اخبار

مطالعه متن: الف) مدیریت مصرف و اصلاح الگوی استفاده

1. کاهش هدررفت شبکه آب شهری (نشت لوله‌ها، تلفات انتقال و توزیع که در تهران بالاست).
2. نصب کنتورهای هوشمند برای کنترل دقیق مصرف مشترکان پرمصرف.
3. افزایش تعرفه برای مصارف غیرضروری و تشویق به صرفه‌جویی با پلکان قیمتی.
4. فرهنگ‌سازی عمومی از طریق رسانه‌ها، مدارس و مساجد درباره ارزش آب.
5. استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف (سرشیرها، فلاش‌تانک‌های دوحالته، آبیاری قطره‌ای در فضای سبز). ب) مدیریت شهری و فضای سبز
6. تغییر گونه‌های گیاهی فضای سبز شهرداری به گیاهان مقاوم به خشکی.
7. آبیاری فضای سبز با آب تصفیه‌شده فاضلاب، نه آب شرب.
8. ایجاد سیستم جمع‌آوری آب باران در ساختمان‌ها و فضاهای عمومی. ج) تأمین و بازچرخانی منابع آب
9. توسعه تصفیه‌خانه‌های فاضلاب و استفاده از آب بازچرخانی در صنعت و آبیاری.
10. کنترل برداشت بی‌رویه از منابع زیرزمینی و جلوگیری از حفر چاه غیرمجاز.
11. تغذیه مصنوعی سفره‌های آب زیرزمینی در مناطق جنوبی تهران با روان‌آب‌ها.
12. انتقال محدود آب بین‌حوضه‌ای تنها در شرایط اضطراری (با توجه به ملاحظات زیست‌محیطی). د) سیاست‌گذاری و نوآوری
13. ایجاد سامانه پایش هوشمند منابع آب و پیش‌بینی بحران‌ها.
14. حمایت از استارتاپ‌ها و طرح‌های فناورانه در زمینه تصفیه و صرفه‌جویی آب.
15. اصلاح مقررات ساختمانی تا ساختمان‌های جدید به سیستم بازچرخانی آب خاکستری مجهز باشند.
16. تشویق صنایع به استفاده از فناوری‌های کم‌مصرف و بازیافت آب صنعتی. هـ) اقدامات بلندمدت و پایدار
17. مدیریت یکپارچه منابع آب در سطح حوضه آبریز تهران–کرج–لار.
18. توسعه سیستم‌های جمع‌آوری و استفاده از آب باران در مقیاس شهری.
19. آموزش نسل جدید برای شکل‌گیری فرهنگ مصرف پایدار آب.
20. هماهنگی میان نهادهای مسئول (شهرداری، آبفا، محیط‌زیست، وزارت نیرو) برای اجرای طرح جامع آب تهران.

طرح اجرایی پنج‌ساله مدیریت بحران آب شهر تهران

دوره: ۱۴۰۵ تا ۱۴۱۰
هدف کلان: کاهش ۳۰٪ در مصرف سرانه آب شرب و افزایش ۲۵٪ در منابع تجدیدپذیر آبی شهر.

سال اول (۱۴۰۵): پایه‌گذاری و ارزیابی

اهداف: شناخت دقیق وضع موجود، کنترل فوری هدررفت، آغاز فرهنگ‌سازی.
اقدامات کلیدی:

1. ایجاد «ستاد مدیریت آب تهران» با حضور شهرداری، وزارت نیرو، سازمان محیط‌زیست، آبفا، دانشگاه‌ها.
2. بررسی دقیق نشت در شبکه انتقال و توزیع آب.
3. اجرای پروژه آزمایشی نصب کنتور هوشمند در مناطق ۲ و ۵ تهران.
4. آغاز کمپین گسترده رسانه‌ای «تهران تشنه است».
5. تصویب الزام استفاده از فلاش‌تانک و شیرآلات کم‌مصرف در ساختمان‌های نوساز.
   نتیجه مورد انتظار: کاهش ۳٪ هدررفت و آگاهی عمومی بالا برود.

سال دوم (۱۴۰۶): کنترل هدررفت و بازچرخانی اولیه

اهداف: کاهش هدررفت فیزیکی و آغاز استفاده از پساب تصفیه‌شده.
اقدامات کلیدی:

1. نوسازی ۲۰٪ از شبکه‌های فرسوده آب جنوب و مرکز تهران.
2. ساخت دو تصفیه‌خانه فاضلاب محلی کوچک در مناطق ۴ و ۲۲ برای آبیاری فضای سبز.
3. آغاز طرح جمع‌آوری آب باران در مدارس و پارک‌ها.
4. توسعه آموزش‌های صرفه‌جویی در مدارس و ادارات دولتی.
   نتیجه مورد انتظار: ۸٪ کاهش مصرف آب شرب در بخش غیرخانگی.

