اخبار

رادیوفردا: مقام‌های آمریکایی به رسانه‌های این کشور گفتند هواپیمای اوکراینی «به احتمال زیاد» توسط ایران و به صورت «تصادفی» پس از حمله موشکی سپاه پاسداران به اهداف آمریکایی در عراق، ساقط شده‌ است.

خبرگزاری‌های بین‌المللی، شبکه تلویزیونی سی‌بی‌اس و سایت نیوزویک این گزارش را به نقل از دو مقام‌ آمریکایی منتشر کرده‌اند. این دو مقام گفته‌اند که ارزیابی آنها بر اساس اطلاعات ماهواره‌ای است.

خبرگزاری رویترز هم گزارش داده که دونالد ترامپ، رئيس‌جمهوری آمریکا، به خبرنگاران در کاخ سفید گفته که «سقوط هواپیمای اوکراینی مشکوک است و ممکن است توسط کسی به اشتباه ساقط شده باشد».

وی اظهار داشت:‌ «شاید کسی در آنجا اشتباه کرده باشد. مطمئنم از طرف ما نبوده است. بعضی گفته‌اند که مشکل فنی داشته است. واقعا نمی‌دانم. ایده‌آل این است که جعبه سیاه را به بوئینگ یا حتی به کشوری مثل فرانسه بدهند تا بررسی شود».

نشریه نیوزویک نیز به نقل از دو مقام آمریکایی و یک مقام امنیتی عراق گفته که سیستم پدافند هوایی ایران احتمالا پس از حمله موشکی سپاه فعال شده است تا از آمادگی کافی برای واکنش احتمالی آمریکا به حمله موشکی برخوردار باشند.

وزارت دفاع آمریکا و ستاد فرماندهی مرکزی نیروهای آمریکا، سنتکام، تاکنون حاضر نشده‌اند درباره این گزارش‌ها ابراز نظر کنند.

روزنامه گاردین نیز به نقل از منابع بریتانیانیی گزارش داده است که این مقامات گزارش آمریکا درباره ساقط‌شدن هواپیما را دیده‌ایم.

این روزنامه همچنین به نقل از شرکت آی‌اچ‌اس مارکید که مقر آن در لندن است نیز در یادداشتی نوشته است که هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ اوکراینی احتمالا به اشتباه توسط موشک سام – ۱۵ ساقط شده است.

واکنش‌های مقام‌های ایران

پیش از این حسن رضایی‌فر، رئیس کمیسیون بررسی سانحه سازمان هواپیمایی کشوری، گفته بود در محل سقوط هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ اوکراینی،‌ «هیچ قطعه موشکی» پیدا نشده است.

به گزارش خبرگزاری فارس، او گفت عکسی که مبنی بر پیدا شدن قطعه موشک در نزدیکی محل سقوط هواپیما در فضای مجازی منتشر شده «از منبع غیرموثق» بوده و «رسما این عکس را رد می‌کنیم».

ابوالفضل شکارچی، سخنگوی نیروهای مسلح ایران نیز این ادعا را «دروغ محض» خوانده بود و گفته بود: ««هیچ کارشناس نظامی و سیاسی این موضوع را تایید نمی‌کند».

او گفته بود «اکثریت مسافران این هواپیما جوانان ارزشمند ایرانی بودند» و هدف قراردادن این هواپیما «حرف مضحک» است.

بررسی «هفت گزینه» درباره علت سقوط هواپیما

در همین حال، دبیر شورای امنیت و دفاع ملی اوکراین گفته است این کشور هفت گزینه احتمالی برای سقوط هواپیمای اوکراینی در تهران را بررسی می‌کند.

اولکسی دانیلوف روز پنج‌شنبه ۱۹ دی در گفت‌وگو با رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: «ما همه سناریوها را بررسی می‌کنیم. ماموریت بازرسان ما در تهران این است که بررسی کنند چه اتفاقی آنجا افتاده است».

وی افزود: «ما هفت گزینه احتمالی را درباره دلایل سقوط هواپیما بررسی می‌کنیم که چهار مورد را اعلام کرده‌ایم و سه مورد نیز محرمانه نگه داشته شده است. گزینه حمله موشکی روسیه یکی از آنهاست، اما برای اظهارنظر، باید تحقیقات کامل شود».

این مقام اوکراینی گفته است که پس از مشاهده مطالب منتشره شده در شبکه‌های اجتماعی فارسی زبان آنها تصمیم گرفتند بررسی‌های دقیق‌تری درباره این موضوع انجام دهند.

در ساعات گذشته در شبکه توئیتر عکسی از یک قطعه موشکی منتشر شده بود که گفته می‌شد متعلق به «موشک تور ام یک» است. انتشار این عکس، گمانه‌‌زنی درباره حمله موشکی به هواپیمای اوکراینی را تشدید کرده بود.

این سیستم دفاع موشکی تور ۱ است که گفته می‌شود هواپیمایی اوکراینی را مورد هدف قرار داده است
یک فروند هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ که بامداد چهارشنبه فرودگاه امام خمینی تهران را به مقصد کی‌یف، پایتخت اوکراین، ترک کرده بود، دقایقی پس از پرواز دچار آتش‌سوزی شد و در صباشهر از توابع شهرستان شهریار سقوط کرد.

به گفته علی عابدزاده، رئیس سازمان هواپیمایی ایران، هواپیما دارای ۱۶۷ مسافر و ۹ نفر خدمه پروازی بود که تمام افراد در این سانحه جان خود را از دست دادند.

