اخبار

ارونیوز: بسیاری از گاومیش‌های ایران که زیستگاه اصلی آنها در خورها و رودخانه‌های استان خوزستان است، در سال ۱۴۰۰ به دلیل خشکسالی و کم‌آبی به بیماری دچار گشته و تلف شدند.

تابستان سال گذشته در شبکه‌های اجتماعی تصاویر دردناکی از گاومیش‌ها در تالاب‌های خشک شده و کم آب خوزستان به ویژه در آتش‌سوزی نیزارهای هورالعظیم همرسان شد که در آن، این حیوانات با پوستی آفتاب‌سوخته و در حال تقلا برای زنده ماندن دیده می‌شدند.

گاومیش به دلیل مقاومت بدنی بالا، قدرت تطبیق با شرایط سخت زیست‌محیطی و خوراک کم‌هزینه در برابر شیردهی و کار سخت، دام ارزشمندی در ایران به حساب می‌آید. اما جمعیت این حیوان بومی ایران در چند دهه اخیر به دلیل افزایش جمعیت انسانی و گسترش شهرنشینی از یک سو و بی‌آبی و کاهش نزولات آسمانی از سوی دیگر، بسیار کم‌شمارتر شده است.

در حالی که جمعیت این گونه حیوانی در ایران در دهه ۴۰ بیش از یک میلیون رأس بود، در سال ۱۴۰۰ تقریبا به یک چهارم کاهش یافت و به حدود ۲۲۵ هزار رأس رسید. گاومیش به جز خوزستان در برخی استان‌های دیگر ایران از جمله گیلان نیز یافت می‌شود.
راهکار دامپزشک عراقی

گاومیش‌ها در جلگه‌های عراق نیز که شرایطی مشابه خوزستان دارند، در شرایط سختی به سر می‌برند و در صورت بیماری، صاحبان‌شان به دلیل فقر و کمبود امکانات، نمی‌توانند آنها را نزد دامپزشک ببرند.

در عراق، یک دامپزشک با قایقی موتوری شبیه قایق‌های گردشگری در باتلاق‌های جنوب این کشور به کمک دامداران می‌رود تا گاومیش‌هایشان را از بیماری و مرگ نجات دهد.

دکتر کرار ابراهیم هندی به خبرگزاری فرانسه می‌گوید: «این آمبولانس دامپزشکی نخستین و تنها نمونه در نوع خود در باتلاق‌های عراق است».

او که با این قایق در میان گاومیش‌ها حرکت می‌کند، می‌گوید ویژگی این «آمبولانس» شناور آن است که دامپزشک را نزد حیوانات می‌برد، نه برعکس.

باتلاق‌های جنوب عراق در میان دو رودخانه‌ دجله و فرات، یکی از بزرگترین دلتاهای داخلی جهان قرار دارند. این منطقه به دلیل تنوع زیستی و غنای تاریخی در سال ۲۰۱۶ به عنوان میراث جهانی ثبت شد. این همان جایی است که به گفته برخی، باغ عدن نام دارد، یعنی جایی که آدم و حوا در آن زندگی می‌کردند.

در این باتلاق‌ها حدود ۳۰۰ هزار رأس گاومیش وجود دارد و هرکدام از دامداران بین ۵ تا ۱۰۰ رأس از این حیوان دارند.

شیر گاومیش که با معده‌های حساس هم سازگار است، در سراسر عراق مصرف می‌شود و پنیر و خامه آن در صبحانه عراقی‌ها جای ویژه دارد.

مختار محمد سعید، مدیر یک سازمان غیردولتی عراقی به نام «اقلیم سبز» است که این پروژه را تأمین مالی می‌کند. او به خبرگزاری فرانسه می‌گوید که وقتی گاومیشی بیمار می‌شود، دامدار نمی‌تواند آن را به شهر منتقل کند و خطر تشخیص اشتباه نیز وجود دارد.

گاومیش‌های سوخته در هورالعظیم خوزستان خبرگزاری مهر
«دامپزشکان بدون مرز» نیز که یک سازمان مردم‌نهاد فرانسوی است به «اقلیم سبز» در تأمین مالی پروژه کمک می‌کند. این نهاد فرانسوی به دامپزشکان عراقی نیز آموزش می‌دهد.

دکتر هندی می‌گوید: «بعضی از دامداران فقط یک یا دو گاومیش دارند اما پول ندارند. آنها نمی‌دانند چگونه حیوان خود را درمان کنند. بنابراین گاومیش‌ها بیمار می‌شوند، ظرف دو سه روز حال‌شان بدتر می‌شود و در نهایت می‌میرند.»

دامداران امروزه علاوه بر آسیب‌های معمولی گاومیش‌ها، از پیامد آسیب‌های دیگر مانند آلودگی و تغییرات آب و هوایی بر روی این جانوران بیم دارند. عراق نیز مانند ایران خشکسالی‌های طولانی و مکرر فزاینده‌ای را تجربه کرده است.

بر اساس گزارش سازمان ملل، عراق پنجمین کشور آسیب‌پذیر جهان در برابر تغییرات اقلیمی است و میزان آسیب‌پذیری ایران نیز از میانگین جهانی بیشتر است.