سال سوم (۱۴۰۷): اصلاح الگوی مصرف شهری

اهداف: تغییر رفتار مصرف‌کنندگان و استفاده گسترده از فناوری.
اقدامات کلیدی:

1. نصب ۵۰۰ هزار کنتور هوشمند برای مشترکان پرمصرف.
2. تعرفه پلکانی جدید آب (پر مصرف‌ها ۲ برابر تعرفه).
3. جایگزینی ۵۰٪ گونه‌های چمن و گل شهری با گیاهان مقاوم به خشکی.
4. اجباری شدن سیستم بازچرخانی آب خاکستری در ساختمان‌های جدید بالای ۵ واحد.
   نتیجه مورد انتظار: ۱۵٪ کاهش در مصرف سرانه و صرفه‌جویی سالانه ۱۰۰ میلیون مترمکعب.

سال چهارم (۱۴۰۸): توسعه زیرساخت‌های بازچرخانی و هوشمندسازی

اهداف: استفاده حداکثری از فاضلاب تصفیه‌شده و مدیریت هوشمند منابع.
اقدامات کلیدی:

1. بهره‌برداری از سامانه پایش هوشمند منابع آب تهران (GIS + IoT).
2. احداث سه تصفیه‌خانه جدید در شرق، غرب و جنوب تهران.
3. تغذیه مصنوعی آب‌های زیرزمینی با پساب تصفیه‌شده در مناطق جنوبی.
4. اتصال صنایع و کارگاه‌ها به شبکه پساب تصفیه‌شده برای استفاده غیرشرب.
   نتیجه مورد انتظار: ۲۰٪ افزایش استفاده از منابع بازچرخانی.

سال پنجم (۱۴۰۹–۱۴۱۰): تثبیت و پایداری

اهداف: نهادینه‌سازی فرهنگ صرفه‌جویی و تداوم پایداری منابع.
اقدامات کلیدی:

1. تدوین قانون جامع مدیریت آب تهران برای استمرار اقدامات.
2. ایجاد «مرکز نوآوری آب تهران» برای حمایت از استارتاپ‌های فناور.
3. توسعه زیرساخت جمع‌آوری آب باران در ۳۰٪ ساختمان‌های بزرگ.
4. ارزیابی نهایی و ارائه گزارش عمومی شفاف از نتایج طرح.
   نتیجه مورد انتظار:

۳۰٪ کاهش مصرف سرانه
۲۵٪ افزایش منابع قابل استفاده
کاهش وابستگی به انتقال آب بین‌حوضه‌ای

برآورد نتایج کلان

صرفه‌جویی سالانه حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب آب.
تأمین حدود ۲۰٪ آب فضای سبز و صنعتی از پساب تصفیه‌شده.
کاهش نشت شبکه به کمتر از ۱۰٪.
تثبیت سطح آب زیرزمینی در دشت تهران.

رادیوفردا: در میانهٔ تشدید بحران‌های آبی ایران، مسئولان حکومتی جمهوری اسلامی ایران، عاری از هرگونه برنامه‌ریزی اصولی و درازمدت، به روش سلب مسئولیت از خود و درخواست از مردم برای «کمک به صرفه‌جویی» ادامه می‌دهند.

در تازه‌ترین مورد از این‌گونه رویکرد، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در نشستی در زنجان که نهم مردادماه برگزار شد، بار دیگر هشدار داد که اگر مصرف آب در شهر تهران کنترل نشود، در شهریور و مهر آینده «آبی پشت سد نداریم».

او همچنین در پاسخ به انتقاد از یک پروژۀ قبلی مربوط به آب در منطقۀ زنجان گفت: «به من چه مربوط است، مگر من کردم، من رئیس‌جمهورم ولی آب را من از آن‌جا نبردم، یقۀ کسی را بگیرید که این کار را کرده است.»

در همین حین، بحران شدید آب و برق در ایران زندگی روزمرهٔ مردم را مختل کرده و در برخی مناطق تهران و بیش از ۵۰ شهر، قطع آب گاهی تا ۴۸ ساعت ادامه دارد. هم‌زمان، قطع برق و گرمای ۵۰ درجه‌ای در برخی مناطق، شرایط را بحرانی‌تر کرده است.

جواب پزشکیان به انتقاد ها در مورد قطعی آب :
«به من چه مربوطه؟ مگه من قطعش کردم من چیکاره بودم، برید یقه اونی رو که کرده رو بگیرید.»

لعنت به کُل نظام جمهوری اسلامی. pic.twitter.com/sN4x1mFZec

—  مرد مشکی پوش (@RADOCLUB) August 2, 2025

دانشمندان حوزه هواشناسی و محیط زیست در سطح بین‌المللی از حدود سه دهه پیش با انتشار نمودارهای علمی و بر اساس الگوهای رایانه‌ای دریافته بودند که وضعیت کشورهایی خاص در حوزه آب‌وهوای مدیترانه‌ای، به‌ویژه دو کشور ایران و اسپانیا، از نظر بی‌آبی به‌شدت وخیم خواهد شد.

این نمودارها و نقشه‌ها که در محافل علمی انتشار یافته بود و بازتاب خبر آن در سه دهه گذشته در برخی رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور نیز دیده می‌شد، به‌طور کل از دید مسئولان حکومتی در ایران به‌دور ماند.

در همان حالی که شماری از کشورهای منطقه با آگاهی از این گزارش‌ها و روندهای کلی آب‌وهوایی جهانی، در مقام چاره‌سازی برآمده و طرح‌های بلندمدتی برای کشورهای خود ریخته‌اند، در ایران، جهت برنامه‌ریزی به‌عکس بوده و به سمت سوءمدیریت روزافزون آب پیش رفته است.

