اخبار

بی‌بی‌سی: آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر ایران، روز ١٣ اردیبهشت طی سخنانی از “اصرار بر ترویج انحصاری زبان انگلیسی” در ایران انتقاد کرد و گفت: “زبان علم فقط انگلیسی نیست… زبان‌های دیگر مثل اسپانیولی، فرانسه، آلمانی و [زبان] کشورهای شرقی هم زبان علمند”. وی افزود: “نمی‌گویم از فردا آموزش انگلیسی را تعطیل کنیم، اما بدانیم چه می‌کنیم “.

رهبر ایران در گذشته نیز گفته بود: “ناگهان از گوشه‌ای یک نفر تشخیص داده که باید ما به کودکان دبستانی، از کلاس اول – یا حتی پیش‌دبستانی – زبان انگلیسی یاد بدهیم؛ چرا؟ وقتی بزرگ شدند، هر کس نیاز دارد می‌رود زبان انگلیسی را یاد می‌گیرد. چقدر دولت انگلیس و دولت آمریکا باید پول خرج کنند تا بتوانند این طور آسان زبان خودشان را در میان یک ملت بیگانه ترویج کنند؟”

در این مقاله، این دیدگاه از دو زاویه مورد بررسی قرار می‌گیرد. نخست اینکه این نظریه تا چه حد به واقعیت‌های عینی نزدیک است، و دوم، چرا آقای خامنه‌ای چنین موضعی را نسبت به زبان انگلیسی می‌گیرد.

مرور تاریخی

زبان انگلیسی در گذشته نه چندان دور، جایگاهی را که امروز در جهان از آن برخوردار است، نداشت. گالیله ایتالیائی، در قرن ١٧ میلادی کتاب مشهور خود Sidereus Nuncius را به زبان لاتین نوشت. حتی در قرن ١٨، ایزاک نیوتون فیزیکدان و ریاضیدان انگلیسی، کتاب اصول ریاضیات خود Principia Mathematica را به لاتین نوشت. آلبرت انشتین نیز اولین مقالات بلند علمی خود را به زبان آلمانی نگاشت. در قرن ١٩، سه زبان انگلیسی، فرانسه و آلمانی زبان‌های مسلط در اروپا بودند. اما قرن بیستم شاهد تحولات بسیاری به خصوص دو جنگ بزرگ جهانی بود که تغییرات عمیقی را در جهان ایجاد کرد.

با شکست آلمان و در هم کوبیده شدن اروپا، به خصوص در جریان جنگ دوم جهانی، راه برای ظهور قدرت جدیدی در عرصه بین‌المللی به نام ایالات متحده آمریکا باز شد. آمریکا که از صحنه جنگ در اروپا به دور بود و کمترین زیان را متحمل شد، نه تنها پس از جنگ از نظر اقتصادی و نظامی به قدرت مسلط دنیا بدل شد (هر چند از نظر نظامی با شوروی در رقابت قرار گرفت) بلکه با جذب مغزها از سراسر اروپای درهم شکسته، به منبع اصلی تولید علم در دنیا نیز تبدیل شد. تولید و انتشار محصولات فکری در همه زمینه‌ها به‌طور انفجاری در آمریکا فزونی گرفت در حالی که اروپا هنوز مشغول بازسازی خرابی‌های پس از جنگ بود.

زمان را چندین دهه به جلو می‌بریم. مطالعه‌ای که در سال ٢٠١٢ بر روی ٢١ هزار معتبرترین مقاله‌های علمی از ٢٣٩ کشور جهان انجام شد نشان داد که ٨٠ درصد مقالات به زبان انگلیسی بوده است. گزارش‌های دیگری این رقم را در حد ٩٨ درصد گزارش کرده‌اند.

اما شاید عجیب‌ترین بخش این قضیه این باشد که در کشورهای دیگر دنیا، حجم مقاله‌های تحقیقی که به زبان انگلیسی منتشر می‌شود چندین برابر مقاله‌هایی است که به زبان ملی خود آنان منتشر می‌شود. به‌طور مثال، نسبت مقاله‌های تحقیقی منتشر شده به زبان انگلیسی، در خود فرانسه ٨ برابر مقالات فرانسوی است. این نسبت در اسپانیا ٧ برابر، در آلمان ٩ برابر، در روسیه ٢٧ برابر و در هلند ۴٣ برابر است. به عبارت دیگر، به عنوان نمونه، حجم مقالات علمی که به زبان انگلیسی در روسیه منتشر می‌شوند ٢٧ برابر مقالات به زبان روسی است.