گزارش‌ها حاکی است که بازرسان اوکراینی قصد دارند گمانه برخورد «موشک روسی» با این هواپیمای مسافربری را نیز راستی‌آزمایی کنند و هیاتی از بازرسان اوکراینی روز پنج‌شنبه وارد ایران شدند.

دانیلوف با اشاره به سقوط پرواز آمستردام به کوالالامپور در سال ۲۰۱۴ که در شرق اوکراین با اصابت موشک گروه‌های تجزیه‌طلب مورد حمایت روسیه منفجر شد، اعلام کرد «کارشناسان ما بی‌هیچ تردیدی حرفه‌ای هستند و و قبلا در سقوط هواپیما با موشک بوک در منطقه دونتِسک در شرق اوکراین تحقیق کرده‌اند. آنها واقعا حرفه‌ای هستند».

پارسال گروه بین‌المللی تحقیق مشترک پیرامون این حادثه، علیه سه شهروند روس و یک شهروند اوکراینی اعلام جرم کرد. آنها متهم به انتقال موشکی به مناطق شرقی اوکراین و هدف قرار دادن هواپیمای بویینگ ۷۷۷ شرکت هواپیمایی مالزیاییشدند که در نتیجه آن همه ۲۹۸ مسافر و خدمه آن کشته شدند.

برای این افراد حکم جلب بین‌المللی صادر شده است.

در این میان، ولودیمیر زلنسکی رئیس‌جمهوری اوکراین در گفت‌وگوی تلفنی با بوریس جانسون نخست‌وزیر بریتانیا از این کشور خواست که به تحقیقات پیرامون سقوط هواپیمای اوکراینی در تهران بپیوندد.

دفتر آقای زلنسکی روز پنج‌شنبه گزارش داد که آقای جانسون با استقبال از این دعوت گفته است «باید بهترین کارشناسان بریتانیایی جذب این تحقیقات شوند و همه جوانب این فاجعه بررسی شود».

تعدادی از مسافرین این هواپیما کانادایی بودند و این کشور نیز اعلام کرده تحقیقات پیرامون سقوط هواپیما را آغاز می‌کند و بازرسان خود را به ایران می‌فرستد.

منابع: رویترز، رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی، رادیو فردا. ف.ق

عصرایران: یک عضو کمیسیون عمران مجلس درباره سقوط هواپیمای آسمان پرده از مسائلی برداشته است که عدم توجه به آنها می تواند فجایع بزرگ تری را در صنعت هوایی کشور به ویژه در شرکت آسمان به دنبال داشته باشد.

محمد دامادی، نماینده ساری در مجلس که با باشگاه خبرنگاران جوان صدا و سیما گفت و گو کرده، تصریح کرده است که سوء مدیریت در شرکت هواپیمایی آسمان می‌تواند یکی از علت‌های اصلی سقوط این هواپیما باشد.

حسین علایی، مدیرعامل شرکت هواپیمایی آسمان در تصویر مشخص شده است وی فاش کرده است که سازمان هواشناسی از وضعیت آب و هوای منطقه دنا اطلاع داده بود؛ بنابراین احتمال سانحه وجود داشت، اما متاسفانه شرکت هواپیمایی آسمان دستور لغو پرواز را صادر نکرد.

دامادی درباره سوء مدیریت حاکم بر هواپیمایی آسمان چنین گفته است: شکایت‌های بسیاری از سوی خلبانان آسمان به کمیسیون عمران ارسال شده است و بیش از 30 نفر از خلبانان خوب و توانمند آسمان در ماه‌های قبل به دلیل سوء مدیریت استعفا داده‌اند. متاسفانه تعدادی از خلبانان اعلام کرده‌اند که این شرکت با دریافت چک از خلبانان ، آنها را مجبور به پرواز می‌کند.

2 سال قبل وقوع حادثه در هواپیمایی آسمان پیش بینی شده بود ولی وزیر کار توجهی نکرد

عصر ایران در پیگیری این خبر با محمد دامادی تماس گرفت تا جزئیات بیشتری از وضعیت مدیریتی در هواپیمایی آسمان جویا شود.
دامادی در این باره گفت: از 2 سال و اندی قبل، مشکلات این ایرلاین را گوشزد کرده بودیم و حتی یک بار جلسه ای در دفتر آقای ربیعی وزیر کار -که این هواپیمایی زیر مجموعه آن است- داشتیم و در آن جلسه یکی از کاپیتان های آسمان توضیحی از وضعیت هواپیمایی آسمان به وزیر داد و تصریح کرد که با این روند مدیریتی، حتماً سانحه خواهیم داشت ولی وزیر پاسخی نداد و به تذکرات کارشناسانه او توجهی نکرد و متأسفانه امروز می بینیم که آن پیش بینی کارشناسی شده، به تحقق پیوسته و 65 نفر از هموطنان مان قربانی سوء مدیریت شده اند.وی افزود: اگر از خطای انسانی حرف می زنیم، نباید فقط خلبان را در نظر گرفت بلکه خطاهای مدیریتی بسیار فاجعه بار تر هستند.

عضو کمیسیون عمران مجلس درباره پدیده چک گرفتن از خلبانان نیز توضیح داد: رویه عجیب و غریبی در شرکت آسمان وجود دارد و آن گرفتن چک های چند صدمیلیونی از خلبانان است تا آنها نتوانند از شرکت خارج شوند. در یک مورد، یکی از خلبانان را که می خواست از شرکت خارج شود آنقدر اذیت شد که در نهایت با دادن جریمه توانست چکش را پس بگیرد از این شرکت بیرون برود. این خلبان که در یک مورد حتی توانسته بود هواپیمایی که موتورش از کار افتاده بود را سالم بر زمین بنشاند، اکنون در یکی از ایرلاین های خارجی پرواز می کند.