در همین حال، شماری از کشورهای منطقه که روابط پرتنش یا تنش‌آمیزی با دیگر کشورهای دنیا ندارند، ضمن درک موضوع تغییرات اقلیمی، با جذب سرمایه‌گذاری خارجی و استفاده از تجارب مهندسی شرکت‌های بزرگ در سطح جهانی، نه تنها به استقبال معضل تغییرات اقلیمی رفته، بلکه درحال بهبود وضعیت آبی و برقی کشورهای خود هستند.

مسعود پزشکیان خود در روزهای اخیر با تکرار این‌که «تصمیمات اشتباه گذشته» کشور را به این درجه از بحران آب رسانده است، انتقادات تندی از سوءمدیریت زیرساخت‌های کشور در جمهوری اسلامی کرده و تقصیرها را متوجه مسئولان قبلی دانسته است.

او بدون ارائه راهکار کلان برای رسیدگی به این وضعیت، تنها از مردم خواسته مصرف را کاهش دهند. پیشنهادهای دولتی هم، مانند تعطیلی تهران یا کاهش روزهای کاری، به‌دلیل نگرانی‌های اقتصادی هنوز اجرایی نشده‌اند.

وضعیت سدهای تهران نیز بحرانی توصیف شده است. طبق گزارش‌ها، ورودی آب به سدهای پایتخت تا ۴۰ درصد کاهش یافته و چشم‌انداز بارندگی نیز در هفته‌های آینده امیدبخش نیست. مدیران وزارت نیرو اعلام کرده‌اند که مرداد و شهریور، دو ماه بسیار سخت در پیش‌اند، هرچند تلاش شده از اعمال جیره‌بندی رسمی آب خودداری شود.

در غیاب یک برنامه جامع، مردم ناچار شده‌اند برای دسترسی پایدار به آب، راهکارهای فردی در پیش گیرند. هزینه نصب پمپ‌های آب، مخازن و تجهیزات فشارشکن تا بیش از ۱۳۰ میلیون تومان برای هر ساختمان برآورد شده و این در حالی است که بسیاری از خانوارها حتی توان پرداخت قبوض برق و آب را نیز ندارند.

راهکارهای تازه؛ بستن توالت‌های عمومی

در تازه‌ترین اخبار، مسئولان در اقدامی که نشانه‌ای از استیصال مدیریتی ارزیابی شده، بخشی از سرویس‌های بهداشتی عمومی تهران را تعطیل کرده‌اند.

به گزارش منابع خبری داخلی از جمله دیدبان ایران و روزنامه شرق، تعطیلی سرویس‌های بهداشتی عمومی در سطح پایتخت از چند روز گذشته آغاز شده و شامل ایستگاه‌های کلیدی مترو مانند «تجریش»، «امام خمینی» و «شهرری» نیز شده است.

این تصمیم در حالی اجرا می‌شود که تهران، شهری با حدود ۱۵ میلیون نفر جمعیت، در شرایطی از تنش آبی و خاموشی‌های گسترده به‌سر می‌برد. بر اساس برآوردها، تهران دارای حدود ۲۰ هزار سرویس بهداشتی عمومی است که برای جمعیت کنونی حتی در شرایط عادی نیز ناکافی تلقی می‌شود.

در روزهای اخیر همچنین برخی از شهروندان تهرانی اعلام کرده‌اند که به‌دلیل قطع آب، برای استحمام، به حمام‌های عمومی مناطق مرکزی شهر روی آورده‌اند. مکان‌هایی مانند بازار، جوادیه، میدان هفت تیر، ونک، و خیابان سیروس، از جمله مناطقی هستند که هنوز حمام‌های عمومی در آن‌ها فعال‌اند. وضعیت آینده این گرمابه‌های همگانی نیز در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته است.

در زمینه مشکل قطع برق نیز راهکارهای مسئولان مشابه بوده و در اردیبهشت ماه عباس علی‌آبادی، وزیر نیرو، از مردم خواسته بود برای رهایی از بحران برق، خودشان در پروژه‌های صنعت برق ایران سرمایه‌گذاری کنند؛ موضوعی که انتقاد تند رئیس شورای هماهنگی شهرک‌های صنعتی را در پی داشت و گفت «اگر قرار است مردم برق تولید کنند، وزارت نیرو را تعطیل کنید».

در همان ماه، مهدی مسائلی، دبیر سندیکای صنعت برق نیز با اعلام این‌که «تابستان سختی پیش رو داریم» به مردم توصیه کرد «بادبزن و آفتابه تهیه کنند».

https://twitter.com/NR2OH/status/1947985650361172437

«اگر به کشاورزان پول دستی بدهند، به‌صرفه‌تر از طرح انتقال آب است»

مقامات حکومتی در ایران در حالی از شهروندان می‌خواهند مصرف را کم کنند که طبق داده‌های منتشرشده توسط شرکت آبفای تهران، تنها ۹ درصد از آب مصرفی کشور مربوط به بخش خانگی است و بیش از ۹۰ درصد آن در بخش کشاورزی مصرف می‌شود.