چرا انگلیسی رواج یافته؟

سه دلیل عمده برای توضیح این مسئله وجود دارد.

اول اینکه اگر مقاله‌ای به زبان انگلیسی نوشته نشود شناسایی جهانی پیدا نمی‌کند و یا به سختی می‌تواند پیدا کند. مقاله اسپانیولی را آلمانی و روس نمی‌فهمند و بالعکس. انگلیسی به زبان مشترکی بین ملت‌ها تبدیل شده و این امر حقیقتی است انکارناپذیر. زمانی که وزرای خارجه ۶ قدرت جهانی با ایران مشغول مذاکره بودند، علیرغم رقابت‌های سیاسی بین برخی از آن قدرت‌ها، همه به یک زبان سخن می‌گفتند: انگلیسی.

دوم اینکه بخش عظیم واژه‌ها و اصطلاحات جدید که ناشی از پیشرفت سریع تکنولوژی است از آمریکا به تمام جهان صادر می‌شود. بسیاری از ناظران پیش‌بینی می‌کنند که زبان‌هایی که با پیشرفت سریع تکنولوژی نمی‌توانند همگام شوند و واژه‌سازی کنند ظرف یک قرن آینده تنها اسکلتی از آنها به جا خواهد ماند.

تازه همین امروز، شما سوار “ماشین” خود می‌شوید که به تماشای “دربی” بروید. ماشین را در “پارکینگ پارک” می‌کنید و به “استادیوم” می‌روید. روی یک “سانتر” بلند، فلانی “گل” می‌زند و داور یک “آفساید” و “پنالتی” را هم نادیده می‌گیرد. در فضای تکنولوژی اطلاعات هم که تعداد واژه‌های وارد شده از زبان انگلیسی بسیار بیشتر است.

دلیل سوم که بسیاری از کارشناسان بر آن تأکید می‌کنند سادگی زبان انگلیسی در مقایسه با زبان‌های دیگر اروپائی است (صرف افعال ساده‌تر، افعال بی‌قاعده کمتر، فقدان اسامی مذکر و مؤنث). زبان انگلیسی همچنین از زبان‌های جنوب شرقی آسیا، مثل چینی و کره‌ای و ژاپنی هم ساده‌تر است.

نتیجه اینکه، حتی کشورهای پیشرفته اروپایی هم تفوق زبان انگلیسی را تا حدودی پذیرفته‌اند و امروز دانستن زبان انگلیسی رفته رفته از حالت یک مزیت لوکس خارج شده و به صورت یک ضرورت برای رشد و پیشرفت فردی از یکسو و ترقی علمی و اقتصادی و صنعتی کل جامعه، از سوی دیگر، در آمده است.

چرا مخالفت؟

اما چرا آیت‌الله خامنه‌ای، علیرغم اینکه به پیشرفت علمی و صنعتی علاقه زیادی نشان می‌دهد و آن را برای استقلال کشور از قدرت‌های غربی ضروری می‌داند با گسترش زبان انگلیسی مخالف است؟

جوزف نای، پژوهشگر ٨٠ ساله آمریکایی، کسی که مفهوم “قدرت نرم” را در روابط بین الملل ابداع کرده، معتقد است که قدرت یک کشور تنها در قدرت سخت (تفنگ و پول) خلاصه نمی‌شود، بلکه موفقیت حکومت‌ها در صحنه بین‌المللی موکول به داشتن قدرت نرم است.

بنا بر تعریف او، قدرت نرم شامل قابلیت‌ها و ظرفیت‌های یک حکومت است به نحوی که بتواند از طریق برتری فرهنگی و ایدئولوژیک به‌طور مستقیم یا غیر مستقیم بر رفتار دیگر کشورها تأثیر بگذارد و منافع خود را بدون نیاز به پول و تفنگ تأمین کند. از جمله مؤلفه‌های قدرت نرم آمریکا، به عقیده جوزف نای، موقعیت برتر زبان انگلیسی در دنیاست.

