرف دیگر سکانداری نوری‌المالکی به عنوان نخست وزیر و رییس دولت عراق با عنایت به حوادثی که در گذشته روی داده موضوع قابل بحثی است، از جمله این بحث‌ها مخالفت وی با اختیارات دولت حریم کردستان و تلاش برای محدود کردن دایره قدرت کردها، آن هم به منظور جلوگیری از اعلام خودمختاری دیگر استان‌های عراق است.

همین موضوع باعث بروز زاویه میان دولت مرکزی و دولت اقلیم کردستان شده، تا جایی که چندی پیش بیم بروز یک درگیری مسلحانه میان آن دو می‌رفت.

گذشته از همه این‌ها این سوال مطرح است که نیروهای داعش، یا همان دولت اسلامی عراق و شامات با چه پشتوانه و حمایتی این چنین صاعقه‌وار از سوریه خود را به عراق رساندند و جنگی این چنینی را در کشور آشوب زده عراق آغاز کردند.

برای پاسخ به این سوال لازم است به گذشته باز گردیم، زمانی که دولت شیعی نوری المالکی با اسم سرکوب کردن نیروهای القاعده، اخوان المسلمین و سلفی‌ها و داعشی‌ها به کمک دوازده تیپ زرهی ارتش عراق به سرکوب سنی‌ها پرداخت و مطابق خبرها بیش از چهار هزار نفر در این رهگذر جان خود را از دست دادند.

روی دیگر سکه این است که دولت عراق با تسلط کامل بر رسانه‌های این کشور خوراک خبری خود را به صورت کاملا کانالیزه و در راستای مبارزه با تروریست‌های یاد شده در اختیار مردم قرار داده است. بسیاری نیز با تصور این‌که نوری المالکی و دولت متبوعش در حال مبارزه با تروریست هستند، از کشته شدن چهار هزار انسان غافل مانده‌اند و عربستان، قطر و آمریکا را مسوول چنین حوادثی می‌دانند.

در دو سال گذشته شهروندان سنی مذهب در استان‌های الانبار، دیالی، صلاح الدین، نینوی و دیگر مناطق عراق خشمگین از سیاست‌های تبعیض آمیز مالکی در قبال تشکیل مناطق خودمختار، نظیر اقلیم کردستان دست به سلسله فعالیت های مدنی زدند، تظاهرات و تحصن و صدور اعلامیه شاخص‌ترین این فعالیت‌ها بود.

از نظر نوری المالکی آتش اعتراضات مردمی از تنور اقلیم خودمختار کردستان برمی‌خاست و به همین دلیل اقلیم کردستان تحت فشارهای بی‌سابقه‌ای قرار گرفت تا با سلب اختیارات این دولت و در پیش گرفتن سیاست موازنه منفی سودای اقلیم خودمختار از اهل سنت دور شود.

شورای انقلابیون موصل، نطفه اولیه اعتراضاتی است که سنی‌های خواستار خودمختاری که اینک خود را انقلابی می‌دانستند آن را تشکیل دادند. آن هم پی‌آمد اتحاد ارتش عراق با نیروهای موسوم به پیشمرگه اقلیم کردستان. که به منظور سرکوب انقلابیون شکل گرفته بود، هر چند که پیش‌مرگه‌ها و دولت اقلیم انگیزه‌ای برای این سرکوب نداشتند و تنها ائتلافی صوری بود که شکل گرفته بود.

با این وجود خشمگینان سنی مذهب که نام انقلابی بر خود نهاده بودند نیز وارد فاز اعتراض مسلحانه شدند. در این میان نوری المالکی که از بدنامی و جنایات داعشی‌ها در سوریه مطلع بود و با تمسک به همین بدنامی حرکات نظامی عشایر و انقلابیون سنی در مقابل دولت مرکزی را منتسب به داعش اعلام کرد و رسانه‌های تحت کنترل نیز به انعکاس آن پرداختند.