این در حالی است که حتی در همین ۹ درصد نیز، حدود ۲۲ درصد از کل آب توزیعی در تهران، به‌دلیل نشت، انشعابات غیرمجاز و نقص در تجهیزات اندازه‌گیری هدر می‌رود.

با وخیم‌تر شدن وضعیت بی‌آبی در بخش کشاورزی، طرح فعلی حکومت برای «بهبود» این وضعیت، طرح شیرین کردن آب دریاهای دوردست و انتقال آب پرهزینه با لوله به مزارع استان‌های مرکزی است؛ پروژه‌هایی که به‌زعم منتقدان، از جمله عیسی کلانتری ، رئیس پیشین سازمان محیط‌زیست، بیشتر سود آن‌ها به پیمانکاران وابسته به قدرت بازمی‌گردد تا به مردم کشور.

استادان دانشگاه در ایران در ماه‌های اخیر بارها تأکید کرده‌اند که اگر بخشی از هزینۀ این لوله‌کشی‌ها صرف ترمیم شبکه آب شهرها می‌شد، بسیار به‌صرفه‌تر بود.

عیسی کلانتری، رئیس پیشین سازمان محیط‌زیست، در گفت‌وگویی که خرداد امسال با وب‌سایت «انتخاب» داشت، در انتقاد از طرح انتقال آب از دریای عمان به اصفهان گفت این پروژه سالانه ۴۰۰ میلیون دلار هزینه دارد، در حالی که کل ارزش کشاورزی اصفهان تنها ۱۵۰ میلیون دلار است.

او هزینه هر مترمکعب آب را حدود ۵۰۰ هزار تومان برآورد کرد و افزود که دادن این مبلغ به کشاورزان به‌صرفه‌تر از اجرای چنین پروژه‌ای است. کلانتری این طرح را غیراقتصادی و عامل ایجاد بحران‌های بزرگ‌تر دانست.

کارشناسان دانشگاه صنعتی شریف نیز هشدار داده‌اند که ایران در حال پرداخت ۱۵ دلار برای آب مصرفی به‌ازای تنها یک دلار محصول کشاورزی است.

احد وظیفه، رئیس مرکز ملی خشکسالی ایران، نیز در گفت‌وگو با رسانه‌ها هشدار داده است که کشور به سرعت به مرز «فلاکت آبی» نزدیک می‌شود؛ وضعیتی که در آن، منابع آبی به‌طور برگشت‌ناپذیر از بین می‌روند.

به گفته وی، اگر سیاست‌های فعلی تغییر نکند، در سال‌های آینده باید شاهد مهاجرت‌های اقلیمی، آسیب گسترده به کشاورزی، و تهدید جدی برای امنیت غذایی باشیم.

نقض حقوق بشر؟

هرچند اعتراض‌های دوره‌ای در ایران بیشتر مدنی و سیاسی‌اند، بحران آب به‌طور نهفته تهدیدی جدی برای ثبات جمهوری اسلامی است. تجربه‌هایی چون سوریه نشان داده‌اند که پیوند میان سوءمدیریت منابع طبیعی و نارضایتی‌های اجتماعی می‌تواند زمینه‌ساز ناآرامی گسترده شود.

خشکسالی شدید در سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ در سوریه باعث نابودی گسترده محصولات کشاورزی و مهاجرت صدها هزار روستایی به شهرها شد. این فشار اقتصادی و اجتماعی، یکی از عوامل مهم تشدید نارضایتی‌ها و زمینه‌ساز آغاز ناآرامی‌های داخلی در سال ۲۰۱۱ و سپس جنگ داخلی سوریه اعلام شده است.

در پیوند با وضعیت ایران، «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها» در مقاله‌ای تازه نوشت که «ایران با کسری بارش حدود ۴۵ درصد، ذخایر سدهای رو به پایان و گرمای بالای ۵۰ درجهٔ سانتی‌گراد در بخش‌هایی از کشور مواجه است. خشکی گسترده، مرگ سالانه بیش از ۱۷۰۰ نفر در اثر گرما، و تهدید آوارگی میلیون‌ها نفر، کشور را به‌سوی فاجعه‌ای زیست‌محیطی سوق داده است.

نهادهای حکومتی مانند قرارگاه خاتم‌الانبیا و وزارت نیرو، بدون ارزیابی زیست‌محیطی و نظارت مهندسی، پروژه‌های سدسازی و انتقال آب را اجرا می‌کنند که به نابودی زیست‌بوم‌ها، افت سطح آب‌های زیرزمینی و تشدید بحران دامن زده است.

این بحران‌ها در سال‌های اخیر بارها به اعتراض‌های خیابانی منجر شده‌اند، از جمله در خوزستان (۲۰۲۱)، همدان (۲۰۲۲)، سیستان و بلوچستان (۲۰۲۳) و اصفهان (۲۰۲۵). با این‌حال، سرکوب شدید نتوانسته نارضایتی را خاموش کند.»