عصرایران: منتقدان سدسازی‌های ترکیه تحت عنوان طرح گاپ، معتقدند دولت ایران باید از ترکیه که علاوه بر پشتیبانی از داعش، پروردن خیال خام احیای عثمانی و همچنین تلاش مذبوحانه برای ترویج نفرت‌پراکنی قومی در منطقه، با احداث سد و بستن آب دجله و فرات (موسوم به طرح گاپ) منجر به معضلات محیط زیستی، اجتماعی و سیاسی فراوان شده است شکایت کند.
بیش از هزار نفر از شهروندان ایرانی در نامه‌ای به سازمان ملل متحد و یونسکو از ترکیه به دلیل بستن آب دجله و فرات شکایت کرده و آن را عامل بحران‌های اجتماعی، سیاسی و محیط زیستی سال‌های اخیر در منطقه از جمله ریزگردها دانسته‌اند.

به گزارش مهر، در میان فهرست افراد حقیقی امضاکننده نام تعداد زیادی از مسئولان، کارشناسان، خبرنگاران و فعالان محیط زیست به چشم می‌خورد و ۱۵۵۰ شخص حقیقی و ‌۱۶۰ تشکل غیردولتی نیز تا لحظه تنظیم این گزارش نامه را امضا کرده‌اند.

منتقدان سدسازی‌های ترکیه تحت عنوان طرح گاپ، معتقدند دولت ایران باید از ترکیه که علاوه بر پشتیبانی از داعش، پروردن خیال خام احیای عثمانی و همچنین تلاش مذبوحانه برای ترویج نفرت‌پراکنی قومی در منطقه، با احداث سد و بستن آب دجله و فرات (موسوم به طرح گاپ) منجر به معضلات محیط زیستی، اجتماعی و سیاسی فراوان شده است شکایت کند.

سد آتاترک به اندازه کل سدهای ایران راه آب را بسته است

فاطمه ظفرنژاد، کارشناس و پژوهشگر آب و توسعه پایدار، در این باره توضیح می‌دهد: ترکیه در حوزه آناتولی جنوبی یعنی سرشاخه‌ رودهای عراق و سوریه حدود ۱۵ سد ساخته است که تنها یکی از آن‌ها سد آتاترک است که نزدیک به ۵۰ میلیارد متر مکعب گنجایش دارد. یعنی به تنهایی از ۶۵۰ سدی که ما ساخته‌ایم بیشتر گنجایش دارد.

وی با اعلام اینکه جمع همه ۶۵۰ سد ما حدود ۴۶ میلیارد متر مکعب است اما این سد راه را بر۵۰ میلیارد مترمکعب آب بسته است ادامه می‌دهد: این ۱۵ سد روی سرشاخه‌های دجله و فرات ساخته شده و همراه با سد آتاترک که روی سرشاخه اصلی ساخته شده تمام آب دجله و فرات را می‌گیرد. فرات از ترکیه وارد سوریه می‌شود و سوریه را طی می‌کند و وارد عراق می‌شود و به تالاب هورالعظیم می‌رسد. دجله مستقیما از ترکیه وارد عراق می‌شود و عراق را آبیاری می‌کند و سرانجام به تالاب هورالعظیم می‌رسد. البته از ایران هم کرخه وارد هورالعظیم می‌شد و این سه تا تالاب هورالعظیم را سیراب می‌کردند اما عمده آب ورودی به تالاب مربوط به دجله و فرات است و کرخه دبی خیلی کمتری دارد.

مترجم کتاب رودهای خاموش درباره مشکلاتی که این سدها ایجاد کرده‌اند می‌گوید: وقتی این سرشاخه‌ها را بستند تمام اراضی کشاورزی سوریه با مشکلات عدیده رو به رو شد و خشکسالی روستاها را خالی کرد که بخش مهمی از معضلاتی که در این سال‌ها به وجود آمد نیز به همین دلیل است.

ظفرنژاد اضافه می‌کند: ترکیه، از این طرف هم، آب دجله را به عراق بسته و مقدار آب بسیار کمی را رها می‌کند که نه تنها به تالاب هورالعظیم نمی‌رسد بلکه در خود عراق هم مشکلات عظیمی ایجاد کرده است.

نویسنده کتاب «توسعه پایدار و مدیریت آب: پیامدهای ناسازگار الگوی توسعه نابومی در بخش آب با سدسازی» با اعلام اینکه بستن این دو سرشاخه تالاب هورالعظیم را خشک کرده است تصریح می‌کند: این سد تمدن‌های سوریه، بین‌النهرین و ایران را تهدید می‌کند، اراضی کشاورزی را بی‌آب کرده و با کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی UNCCD هم مغایر است. در عین حال اقوام و گروه‌های مختلفی همچون اقوام ترک و عرب و کرد و خوزی همه متأثر از این هستند و با بیانیه رعایت حقوق جوامع بومی UNDRIP که همه کشورها هم آن را امضا کرده‌اند و یک سند مهم است مغایرت دارد.

