Sep 05 2016
لبخندهای خشکیده باغهای پسته در جنوب ایران
دویچهوله: بحران خشکسالی و اتمام ذخیرهآبهای زیرزمینی دیگر لبخندی بر لب پستههای باغهای جنوب ایران نگذاشته است. خبرگزاری فرانسه در گزارشی از نفسهای به شماره افتاده درختان پسته در جنوب نوشته است.
استان کرمان یکی از مراکز اصلی کاشت پسته در ایران است. این استان حدود ۳۰۰ هزار هکتار باغ پسته دارد که سالانه ۱۴۵ هزار تن پسته تولید میکنند. اما خشکسالیهای متداوم سالهای گذشته و کاهش منابع آب زیرِزمینی موجب شده تا باغهای پسته یکی پس از دیگری دچار سرنوشتی اسفناک شوند.
پسته پس از نفت خام دومین محصول صادراتی ایران به شمار میرود که در دنیا خریداران زیادی دارد. به نوشته خبرگزاری فرانسه، سال گذشته ایران ۲۵۰ هزار تن پسته صادر کرده که پس از آمریکا، دومین صادرکننده عمده این محصول در جهان بوده است.
حسن علی فیروزآبادی نزدیک به پنجاه سال است که در روستای ایزدآباد زندگی میکند. او صاحب یک باغ پسته است که درختهایش اگر زبان میگشودند، میتوانستند از دوران حکمرانی شاهعباس صفوی خاطرههایی فراوان نقل کنند. درختهایی که بیش از ۴۰۰ سال عمر را پشتسر گذاشتهاند، حال برگهایشان به دلیل آب شوری که ریشههایشان میکشند، به مخلوطی از رنگ سبز و زرد درآمدهاند.
او به خبرگزاری فرانسه میگوید: «وقتی من بچه بودم، عمق این چاه بین شش تا ده متر بود، اما حالا به ۱۵۰ متر رسیده و آب آن تلخ و شور است.»
این باغدار با تجربه گذشتههایی را به خاطر میآورد: «این روستا پر از سکنه بود، اما خیلیهایشان دیگر اینجا را ترک کردهاند و کارگر و راننده شدهاند. ده سال دیگر از اینجا هیچچیزی باقی نخواهد ماند.»
گذار از “تنشآبی” و رسیدن به وضعیت “کمیابی آبی”
خشکسالی، کاهش باران و برداشتهای بیش از حد مجاز از سفرههای آب زیرزمینی دو چالش عمدهای است که کشاورزی ایران با آن دست به گریبان است. زندگی بخش قابل توجهی از مردم کرمان که از کاشت و برداشت پسته امرار معاش میکنند، اینک با خطری جدی روبرو است.
از ۷۵۰ هزار پمپ آبی که در ایران کار گذاشته شدهاند، نزدیک به ۳۰۰ هزار عدد از آنان غیرقانونی است. همین امر دلیلی است که سازمان ملل متحد اعلام کند که ایران رسما از “تنش آبی” به وضعیت “کمیابی آبی” رسیده است.
[پسته پس از نفت خام دومین محصول عمده صادراتی ایران به شمار میرود ]
پسته پس از نفت خام دومین محصول عمده صادراتی ایران به شمار میرود
در سال ۲۰۱۳ اتاق بازرگانی ایران تحقیقی را انجام داد که نشان میداد استان کرمان نزدیک به ۲۰ هزار هکتار از باغهای پسته خود را به طور سالانه به دلیل بیابانزایی از دست میدهد.
توهم نادرست دیرینه
قرنهای طولانی آب مورد نیاز برای کشاورزی در ایران توسط قناتها تأمین میشد. قناتها یک شبکه آبرسانی پیچیده زیرزمینی بودند که با رساندن آب جاری در کوهها به دشتهای خشک، کشت و برداشت محصول را ممکن میساختند.
آمدن پمپهای برقی و سیاست آشفته کشاورزی در صد سال گذشته دست به دست هم دادند تا منابع آب زیرزمینی در ایران رفته رفته رو به سوی خشکسالی بروند.
محسن ناصری، عضو دفتر ملی تغییرات آب و هوایی در تهران به خبرگزاری فرانسه میگوید: «ما به آرامی در حال گذار از توهم دیرینهای هستیم که اعتقاد داشت منابع (آبی) بیپایان داریم.»
او اضافه میکند که دولت ایران به دنبال سیاستهای مالی تشویقی برای حفظ منابع آبی است. یکی از راهکارهای مطرح شده ارائه کمکهای مالی به کشاورزان برای خرید تجهیزات مدرن آبیاری است، اما چیزی که به زمان نیاز دارد تغییر نگرشی است که در طول زمان ریشه دوانده است. به گفته ناصری این رویکرد “هر چند دیر، اما در حال رخ دادن است”.
فاجعهای بحرانی
برخی کشاورزان در این میان خود دست به کار حل مشکل بیآبی و نجات باغهایشان شدهاند. فرهاد شریف صاحب یک باغ پسته در نزدیکی سیرجان است؛ باغی سرسبز که همچون یک روستا در دل دشتی بیآب و علف سربلند کرده است.
هشت سال پیش این خانواده یک سیستم آبیاری قطرهای را در مزرعه تأسیس کرد که به واسطه آن میزان و کیفیت آبی که به پای درختان پسته میریزد، به دقت کنترل میشود.
شریف که همراه پدرش این باغ را اداره میکند، به خبرگزاری فرانسه میگوید: «ما کیفیت بهتر و کمیت بیشتری از درختان پستهمان بدست میآوریم در حالی که ۷۰ درصد کمتر آب مصرف میکنیم.»
آنها این روش را به همه باغداران توصیه میکنند، اما در عین حال به خوبی به این نکته واقف هستند که اجرای آن هزینهبر است.
خانواده شریف با داشتن امکانات مالی و ارتباطات خوب در تهران در آن زمان توانستهاند از بانک وام بگیرند. اما با این همه به نوشته خبرگزاری فرانسه، مزرعه آنان نیز از مشکلات گسترده موجود در منطقه در امان نمانده است. آنها هر سال مجبورند لولههای آب را کوتاهتر کنند، زیرا سطح آبهای زیرزمینی کموکمتر میشوند و زمین به تدریج فرو مینشیند.
فرهاد شریف میگوید: «چیزی که در اینجا در حال رخ دادن است، یک فاجعه است؛ فاجعهای که به نطقه بحرانی رسیده است.»