دانستن زبان انگلیسی موقعیتی را برای اتباع دیگر کشورها فراهم می‌آورد که با فرهنگ آمریکائی Pop culture، که نشان داده از جاذبه بالایی برای جوانان اکثر کشورهای جهان برخوردار است، آشنا شوند. در واقع، عمق نگرانی آقای خامنه‌ای از گسترش و ترویج زبان انگلیسی نتایج آن است که می‌تواند به تغییر فرهنگ جوانان و مآلا تضعیف پایه‌های ایدئولوژیک نظام تبدیل شود.

در واقع زبان انگلیسی از آنجا که فرآیند جهانی شدنش به مرحله برگشت‌ناپذیری رسیده،به عنوان ابزاری برای رشد و پیشرفت فردی و اجتماعی شناخته می‌شود. در عین حال این موضوع مورد اجماع پژوهشگران روابط بین‌الملل است که در مقوله رقابت بین حکومت‌ها، قدرت سخت در درازمدت کارایی مقابله با قدرت نرم را ندارد و برای مبارزه با قدرت نرم باید از همان حربه یعنی “قدرت نرم” استفاده کرد.

من و تو: از این پس پنج زبان آلمانی، فرانسوی، ایتالیایی، اسپانیایی و روسی در مدارس تدریس خواهد شد.
حسن روحانی در واکنش به صحبت‌های آیت الله خامنه ای‌ گفته بود آموزش زبان در ایران نیازمند فراهم شدن شرایط تدریس و تقاضا برای آموزش آن هم است.

چند روز پس از صحبت‌های رهبر جمهوری اسلامی مبنی بر اینکه زبان علم فقط زبان انگلیسی نیست و انتقاد شدید از اینکه چرا تا این اندازه در ایران به آموزش زبان انگلیسی توجه می‌‌شود، امروز معاون شورای عالی آموزش و پرورش گفت از این پس پنج زبان آلمانی، فرانسوی، ایتالیایی، اسپانیایی و روسی در مدارس تدریس خواهد شد.

البته احمد عابدینی شرط تدریس یک زبان در مدارس را تشکیل کلاس هایی با حداقل ۱۵ نفر دانست و افزود کمتر از این تعداد، کلاس تشکیل نخواهد شد.

او تاکید کرد طبق مصوبه شورای عالی آموزش و پرورش این وزارتخانه موظف شده شرایط تدریس و آموزش برای متقاضیان فراگیری زبان‌های خارجی به غیر از زبان انگلیسی را در هر مدرسه فراهم کند.

حسن روحانی در واکنش به صحبت‌های آیت الله خامنه ای‌ گفته بود آموزش زبان در ایران نیازمند فراهم شدن شرایط تدریس و تقاضا برای آموزش آن هم است؛ نکته‌ای که بسیاری از کارشناسان هم به آن اشاره کرده و معتقدند در شرایط کنونی‌ امکانات لازم از جمله مدرسان خبره برای آموزش زبان‌های دیگر در سطح گسترده و در مدارس مختلف ایران وجود ندارد.

در همین ارتباط، غلامعلی حداد عادل هم ضمن تائید نظر رهبر جمهوری اسلامی گفت دقیقا همان روز و پس از ابراز این اظهارات، شورای عالی انقلاب فرهنگی در جلسه‌ای که ریاست آن با رئیس‌جمهوری بوده، دبیرخانه شورا را موظف به بررسی کارشناسانۀ راه‌های اجرای توصیۀ آیت الله خامنه ای‌ کرده است.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی اضافه کرد یکی‌ از راه‌ها این است که برای داوطلبان زبان‌های غیرانگلیسی – حتی اگر دو درصد دانش‌آموزان باشند – کلاس ویژه‌ای در ساعات مناسب تشکیل شود تا آنها بتوانند زبان مورد علاقۀ خود را بیاموزند.

بی‌بی‌سی: آیت الله علی خامنه ای، رهبر ایران از “اصرار بر ترویج انحصاری زبان انگلیسی” در این کشور انتقاد کرده و آن را ناسالم خوانده است.