دامادی افزود: حقوق خلبانان شرکت آسمان از بقیه ایرلاین ها کمتر است و علاوه بر این، رفتارهایی مانند گرفتن چک و مجبور سازی آنها به پرواز و … امنیت روانی خلبانان این شرکت را به شدت تحت الشعاع قرار داده است.

وی درباره هواپیمای سقوط کرده نیز گفت: مسوولان آسمان باید توضیح دهند که علت تأخیر در پرواز چه بوده است و بعد از آن تأخیر، کدام مرجع اجازه پرواز داد و اساساً چرا در آن هوای نامساعد، هواپیمای ATR را که برای شرایط جوی بد، مناسب نیست با 65 سرنشین به منطقه ای کوهستانی با آب و هوای نامطلوب فرستادند و این فاجعه را رقم زدند؟

رادیوفردا: تازه‌ترین کتاب تحقیقی و تاریخی در باره محمدرضا شاه پهلوی با عنوان (ترجمه شده) « زوال بهشت»* حاصل پنج سال پژوهش اندرو اسکات کوپر، تاریخ نگار و استادیار دانشگاه کلمبیا که بیش از شش ماه پیش در نیویورک انتشار یافته، همچنان مورد بحث رسانه ها، دانشجویان تاریخ و بویژه آمریکاییان ایرانی تبار است.

در مقدمه ناشر براین این کتاب چنین آمده است: در ارایه تصویر استثنایی محمدرضا شاه پهلوی، یکی از پیچیده‌ترین شخصیت‌های قرن بیستم، اندرو اسکات کوپر، تمامی زوایای زندگی او از دوران کودکی تا رسیدن به پادشاهی در سال ۱۹۴۱ میلادی ونیز دوران پرتلاطم پس از جنگ جهانی دوم را که طی آن شاه از چندین تلاش برای ترورش جان بدر برد، و ساختن یک کشور مدرن هوادار غرب و ورود قدرتمند ایران به صحنه جهانی را با موشکافی بررسی کرده است».

آقای کوپر که تبار نیوزلندی دارد و پیش از این کتاب دیگرش با عنوان «پادشاهان نفت» یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌ها بوده، در گفتگویی اختصاصی با رادیو فردا به پرسش هایی چند، در باره کتاب تازه خود پاسخ داد.

– کتاب نخست شما در باره ایران با نام « پادشاهان نفت» به نقش محمدرضا شاه پهلوی در شطرنج سیاسی – اقتصادی نفت در عرصه جهانی پرداخته بود و این بار برای دومین کتابی که به زندگی این شخصیت خبرساز قرن بسیتم اختصاص دارد، عنوان معناداری برگزیده اید. دلیل و انگیزه انتخاب چنین عنوانی چه بوده؟

برای نویسندگان، انتخاب عنوان کتاب، کار نامتعارفی است، این کار معمولا توسط ناشران و یا دبیران آنها انجام می شود ولی این مهم برعهده من واگذار شد و من باید عنوانی جذاب و گویا بر می گزیدم که مفهوم دوگانه داشته باشد. هم از نظر بازرگانی جلب توجه کند و هم گویای متن کتاب باشد؛ با توجه به نوستالژی بسیاری در باره دوران پیش از ۱۹۷۹ (۱۳۵۷ خورشیدی) این عنوان در همانحال برای برخی از ایرانیان پایان یک دوران طلایی را تداعی می کند و من خود درپی عنوانی بودم که بازگوکننده یک عصر تاریخی باشد؛ سرانجام به این نتیجه رسیدم که پایان زندگی شاه ایران، پایان دوره‌ای تاریخی در تاریخ ایران نیز هست.

– شما پژوهشگر تاریخ و مدرس تاریخ در دانشگاه کلمبیا هستید. چگونه از میان موضوع‌های فراوان تاریخی، به زندگی پادشاه ایران علاقمند شدید؟ چه عامل و یا عواملی موجب اشتیاق و کشش شما به پژوهش و نوشتن زندگی محمدرضا شاه پهلوی شد؟

از دیگاه تاریخی، انقلاب ایران یک رویداد جهانی بود. من در آن هنگام ۹ ساله بودم و با هزاران فرسنگ فاصله در نیوزیلند، انقلاب ایران در زندگی من هم اثرگذارده بود. هنگامی که شاه، ایران را ترک گفت و خمینی وارد صحنه شد،

ما می دانیم که برای از میان برداشتن شاه، [معمر] قذافی رهبر وقت لیبی، منابع مالی را تامین می کرد و [یاسر] عرفات [رهبر وقت سازمان آزادیبخش فلسطین] آموزش چریک‌ها [ی ایران] را در لبنان برعهده داشت. ما می دانیم که سلاح‌های بسیار مدرن، تنها می توانست از زرادخانه‌های بلوک شرق تامین شوند. این اطلاعات اکنون از اسناد محرمانه منتشر شده دولت آمریکا بدست آمده که در دولت [جیمی] کارتر جزو اسناد طبقه بندی قرار گرفتنند.