اما این ماجرا روی دیگری هم داشت، انتخابات در عراق و فسادهای پی‌آمد آن باعث عصبانی‌تر شدن انقلابیون شد و این گروه با ناامیدی از اصلاحات وعده داده شده تصمیم به شدت بخشیدن مبارزات خود گرفت.

مفتی ارشد سنی‌ها و مجمع فقهی علمای بزرگ در راستای حمایت از انقلابیون عراق به دولت نوری المالکی هشدار دادند که با دادن عنوان داعشی به قیام کنندگان و تروریست خواندن خود را مجاز به بمباران مردم موصل و دیگر شهرهای تحت تصرف انقلابیون ندانند.

شورای نظامی کل انقلابیون عراق نیز که خود را در مقام هماهنگ کننده میان شورای انقلابیون می بیند و با بیانه‌ها و اطلاعیه‌های عمومی آن‌چه که انقلاب می‌نامند را هماهنگ می‌کند نیز در همین رابطه اطلاعیه‌های متعددی صادر کرده است و به دولت مرکزی عراق در این زمینه هشدار داده است.

در همین حال به نظر می رسد ظهور صاعقه وار نیروهای اصلی داعش با پیش زمینه‌ی قبلی باشد. از یک سو جامعه عراق به عنوان جامعه‌ای معترض به دولت مرکزی دارای آمادگی بالقوه‌ای برای ظهور این نیرو بود و از سوی دیگر نفوذی‌های حزب بعث یا همان بقایای حکومت صدام حسین در ارتش با هماهنگی کامل با داعش و ترک مواضع و باقی گذاشتن ادوات و تجهیزات دست در دست هم دادند تا بانیان دولت اسلامی عراق و شام چنین سریع به اشغال عراق دست یابند. در این میان حمایت دولت‌های خارجی از جمله عربستان نیز حائز اهمیت است.

جمهوری اسلامی و داعش

در طی سه سال گذشته که داعش در سوریه با دولت بشار اسد جنگی تمام عیار را تجربه کرده، رسانه های جمهوری اسلامی همواره چهره ای کریه، غیر انسانی و وحشیانه از تروریست‌های وابسته به گروه داعش را به نمایش گذاشته‌اند و همین مساله را دلیل حقانیت بشار اسد و مشروعیت وی بر شمرده‌اند.

در این شرایط است که حضور این نیرو در عراق نیز برای جمهوری اسلامی حق مداخله نظامی در عراق را ایجاد می کند، کما این‌که طی روزهای گذشته خبر حضور سردار قاسم سلیمانی و تعدادی از نیروهای سپاه قدس در عراق از رسانه‌های گوناگون منتشر شده است. سپاه پاسداران چه در بوسنی و هرزگوین و چه در سوریه و عراق همواره پیش‌قدم بوده و بدون در نظر گرفتن سیاست‌های خارجی دولت وارد عمل شده است. برخی معتقدند منافع جمهوری اسلامی در ناآرامی منطقه تحقق می‌یابد.

انتخاب زمانی که اوج بحران میان شیعه و سنی در عراق به شمار می آید برای اعدام چهار زندانی سنی مذهب در زندان‌های ایران، نتیجه‌ای جز این به دست نمی‌دهد که تصمیم گیرندگان در جمهوری اسلامی تلاش دارند تا با برانگیختن احساسات میان شیعه و سنی در منطقه از آب گل آلود ماهی خود را بگیرند.

حمایت سازمان مجاهدین خلق که در سال‌های گذشته مورد غضب نوری المالکی قرار گرفته از نیروهای داعش نیز نکته‌ی دیگری است که نمی‌توان به سادگی از کنار آن گذشت.

دیگربان: برخی از فعالان سایبری حزب‌الله در شبکه‌های اجتماعی تصویری از قاسم سلیمانی٬ فرمانده نیروی «قدس» سپاه منتشر کرده و نوشته‌اند این تصویر مربوط به حضور چند روز پیش وی در عراق است.

فعالان سایبری حزب‌الله فردی که در این تصویر در کنار قاسمی دیده می‌شود را فرمانده سپاه «بدر» عراق معرفی کرده‌اند.