آقای خامنه ای امروز دوشنبه ۱۳ اردیبهشت (دوم مه) در دیدار با جمعی از معلمان در تهران گفت: “زبان علم فقط انگلیسی نیست… زبان های دیگر مثل اسپانیولی، فرانسه، آلمانی و [زبان] کشورهای شرقی هم زبان علمند”.

او گفته است که کشورهای دیگر جلوی نفوذ زبان های بیگانه را می گیرند و افزوده: “نمی گویم از فردا آموزش انگلیسی را تعطیل کنیم، اما بدانیم چه می کنیم”.

رهبر ایران در گذشته هم از ترویج آموزش زبان انگلیسی در ایران انتقاد کرده بود.

او از جمله در اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۴ در جمع معلمان استان کرمان گفته بود: “ناگهان از گوشه ای یک نفر تشخیص داده که باید ما به کودکان دبستانی، از کلاس اول – یا حتی پیش‌دبستانی – زبان انگلیسی یاد بدهیم؛ چرا؟ وقتی بزرگ شدند، هر کس نیاز دارد می‌رود زبان انگلیسی را یاد می‌گیرد. چقدر دولت انگلیس و دولت آمریکا باید پول خرج کنند تا بتوانند این طور آسان زبان خودشان را در میان یک ملت بیگانه ترویج کنند؟”

آیت الله خامنه ای در سخنان امروز خود همچنین بر لزوم پرورش “هویت مستقل” در کودکان تأکید کرده و گفته است: “بارها به مسئولان به طور علنی یا خصوصی تذکر داده ام، اما الگوی مصرف اصلاح نشده است”.

او به عنوان نمونه ای از تأثیر الگوی مصرف مورد انتقاد خود در جامعه گفته است: “این بچه پولدارهای نوکیسه که با آن خودروهای کذایی در خیابان ها هستند به همین خاطر است. این را باید از کودکی یاد داد”.

آقای خامنه ای از سال های اول دوران رهبری خود موضوع “تهاجم فرهنگی” و “شبیخون فرهنگی” را مطرح کرده بود و مکررا در مورد آن هشدار می داد.

او اخیرا و در پی رسیدن ایران به توافق جامع اتمی با قدرت های جهانی هم نسبت به احتمال “نفوذ دشمن” از راه های مختلف فرهنگی، اقتصادی و سیاسی هشدار داده است.

خودنویس: انگلیسا بی‌گدار به آب نمی‏‌زنند. دلیل نداشته که چهار افسر اطلاعاتی را یک‌جا آن هم سراغ یک جاسوس بفرستند دم در حمام گنجعلی خان توی بازار کرمان. دیوانه که نیستند…

رئیس دادگاه انقلاب کرمان از بازداشت یک «جاسوس انگلیسی» خبر داده است.

او گفت: «این جاسوس پس از چندین ماه فعالیت اطلاعاتی پیچیده، به حول و قوه الهی در دام افتاد.»

بعضی‏‌ها فکر می‏‌کنند که اگر این جاسوس به حول و قوه الهی در دام افتاده پس آن چندین ماه فعالیت اطلاعاتی پیچیده، کشک بوده است. در حالی که این‌گونه نیست و در واقع همان فعالیت‏‌های اطلاعاتی پیچیده این جاسوس را ابتدا به سمت حول و قوه الهی سوق داده و سپس وقتی او در دام افتاده، مأموران بر سر او ریخته و او را دستگیر نموده‏‌اند. البته مأموران می‏‌توانستند این خائن را بلافاصله و ابتداء به ساکن و بی سوق دادن هم دستگیر کنند اما آن‌گاه حول و قوه الهی بی‌مصرف می‏‌ماند و باعث شادی دشمنان نظام می‏‌شد.