او بیدرنگ ورود گوشت گاو و گوسفند و سایر فرآورده‌های گوشتی را ممنوع کرد به دلیل آنکه تهیه آنها طبق موازین شرعی نبوده است. در همانحال کشور ما به یک شوک نفتی دچار آمد چرا که صدور نفت از ایران به خاطر اعتصاب‌ها متوقف شده بود؛ اینگونه پیآمدهای انقلاب [اسلامی ایران] دوران کودکی و نوجوانی من را هم تحت تاثیر قرار داد و من همواره به خود می گفتم که روزی، شخصی در مورد انقلاب ایران و چگونگی آغاز و آنجام آن خواهد نوشت و دلایل آن برمن روشن خواهد شد، ولی چنین نشد و کتابی در این مورد انتشار نیافت و آنچه بود، کامل نبود.

سالها بعد در مسیر انتخاب حرفه آینده‌ام در منهتان نیویورک به پژوهش رویدادهای خاورمیانه پرداختم؛ دوره‌ای که با ماجرای ۱۱ سپتامبر [۲۰۰۱ میلادی] آغاز شده بود. نتیجه این پژوهش، گذراندن دوره دکترا در رشته تاریخ و نخستین کتابم، «پادشاهان نفت» بود و نوشتن آن در واقع سکویی برای پرش به سوی کاری بزرگتر شد، ولی هنوز آماده این کار بزرگتر نبودم و اطلاعات کافی و منابع لازم را در اختیار نداشتم، تا اینکه سه سال بعد، پیشنهاد نوشتن کتاب « زوال بهشت» را به ناشرم ارایه دادم که پذیرفته شد و این درست زمانی بود که فیلم سینمایی «آرگو» به بازار آمده و مورد استقبال قرار گفته بود ولی من با آن دشواریهای فراوانی داشتم، چرا که عاری از دقت و صحت تاریخی بود.

– از دیدگاه شما به عنوان یک تاریخ نگار که به گفته خودتان، پژوهش‌های فراوانی در زندگی و دوران پادشاهی محمدرضا شاه پهلوی انجام داده اید، چه بخش یا بخش هایی از زندگی او و بازیگران دوران او در ایران، جالبتر و جذابتر بوده است؟

فکر می کنم ارزش فراوان کتاب این است که یک غیرایرانی آن را نگاشته و برای من نکته شگفت انگیز در این کتاب، این بود که انتظار نداشتم چهره پادشاه ایران این چنین باشد؛ یک میهن پرست قدرتمند که در مسایل گوناگون برای آمریکا مشکل ساز بود. ایرانیانی که کتاب را خوانده اند از آنچه در روابط پنهان [ایران و آمریکا] روی داده، مبهوت و متحیر شده اند.

برای ترسیم چهره شاه ایران، با همسرش فرح پهلوی و بسیاری از کسانی که در دوران او در عرصه سیاسی ایران حضور داشتند، گفتگو کردم و به عنوان یک تاریخ نگار هرگز درپی آن نبودم که به هرطریقی، تفکری ویژه، یک جهان بینی خاص و یا نوعی ایدیولوژی را در هر فرم و چارچوبی به ذهن آنها تزریق کنم. بیشتر صحبت‌ها و قول‌ها برمحور رویدادها بود و من با این رویدادها به عنوان روزنامه نگار حرفه‌ای برخورد کردم. از تفسیر و تحلیل گفته‌ها نیز پرهیز کردم و بخش جداگانه‌ای را به این منظور اختصاص دادم. کتاب در واقع بازتاب رویدادها و دلایل آنهاست. خوشبختانه من فرصت چند ساله‌ای در اختیار داشتم تا واقعیت‌های تاریخی را چندین و چند بار بررسی کنم. و اما تکان دهنده‌ترین بخش کتاب برای من، هنگامی است که شاه شاهد ازدست رفتن کشور است. همچنان که در شاهنامه، شاه به سرنوشت اعتقاد داشت.

داستان او تنها به عصر مدرن حاضر تعلق ندارد و صدها سال دیگر نیز در باره آن بحث و فحص خواهد شد. من برای گفتگو با صدها تن اشخاص مختلف، با زمان در مسابقه بودم. از آغاز این کار تا کنون سه تن از کسانی که با آنها گفتگو کردم، در گدشته اند.

به عنوان یک تاریخ نگار، از دیدگاه شما دلایل سقوط پادشاهی محمدرضا پهلوی در ایران کدامها بودند؟

این پرسش بزرگی است و تنها می توانم به این اکتفا کنم که شاه در یک دوره انتقالی تاریخ گرفتار شد. از دیدگاه ما تاریخ نگاران، این دهه، [دهه ۷۰ میلادی] پُل انتقالی از دوران جنگ سرد به دوره پسا جنگ سرد و تجدید حیات اسلام [سیاسی] بود؛ از هرجهت چه سیاسی و چه اجتماعی، شاه محصول یک پادشاهی پیشرو، لیبرال و مدرن قرن بیستم [ایران] بود.

پادشاهی او ۳۷ سال بطول انجامید که از منظر زمانی، پنجمین پادشاهی طولانی در تاریخ شاهنشاهی ایران بود و این خود، امتیازی است که توانست در یکی از مخاطره آمیزترین دوره‌های تاریخی پایداری کند و دستآوردهای فراوانی بجای بگذارد. فکر می کنم همه توافق دارند که پدر شاه (رضا شاه) پایه‌های یک ایران نوین را استوار کرد و فرزندش محمدرضا شاه برروی این پایه‌ها ایران پیشرو را بنا کرد. روشن نیست که شاه می توانست [در چنان دوره گذرایی] دوام آورد. ایران کشوری بود که در زمانی ناگوار در خط گسل پایان جنگ سرد و تجدید حیات اسلام بنیادگرا قرار داشت و شاه نخستین قربانی این تحول تاریخی بود.

