اخبار

بی‌بی‌سی: آیت‌الله خامنه‌ای و فرماندهان نظامی جمهوری اسلامی ایرانگستره اعتراضات آبان ۱۳۹۸ که حتی به گفته چهره‌های سیاسی در داخل این کشور قابل مقایسه با موارد گذشته نیست و ترکیب جمعیتی آن، طیفی از گروه‌های آسیب‌پذیر و کم‌درآمد تا شهروندان نیازمند را در بر‌گرفته است. از سوی دیگر سرعت و شدت سرکوب کم‌سابقه این اعتراضات به نظر می‌رسد که فضای اجتماعی را وارد مرحله تازه‌ای کرده است. این تحول همچنین به نظر می‌رسد که در نگاه آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر ایران، در اداره امور کشور تاثیراتی مهمی برجا گذاشته باشد.

در همین رابطه ناتوانی نظام سیاسی ایران در پاسخ به مطالبه اصلی معترضان چشم انداز سیاسی و اجتماعی در این کشور را تیره و بی‌ثبات نشان می‌دهد.

طرح افزایش قیمت بنزین، مصوبه شورای هماهنگی سران سه قوه با تایید رسمی آیت‌الله علی خامنه‌ای است. رهبر جمهوری اسلامی ایران، این شورا را پس از بازگشت تحریم‌های آمریکا و با هدف عبور از شرایط اضطراری تاسیس کرد؛ اما زمانی برای عبور از این وضعیت متصور نیست. آمریکا به تشدید تحریم‌های جمهوری اسلامی ایران ادامه داده است و آیت‌الله خامنه‌ای هم ظاهرا قصدی برای مذاکره و پایان دادن به شرایط بغرنج اقتصادی نشان نداده است.

کمتر از یک هفته پس از شروع اعتراضاتی که با گران شدن بنزین شکل گرفت، رهبر جمهوری اسلامی صنعت‌گران و کارآفرینان ایرانی را با هدف تشویق آنها به ادامه و بالا بردن تولید به “بیت” و محل اقامت خود دعوت کرد و تاکید کرد که تحریم‌های آمریکا “حالا حالاها وجود دارد” و “برای نجات اقتصاد کشور نباید منتظر پایان تحریم‌ها بود”.

آیت‌الله خامنه‌ای نقش اساسی در این تحولات و اداره کشور دارد و به عبارتی خود باید تکلیف مذاکره با آمریکا را مشخص کند و با توجه به این سخنان و اظهارات مشابه، وی که ظاهرا فعلا تصمیمی برای این کار ندارد به جامعه اطلاع داده است که در فکر رفع تحریم‌ها نباشد که اتفاق نخواهد افتاد.

گرانی بنزین، اعتراضات گسترده، دست به اسلحه بردن حکومت در برابر معترضان و شاید اطمینان دولتمردان از ادامه بحران اقتصادی در نتیجه وخیم‌تر شدن اوضاع دستکم در کوتاه و میان مدت، تصمیم‌های جدیدی می‌طلبد.

سی سال خودداری از نرمش در برابر معترضان

سرکوب معترضان در خیابان ستارخان تهران از نمای نزدیک

سرکوب معترضان در خیابان ستارخان تهران از نمای نزدیکآیت الله خامنه‌ای در سی سال رهبری خود یک سیاست ثابت داشته است. او چه در اداره امور داخلی و چه در سیاست خارجی معتقد است نرمش، طرف مقابل را به عقب‌‌شینی وانمی‌دارد بلکه باعث می شود تقاضاهای جدیدی مطرح کند. بر همین اساس اشتباه نیست اگر گفت که او مصالحه خارجی و یا مثلا بااصطلاح “راضی” نگه‌داشتن شهروندان را “عقب نشینی از سر ضعف” می‌داند و تا سر حد امکان از آن خودداری کرده است. نشریه حزب‌الله که آن را دفتر آیت‌الله خامنه‌ای منتشر می‌کند خبر داده که یک روز پس از افزایش قیمت بنزین و شروع اعتراضات او مصوبه شورای عالی امنیت ملی را برای ادامه اجرای طرح تایید کرد:

“در جلسه‌ شورا، همه‌ اعضا متفق‌القول بر این نظر بودند حالا که این طرح کلید خورده، باید اجرا شود، وگرنه عقب‌نشینی از این موضع، شدیدتر شدن آشوب‌ها و ناامنی‌ها را به دنبال خواهد داشت. اما اقناع نمایندگان مجلس در این شرایط، فراتر از توان رئیس مجلس بود، برای همین، نظر اعضای شورای عالی امنیت ملی این بود که باید برای حل این موضوع، از رهبر انقلاب کمک گرفته شود”.

بر اساس این گزارشها آیت‌الله خامنه‌ای از طریق علی لاریجانی رئیس مجلس، برای نمایندگان “حکم محرمانه حکومتی” فرستاد که هرگونه طرحی را برای بازگرداندن بنزین به نرخ قبلی کنار بگذارند و دقایقی پس از آن هم به طور علنی از ادامه افزایش قیمت حمایت کرد. نشریه حزب الله می‌افزاید که “اقناع نمایندگان مجلس در این شرایط، فراتر از توان رئیس مجلس بود” و آیت‌الله خامنه‌ای برای کنترل وضعیت باید شخصا وارد می‌شد.

به دنبال وخامت وضعیت اقتصادی و کاهش شدید منابع دولت برای امور روزانه، عواید حاصل از افزایش قیمت بنزین نقشی حیاتی پیدا کرده است. این وضعیت چنان اضطراری بوده که جمهوری اسلامی ایران حتی در آستانه انتخابات مجلس که نیازمند سطحی از رضایت عمومی برای شرکت در انتخابات است، مجبور شده تن به اعتراضات پیش‌ بینی شده ناشی از این تصمیم بدهد و بالاتر از آن اعتراضات را به شکلی کم‌سابقه سرکوب و برای کنترل آن بیش از یک هفته اینترنت را به صورت سراسری قطع کند.

دعوت به بازگشت کمیته های انقلاب به محله ها در قالب بسیج

کمیته های انقلاب اسلامی در دهه شصت در تمام محله ها و مناطق پایگاه داشت. آیت الله خامنه ای خواستار تکرار این تجربه توسط بسیج شدهوقتی تحریم‌ها برنداشته نشود و چشم‌اندازی هم برای بهبود وضعیت معیشتی نباشد یعنی زمینه بروز مجدد اعتراضات جدی‌تری از قبل و احتمالا فراگیرتر از موارد پیشین وجود خواهد داشت.

برای جلوگیری از گسترش ناآرامی و تهدید شرایط فعلی، درصدی از سرکوب گریزناپذیر است و برای آن نیروی آماده در هر محله و منطقه‌ای لازم است. احتمالا همین چشم‌انداز آیت‌الله خامنه‌ای را به فکر بازگرداندن کمیته های انقلاب به محله ها در قالب نیروهای شب‌ نظامی بسیج انداخته است.

در دیداری که رهبر جمهوری اسلامی ایران با فرمانده سپاه و فرماندهان بسیج داشته از آنها خواسته “با استفاده از تجربه کمیته های انقلاب اسلامی در دهه ۶۰ در همه محله های کشور برای دفاع سخت و نیمه سخت و دیگر زمینه ها آماده باشد”. آقای خامنه ای گفته در هر حادثه که در محلات در دهه ۶۰ رخ می داد ماموران کمیته‌ها “حضور دائمی داشتند”.