به نوشته این مقاله: «در این شرایط، آمریکا می‌تواند از طریق دیپلماسی عمومی و تحریم مسئولان ارشد پروژه‌های زیان‌بار، همبستگی با مردم ایران را نشان دهد و این تخریب زیست‌محیطی را به‌عنوان نقض حقوق بشر پیگیری کند.»

رادیوفردا: دولت ایران برای مدیریت مصرف آب و برق برای چندین استان تعطیلی اعلام کرده است؛ در همین حال مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، بحران فعلی آب را ناشی از «تصمیمات اشتباه گذشته» خواند. دست‌کم ۱۱ استان ایران برای روز چهارشنبه اول مرداد تعطیل اعلام شده‌اند. این استان‌ها شامل تهران، البرز، مازندران، کرمان، قم، بوشهر، هرمزگان، خوزستان، لرستان، خراسان شمالی و یزد هستند.

در شماری از استان‌ها، از جمله سمنان و کرمانشاه، نیز ساعات کاری کاهش یافته و ادارات از ساعت شش تا ۱۱ صبح فعال هستند.

سازمان هواشناسی ایران روز دوشنبهه اعلام کرد که دمای هوا در برخی شهرهای خوزستان و ایلام به ۵۰ درجه سانتی‌گراد رسیده و برای چندین شهر دیگر، از جمله تهران، هشدار سطح زرد صادر شده است.

«مدیریت نادرست آب» و تنش آبی در ۲۴ استان

مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، در روزهای اخیر چند بار از جدی بودن بحران آب سخن گفته و به تصمیمات اشتباه گذشته اشاره کرده است.

او صبح دوشنبه در نشست سراسری استانداران گفت: ارزیابی‌های دقیق نشان می‌دهند که ذخایر آبی در حال پایان یافتن است و نحوه مدیریت منابع تاکنون نادرست بوده است.

او با تاکید بر اینکه نمی‌توان مسئولیت وضعیت کنونی را به گردن «طبیعت یا دیگران» انداخت افزود: تصمیمات اشتباه گذشته ما را به این نقطه رسانده است.

پزشکیان روز یکشنبه نیز در جلسه هیئت دولت گفته بود: بحران آب از آنچه که امروز درباره آن صحبت می‌شود جدی‌تر است.

او همچنین گفت: «بدون هماهنگی با مردم امکان عبور از این بحران وجود ندارد.»

با این حال عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب ایران، روز دوشنبه گفت: «در شهر تهران توانستیم ۲.۵ درصد فقط مدیریت مصرف داشته باشیم که این میزان تنها رشد جمعیت تهران را پوشش داد، یعنی به اندازه سال گذشته داریم برای تهران تامین آب می‌کنیم؛ در حالی که در پنجمین سال خشکسالی، تهران می‌بایست ۲۵ درصد از مصرف را کاهش می‌داشتیم.»

سخنگوی صنعت آب ایران در نشست خبری خود همچنین اعلام کرد که در حال حاضر ۵۰ شهر در ۲۴ استان کشور، یعنی جمعیتی حدود ۲۰ میلیون نفر، دچار «تنش آبی» هستند.

به گفته او، دو استان تهران و البرز، موسوم به «تهرانِ آبی»، در صدر فهرست تنش آبی قرار دارند.

ایران در سال جاری وارد پنجمین سال خشکسالی شده و میزان بارش در برخی استان‌ها، از جمله سیستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر و خوزستان، بیش از ۵۰ درصد کاهش بارش داشته‌اند.

سخنگوی صنعت آب ایران چندی پیش اعلام کرد که از مهرماه، ابتدای سال آبی جاری، تا ۲۱ تیر «مجموع ورودی آب به سد‌های کشور حدود ۲۲.۴ میلیارد مترمکعب بوده که نسبت به مدت مشابه در سال گذشته ۴۳ درصد کاهش داشته است».

در روزهای اخیر و با موج جدید گرما در اکثر نقاط ایران، سازمان اورژانس کشور از شهروندان خواسته است که در ساعت‌های اوج گرما از فضاهای سرپوشیده خارج نشوند.

عباس شاهسونی، معاون مرکز تحقیقات کیفیت هوا در دانشگاه علوم پزشکی بهشتی، هم گفته است شاخص «اشعه فرابنفش» در روزهای گرم سال به عدد خطرناک ۱۱ و گاه ۱۲ می‌رسد.

رادیو فردا: مردم معترض چهارمحال و بختیاری روز یکشنبه ۳۰ آبان در اعتراض به پروژه‌های انتقال آب از این استان به سایر استان‌ها در خیابان‌های شهرکرد از جمله در مقابل استانداری تجمع کردند.

بر اساس ویدئوهایی که از تجمع امروز ضبط و منتشر شده است، یکی از معترضان با اشاره به این‌که مسئولان استان تا به حال صد بار وعده داده اما عمل نکرده‌اند، فریاد می‌زند: «این مردم دیگر از پا نمی‌نشینند».

به گفته این معترض، ۳۰۰ روستا در چهار محال و بختیاری از بابت آب آشامیدنی در مضیقه‌اند.

علاوه‌بر این، مردم در این تجمع شعار‌هایی مانند «استاندار کجایی، باید بیرون بیایی»، «‌این‌جا چهارمحاله، بردن آب محاله» و «امروز آب‌مان، فردا خاک‌مان را» سردادند.