این تصویر هم‌زمان با آغاز عملیات نیرو‌های «داعش» در عراق منتشر شده است.

رادیوفردا: خبرگزاری رويترز به نقل از يک مقام بلندپايه ايران روز جمعه ۲۳ خردادماه اعلام کرده است که جمهوری اسلامی ممکن است در راستای کمک به دولت عراق تمايل به همکاری با واشينگتن داشته باشد.

به گزارش خبرگزاری رويترز اين مقام ايرانی که نخواسته نامش فاش شود همچنين گفته است: بحث و گفت وگو بین سران جمهوری اسلامی در خصوص اين ايده (همکاری ايران و آمريکا در مورد بحران عراق) در جریان است.

شبه‌نظامیان داعش٬ دولت اسلامی عراق و شام٬ که طی روز های اخیر با تصرف استان نینوا و شهر موصل٬ توانسته اند بخشی هایی از غرب عراق را به کنترل خود در آوردند٬ همچنان در حال پیشروی هستند و طبق گزارش‌ها روز جمعه نیز دو شهر استان دیاله واقع در شرق عراق و در مجاورت مرزهای ایران را تصرف کرده اند.

رويترز در ادامه گزارش خود نوشته است: مقام ها و تحليگران می گويند، ايران برای کمک به دولت نوری المالکی در راستای مقابله با حملات پيکارجويان اسلامگرا تجهيزات نظامی و همچنين مشاوره در اختياری دولت عراق قرار می دهد،‌ولی نيروی نظامی به اين کشور اعزام نمی کند.

اين مقام ايرانی همچنين گفته است: ما آماده ایم با آمريکايی ها برای پايان دادن به ناارامی در خاورميانه همکاري کنيم.

وی اضافه کرده است: ما نفوذ زيادی در عراق، سوريه و ديگر کشورها داريم.

در حالی خبرگزاری رويترز اظهارات اين مقام ايرانی را منتشر کرده است که يک سخنگوی وزارت امور خارجه آمريکا گفته است در مذاکرات پيش رو بين ايران و آمريکا، دو کشور در خصوص عراق مذاکره نخواهند کرد.

ماری هارف تصریح کرده که آمريکا پيش از اين هم تاکید کرده است که همسايه‌های عراق از جمله ايران نبايد کاری کنند که به بی ثباتی عراق دامن بزند و بايد از هرگونه تلاش برای تشديد تنش فرقه ای خودداری کنند.

آمريکا و ايران گرچه روابط ديپلماتيک رسمی ندارند ولی هفته گذشته نمايندگان ارشد دو کشور در چارچوب مذاکرات هسته ای نشستی دو جانبه برگزار کردند. ماری هارف تاکيد کرده است که در اين مذاکرات تنها مسائل مربوط به برنامه هسته ای ايران مطرح شده است.

در همين حال، امير عبداللهيان، معاون وزارت امور خارجه ايران گزارش روز چهارشنبه روزنامه وال استريت ژورنال در خصوص حضور نيروهای ايرانی در عراق را رد کرده است.

روز چهارشنبه روزنامه وال استريت ژورنال چاپ آمريکا در گزارشی خبر داده بود که «دو گردان از نيروهای سپاه پاسداران» خود را «برای مقابله با گروه مسلح داعش و حمايت از بغداد و شهرهای کربلا و نجف، از مرزهای غربی به خاک عراق گسيل کرده است.»

رادیوفردا: روزنامه آمریکایی وال‌استریت جورنال در گزارشی تازه می‌گوید ایران «دو گردان از نیروهای سپاه» خود را «برای حمایت از بغداد و شهرهای کربلا و نجف، از مرزهای غربی به خاک عراق گسیل کرده است».

این خبر بر اساس نقل قول‌هایی از «منابع امنیتی» که با این روزنامه گفت‌وگو کرده‌اند، منتشر شده است.