آیا شما در پژوهش‌های خود به عوامل خارجی در انقلاب اسلامی هم پرداختید؟

بخش مهمی از پژوهش‌های من که از آن بسیار راضی هستم، پرداختن به عوامل خارجی انقلاب بود و بویژه نگاه به ورود سلاح‌های بسیار مدرن به ایران و منابع مالی که در اختیار مجاهدین [خلق] و فداییان [خلق] قرار می گرفت، در این زمینه پژوهشگران اولیه غفلت کردند و آن را کم اهمیت دانستند.

ما می دانیم که برای از میان برداشتن شاه، [معمر] قذافی رهبر وقت لیبی، منابع مالی را تامین می کرد و [یاسر] عرفات [رهبر وقت سازمان آزادیبخش فلسطین] آموزش چریک‌ها [ی ایران] را در لبنان برعهده داشت. ما می دانیم که سلاح‌های بسیار مدرن، تنها می توانست از زرادخانه‌های بلوک شرق تامین شوند. این اطلاعات اکنون از اسناد محرمانه منتشر شده دولت آمریکا بدست آمده که در دولت [جیمی] کارتر جزو اسناد طبقه بندی قرار گرفتنند. ما حتی از میزان دلارهایی که قذافی از طریق سفارت لیبی در بیروت در اختیار عوامل انقلاب ایران قرار می داد آگاهیم؛ بنابراین تلاش‌های سازماندهی شده‌ای برای بی‌ثبات کردن ایران و سرنگونی نظام پادشاهی در آن کشور وجود داشت.

بحران اعراب و اسراییل هم بخشی از این امر بود، بدین معنا که شاه با اسراییل روابط بسیار خوبی داشت. عرفات و قذافی از توافق صلح کمپ دیوید [که بین انورالسادات رییس جمهوری وقت مصر و مناخیم بگین نخست وزیر وقت اسراییل] امضا شده بود، بسیار ناخشنود بودند و فکر نمی کنم که در آن زمان پشتیبانی از چریکهای [ایرانی] تصادفی بوده همچنان که در دیدار و گفتگو با یکی از این چریک‌ها در ایران، این امر برای من تایید شد. شاه نفت در اختیار اسراییل قرار می داد و از پرزیدنت سادات پشتیبانی می کرد و از میان برداشتن او معادل بی‌ثبات کردن تمام منطقه [خاورمیانه] بود.

در ادامه این گفتگوی طولانی، نویسنده کتاب «زوال بهشت» به پرسش هایی در باره امام موسی صدر رهبر مقتول شیعیان لبنان و زندگی فرح پهلوی در ایران و غربت پاسخ داد؛ در مرگ امام موسی صدر، احمد خمینی، آیت الله بهشتی و برخی اطرافیان آیت الله خمینی را سهیم و دخیل دانست و زندگی شهبانوی پیشین ایران را یکی از تکان دهنده‌ترین داستان‌های اندوهبار پس از انقلاب اسلامی نامید.

ریک گلداستون منتقد روزنامه نیویورک تایمز، پل پیلار پژوهشگر ارشد دانشگاه جورج تاون و انستیتوی بروکینگز در واشینگتن و منتقدان نامدار دیگری، کتاب تاریخی اندرو اسکات کوپر را با صفاتی چون نافذ، روشن، درون بین و با بصیرت و صمیمی توصیف کرده اند.

———————————————-

*The Fall of Heaven: The Pahlavis and the Final Days of Imperial Iran

بی‌بی‌سی:
کنفرانس گوادلوپ همواره از معماهای بزرگ تاریخ انقلاب اسلامی ایران بوده است. بسیاری فکر می‌کنند در این نشست در جزیره گوادلوپ، در دریای کارائیب بود که جیمی کار‌تر و سایر رهبران غربی در دی‌ماه ۱۳۵۷ به این نتیجه رسیدند که کار شاه تمام است و باید از ایران خارج شود.

“روایت گوادلوپ”، که عمدتا بر اساس خاطرات شفاهی این رهبران و گمانه‌زنی‌های دیگران شکل گرفته است، بر اساس اسناد جدید دولت آمریکا دقیق به نظر نمی‌رسد.

به تازگی سندی محرمانه از گفت‌وگوهای گوادلوپ منتشر شده که نشان می‌دهد بحران ایران در حاشیه‌ این نشست مطرح بوده است. به علاوه، کارتر پیش از دیدار با همتایان اروپایی‌اش، در جلسه غیررسمی شورای امنیت ملی آمریکا در واشنگتن، به این نتیجه رسیده بود که شاه به آخر خط رسیده است.

بنا بر صورت‌جلسه نشست این شورا -در روز سوم ژانویه ۱۹۷۹ (۱۳ دی ۱۳۵۷)- کار‌تر چندان نگران از دست رفتن متحد استراتژیک خود نبوده است. او به مشاورانش می‌گوید که بعد از رفتن شاه مجلس ایران می‌تواند منشا ثبات در کشور باشد و یک ایران “حقیقتا غیرمتعهد” که به هیچ‌یک از بلوک‌های قدرت جهانی وابستگی نداشته باشد “نباید برای آمریکا ناکامی تلقی شود.”
ادامه متن پی دی اف

بی‌بی‌سی: بانک مرکزی ایران در گزارش “تحولات اقتصادی کشور “در سال ۱۳۹۱ نوشته است:”سال ۱۳۹۱ سال دشواری برای اقتصاد ایران بود. در این سال اقتصاد کشور تکانه های کم سابقه ای را با منشاء داخلی و خارجی تجربه کرد.”