به نظر می‌رسد که دستور آرایش جدید بسیج که حضور ملموس در محله هاست، یکی از فوری‌تری آثار اعتراضات اخیر بر آیت‌الله خامنه‌ای است که در تشکیل نیروی سرکوب برای “دفاع سخت و نیمه سخت” ضرورت دیده است. نیروهای کمیته در دهه ۶۰ افراد مسلحی بودند که نقشی اطلاعاتی و عملیاتی در محله ها داشتند. رفت و آمد مردم محله زیرنظر بود و هرتحولی به دلیل دسترسی محلی ماموران کمیته، به سرعت برای حکومت قابل مدیریت بود.

کمیته‌های انقلاب اسلامی در محله‌ها محصول ضرورت‌های فوری انقلاب تازه پای بهمن ۵۷ در سرکوب اعتراضات احتمالی، کنترل اقدامات مخالفان و شناسایی افراد دلبسته به نظام پادشاهی بود. احیای کمیته محله ها در قالب بسیج خبر از بازگشت به وضعیت اضطراری در مقایس محله ها می دهد.

تغییر دادن تعریف مستضعف همزمان با اعتراض پابرهنه گان

آیت الله خامنه ای تعریفی تازه از مستضعف ارائه داده که تا با آنچه آیت الله خمینی می گفت مغایر است. از دیدگاه او مستضعف به معنی فرد فقیر یا کم درآمد نیستبراساس گزارش وزارت اطلاعات به کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران عمده معترضان و افراد بازداشت شده پس از افزایش قیمت بنزین، “از طبقه محروم و کم درآمد” بوده اند. در گفتمان جمهوری اسلامی ایران این افراد “مستضعف” توصیف می شوند که یکی از دلایل انقلاب بهمن ۵۷ رسیدگی به وضعیت معیشیتی آنها در برابر طبقه “مستکبر” بوده است.

آیت الله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی، در سخنرانی معروف خود در بهشت زهرا گفته بود که حکومت اسلامی فقط برای آخرت برنامه ندارد بلکه سعادت دنیا را هم خواهد آورد. چهل سال پس از آن روزها، اینک “طبقه مستضعف” که آیت‌الله خمینی آنها را “گردانندگان و برپا دارندگان انقلاب” می خواند نه برای رفاه یا آزادی های اجتماعی که برای رفع گرسنگی شعار می دهند.

در چنین وضعیتی آیت‌الله خامنه ای تعریفی تازه از مستضعف ارائه داده که تا با آنچه آیت الله خمینی می گفت مغایر است. از دیدگاه او مستضعف به معنی فرد فقیر یا کم درآمد نیست: “مستضعفین را بد معنا می‌کنند؛ مستضعفین را به افراد فرودست یا حالا اخیراً -یعنی این چند سال اخیر باب شده- اقشار آسیب‌پذیر [معنا می‌کنند]، یعنی آسیب‌پذیران؛ نه، قرآن مستضعف را این نمی‌داند”.

در معنی‌ای که آیت‌الله خامنه‌ای از مستضعفان ارائه کرده آنها را “وارثان زمین” خوانده و بلافاصله توضیح داده که “این را من عرض بکنم به شما. پیروزی ملّت ایران و پیروزی بسیج و پیروزی این جریان عظیم انقلابی در ایران، تضمین‌شده است”.

آیت الله خمینی زمانی گفته بود “این خطر جدی وجود دارد که در تدوین قوانین و مقررات، در تهیه طرح ها و در مراحل اجرا، منافع خود و وابستگان و افراد هم طبقه خود را بر تأمین منافع محرومان و مستضعفان ترجیح دهند و به تدریج نظام اسلامی را از مسیر اصلی خود یعنی حمایت از محرومان و تأمین عدالت اجتماعی منحرف سازند”.

تغییر تعریف اصطلاح مستضعف که همزاد انقلاب بهمن ۵۷ است یکی از تبعات اعتراضات آبان ۹۸ در ایران است که با اجرای مصوبه شورای هماهنگی سران سه قوه آغاز شد.

خط‌کشی سریع با معترضان کم بظاعت و فقیر که آیت الله خمینی آنها را “مستضعف” می خواند و جدا کردن صف حامیان نظام که آیت‌الله خامنه ای آنها را “مستضعف” می داند، یکی دیگر از تاثیرات اعتراضات آبان ۹۸ بر رهبر جمهوری اسلامی ایران بوده است.

تلاش برای احیا جهاد کشاورزی برای کمک حتی به شهرنشین‌ها

آیت‌الله خامنه‌ای با پیشنهاد احیای جهاد سازندگی موافقت کرده است. جهاد سازندگی در صورت بازگشت در “مناطق محروم و حتی مردم نیازمند مناطق شهری” خدمات خواهد داداما علیرغم اینکه آیت الله خامنه ای در حال تغییر گفتمان چهل ساله “مستضعف” با هدف جدا کردن صف معترضان و جلوگیری از تعبیر آیت الله خمینی است، این واقعیت بر کسی پوشیده نیست که طبقه کم درآمد و فقیر ایران در سال های اخیر افزایش یافته و به گفته دولت اینک ۶۰ میلیون نفر نیازمند دریافت کمک های معیشتی برای زندگی هستند.

این واقعیت را که وضعیت فعلی اقتصادی ایران ناشی از تحریم و سوء‌مدیریت ها به زودی قابل ترمیم نیست، از سوی آیت‌الله خامنه‌ای به اطلاع تولیدکنندگان، کارآفرینان و فعالان اقتصادی ایران و البته شهروندان ایرانی رسیده است. آقای خامنه ای گفته “تصور پایان تحریم‌ها در یکی دو سال آینده خیال باطل” است.

در چنین وضعیتی طرح احیای جهاد سازندگی که مدتی پیش از سوی نماینده رهبر جمهوری اسلامی ایران در وزارت جهاد کشاورزی مطرح شده بود، پیش کشیده شده و آیت الله خامنه ای از آن استقبال کرده است.

یکی از مقام‌های دفتر نمایندگی آیت الله خامنه ای در وزارت جهاد کشاورزی از قول او گفته است “تشکیلات دولتی در این طرح افزایش نیابد و از ظرفیت‌های مردمی استفاده شود”.

بر اساس آنچه از جزئیات این طرح اعلام شده قرار است با احیای جهادسازندگی “این نهاد با محوریت مردم شکل می‌گیرد و رویکرد جهادی دارد و اقدام به خدمت‌رسانی به مناطق روستایی و مناطق محروم و حتی مردم نیازمند مناطق شهری می‌کند”.

جهاد سازندگی پس از انقلاب بهمن ۱۳۵۷ به فرمان آیت الله خمینی برای رسیدگی به مناطق محروم و مردم “مستضعف” تاسیس شد و سپس به شکل یک وزارتخانه درآمد. همزمان با بهبود وضعیت اقتصادی در دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی، نیاز به جهاد کشاورزی کم و این وزارتخانه در وزارت کشاورزی ادغام شد.

حالا با کم شدن توان مالی دولت، نظام حاکم برای نشان دادن حمایت خود از مناطق و مردم مستضعف، مجددا به جهاد سازندگی نیاز پیدا کرده است اما حالا این نیاز فقط به مناطق محروم محدود نیست و دامنه فقر به شهرها هم کشیده شده است.

برخلاف تغییر معنای گفتمانی مستضعف، از دیگر پیامدهای اعتراضات آبان ۹۸ احیای جهاد سازندگی است که یادآور روزهای اول انقلاب و تلاش برای محو خرابی‌های ناشی از جنگ است.