با تغییر اقلیم و کاهش بارش‌ها در سال‌های اخیر، چهارمحال و بختیاری به بحران کم‌آبی گرفتار شده است. گزارش‌ها حاکی است که دست‌کم ۲۰۰ شهر و روستا در این استان با تانکر آب‌رسانی می‌شود.

وعده‌های عملی نشده از سوی مقامات از جمله ناقص ماندن طرح انتقال آب بن-بروجن که برای تامین آب نیمی از ساکنان استان طراحی شده، اعتراض مردم چهارمحال و بختیاری را در پی داشته است.

معترضان همچنین خواستار توقف پروژه‌های انتقال آب از جمله تونل بهشت‌آباد، گلاب و سد و تونل کوهرنگ ۳ شدند.

برخی از این تجمع کنندگان می‌گویند اگر قرار است آبی از این استان به استان‌های کویری مانند اصفهان و یزد انتقال داده شود، فقط باید برای مصارف آشامیدنی باشد.

مقام‌های چهارمحال و بختیاری در حالی پروژه‌های انتقال آب را در دستور کار قرار داده‌اند که نیمی از مردم این استان در تامین آب آشامیدنی با مشکل روبه‌رو هستند و کشاورزان منطقه نیز با بحران کم‌آبی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

در همین حال، اصفهان نیز از ۱۷ آبان شاهد‌ تجمع کشاورزان در اعتراض به قطع حق‌آبه و خشک شدن زاینده‌رود بود. این اعتراض‌ها به تدریج با حمایت سایر اقشار گسترده‌تر شد، تا این‌که روز جمعه ۲۸ آبان بزرگ‌ترین تجمع روزهای گذشته با حضور هزاران نفر از مردم اصفهان برگزار شد.

در جریان این تجمع، بسیاری از مردم در بستر خشک زاینده‌رود شعارهای اعتراضی سر دادند.

به دنبال بحران کم‌آبی در بسیاری از مناطق ایران از جمله خوزستان که دسترسی به آب آشامیدنی را برای شهروندان با دشواری‌های زیادی همراه کرده، همچنین وضعیت کشاورزی و دامداری و در کل معیشت خانوارهای این مناطق را با خطرات جدی مواجه کرده است، در تیرماه سال جاری نیز چند شهر در استان خوزستان شاهد اعتراض‌های مردمی بود.

این اعتراض‌های شبانه ابتدا از شهرهای شرقی خوزستان آغاز و در ادامه به سایر شهرها و حتی استان‌ها کشیده شد.

مقام‌های حکومتی در ایران بارها با اعلام کاهش بارندگی در سال ۹۹ و تداوم این وضعیت در سال جاری، خشکسالی را به عنوان علت اصلی بحران آبی در کشور عنوان می‌کنند.
با استفاده از گزارش‌های خبری رسانه‌های ایران و رادیو فردا/ آ.ت/ ک.ر

ایران وایر: دکتر آندره‌آ گرماندی، استاد دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست دانشگاه حیفا و از پژوهشگران ارشد در زمینه مدیریت منابع آبی است. حوزه های که مدیریت اسرائیلی ها در آن پرآوازه است. آب، کمبود آن و مدیریتش در دهه‌های اخیر همواره از دغدغه‌های اساسی مردم و دولت‌ها در خاورمیانه بوده است. این نگرانی در سال‌های اخیر، با خشک شدن شماری از تالاب‌ها و دریاچه‌ها و رودخانه‌ها و سپس هشدار برخی کارشناسان که ممکن است نبردهای آینده منطقه بر سر آب باشد، ابعاد تازه ای یافته است. برخی معتقدند کم‌آبی یکی از کاتالیزورهای جنگ داخلی سوریه بوده است.

در این میان، اسرائیل یکی از کشورهایی بوده که توانسته الگوهای مناسبی برای کاهش مشکلات کم آبی پیدا کند. در آستانه روز جهانی آب (22 ماه مارس / دوم فروردین) با دکتر آندره‌آ گرماندی درباره این تجربه ها حرف زدم.

آندره‌آ گرماندی ضمن تأیید این نکته که از روز استقلال اسرائیل تا امروز، همواره مسئله کمبود آب یکی از دغدغه‌های اساسی مردم و مسئولان بوده، این دوره حدودا هفتاد ساله را به سه مرحله تقسیم می‌کند: مرحله نخست از آغاز تشکیل اسرائیل مدرن تا دهه هفتاد میلادی، مرحله دوم از دهه هفتاد تا آغاز هزاره سوم، و مرحله سوم از حدود سال دو هزار میلادی تاکنون.

در مرحله نخست بیش از هر چیز تأکید بر استفاده از انتقال آب به عنوان راه حل بود. در اسرائیل، عمده باران در شمال کشور می‌بارد در حالی که تمرکز جمعیت در مرکز کشور است. به همین دلیل هم از دهه پنجاه میلادی و به شکلی سازمان‌یافته‌تر، از سال 1964 میلادی، سازمان ملی انتقال آب اسرائیل به امر جابجایی آب از مناطق پرباران به مناطق کم‌باران پرداخت. به گفته دکتر گرماندی، در آن دوره حدود 80درصد از آب مصرفی در اسرائیل در بخش کشاورزی و باقی آن در بخش خانگی استفاده می‌شد.