این گزارش تصویری از اقتصاد ایران ارائه می دهد که آثار ولخرجی ها و دست و دلبازی های دولت محمود احمدی نژاد، برنامه حذف یارانه ها، افزایش شدید نرخ ارز و تحریم های تجاری و مالی در سالهای اخیر چه تبعاتی برای ایران به همراه داشته است.

آمارها نشان می دهد که سال ۱۳۹۱ سال سقوط اقتصاد ایران بوده است به گونه ای که رشد اقتصادی از ۵.۸ درصد در سال ۱۳۸۹ به منفی ۵.۸ درصد در سال ۱۳۹۱ رسیده است و در این مدت تورم از ۱۲.۴ درصد به ۳۰.۵ درصد افزایش یافته است که بیشترین سهم را در کاهش رشد اقتصادی داشتنند.

بانک مرکزی از این وضعیت به عنوان “رکود تورمی در اقتصاد” یاد می کند و می نویسد که نااطمینانی به سیاست اقتصادی دولت باعث “خروج سرمایه های بخش خصوصی از فعالیت های مولد” شده و با افزایش قیمت مواد سوختی بعد از اجرای برنامه حذف یارانه ها، هزینه ها افزایش پیدا کرده و ضمن کاستن از توان تولید کنندگان، قدرت خرید مصرف کنندگان را نیز کم کرده است.

در کنار این عوامل، تحریم های تجاری و مالی بین المللی علیه ایران حلقه مشکلات اقتصادی ایران را کامل کرده است. به واسطه این تحریم ها فروش نفت به کمتر از نصف کاهش پیدا کرده است و درآمدهای نفتی نیز در دست مشتریان نفتی ایران بلوکه شده است.

گزاش بانک مرکزی نشان می دهد که چگونه ترکیب این عوامل به سقوط کم سابقه اقتصاد ایران منجر شده است.
سوخت تورم زا

دولت محمود احمدی نژاد در سالهای اخیر با متوقف کردن انتشار آمارهای ر سمی از وضعیت اقتصادی، تصاویر خوشایندی از آینده ارائه می کرد، اما گزارش بانک مرکزی نشان می دهد که چطور دولت وی با تبدیل دلارهای نفتی به ریال بهمن عظیمی را روی سر اقتصاد ایران آوار کرده است.

میزان نقدینگی در پایان سال ۱۳۸۳ و سه ماه مانده به انتخاباتی که محمود احمدی نژاد به ریاست جمهوری رسید، ۶۸ هزار میلیارد تومان بوده است که حدود ۲۵ هزار میلیارد تومان آن پول نقد بوده است.

بعد از آن در فاصله هشت سال، در پایان سال ۱۳۹۱، میزان نقدینگی به ۴۶۰ هزار میلیارد تومان رسید که ۱۱۳ هزار میلیارد تومان آن پول نقد بوده است.

این یعنی کل دولت های قبل و بعد از انقلاب کمتر از ۷۰ میلیارد تومان نقدینگی ایجاد کرده بودند و دولت آقای احمدی نژاد به تنهایی شش و نیم برابر آنها نقدینگی ایجاد کرده است.

محسن رنانی اقتصاد دان و عضو هیات علمی دانشگاه اصفهان در باره این حجم نقدینگی گفته است “در سالهای اخیر سوخت عظیمی زیر دیگ تورم قرار داده شده که به علت نرسیدن اکسیژن کافی، این سوخت هنوز شعله ور نشده است. آن سوخت هفت برابر شدن نقدینگی در هشت سال اخیر است که هنوز تورم و فشار تورمی آن خارج نشده است.”

به گفته آقای رنانی “زمانی که نقدینگی تزریق می شود به دو روش اثرش بروز می کند یا باید تولید، متناسب با نقدینگی بالا برود که در این هشت سال، تولید نه تنها هفت برابر نشده و افزایش پیدا نکرده بلکه رشدش منفی هم بوده است یا باید تورمی به همین مقدار ایجاد شود که باز هم تورم ۶۰۰ تا ۷۰۰ درصدی ایجاد نشده است.”

چنین وضعیتی شرایط دشوار اقتصاد ایران را نشان می دهد که به دولت حسن روحانی به ارث رسیده است و برخی کارشناسان اقتصادی می گویند که اجرای مرحله دوم برنامه حذف یارانه ها و افزایش دوباره قیمت مواد سوختی می تواند دوباره آتش تورم شعله ور کند.

برای همین هم دولت حسن روحانی سعی دارد با کاهش تعداد یارانه بگیران، از فشار پرداخت یارانه نقدی به همه شهروندان کم کند و در عین حال مقادیری هم به قیمت مواد سوختی بیفزاید. یعنی هم بخشی از کسری بودجه طرح حذف یارانه ها را از طریق کم کردن تعداد یارانه بگیران برطرف کند و هم با افزایش مواد سوختی درآمدهایش را اضافه کند در حالی که دولت آقای احمدی نژاد با قرض از بانک مرکزی و بودجه دیگر بخش های دولتی سعی کرد تا فقط یارانه های نقدی را بین خانوارها تقسیم کند.
رشد منفی سرمایه گذاری

سرمایه گذاری صنعتی در سال ۱۳۹۱ نسبت به سال قبل از آن ۲۹ درصد کاهش پیدا کرده است.