مردمی که در خیابان های ایران به جمع شهدا اضافه شدند

همزمان با تغییر مفهوم مستضعف و احیای جهادسازندگی، “شهید” هم برای تمایز “کشتار میدان ژاله” با حاصل سرکوب اعتراضات آبان ۹۸ مصداقی تازه پیدا کرده. حالا ایرانی هم در شمار شهدا قرار دارند که در خیابان های شهر توسط نیروهای جمهوری اسلامی کشته شده اندمیرحسین موسوی که زمانی نخست وزیر ایران در دوره ریاست جمهوری آقای خامنه ای بود، وقایع آبان ۹۸ را با “کشتار میدان ژاله” در اواخر عصر پهلوی مقایسه کرده است. چند روز پس از این مقایسه آیت الله خامنه ای کشته شدگان این وقایع را در دو گروه دسته بندی کرد: “شهروندان عادی که بدون داشتن هیچگونه نقشی در اعتراضات کشته شدند” و “قربانیان حوادث اخیر نیز که به صورت مسلحانه و در درگیری با نیروهای حافظ امنیت کشته شده اند”.

رهبر جمهوری اسلامی ایران به دبیر شورای عالی امنیت ملی دستور داده که گروه اول “حکم شهید” دارند. شهید مفهمومی پیوند خورده با کسانی که در زمان جنگ با عراق در برابر دشمن خارجی و حفاظت از کشور جان خود را از دست دادند، حالا برای اولین بار در جمهوری اسلامی ایران به شهروندانی اطلاق می شود که در خیابان های این کشور و در زمان اعتراض به وضعیت معیشتی “کشته” شده‌اند. همزمان با تغییر مفهوم مستضعف و احیای جهادسازندگی، “شهید” هم برای تمایز “کشتار میدان ژاله” با حاصل سرکوب اعتراضات آبان ۹۸ مصداقی تازه پیدا کرده است.

تنشها در جامعه ایران به خصوص بعد از اعتراضات پس از گرانی بنزین در ایران و سرکوب خونین آن بدون شک تاثیراتی مانند نکات فوق‌الذکر بر نگاه آیت‌الله خامنه‌‌‌ای در ادراه امور کشور گذاشته است، اما شاید بتوان گفت که این نکات همه پیامدهای آن نیست که به مرور آشکار خواهد شد.

ایران وایر شاهد علوی: هر روز خبر تازه‌ای از آمار جان‌باختگان سرکوب اعتراضات آبان ۱۳۹۸ در ایران منتشر می‌شود. پیش‌تر ایران‌وایر در گزارشی اختصاصی و به نقل از یکی از مقامات استان خوزستان خبر داده بود که ۱۴۸ نفر از معترضان و ماموران در جریان سه روز سرکوب اعتراضات در ماهشهر و شهر‌ک‌های اطراف آن جان‌باخته‌اند که بسیار بیشتر از برآوردها و خبرهای اولیه بود.

شهر صدرا در نزدیکی شیراز یکی از مناطقی است که سرکوب اعتراضات مردم در آنجا دست‌کم از یک جهت بسیار شبیه سرکوب در ماهشهر است: خونین بودن سرکوب و بالا بودن میزان جان‌باختگان.

شیراز و چند شهرک و شهر اقماری آن ازجمله مناطقی در ایران بود که در روزهای شنبه ۲۵ و یکشنبه ۲۶ آبان شاهد اعتراضات مردمی بود. به گفته مقامات امنیتی، شیراز رتبه نخست اعتراضات مردمی را در زمینه «گستردگی نقاط برپایی اعتراضات و مسدود شدن بسیاری از خیابان‌ها» داشت. مردمی که شعارها، مطالبات و کنش‌های آ‌ن‌ها طیف متنوعی را شامل می‌شد. شعارهایی که با اعتراض به گرانی شروع شد و به اعتراض به دولت و حکومت و نظام سیاسی حاکم رسید و در برخی مناطق هم با کنش‌های سیاسی همراه شد که هنوز بر سر مسوول انجام ان اختلاف‌نظر وجود دارد. کنش‌های اعتراضی همچون آتش زدن و تخریب اموال دولتی و ازجمله بانک‌ها که هنوز نمی‌توان با قاطعیت گفت کار بخشی از معترضان خشمگین بوده یا مامورانی که وظیفه‌شان به خشونت کشاندن اعتراضات برای موجه نمایاندن سرکوب آن بوده است.

اما فارغ از اختلاف‌نظر در فقره پیش‌گفته، نشانه‌ای وجود دارد که حاکی از شدت سرکوب اعتراضات در شهر شیراز است. سرکوبی که در بیان کسی که ایرنا کارشناس خبره امنیتی و صاحب‌نظر حوزه مطالعات جنگ شهری می‌نامد منجر گرفتن رتبه اول سرعت عمل در سرکوب معترضان می‌شود. سرعت عملی که با گذشت بیش از یک ماه از آن اعتراضات، اکنون معنایش بهتر از پیش روشن‌تر شده است: کشتن تعداد بیشتری از مردم برای سرکوب سریع‌تر معترضان.

در این گزارش می‌کوشیم از آنچه در جریان دو روز اعتراضات در بخشی از نقاط شیراز ازجمله معالی‌آباد، شهر صدرا، شهرک گلستان و گویم رخ داده است تا حد امکان تصور روشنی به دست بدهیم. تصویری که ازجمله پرده از واقعیت تلخی برمی‌دارد که از زبان شاهدان اعتراض در شهر صدرا بیان می‌شود: سرکوب بسیار خونین اعتراضات در شهر صدرا و جان‌باختن ۸۷ نفر از معترضان در این شهر کوچک در عصر و غروب روز شنبه ۲۵ آبان.

در این گزارش که نسخه کامل آن را اینجا در این لینک می‌توانید بخوانید به تفکیک به اعتراضات در شهر صدرا، مناطق مرکزی شیراز، معالی‌آباد، شهرک گلستان، گویم و کشن پرداخته‌ایم. با کلیک کردن روی لینک‌های زیر می‌توانید گزارش هر بخش را مستقلا مطالعه بخوانید.
شهر صدرا؛ مردم سنگ می‌زدند، آن‌ها شلیک می‌کردند
«معترضین مقابل در ساختمان بسیج تجمع کرده بودند. سنگ پرتاب می‌کردند و شعار می‌دادند. بسیجی‌ها بالای پشت‌بام رفته بودند. تعداد بسیجی‌های بالای ساختمان کم بودند؛ تعدادی بچه کم سن و سال و چند جوان و یک مرد مسن‌تر که گویی فرمانده پایگاه بود. بچه‌ها که سپرهایی در دست گرفته بودند کوچولو و کم سن و سال بودند. به دست همین‌ها هم تفنگ داده بودند. ۱۴ نفر از معترضان که دو نفر از آنان زن بودند از روی درودیوار ساختمان بسیج بالا رفته و وارد آنجا شدند. صدای تیراندازی شدیدی شنیده شد و پشت‌بندش در بسیج باز شد، یک اتومبیل ضد شورش از حیاط بسیج خارج شد و مقابل مردم ایستاد. این مصادف با همان لحظه‌ای بود که هلی‌کوپتر آمده بود بالای پشت‌بام بسیج و مهمات و چند نفر تک‌تیرانداز را پیاده کرد. آن فرد سوار اتومبیل ضد شورش با پرخاش و تهدید از مردم خواست متفرق شوند. مردم شروع کردند به هو کردن و شعار دادن و بسیجی مسلح در واکنش، مستقیم به سمت مردم شلیک کرد. از بالای ساختمان بسیج هم تیراندازی مستقیم به مردم شروع شد. خیلی‌ها زمین افتادند. جلوی چشم من مردم می‌افتادند زمین. تک‌تیراندازها فقط سر و قلب را هدف می‌گرفتند، وحشتناک بود.»