اما از دهه هفتاد میلادی، مسئولان متوجه شدند انتقال آب دیگر پاسخگوی نیازهای کشور نیست. در این زمان بود که به گفته آندره‌آ گرماندی، دومین مرحله در توسعه مدیریت منابع آبی در اسرائیل آغاز شد. بیشترین تمرکز در این مرحله که تا پایان قرن بیستم ادامه یافت بر بازیافت آب بود. از دهه هفتاد به بعد، اسرائیل پروژه‌هایی را برای تصفیه فاضلاب، به ویژه فاضلاب شهری، و رساندن کیفیت آن به میزانی که قابل استفاده در بخش کشاورزی باشد تعریف کرد. امروزه، به گفته این محقق اسرائیلی، این کشور با اختلاف بسیاری در رده اول کشورهایی قرار دارد که از فاضلاب تصفیه شده استفاده می‌کنند و حدود 80درصد فاضلاب در اسرائیل تصفیه شده و به استفاده مجدد می‌رسد. در این دوره همچنین استفاده از روش‌های آبیاری تحت فشار توسعه یافت.

اما در آغاز نخستین دهه از قرن بیست و یکم، اسرائیل با خشکسالی‌های کم‌سابقه و شدیدی روبرو شد. خشکسالی‌هایی که در سال‌های 2007 تا 2009 به اوج خود رسیدند. در این زمان بود که مسئولان و مردم دریافتند که برای مواجهه با شرایط جدید، باید راهکارهای نوینی را به خدمت بگیرند. به گفته دکتر گرماندی برنامه‌ریزی برای شیرین‌سازی آب دریا در همان سال 2000 آغاز شد و در سال 2006 نخستین تأسیسات بزرگ نمک‌زدایی از آب دریای مدیترانه در شهر ساحلی اشکلون افتتاح شد. آندره‌آ گرماندی می‌گوید که برنامه نهایی این است که تا دو – سه سال دیگر نزدیک به 80درصد آب شرب اسرائیل از همین طریق تأمین شود.

اما یک راه حل دیگر، کاهش سطح زیرکاشت بخش کشاورزی بوده است. در ایران هم در دوره دانشجویی در رشته کشاورزی، چنین پیشنهادهایی را شنیدم که در مجامع علمی مطرح شد.

در اسرائیل حدود 2.5درصد تولید ناخالص ملی از بخش کشاورزی است و در ایران حدود 12درصد. با این حال در ایران، حدود 90درصد آب مصرفی در بخش کشاورزی مصرف می شود و در اسرائیل این رقم نزدیک به 20درصد است

به گفته آندره‌آ گرماندی، علیرغم کم شدن سطح زیرکشت در اسرائیل در نزدیک به چهار دهه اخیر – که البته با بهبود عملکرد، با بالا رفتن میزان محصول همراه بوده است – و تمامی تلاش‌هایی که برای به حداقل رساندن آب مصرفی در بخش کشاورزی انجام شده است، همچنان گروهی از کارشناسان در این کشور نیز خواهان تعطیلی بخش بزرگی از صنعت کشاورزی هستند. این گروه، که البته در اقلیت هستند، گزینه‌ای موسوم به “گزینه سوییسی” را پیشنهاد می‌دهند که در آن تنها بخش کوچکی از کشاورزان با یارانه‌های دولتی، آن هم به شکلی نمادین و به منظور ادامه یک سنت، به کار خود ادامه می‌دهند.

در روزهای اخیر، دکتر ناصر کرمی، اقلیم شناس، از درختکاری بی‌رویه در بسیاری از نقاط ایران، به دلیل کمبود آب انتقاد کرده بود. این اظهارات همزمان با روز درختکاری در ایران بیان شده بود. در اسرائیل نیز، چند هفته پیش، جشن ایلانوت بود که در دوران مدرن به جشن طبیعت و درختکاری مبدل شده است. دکتر گرماندی، به همین مناسبت، تابلویی بیرون اتاقش نصب کرده بود که روی آن نوشته بود: “ای کاش درختان هم آنتن اینترنت وای‌فای بودند تا آنها را همه جا می‌کاشتیم.” نظر او را درباره کاشت درخت پرسیدم.

وی گفت که در کل درختکاری را امری مثبت می‌داند؛ به ویژه در حاشیه کویر. به گفته او، هرچند که درختان آب مصرف می‌کنند، اما در مناطق حاشیه کویر که باران به صورت مقطعی می‌بارد و عمدتا روان شده و هم موجب فرسایش خاک و هم نهایتا تبخیر می‌شود، وجود درختان مناسب می‌تواند تا حدی از سرعت جاری شدن آب کاسته و ضمن کاهش فرسایش خاک، امکان جذب آب در سفره‌های آب زیرزمینی را فراهم آورد. وی همچنین نقش درختان در کاهش آلودگی هوا و چرخه کربنی و حتی امکان مبدل شدن مناطق درختکاری شده به تفرجگاه را قابل توجه دانست.