علت سکوت مسئولان وزارت نیرو چیست؟

نامه شهروندان ایرانی در اعتراض به سدسازی‌های ترکیه آنچنان بازتاب داشته که مسئولان نیز نسبت به آن واکنش نشان داده‌اند.

مدیرکل دفتر مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به این نامه، سکوت طولانی وزارت نیرو درباره این موضوع در سال‌های اخیر را مورد نقد قرار داده و خطاب به آن دسته از کارشناسان دلسوز در بخش آب کشور که شاید هنوز باور نداشته باشند ساختن سد در بالادست، می تواند بر بیابان زایی انسانی در پایاب حوضه های آبخیز افزوده و چشمه های تولید گرد و خاک را چند برابر کند می‌گوید: اصلا شاید دلیل سکوت ۱۵ ساله سنگین و شگفت آور وزارت نیروی ایران در برابر طرح جنایتکارانه و آزمندانه گاپ که توسط دولت ترکیه به اجرا درآمد، همین باشد که از قدیم گفته اند رطب خورده چگونه تواند منع رطب کند؟

محمد درویش توضیح می‌دهد: وزارت نیرویی که همیشه از سدسازی و طرح های انتقال آب بین حوضه ای دفاع کرده و خود چنین بلایی را در بختگان، ارومیه، اترک، جازموریان، دالکی، مند، میناب و خوزستان بر سر آبادبوم های وطن آورده، حالا چگونه و با چه رویی می خواهد به دولت ترکیه معترض شود که چرا حقابه دجله و فرات را به یک سوم کاهش دادی و بیش از ۴۰ تا ۵۰ میلیارد مترمکعب از آب میان رودان را یک تنه بلعیدی؟

نقض کنوانسیون مقابله با بیابانزایی و بیانیه حقوق جوامع بومی توسط ترکیه

صاحبنظران حوزه آب، محیط زیست و منابع طبیعی در این نامه که اعتراضی به عملکرد طبیعت ستیزانه دولت ترکیه است شرط نجات میان‌رودان را پایان آزمندی دولت ترکیه در انحصار سرشاخه های دجله و فرات دانسته‌اند.

نویسندگان این نامه که در گروهی تلگرامی به همت کمپین مردمی حمایت از زاگرس مهربان همچنان به جمع‌آوری امضا مشغولند تأکید کرده‌اند: ساخت این سدها، نظام آبشناختی دو رودخانه بزرگ دجله و فرات را به شدت متاثر و مختل کرده و علاوه بر متروکه شدن چندین میلیون هکتار از اراضی کشاورزی در کشورهای سوریه و عراق، بحرانی جدی در پایاب خود، یعنی هورالعظیم بوجود آورده است؛ بحرانی که سبب شده تا تالاب راهبردی هورالعظیم به بزرگترین کانون بحرانی فرسایش بادی در منطقه بدل شود.

در متن این نامه آمده است: در واقع جوامع بومی و مردم سوریه، عراق و ایران یعنی خاستگاه کهن ترین تمدنهای جهان چون ایرانی، سوری و بین النهرین، به شدت از اثرات ویرانگر این سدها آسیب دیده و می بینند.

امضا کنندگان این نامه هشدار داده‌اند: ادامه این روند ویرانگر بهره برداری های غیرمسئولانه و بی ملاحظه آب توسط دولت ترکیه، گذشته از نابودی کشاورزی و تشنگی روستاها و شهرها در میان رودان، طغیان پدیده گرد و غبار در باختر و مرکز ایران را هم پدید آورده و پیوسته تشدید می کند. فرآیند ویرانگری که نه تنها فعالیتهای تولیدی، که کل زندگی مردم را تهدید کرده و آبادبوم های انسانی را به سمت متروکه شدن سوق می دهد.

نویسندگان نامه با اعلام اینکه پیامدهای ویرانگر سدسازی در ترکیه نه تنها به فجایع انسانی ناشی از جنگ تحمیلی در سوریه و عراق دامن زده و حقوق بشر را تهدید می‌کند، که همچنین با مفاد کنوانسیون مقابله با بیابانزایی (UNCCD)، و بیانیه حقوق جوامع بومی (UNDRIP) سازمان ملل آشکارا مغایرت تام دارد از سازمان ملل متحد و یونسکو درخواست کرده‌اند به وضعیت نگران کننده حقابه جوامع بومی مولد در حوضه آبخیز دجله و فرات رسیدگی کنند و احیای دوباره میان رودان از طریق گشودن دریچه های سدهای آناتولی جنوبی به ویژه سد آتاترک را خواستار شده‌اند.

اکنون باید دید وزارت خارجه دولت یازدهم به عنوان دستگاه رسمی دیپلماسی کشور در این زمینه وارد عمل خواهد شد و در این صورت آیا یونسکو و سازمان ملل متحد با طرح ویرانگری که زمینه را برای شکل‌گیری گروه‌های تکفیری همچون داعش فراهم کرده، خیل عظیمی از ساکنان منطقه را از آب و زمین‌های کشاورزی محروم کرده و ریزگردها را برای منطقه به ارمغان آورده است، برخوردی خواهند داشت یا چشم بر این جنایت زیست محیطی خواهند بست.