این روایت «راضیه» (نام مستعار)، یکی از زنانی که از ابتدای ظهر شنبه در اعتراضات خیابان صدرا حضور داشت، فشرده آن چیزی است که در آن بعدازظهر خونین در شهر صدرا اتفاق افتاد. صدرا با جمعیتی بیش از ۱۵۰ هزار نفر یکی از شهرهای جدید ایران در شمال‌غربی شیراز واقع شده است. شهری مهاجر‌پذیر که به خاطر پردیس دانشگاه آزاد اسلامی شیراز، دانشگاه علوم پزشکی شیراز و سایت جدید دانشگاه صنعتی شیراز، شهری دانشگاهی هم به حساب می‌آید. دو ویژگی که به نظر «جهاندار» (اسم مستعار)، یکی از ساکنان شهر صدرا موجب شده است اطلاع یافتن از اسم‌ورسم همه جان‌باخته‌های سرکوب اعتراضات در آن شهر بسیار دشوار شود: «بافت شهر به‌گونه‌ای است که می‌توان تصور کرد پیکر بسیاری از جان‌باختگان به شهرها و روستاهای محل اقامت خانواده‌هایشان منتقل شده است و همان‌جا برایشان مراسم گرفته‌اند و عملا در شهر صدرا تعداد کمی اعلان و خبر مرگ می‌توان دید.»

اعتراضات در صدرا از صبح شنبه ۲۵ آبان و با خاموش کردن اتومبیل‌ها سر فلکه سنگی (میدان گُل‌ها) شروع شد. ساعت ده صبح، چند راننده تقریبا هم‌زمان اتومبیل‌هایشان را سر فلکه سنگی خاموش کردند و عملا خیابان بسته شد. مردم دور آن‌ها جمع شدند. بعد از چند دقیقه، رییس کلانتری آمد با راننده‌ها صحبت کرد و از آن‌ها خواست راه را باز کنند. مردم در حمایت از راننده‌ها صحبت کردند و آن‌ها را تشویق به ماندن کردند. ماموران کلانتری آنجا را ترک کردند و به داخل کلانتری برگشتند و درهای آنجا را هم بستند.

«احمدرضا» (اسم مستعار)، که در جریان اعتراضات روز شنبه تا پیش از تشدید درگیری‌ها آنجا بوده است می‌گوید اعتراضات بدون دخالت نیروهای امنیتی تا پیش از ساعت ۳ ادامه داشت: «نمی‌دانم ابتدا بسیجی‌ها به سمت مردم تیراندازی کردند و سپس مردم متوجه پایگاه بسیج شدند یا مردم ابتدا به‌طرف پایگاه بسیج سنگ پرتاب کردند. به‌هرحال هرچه بود از حدود ۳ بعدازظهر، به‌سرعت همه‌چیز تغییر کرد.»

«مهرداد» (اسم مستعار)، می‌گوید فضای اعتراض کاملا آرام بود و مردم که تا زمان می‌گذشت به تعداد آن‌ها افزوده می‌شود بی آن‌که به‌جایی حمله‌ور شوند در حال بیان خواسته‌هایشان بودند: «همه‌چیز خوب بود تا این‌که بسیجی‌ها به سمت مردم حمله‌ور شدند و تیراندازی آن‌ها به مردم شروع شد. این بسیجی‌ها بودند که کشتن مردم را شروع کردند. با شروع خونریزی مردم عصبانی شدند و درگیری شدت گرفت. بعدتر هم آتش زدن بانک شهر، اداره ثبت‌احوال و دفتر امام‌جمعه روز شنبه و روز یکشنبه واکنشی به همان خونریزی بود.»

«آتنا» (اسم مستعار)، یکی از دانشجویانی که در آن ساعت در مسیر خانه‌اش در مولانا به دانشگاه محل تحصیلش در اعتراضات گیر افتاده است می‌گوید: «ساعت ۳ داشتم می‌رفتم دانشگاه، تاکسی تا سر فلکه سنگی رفت و گفت دیگر نمی‌توانیم برویم خیابان‌ها بسته است. مردم خیابان‌ها را با آتش زدن لاستیک‌ها بسته بودند.»

آتنا می‌گوید درحالی‌که از فلکه سنگی پای پیاده به‌طرف مولانا راه می‌افتد تا به خانه‌اش برگردد سر چهارراه پمپ‌گاز (چهارراه‌ مولانا) یکی از کسانی را که گلوله خورده بود می‌بیند: «حدود ۳:۱۵ آمبولانسی که داشت از کنار من رد شد با دیدن پسری که دستش را آتل بسته بود و سروصورتش خونی بود ایستاد. پرستار که پیاده شد، پسر جوان به او گفت من چیزیم نیست جلوتر زدند چند نفر را کشتند به آن‌ها برسید. این پسر یکی از کسانی بود که مقابل در بسیج به آنان شلیک شده بود سه نفر همان‌جا درجا کشته شده بودند و تعدادی ازجمله این پسر زخمی شده بودند.»

به گفته آتنا مردم داشتند به‌طرف پایگاه بسیج سنگ پرتاب می‌کردند و در مقابل از بالای پشت‌بام پایگاه بسیج داشتند به مردم شلیک می‌کردند. «گاز اشک‌آور زیادی زده بودند. من برای فرار از گاز اشک‌آور رفتم داخل یک مغازه و مدتی همان‌جا ماندم. دقیق یادم نیست چند دقیقه طول کشید که هلی‌کوپتر آمد. از پشت شیشه مغازه بیرون را می‌دیدیم. هلی‌کوپتر روی پشت‌بام بسیج مهمات پیاده کرد؛ اما من ندیدم که از هلی‌کوپتر شلیک کنند. گاز اشک‌آور شدید بود و نمی‌توانستیم بیرون بروم اما وقتی بیرون آتش روشن کردند، وضعیت کمی قابل‌تحمل‌تر شد، من با مقنعه خیس جلوی صورتم از آن مغازه بیرون آمدم. حدودا ساعت ۵ شده بود.»

«امین» (اسم مستعار)، از مغازه‌داران خیابان مولانا می‌گوید صبح فضای خیابان مولانا عادی بود، اما از ظهر کم‌کم وضع بحرانی شد و می‌شد و حول‌وحوش ساعت ۳ وضعیت شبیه مناطق جنگی شده بود. «با آمدن هلی‌کوپتر وحشت زیادی بر مردم حاکم شد، گفته شده است از هلی‌کوپتر به مردم شلیک شد. من ندیدم و تنها چیزی که مطمئن هستم این بود که هلی‌کوپتر برای پایگاه بسیج مهمات آورد و البته هم‌زمان چند نفر هم از هلی‌کوپتر پایین پریدند که بعدا فهمیدیم تک‌تیراندازهای بودند که مردم را تک‌تک کف خیابان هدف گرفتند و خیلی‌ها را کشتند. مردی داشت با فریاد اعتراض می‌کرد، لهجه‌اش به لُرها می‌خورد. اکثریت جمعیت صدرا تُرک قشقایی و لُر هستند. زنی هم کنار دستش روی زمین نشسته بود. من دیدم مرد را هدف گرفتند و وقتی افتاد زنش بالای سرش زار می‌زد او هم افتاد. نمی‌دانم کشته شدند یا نه. از ما دور بودند و کسی نمی‌توانست به آن‌ها نزدیک شود.»