تشکیل سرمایه ثابت شاخص مهمی در وضعیت اقتصاد است که در گزارش بانک مرکزی، وضعیت نامطلوبی دارد. بنابر این گزارش، در سال ۱۳۹۱ تشکیل سرمایه ثابت نسبت به سال ۱۳۹۰ نزدیک به ۲۲ درصد کاهش داشته است.

در این سال سرمایه گذاری صنعتی با افت شدیدی همراه بوده به گونه ای که در سال ۱۳۹۱ نسبت به سال قبل از آن ۲۹ درصد کاهش پیدا کرده است.

بیکاری نیز در سال ۱۳۹۱ همچنان بالا بود و نرخ بیکاری به ۱۲.۲ درصد رسید که بر این اساس جمعیت بیکاران دو میلیون و ۹۰۰ هزار نفر برآورد شده است.

برآوردهای مرکز آمار نشان می دهد که بیکاران جوان به خصوص جوانان بالای ۲۴ سال که تقریبا دو سوم بیکاران را تشکیل می دهند عمدتا تحصیلکردگان دانشگاهی هستند.

بحران ارزی نیمه دوم سال ۱۳۹۱ بازتاب چندانی در گزارش بانک مرکزی ندارد که در آن قیمت دلار در بازار آزاد از حدود ۱۲۰۰ تومان به مرز چهار هزار تومان رسید و بعد در حدود ۳ هزار تومان تثبیت شد.

در گزارش بانک مرکزی ایران، بیشتر بر ارز دولتی تاکید شده و نشان می دهد که در سال ۱۳۹۱ بیشتر از ۴۴ میلیارد دلار ارز توزیع شد که “با توجه به کاهش درآمدهای ارزی و همچنین تحریم مبادلات بانکی، مدیریت همزمان عرضه و تقاضا” در دستور کار قرار گرفت و دولت با اولویت بندی کالاها سعی کرد تا ارزهای موجود را به کالاهای اولیه و اساسی اختصاص دهد.

در این شرایط، هزینه متوسط یک خانوار شهری حدود ۲۲ میلیون تومان در سال یا ماهانه حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان بوده است که نزدیک به ۶۰ درصد از آن صرف مواد خوراکی و آشامیدنی، مسکن، آب و برق شده است.

در حالی که تورم در سال ۱۳۹۱ بیشتر از ۳۰ درصد بود دستمزد کارمندان دولت ۱۸ درصد افزایش پیدا کرد و از حدود ۳۳۰ هزار تومان به ۳۸۹ هزار تومان رسید که به عقیده بانک مرکزی ایران “موجب کاهش قدرت خرید آنها” شده است.

آمارها نشان می دهد که روند نزولی اقتصاد ایران در سال ۱۳۹۲ ادامه پیدا کرده است. تورم از مرز ۴۰ درصد فراتر رفته و نقدینگی نیز مرز ۵۶۰ هزار میلیارد تومان را رد کرده است.

اکنون دولت آقای روحانی می کوشد از طریق ابزارهای اقتصادی سرعت رشد نقدینگی را کنترل کند و تورم را کاهش دهد. برآورد دولت این است که بتواند در پایان سال خورشیدی جاری تورم را به حدود ۲۵ درصد برساند.

دویچه‌وله: بر اساس گزارش بانک مرکزی میزان رشد صنایع ایران در دو سال منتهی به پاییز ۹۱ از حدود ۱۰ درصد به کمتر از منفی ۱۳ درصد سقوط کرده است. گزارشی از مجلس نیز حاکی از سقوط شاخص‌های اقتصادی در سال‌های اخیر است.

بسیاری از روزنامه‌های ایران روز دوشنبه (۸ مهر/ ۳۰ سپتامبر) با انتشار بخش‌هایی از تازه‌ترین گزارش بانک مرکزی از “نماگرهای اقتصادی سه‌ماهه سوم سال ۹۱” وضعیت اقتصادی کشور در دو سال گذشته را “حیرت‌انگیز” و “باورنکردنی” توصیف کردند.

به گزارش روابط عمومی بانک مرکزی “پیش از این، دکتر اکبر کمیجانی معاون اقتصادی بانک مرکزی وعده داده بود از این پس، آمارهای اقتصادی بانک مرکزی به روز شده و در موعد مقرر خود منتشر خواهد شد.”

گزارش یادشده، با شماره ۷۰، نخستین گام در عملی کردن این وعده محسوب می‌شود و در آن برخی از آمارهای دولت دهم مورد تجدیدنظر قرار گرفته است.

بیکاری یک چهارم جوانان

مطابق نماگر اقتصادی بانک مرکزی میزان بیکاری در نه ماهه نخست سال گذشته ۱۱/۲ درصد بوده است. میزان بیکاری در مناطق شهری با ۱۲/۵ و در میان زنان با ۱۷/۷ درصد بالاتر از میزان متوسط اعلام شده.
این گزارش حاکی است در نه ماه نخست سال گذشته ۲۳ درصد از جوانان ۱۵ تا ۲۹ ساله بیکار بوده‌اند. وضعیت اشتغال در میان جوانان بین ۱۵ تا ۲۴ سال بدتر بوده و بیش از یک چهارم (۲۵/۸ درصد) این گروه سنی در صف بیکاران قرار داشه‌اند.
فقر و بیکاری در ایران فقر و بیکاری در ایران

بانک مرکزی تغییرات شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در ۱۲ ماهه منتهی به آذر ۱۳۹۱، نسبت به مدت مشابه سال قبل، و به عبارت دیگر میزان تورم را ۲۷/۴ درصد برآورد کرده است.