رئیس دادگاه انقلاب کرمان گفته است که این انگلیسی، ایرانی‌تبار است. همین موضوع نشان می‏‌دهد که چرا مأموران آگاه ما او را بلافاصله دستگیر نکرده و ابتدا به سمت حول و قوه الهی سوق داده‏‌اند. رئیس دادگاه کرمان که با خبرگزاری صاحب‌نام فارس، سخن می‏‌گفت تأکید کرد که این جاسوس در ۱۱ نوبت در داخل و خارج از کشور به صورت حضوری با افسران اطلاعاتی کشور انگلیس ارتباط برقرار کرده است. ممکن است شما بپرسید که چرا مأموران ما افسران اطلاعاتی کشور انگلیس را دستگیر نکردند. جوابش بسیار ساده و روشن است. خارج، که از حیطۀ ما خارج است. در داخل هم مأموران سرگرمِ فعالیتِ اطلاعاتی پیچیده بودند ولی افسران اطلاعاتی انگلیس به سمت حول و قوه الهی سوق نیافتند (انگلیسی‏‌ها معمولاً سوق نمی‌‏یابند) و در نتیجه در دام نیفتادند. ممکن است شما باور نکنید ولی چیزی بهتر از صداقت نیست و واقعاً همین بوده و چیز دیگری نبوده و شما شک نکنید. اگر بود، یا خود رئیس دادگاه می‏‌گفت یا خبرنگار خبرگزاری -که شلغم نبوده-، بالاخره می‏‌پرسید.

کما این‌که رئیس دادگاه گفته که این جاسوس در هر ملاقات، اطلاعات مورد نظر را تحویل می‏‌داده و یک‌سری راهکارهایی را علیه منافع جمهوری اسلامی از سرویس اطلاعاتی انگلیس اخذ می‏‌کرده است. البته این هم کاملاً طبیعی است. چون امروزه که مثل زمان‌های قدیم نیست که بشود اطلاعات را با روش‌های عدیده و پیچیده رد و بدل کرد. حالا برای حمل و نقل اطلاعات، چند راه بیشتر وجود ندارد. یا آدم باید آنها را در شیشه قرار بدهد و درش را ببندد و بدهد به دست امواج خروشان دریا و یا هم باید آنها را ببندد به پای کبوتر نامه‌رسان. یک راه سوم باقی می‏‌ماند که طرف خودش حوصله کند آنها را بار الاغ کند و راه بیفتد برود حضوری تحویل بدهد. دو راه اول خیلی خطرناکند. دریا و اقیانوس حالا پر هستند از قایق‏‌هایی که پناهندگان را می‏‌برند که وسط اقیانوس غرق‌شان بکنند. کبوترها هم امروزه آنقدر امامزاده و گندم مجانی زیاد شده که حاضر نیستند دو متر برای جاسوسی بپرند. راه سوم هم فال است و هم تماشا. از این‌طرف اطلاعات می‏‌بری از آن‌طرف یک سری راهکارهایی را دریافت می‏‌کنی. ظاهراً این جاسوس انگلیسی ایرانی تبار، خیلی پر رو بوده و برای خوش‌رقصی، همین گزینۀ آخر را انتخاب کرده است. مخصوصاً که رئیس دادگاه کرمان گفته است که این فرد با «چهار افسر اطلاعاتی» در ارتباط بوده است. که خودِ رقم چهار نشان می‏‌دهد که چرا مأموران ما افسران را دستگیر نکرده‏‌اند. انگلیسا بی‌گدار به آب نمی‏‌زنند. دلیل نداشته که چهار افسر اطلاعاتی را یک‌جا آن هم سراغ یک جاسوس بفرستند دم در حمام گنجعلی خان توی بازار کرمان. دیوانه که نیستند. وقتی تیم چهار نفره می‏‌فرستند معلوم است که می‏‌خواهند قشقرق به راه بیندازند. بهتر است دستگیرشان نکنیم و همان ایرانی تبار خودمان را دستگیر کنیم.

رئیس دادگاه انقلاب کرمان به خبرگزاری فارس گفته است که محاکمه این جاسوس در حال انجام است و متهم به جرائم خود اعتراف کرده است.

شما را نمی‏‌دانم؛ من بی‌صبرانه منتظرم و مرتب به خبرگزاری فارس سر می‏‌زنم تا متن اعترافات این جاسوس را بخوانم. احتمالاً آن شانزده نفری که در کرمان در ارتباط با سایت نارنجی دستگیر شدند، با این چهار افسر اطلاعاتی انگلیس ارتباطی دارند. هیچی که نباشد چهار چهار تا می‏‌شود شانزده تا و این خودش خیلی بو دار هست. رنگ هم که نارنجی بوده. غلط نکنم انگلیس قصد داشته انقلاب نارنجی را از کرمان راه بیندازد.