آتنا می‌گوید پس از بیرون آمدن از آن مغازه و درحالی‌که تلاش داشته از راه‌های فرعی امن خودش را به خانه برساند، پدرش با او تماس می‌گیرد: «تا زمانی که داخل آن مغازه پناه گرفته بودم چند باری باهم صحبت کردیم و وقتی هم داشتم می‌آمدم بیرون به او خبر دادم. گفت برادرت هنوز نیامده است خانه هرچند مغازه را از دو ساعت پیش بسته است. به خانه برنگشتم. من و پدرم جداگانه تا حدود ساعت ۸ شب دنبال برادرم می‌گشتیم. به درمانگاه‌ها و بیمارستان‌ها سر زدیم. صدای شلیک قطع نمی‌شد. من خودم حدود ۸ شب دیدم دفتر امام‌جمعه و اداره ثبت اسناد رسمی و بانک شهر را سر فلکه سنگی آتش زدند. حتی لباس سیاه امام‌جمعه را دیدم که از دفترش بیرون آوردند و در خیابان آتش زدند.»

همان شب تعدادی زیادی زخمی و کشته به بیمارستان ابوعلی سینا که با نام بیمارستان پیوند اعضا شناخته می‌شود منتقل می‌شوند. به گفته «آناهیتا» (از کادر درمانی این بیمارستان) شلیک‌ها بیشتر به سر و قلب بود: «گویی عامدانه و به‌قصد کشت افراد را هدف گرفته بودند. بیشتر جان‌باختگان مردان جوان بودند. چند زن، مردان پا به سن گذاشته و دست‌کم یک کودک هم بود. می‌گویم دست‌کم چون من همه کشته‌ها را ندیدم و نمی‌توانم ترکیب دقیق کشته‌ها را به لحاظ سنی یا جنسی به شما بگویم و شیفت روز شنبه من هم ساعت {…} تمام شد و نمی‌دانم بعد از من چه تعداد از زخمی‌ها در اتاق عمل کشته شدند و یا چند نفر را بعد از تمام شدن شیفت من به بیمارستان منتقل کردند. تا وقتی من سرکار بودم ۲۸ جنازه به سردخانه منتقل شد. البته بعدا از همکاران شنیدم شب تعداد جنازه‌ها به ۸۷ تن رسیده است. البته نهادهای امنیتی کادر بیمارستان را تهدید کرده‌اند که نباید در مورد آنچه در آن روزها دیده‌اند جایی صحبت کنند.»

مهرداد می‌گوید همه شلیک‌ها به‌سوی مردم از بالای پشت‌بام پایگاه بسیج بود. به گفته مهرداد جز سه نفر که مقابل در بسیج کشته شدند هرکسی کشته شد از پشت‌بام هدف قرار گرفت: «بسیجی یا پاسداری که پس از باز شدن ناگهانی در بسیج، با یک اتومبیل ضد شورش آمد بیرون پس از این‌که مردم به هشدارهایش توجهی نکردند مستقیم به‌طرف مردم شلیک کرد. سه نفر که جلوتر بودند آنجا کشته شدند و عده‌ای هم پشت سر آن‌ها زخمی شدند. بقیه تیراندازی‌ها از پشت‌بام بسیج بود. پس از آمدن هلی‌کوپتر، تیراندازی شدت گرفت. وضعیت وحشتناکی بود. مردم بی‌سلاح بودند و راحت به زمین می‌افتادند. کسی تصور نمی‌کرد این‌طوری به آن‌ها شلیک شود.»

آتنا می‌گوید در تلاش برای یافتن ردی از برادرش به کلانتری هم مراجعه می‌کند: «درها را بسته بودند و چراغ‌ها هم خاموش بود، خیلی در زدم و داد زدم که برادرم گم شده است و کمک نیاز دارم اما نه کسی در را باز کرد و نه حتی از پشت در پاسخی شنیدم. چشمانشان را بسته بودند و گوش‌هایشان را گرفته بودند تا کشتار مردم تمام شود و بعد بیایند امنیت قاتلان را برقرار کنند.»

احمدرضا می‌گوید تردید دارد آن‌هایی که بانک‌ شهر و اداره ثبت را آتش زدند مردم بنامد هرچند مردم عصبانی بودند اما این‌ها خیلی حرفه‌ای بودند: «چفیه دور سرشان بسته بودند و موادی دستشان بود که شدت و حجم آتش را صد برابر می‌کرد و اصلا شبیه بنزین یا نفت نبود. چون قدرت آتش‌زایی آن خیلی خیلی بالا بود.»

آناهیتا می‌گوید با یکی از زخمی‌ها که زنی میانسال بود صحبت کرده است. به گفته آناهیتا این زن وضعیت وخیمی داشته است و از درمانگاه ابی‌طالب به آنجا منتقل شده بود: «می‌گفت تاکسی او را جایی که خیابان مسدود شده بود پیاده کرده است. این خانم می‌گفت تیراندازی شدید بود و او اصلا نمی‌دانست چکار باید بکند و چگونه خودش را به خانه‌اش برساند و در همین فکر و خیال بوده که گلوله‌ای به شکمش اصابت می‌کند و نقش زمین می‌شود. او را به اتاق عمل بردند، نمی‌دانم زنده مانده است یا نه. کسی جرات ندارد زیاد سوال بپرسد. تهدید کرده‌اند که نباید صحبت کنیم.»
«سمیه» (نام مستعار)، یکی از کسانی که آن روزها، {…} بیمارش را در بیمارستان پیوند اعضا همراهی می‌کرد می‌گوید آن روز وضعیت بیمارستان خیلی به‌هم‌ریخته بود، زخمی بسیار زیادی را آورده بودند و به خاطر مشغول بودن پزشکان، گفته شد جراحی {…} او که قرار بود یکشنبه صبح انجام شود به دوشنبه موکول شد. گفتند پزشکان و کادر خیلی خسته هستند و معلوم نیست اصلا تا فردا هم اتاق عمل خالی پیدا شود: «یکشنبه صبح با سرپرستار بخش صحبت کردم، گفت خیلی‌ها را کشته‌اند و اگر امروز هم شهر شلوغ شود معلوم نیست عمل {…} فردا هم انجام شود. خودم را به‌سادگی زدم و گفتم بیمارستان به این بزرگی نباید با چند تا زخمی دچار مشکل شود، اینجا بیش از ۲۰۰ تا پزشک دارد. با عصبانیت برگشت و جواب داد کلی آدم کشته شده‌اند! هیچ بیمارستانی نمی‌تواند در یک شب به بیش از ۸۰ کشته و دو برابر آن زخمی سرویس بدهد. شما دعا کن مادرت عمل شود، به ما طعنه نزن.»
راضیه، معترضی که روز شنبه تقریبا تمام طول روز همراه معترضان بوده است هم می‌گوید در اعتراضات روز شنبه در صدرا پیش از ساعت ۳ هم تیراندازی پراکنده صورت می‌گرفت اما احتمالا با گلوله‌های مشقی بود چون کسی آسیبی به آن شکل ندید. بعد ورق برگشت: «مردم سمت بسیج رفتند، تقریبا ۱۴ نفر ازجمله دو زن که به نظر دانشجو می‌رسیدند از دیوار بسیج رفتند بالا. صدای تیراندازی شدیدی آمد، کسی از آن ۱۴ نفر بیرون نیامد و اصلا نمی‌دانیم کشته شدند، زخمی شدند یا چه اتفاقی برایشان افتاد.»