به گزارش این روزنامه و به نقل از «مقام‌های امنیتی ایران»، دو گردان از نیروهای قدس، واحد برون‌مرزی سپاه پاسداران، روز چهارشنبه ۲۱ خرداد، از ارومیه و لرستان به عراق اعزام شده‌اند.

وال‌استریت جورنال به نقل قول از یک ژنرال ارتش ایران، گزارش میدهد که این کشور نیروهای خود در مرزهای عراق را نیز به حال آماده باش در آورده و به نیروهای هوایی خود دستور داده است اگر جنگجویان داعش به ۱۰۰ کیلومتری مرزهای ایران رسیدند، آنها را بمباران کند.

مقام‌های ایرانی در عین حال گفته‌اند، تهران چنانچه لازم شود، برای حمایت از دولت نوری مالکی، در نظر دارد «نیروهای داوطلب» خود در سوریه را نیز به عراق منتقل کند.

هوشیار زیباری که در لندن به سر می‌برد در تماسی که وال‌استریت جورنال با او گرفته، در این مورد پاسخ داده است «حقیقتا، من هیچ چیز نمی‌دانم. من الان در لندن هستم».

جن ساکی، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، نیز گفته در حاشیه مذاکرات دوجانبه اتمی با ایران، موضوع بحران عراق مطرح نشده است.

خانم ساکی گفته «ما آنها (ایران) را تشویق کردیم که نقشی سازنده در عراق بازی کنند».

ایران و آمریکا در مورد سوریه و به ویژه حکومت بشار اسد با یکدیگر اختلافاتی عمیق دارند، اما هر دو بر سر مقابله با اسلام‌گرایان افراطی «داعش» نظرات و رویکردی هم‌سو نشان داده‌اند.

خبرگزاری تسنیم ۲۲ خرداد ماه از قول سرتیپ حسین سلامی، جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران ایران، با اشاره به رخدادهای عراق نقل قول کرده است که «سپاه پاسداران سیاست‌های دفاعی خود را منفعل از گفتمان دشمن طراحی نکرده بلکه همواره آماده و مهیا برای هر گونه تهدید است.»

وقایع عراق به طور گسترده‌ای در رسانه‌های داخل ایران نیز بازتاب پیدا کرده‌اند.

برای نمونه روزنامه شهروند از قول یکی از کارشناسان سیاست خارجی خود نوشته است «صرف‌نظر از پاره‌ای پيشگيری‌ها و برنامه‌ريزی‌های داخلی و درون‌مرزی، تهران می‌تواند توان خود را روی اقدامات جامع و مشترک بين‌المللی متمرکز و با کشورهايی که آمادگی همکاری و مقابله با تروريسم بدون مرز را دارند وارد همگرايی و همکاری شود».

همن سیدی، تحلیل‌گر امور خاورمیانه مقیم لندن، از جمله کارشناسانی‌ست که از دخالت احتمالی ایران در اوضاع عراق گفته است.

این کارشناس خاورمیانه به رادیو فردا گفته است «در صورتی که جنگ داخلی در عراق شعله‌ور شود، ایران هم وارد عمل خواهد شد.»

در آمریکا نیز با انتشار خبرهایی در مورد درخواست کمک از سوی بغداد، باراک اوباما، رئیس جمهوری آن کشور، ۲۲ خردادماه، گفت برای کمک به «رهبران منتخب» این کشور تمام گزینه‌ها از جمله اقدام نظامی را مد نظر دارد.

با این همه مقام‌های تهران و بغداد به طور رسمی خبری را در مورد فرستادن نیروهای نظامی ایران به عراق تائید نکرده‌اند.

مرضيه افخم، سخنگوی وزارت خارجه ايران، ۲۱ خرداد ماه گفته بود دولت عراق درخواست کمکی از ايران برای مقابله با شورشيان اسلام‌گرای داعش نداشته است.

هر چند در همان روز حسین امیرعبدالهیان، معاون عربی آفریقایی وزرات خارجه، به واحد مرکزی خبری ایران گفته بود این کشور «با قدرت از عراق در مقابل تروریست‌ها حمایت» می‌کند.