تورم در ماه پایانی پاییز سال ۹۱ نسبت به ماه مشابه سال پیش نزدیک به ۳۷ درصد بوده است. بر این اساس بهای کالاها و خدمات مصرفی در آذرماه به نسبت ماه قبل ۲/۵ درصد افزایش پیدا کرده است.

کاهش ۲۷ درصدی رشد صنعتی در دو سال

روزنامه اعتماد، هشتم مهرماه با استناد به داده‌های گزارش شماره ۷۰ وضعیت اقتصادی کشور را نگران‌کننده خواند و نوشت: «آمارهای بانك مركزی از كاهش شدید نرخ رشد صنایع و معادن خبر می‌دهد.»

به نوشته‌ی اعتماد میزان رشد صنعت در پاییز سال ۸۹ اندکی بیش از ۱۰ درصد بود كه در پاییز سال ۹۰ با کاهش شدید به منفی شش دهم درصد رسید و در پاییز ۹۱ با كاهش ۱۳ درصدی، منفی ۱۳/۱۷ درصد شد.

بنابر این گزارش بخش ساختمان نیز در پاییز ۹۰ به نسبت سال پیش افت شدیدی داشته و به منهای ۱۴ درصد رسیده بود و در سال ۹۱ با افت تقریبا دو برابری به منفی ۵/ ۲۵ درصد سقوط کرد.

ظاهرا بخش خدمات نیز وضعیت مشابهی داشته و تنها در بخش کشاورزی است که میزان ارزش افزوده در فاصله‌ی سال‌های ۸۹ تا ۹۱ تقریبا بدون تغییر مانده است.

نماگرهای بانک مرکزی نشان می‌دهد میزان رشد اقتصادی در سه ماهه سوم سال ۹۱ اندکی کمتر از منفی ۶ درصد بود و میانگین آن در نه ماه نخست سال گذشته با احتساب نفت منفی ۵/۴ درصد و بدون نفت منهای ۲/۴ درصد بوده است.
کاهش شدید رشد صنعتی در ایران کاهش شدید رشد صنعتی در ایران

بنگاه‌های اقتصادی در مسیر تعطیلی

همزمان با گزارش بانک مرکزی، کمیسیون ویژه حمایت از تولید ملی مجلس نیز حاصل بررسی‌های خود درباره “نحوه اجرای احکام مربوط به صدور مجوزهای کسب و کار” را منتشر کرد که شاهد دیگری بر وضعیت وخیم اقتصادی کشور است.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی مجلس شورای اسلامی، جعفر قادری، سخنگوی این کمیسیون روز یک‌شنبه هفتم مهرماه در صحن علنی مجلس گفت: «منظور از “محیط کسب‌وکار”، مجموعه عواملی است که در اداره یا عملکرد بنگاه‌ها در یک منطقه یا حوزه‌کاری اثر می‌گذارد، اما تقریباً خارج از کنترل مدیران این بنگاه‌ها است.»

“گزارش پایش محیط کسب‌وکار ایران” توسط مرکز پژوهش‌های مجلس با همکاری صدها تشکل اقتصادی از سراسر کشور تهیه می‌شود و مؤلفه‌های ملی محیط کسب‌وکار را به‌طور فصلی می‌سنجند.

بررسی‌های کمیسیون از ارزیابی حدود سیصد تشکل اقتصادی ایرانی از مؤلفه‌های ملی محیط کسب‌وکار در سال ۱۳۹۱ نشان می‌دهد که بنگاه‌های اقتصادی در میانه‌ی مسیری هستند که “از شدت موانع، درحال تعطیلی قرار داشته‌اند.”

وضعیتی خراب‌تر از برآوردهای قبلی

در گزارش کمیسیون مجلس آمده است: «وضعیت ناهنجار کشورمان در ارزیابی‌های بین‌المللی کسب‌وکار بیشتر جلب توجه‌می‌کند؛ زیرا جایگاه ایران را با کشورهای دیگر به‌صورت رتبه‌بندی مقایسه می‌کند و آمارهای ارائه شده نشان‌دهنده وضعیت مناسبی نیست؛ برای مثال در گزارش “انجام کسب‌وکار” بانک جهانی در سال ۲۰۱۳، رتبه ایران ۱۴۵ از ۱۸۵ کشور، ارزیابی شده.»

کمیسیون ویژه در ادامه می‌افزاید، از نه سال گذشته که این آمار اعلام می‌شود، رتبه ایران دائماً تنزل یافته است. همچنین در دیگر شاخص‌های بین‌المللی کسب‌وکار نیز رتبه ایران در بین کشورهای منطقه و جهان نامناسب است.

“بی‌ثباتی در نرخ مواد اولیه”، “مشکل دریافت تسهیلات از بانک‌ها” و “تحریم‌های بین‌المللی” از مهمترین مولفه‌های شرایط نامساعد محیط کسب و کار در ایران به شمار می‌روند.

مسئولان اقتصادی دولت یازدهم اوضاع کنونی کشور را نتیجه‌ی سیاست‌های اقتصادی، مالی و بانکی دولت قبلی عنوان می‌کنند. حسن روحانی اخیرا با تکرار سخنان مشاور ارشد خود اکبر ترکان وضعیت را خراب‌تر از آنچه قبلا ارزیابی کرده‌اند توصیف کرد.