راضیه می‌گوید پس از چند دقیقه، در بسیج باز شد و یک اتومبیل ضد شورش از حیاط بسیج خارج شد و مقابل مردم ایستاد. به گفته راضیه این مصادف با همان لحظه‌ای بود که هلی‌کوپتر آمده بود بالای پشت‌بام بسیج و مهمات و چند نفر تک‌تیرانداز را پیاده کرده بود: «آن فرد سوار اتومبیل ضد شورش با پرخاش و تهدید از مردم خواست متفرق شوند. مردم شروع کردند به هو کردن و شعار دادن و بسیجی مسلح در واکنش، مستقیم به سمت مردم شلیک کرد. از بالای ساختمان بسیج هم تیراندازی مستقیم به مردم شروع شد. خیلی‌ها زمین افتادند. جلوی چشم من مردم می‌افتادند زمین. تک‌تیراندازها فقط سر و قلب را هدف می‌گرفتند، وحشتناک بود. خیلی از مردم فرار کردند.»

احمدرضا می‌گوید کودکی که روپوش مدرسه تنش بود و نمی‌داند در راه خانه‌اش بوده است یا از سر کنجکاوی به محل اعتراضات جمع معترضان نزدیک شده بود را دیده است که پس از شروع تیراندازی از وحشت گوشه‌ای نزدیک جدول خیابان کز کرده و روی زمین نشسته بود: «بعد در خبرها دیدم این کودک نامش محمد داستان‌خواه بود و تک‌تیراندازها قلبش را هدف گرفته بودند. آنچه من آن لحظه دیدم این بود که این بچه را همراه کوک دیگری که او هم لباس فرم مدرسه به تن داشت وقتی از وحشت تیراندازی روی زمین نشسته بودند هدف گرفتند و محمد در همان حالت نشسته روی زمین ولو شد. این‌ها واقعا آدمکش بودند. آدمکش‌های وحشی …»

آناهیتا می‌گوید یکی از دوستانش که در یکی از مراکز درمانی خصوصی کوچک در صدرا کار می‌کند به او گفته است روز شنبه ۷۰ زخمی را به این مرکز برده بودند: «می‌گفت چند تن از پزشک‌ها به خاطر راه‌بندان سر کار نیامده بودند و کار آن‌ها خیلی سخت‌تر شده بود. مجروحان اکثرا از بالاتنه زخمی شده بودند. به گفته او از آن جمع، ۱۰ نفر با وضعیت خطرناک و درحالی‌که امیدی به زنده‌ ماندنشان نبود به بیمارستان پیوند اعضا اعزام شدند. این‌ها خونریزی داخلی داشتند و در آن بلبشو معلوم نبود چکار می‌شد برای آن‌ها کرد.»

آناهیتا می‌گوید به گفته همین دوست و همکارش، همراهان مجروحان اصرار داشتند در همان مراکز درمانی کوچک خدمات بگیرند چون از این وحشت داشتند در صورت بردن فرد زخمی به بیمارستان پیوند اعضا، پس از درمان آن‌ها را بازداشت کنند: «می‌گفت یکی از مجروحان باید به بیمارستان برده می‌شد. وسط راه همراهش او را برگردانده بود و می‌گفت تماس گرفتم گفته‌اند مامور زیادی مقابل بیمارستان و داخل بخش‌ها هستند. دکتر عصبانی شد و سر همراه فرد مجروح داد زد که این اینجا می‌میرد، زنده زندانی‌اش بهتر است یا مرده‌اش؟» به گفته آناهیتا آن‌چنان‌که دوستش به او گفته است این مجروح درنهایت در کشاکش بردن به بیمارستان و به خاطر تاخیر پیش از حد و شدت جراحت، پیش از رسیدن به بیمارستان پیوند اعضا جان‌ می‌بازد.

جهاندار می‌گوید زخمی‌هایی را می‌شناسد که از ترس بازداشت، اصلا به مراکز درمانی مراجعه نکرده‌اند و اگر گلوله ساچمه‌ای خورده‌اند خودشان ساچمه‌ها را از دست و پایشان با تیغ درآورده‌اند: «آن‌ها هنوز هم می‌ترسند. ماموران از روز دوشنبه ۲۷ برای گرفتن تصاویر دوربین‌های مداربسته به مغازه‌ها و درمانگاه‌ها مراجعه کردند و بازداشت‌های گسترده هم بعدا از آن شروع شد.»
«مدیر بیمارستان که موقعیتی جهانی دارد و هر جای دنیا اراده کند می‌تواند کار و زندگی کند باید صحبت کند. وجدان پزشکی اینجا هیچ معنایی ندارد. او که می‌داند از ظهر دوشنبه ۲۵ آبان تا اوایل بامداد روز بعدش سه‌شنبه بیش از ۸۰ جنازه تحویل سردخانه تحت مدیریتش شده است چرا حرف نمی‌زند؟» دکتر «احسن» (نام مستعار)، یکی از پزشکان این بیمارستان که می‌گوید روز شنبه در بیمارستان حضور داشته است می‌گوید همه اینجا می‌دانند چه رُخ داده است اما تنها عده کمی هستند که می‌توانند بدون ترس از آنچه دیده‌اند حرف بزنند: «دکترها و کادر درمان آن عصر و شب هرچه در توان داشتند انجام دادند. آن‌ها برای کشتن شلیک کرده بودند و کاری بیشتر از این نمی‌شد در بیمارستان کرد. برخی مجروح‌ها هم دیر منتقل شدند و برای همین درمان موثر واقع نشد و تعداد زیادی هم وقتی به بیمارستان رسیدند تمام کرده بودند.»

به گفته راضیه روز یکشنبه صبح ظاهرا همه‌چیز آرام بود و عبور و مرور برقرار بود. خیابان‌ها را پاک کرده بودند و ردی از خون یا لاستیک‌های سوخته شده باقی نمانده بود. نیروهای سپاه همه‌جا را قرق کرده بودند. همه لباس فرم سپاهی به تن داشتند. ساعت یک دوباره اعتراضات به‌صورت پراکنده شروع شد و گاز اشک‌آور زدن شروع شد. این وضعیت تا حدود ساعت ۴ بعدازظهر ادامه داشت: «سپاهی‌ها به‌صورت خطی از سمت بسیج می‌آمدند تا مردم را متفرق کنند. من اهل صدرا هستم و بسیاری از بسیجی‌های اینجا را می‌شناسم. برخی از این‌ها در میان معترضان بودند. در این تعقیب و گریزها، این بسیجی‌ها مردم را تحریک می‌کردند ساختمان شهرداری و بانک صادرات را آتش بزنند. من و چند نفر از دوستانم که این‌ها را می‌شناختیم نمی‌توانستیم بگوییم این‌که داد می‌زند آتش بزنیم خودش بسیجی است چون می‌دانستیم ممکن است بقیه بریزند سرش و او را بکشند. کاری از دستمان ساخته نبود. بعد از حمله به بانک صادرات و تخریب آن، حمله به مردم شروع شد.»