رادیوفردا: بنا بر گزارش برخی رسانه‌های معتبر آمریکایی و با استناد به گفته‌های مقام‌های آن کشور، دولت عراق از واشینگتن خواسته است برای مقابله با پیشروی «دولت اسلامی عراق و شام» در اوضاع «مداخله هوایی» بکند.

روزنامه «وال‌استریت جورنال» ۲۱ خرداد گفت بغداد به طور خصوصی به دولت باراک اوباما پیام داده که اجازه می‌دهد ایالات متحده از هواپیماهای سرنشین‌دار یا پهپادهای خود علیه شبه‌نظامیانی که در حال اشغال بخش‌هایی از آن کشور هستند، استفاده کند.

روزنامه «نیویورک‌تایمز» نیز از قول «مقام‌های عراقی و آمریکایی» می‌گوید نوری مالکی، نخست‌وزیر عراق، مخفیانه از دولت اوباما خواسته‌ است حملاتی هوایی را علیه گروه‌های افراطی در نظر گیرد.

هنوز مشخص نیست واشینگتن به این «درخواست» که روزنامه‌های آمریکایی از آن می‌گویند، چه واکنشی نشان دهد.

یک مقام ارشد دولت آمریکا به «وال‌استریت جورنال» گفته دولت آن کشور مشغول سبک و سنگین کردن گزینه‌های مختلف است -از جمله «پشتیبانی جنبشی» برای نیروهای نظامی عراق- با این همه هنوز تصمیمی گرفته نشده است.

این مقام ارشد به این پرسش که آیا ایالات متحده از پهپادها یا هواپیماهای خود علیه شورشیان استفاده خواهد کرد یا نه، پاسخی نداده است.

«نیویورک تایمز» نیز از قول برنادت میهان، یکی از سخنگویان شورای امنیت ملی آمریکا، در ایمیلی آورده است «ما جزئیاتی را در مورد مذاکرات دیپلماتیک خود ارائه نمی‌کنیم؛ اما دولت عراق به روشنی گفته که از حمایت ما استقبال می‌کند».

اندکی پس از انتشار این اخبار کاخ سفید آمریکا در بیانیه‌ای حملات افراطیون داعش را «شدیدا محکوم» کرد.

جی کارنی، سخنگوی کاخ سفید گفته است «ایالات متحده، با رهبران از طیف‌های گوناگون سیاسی عراق، در حالی‌که برای مبارزه با داعش وحدت ملی لازم را پیش می‌برند، می‌ایستد.»

درخواست‌های مطرح شده از سوی عراق در حالی صورت می‌گیرد که «داعش» و شورشیان افراطی شهر تکریت را نیز پس از موصل به تصرف خود درآودند. در عین حال رئیس مجلس عراق دو روز پیش از «سقوط استان نینوا» نیز خبر داده بود.

اسلام‌گرایان «داعش» طی دو روز توانسته‌اند کنترل دو مرکز استان را در دست گیرند.

شورای امنیت سازمان ملل نیز حملات این گروه را محکوم کرده است.

همه اینها در حالی است که خبرگزاری‌ها از نزدیک شدن نیروهای دولت اسلامی عراق و شام به بغداد، پایتخت عراق، خبر داده‌اند.

از سوی دیگر در مرزهای شمالی آن کشور، مقام‌های ترکیه، خواستار تکشیل جلسه اضطراری «ناتو» شده بودند.

این جلسه در پی ربوده شدن ۸۰ شهروند ترکیه‌ای در موصل برگزار شد.

یکی از مقام‌های رسمی ناتو گفته است که این جلسه به منظور ارائه اطلاعات تکمیلی از سوی ترکیه به اعضای سازمان ناتو تشکیل شد.

به گزارش رویترز، این جلسه تنها جنبه اطلاع‌رسانی داشته و اعضای پیمان ناتو درباره شرایط امنیتی پیش آمده مشورتی نکرده‌اند.