اما اگر لازم باشد آب مورد نیاز برای آبیاری درختان کاشته شده از جای دیگری منتقل شود چه؟

آندره‌آ گرماندی می‌گوید که اگر هیچ راهکاری به غیر از انتقال آب وجود نداشته باشد، آنگاه موضوع فرق می‌کند. وی به راهکار اسرائیل در درختکاری‌های انجام شده در حاشیه صحرای نگب اشاره می‌کند؛ جایی که میزان بارندگی سالانه حدود یکصد میلی‌متر است که آن هم در یک دوره کوتاه می‌بارد. به گفته دکتر گرماندی، در این مناطق کانال‌ها، حوضچه‌ها و تأسیساتی دیگر احداث شده که از آنها برای نگهداری همان میزان کم بارش و استفاده از آن در پروژه‌های درختکاری و پروژه‌های مشابه استفاده می‌شود.

دیگر بحران مربوط به آبی که ایران و اسرائیل در حال حاضر، به شکلی نسبتا مشابه، با آن روبرو هستند، خشک شدن یک دریاچه آب شور است: در ایران دریاچه ارومیه و در اسرائیل، بحرالمیت یا آنگونه که در عبری آنرا می‌نامند، دریای نمک.

به گفته آندره‌آ گرماندی، در اسرائیل نیز هنوز راه حلی قطعی برای جلوگیری از روند خشک شدن دریای نمک و بازگرداندن آب از دست‌رفته به آن پیدا نشده؛ اگر چه تحقیقات بسیاری انجام شده و برنامه‌هایی نیز در دست اجرا است.

یکی از این راه حل‌ها انتقال باقیمانده شور آب شیرین شده دریای مدیترانه به دریای نمک است و دیگری انتقال آب شیرین شده به کشاورزان بالادست و جلوگیری از استفاده آنها از آب رود اردن که نهایتا به دریای نمک می‌ریزد؛ راه حلی که دکتر گرماندی آنرا غیر عملی می‌داند، چرا که میزان آب جاری در رود اردن، امروز به نزدیک 2درصد میزان آن در یکصد سال پیش رسیده است.

اما در این میان، یک راه حل بیشترین توجه را به خود جلب کرده؛ شیرین کردن آب دریای سرخ و انتقال باقیمانده شور آن به دریای نمک. پروژه‌ای که مورد توجه بانک جهانی نیز قرار گرفته است.

بر اساس این پروژه، کانالی 180 کیلومتری از خلیج عقبه در اردن تا دریای نمک کشیده می‌شود و از آنجا که سطح دریای نمک 420متر پایین‌تر از سطح آب‌های آزاد است، آب خود به خود در آن جریان می‌یابد، سپس در نزدیکی دریای نمک تأسیساتی برای شیرین کردن این آب ساخته می‌شود.

بخشی از انرژی مورد نیاز برای این تأسیسات از خود آب جاری تأمین می‌شود و باقی آن از منابع دیگر. آب شیرین شده به مصرف شهروندان اردن و فلسطینیان ساکن کرانه باختری می‌رسد و پسماند شور آن وارد دریای نمک می‌شود.

علیرغم همه این‌ها اما این کارشناس اسرائیلی می‌گوید پروژه فوق مخالفانی نیز دارد. مخالفانی که از جمله به اختلاف شوری آب منتقل شده از دریای سرخ به دریای نمک با آب این دریاچه (شوری آب دریای نمک همچنان پنج برابر بیشتر از پسماندِ شورِ آب دریای سرخ خواهد بود) و تغییرات اکولوژیکی که انتقال آب می‌تواند به همراه داشته باشد اشاره می‌کنند اما آندره‌آ گرماندی می‌گوید مزایای چنین پروژه‌ای آنچنان فراوان است که به خطرات آن می‌چربد.

او علاوه بر مزایای زیست‌محیطی، به موضوعی سیاسی نیز اشاره می‌کند؛ اینکه این پروژه، در منطقه‌ای که وحشت از جنگ‌های بزرگ آینده بر سر آب بسیاری را بلعیده است، موجب شده نمایندگان سه همسایه، اسرائیل، تشکیلات خودگردان فلسطینی و اردن به طور مستمر دور یک میز نشسته و همکاری کنند.

از آندره‌آ گرماندی خواستم که از امکانپذیر بودن چنین پروژه‌ای در دریاچه ارومیه (انتقال آب از دریای مازنداران) بگوید. پاسخش این بود که متخصصان و تصمیم‌گیران ایرانی باید با توجه به مسافت میان ارومیه و دریای مازندران از یک سو، و همچنین پستی و بلندی‌های بین دو دریاچه که موجب امکان یا عدم امکان سرازیر شدن خود به خود آب می‌شود، و همچنین دیگر گزینه‌های موجود تصمیم بگیرند. به گفته او بهتر است نخست راه حل‌های ساده‌تر، از جمله بهینه کردن آب مصرفی در بخش کشاورزی با روش‌های آبیاری تحت فشار، یا استفاده مجدد از فاضلابِ به درستی تصفیه شده در بخش کشاورزی مورد توجه قرار گیرد تا بتوان میزان آب طبیعی ورودی به دریاچه ارومیه را افزایش داد و سپس به اقدامات دیگر اندیشید.