تعقیب و گریزها و درگیری‌های روز یکشنبه به‌صورت پراکنده تا ساعت ۸ شب ادامه می‌یابد ولی برخورد نیروهای امنیتی که امروز بیشتر سپاهی بودند و تعدادی گارد ویژه نیروی انتظامی بیشتر با تفنگ ساچمه‌ای بود اما به گفته راضیه این به این معنا نبود که روز یکشنبه کسی در صدرا کشته نشد: «یک خانمی که در پارمیدا مغازه داشت و داشت بچه‌ بیمارش را می‌برد بیمارستان همان غروب یکشنبه در پاسداران هدف قرار گرفت و جان باخت. کسانی که جنازه‌اش را دیده بودند به من گفتند به سرش شلیک شده بود. دوستانم می‌گفتند علاوه بر آن خانم، یک مرد جوان دیگر هم در پاسداران گلوله خورده بود و همان‌جا جان‌باخته بود»

درگیری‌های روز یکشنبه در خیابان پاسداران، حدفاصل چهارراه پمپ گاز تا فلکه سنگی، خیابان مولانا دو طرف چهارراه پمپ‌گاز و بلوار دانش حدفاصل فلکه سنگی تا بازارچه زندیه بود. به گفته راضیه در روز یکشنبه هم دست‌کم ۷ نفر از معترضان یا کسانی که حتی جز معترضان نبودند کشته شدند: «جنازه‌ها را ماموران خودشان جمع کردند. معلوم نیست واقعا چه تعداد از خانواده‌ها می‌دانند عزیزانشان کشته شده‌اند. هنوز پدر و مادرهایی هستند که امیدوار هستند عزیزانشان زندانی باشند. برخی را کشته‌اند اما هنوز برای خانواده‌هایشان وضعیت معلوم نیست. یکشنبه تا حدود ۱۱ شب هنوز تعدادی مردم بیرون بودند و بعد باران مردم را پراکنده کرد. دوشنبه دیگر خبری نبود همه خیابان‌ها را چنان قُرق کرده بودند که امکان هیچ کاری نبود.»

ما هنوز نام بسیاری از جان‌باختگان شهر صدرا را نمی‌دانیم همچنان که از ۱۴۸ جان‌باخته ماهشهر نام تعداد بسیار کمی را می‌دانیم. این نام ۷ نفری است که به‌عنوان جان‌باخته شهر صدرا به دست ما رسیده است. با ذکر این نکته که ما به‌طور مستقل قادر به تائید هویت و نام ۴ جان‌باخته‌ نخست نیستیم.

آقای «پناهی» (نام کوچک نامعلوم)، متولد شهرستان خرامه، کارمند پیشین بخش تخلفات شهرداری صدرا. گفته می‌شود این همان مرد میان‌سالی است که در یکی از ویدیوهای منتشرشده از شهر صدرا با پیراهن قهوه‌ای و زیرپوش سفید گلوله خورده و به زمین افتاده است. این ویدیو را می‌توان در این فیلم دید.
«حسین حیدری»، ساکن شهرک قصر قمشه شهر صدرا از طایفه کشکولی ایل قشقایی.

آقای «عباسی» (نام کوچک نامعلوم) از لُرهای شهر صدرا.

کودک دانش‌آموزی با نام فامیلی «دبیری» که پدرش در شهر صدرا معلم هست

«محمد داستان‌خواه»، کودک دانش‌آموزی که پیش‌تر گزارش‌های زیادی درباره او ازجمله این جا منتشر شده است.

«مجید هاشمی»، جوان ۳۱ ساله ساکن فاز ۲ شهر صدرا از ایل قشقایی که دو کودک خردسال از او به جا مانده است.

«علی‌رضا انجوی»، جوانی ۲۶ ساله که یک هفته پس از جان‌باختنش خبر مرگ او به مادرش داده شد.
معالی‌آباد؛ مردم را با تیر زدند، مردم را کشتند
یکی از مهم‌ترین ویدیو‌های اعتراضی مربوط به شیراز و به‌طور مشخص منطقه معالی‌آباد، ویدیویی ۲۰ ثانیه‌ای است. ویدیویی افشاگر که هر آنچه را که باید بدانیم به ما می‌گوید: «شیراز، شلیک نیروی انتظامی به مردم. کلانتری معالی‌‌آباد داره شلیک می‌کنه به مردم. کلانتری معالی‌آباد مردم رو زده زیر تیر. مردمُ با تیر زدند، مردمُ با تیر زدند، مردم، با تیر زدند…» صدای کسی که ویدیو را می‌گیرد و رویش گزارش می‌دهد. اول خبری است بعد هیجانی و نگران و سپس نومید و دلگیر. وقتی صدایش دلگیر می‌شود که می‌بیند «مردم»ی که با تیر زده‌اند بی‌جان شده است، لحظه هولناک مواجه با مرگ کسی که نباید می‌مرد.

تجمعات در معالی‌آباد، روز شنبه ۲۵ آبان‌ماه شروع شد. تمرکز این تجمعات ابتدا بالای پل معالی‌آباد بود و بعد به سرتاسر بلوار معالی‌آباد کشیده شد، از پل معالی‌آباد تا میدان احسان و برخی از خیابان‌های فرعی آن. تجمعاتی کاملا مسالمت‌آمیز که با بستن خیابان‌ها همراه بود و تا ظهر به همین ترتیب ادامه داشت اما تجمع در معالی‌آباد همچون برخی از نقاط دیگر شیراز از حوالی ظهر و با حمله ماموران به مردم به خشونت کشیده شد. آن‌چنان‌که در ویدیوی زیر می‌بینیم مقابل کلانتری به‌یک‌باره صدای تیراندازی بلند می‌شود و مردم پراکنده می‌شوند و کسانی شروع می‌کنند به سنگ‌اندازی به کلانتری.

اما خشونتی که با تیراندازی پلیس شروع شد فوری‌ترین نتیجه‌اش، جان‌باختن «مهدی نکویی»، جوان ۲۳ ساله‌ای بود که همراه گروهی دیگر از مردم در جمع معترضان نزدیک کلانتری گلدشت در معالی‌آباد در حال شعار دادن بود. این جوان همان مردمی است که در ویدیوی پیشین مردی هراسان از تیرخوردنش می‌گفت. فیلمی که از دقایق یا ساعاتی پیش از گلوله خوردن مهدی نکویی منتشرشده نشان می‌دهد او و جمعی دیگر از معترضان کنار آتشی ایستاده‌اند و درحالی‌که دست می‌زنند شعار می‌دهند: «شیرازی بسه دیگه غیرتت‌رو نشون بده» و بعدتر شعار «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران»

گلوله خوردن مهدی نکویی و جان‌باختنش موجب خشمگین شدن مردم شده و جمعی از آنان به سمت کلانتری هجوم برده و به‌طرف آن سنگ پرتاب می‌کنند. ماموران داخل کلانتری پناه گرفته و مردم تلاش می‌کنند درهای آن را بشکنند و موفق نمی‌شوند اما کسانی آن‌چنان‌که در ویدیوهای بعدی مشخص است چند تا از اتومبیل‌های پارک شده پلیس را در پارکینگ مقابل کلانتری آتش می‌‌زنند.

مشخص نیست چه قدر طول می‌کشد تا این آتش چند اتومبیل دیگر را هم بگیرد اما آشکار است که ساعت ۳:۱۰ دقیقه بعدازظهر، آن‌چنان‌که در ویدیوی زیر می‌بینیم چند اتومبیل پلیس پارک شده مقابل کلانتری در آتش می‌سوزند، درهای کلانتری بسته است و خبر چندانی هم از معترضان و یا ماموران امنیتی نزدیک کلانتری دیده نمی‌شود.

دقایقی بعد چند موتور یگان‌ویژه دیده می‌شوند و مامورانی که در سمت راست کلانتری موضع گرفته‌اند و مردم معترض در سمت دیگر با فاصله نسبتا زیاد از کلانتری دیده می‌شوند و اتومبیل‌های پلیس مقابل کلانتری همچنان در حال سوختن هستند. نه صدای شلیکی شنیده می‌شود و نه سنگی پرتاب می‌شود.

در ویدیوی بعدی پلیس، مردم معترض به سمت نیروهای یگان‌ویژه و پلیس هجوم آورده و نیروهای هراسان از خشم مردم در حال فرار به داخل کلانتری هستند. در همان حال صدای تیراندازی و رگبار شنیده می‌شود و مردمی که در حال هجوم به سمت کلانتری بودند متوقف‌شده و عده‌ای پا پس می‌کشند.

اعتراضات البته به مقابل کلانتری گلدشت ختم نمی‌شود و چنان‌که اشاره شد سراسر بلوار معالی‌آباد و برخی از فرعی‌های منتهی به آن را دربرمی‌گیرد. تجمعاتی که تا نزدیک بامداد یکشنبه ادامه داشت. گاهی سراسر بلوار یا بخش‌های از آن در کنترل مردم بود و گاهی در کنترل نیروهای امنیتی. گاهی زدوخورد درمی‌گرفت و گاهی ماموران از دور نظاره‌گر بودند و نمی‌توانستند یا نمی‌خواستند مداخله‌ای بکنند؛ اما آن‌چنان‌که خانم «آویده» (نام مستعار)، یکی از معترضان ساکن معالی‌آباد می‌گوید تصویر کلی این اعتراضات در دو روز شنبه و یکشنبه در معالی‌آباد تکرار همان الگوی درگیری مقابل کلانتری گلدشت است: «مردم وقتی خشمگین می‌شدند و به نیروهای امنیتی هجوم می‌بردند یا با کسانی که بانک‌ها را آتش می‌زنند همراهی می‌کردند که موردحمله قرارگرفته و با استفاده از باتوم و شلیک گاز اشک‌آور و گلوله‌های ساچمه‌ای و جنگی با آنان برخورد می‌شد.»

«راحله» (نام مستعار)، از مادران میانسالی که در آن دور روز شاهد اعتراضات بوده است می‌گوید شنبه‌شب، مردم معترض در بلوار حضور داشتند و عملا خیابان را بسته بودند: «یک تعدادی از جوانان معترض با بردن گلدان‌های کنار خیابان به وسط خیابان و شکستن گلدان راه‌بندان ایجاد می‌کردند و از راننده‌ها خواهش می‌کردند تردد نکنند. همین جوانان فرعی‌ها به‌طرف فرهنگ‌شهر، خیابان خلبانان و خیابان دوستان را هم به همین ترتیب بسته بودند.»

راحله می‌گوید که معترضان کاری به اموال خصوصی مردم نداشتند: «حتی در برداشتن گلدان‌ها هم تنها گلدان‌ بانک‌ها را برمی‌داشتند و کاری به مغازه‌های مردم نداشتند؛ مثلا موردی که من دیدم در همین بلوار یک قنادی کنار بانک ملی و بانک مسکن است که وقتی یکی از جوان‌ها آمد گلدان نزدیک مغازه‌اش را بردارد، طرف گفت این گلدان بانک نیست و آن‌ها گلدان را سرجایش گذاشتند.»

راحله می‌گوید او آن شب ندیده است در بلوار معالی‌آباد ساختمان هیچ بانکی را آتش بزنند و تنها داخل بانک می‌رفتند و میز و صندلی و کامپیوتر‌های بانک را بیرون آورده و همان وسط خیابان آتش می‌زدند: «جوان‌ها به مردمی که نظاره‌گر بودند می‌گفتند تماشاچی نمی‌خواهیم بیایید وسط خیابان. در یک مورد وقتی داشتند وسایل بانک گردشگری را بیرون می‌آوردند یک خانم پا به سن گذاشته‌ای با صدای بلند به جوانان معترض گفت چرا این وسایل را آتش می‌زنید؟ این‌ها بیت‌المال است. یکی از جوان‌ها در پاسخ برگشت به این خانم گفت “عامو چی داری می‌گی؟ این نه بیت من است نه بیت توست، این مال جهانگیریه و خوب هم می‌کنیم آتش می‌زنیم. همین شماها به زندگی ما گند زدید، بس نیست؟”»

راحله می‌گوید البته هیچ سند بانکی از بین نرفت و همه‌اش کمی تیروتخته بود و کامپیوتر: «یکی از کارمندان بانک {…} شعبه بلوار معالی‌آباد که اکنون به‌صورت موقت در شعبه چهارراه {…} کار می‌کند به من گفت این‌ها از چند روز قبل گفته بودند هر آنچه اسناد مهم بانک است را در گاوصندوق بگذارید و بعد از بانک بیرون بیایید. خودشان می‌دانستند اتفاقاتی دارد می‌افتد.»

به گفته خانم راحله، یگان‌ویژه کمی دورتر ایستاده بودند اما در آن ساعات دخالتی نکردند و تنها نظاره‌گر بودند: «حضور مردم تا نیمه‌شب ادامه داشت. جالب این‌که دو خانم در طول شب دم خیابان خلبانان ایستاده بودند و رانندگان را راهنمایی می‌کردند که خیابان بسته است تا برگردند و دچار مشکل نشوند.»

راحله می‌گوید بعد از نیمه‌شب و وقتی‌که مردم کمی در خیابان مانده بودند گارد ویژه تعقیب و گریز را با معترضان شروع کرد و تا ساعت ۲ شب هم این تعقیب‌و‌گریز ادامه داشت: «ماموران مردم را داخل مجتمع‌ها هم تعقیب می‌کردند و ساکنان هم به خاطر همین در بلوک‌هایشان را به روی جوانان معترض گشوده بودند تا بچه‌ها بتوانند وارد شوند و از دست ماموران بگریزند.»

راحله می‌گوید رفتگران شهرداری ناچار شده بودند پس از پایان تعقیب‌و‌گریز و بعد از پراکنده شدن مردم، طول بلوار را پاک کنند و موانع پخش‌شده در طول خیابان را بردارند: «نیمه‌شب به خانه که برمی‌گشتم دیدم داخل مجتمع‌ ما حدود ده‌ رفتگر آماده نشسته بودند، فکر کردم به خاطر درگیری‌ها نتوانسته‌اند به خانه‌شان بروند اما گفتند شهرداری آن‌ها را مامور کرده است بعد از تمام شدن اعتراضات، بلوار را تمیز کنند. صبح یکشنبه خیابان تمیز شده بود هرچند دوباره با شروع اعتراضات به همان حالت شب قبل بازگشت.»

به گفته راحله یکشنبه صبح خیابان بسیار خلوت بود و هیچ اتومبیلی در معالی‌آباد دیده نمی‌شد و روی پل هوایی احسان هم اتومبیل‌ها کیپ‌ تا کیپ متوقف شده بودند: «صدای تیراندازی از طرف چهارراه زندان عادل‌آباد می‌آمد. گویا درگیری معترضان و ماموران در آن چهارراه از صبح زود شروع شده بود و چیز عجیب هم برای من در آن وضعیت، زوزه سگی بود که از صدای تیراندازی ترسیده بود. دو توله داشت و ظاهرا نگران آن‌ها بود.»

راحله می‌گوید از ظهر به بعد وضعیت به شکل شب پیش بازگشت: «تمام خیابان پر شد از لاستیک سوخته. نرده‌های کنار بانک‌ها را از جا کندند و گلدان‌ها مربعی را هم شکستند و بلوار را بستند.»

خانم «نسرین» (نام مستعار)، یکی از ساکنان دیگر معالی‌آباد می‌گوید روز یکشنبه، تجمع معترضان نزدیک ظهر و در حوالی میدان احسان سر خیابان بهاران شروع شد و پس‌ازآن در بخش‌های دیگر بلوار هم تجمعاتی شکل گرفت: «نکته جالب‌توجه این‌که برخلاف روز شنبه که پلیس برای سرکوب معترضان وارد عمل شد، روز یکشنبه باوجوداینکه کلانتری گلدشت وضعیت عادی داشت اما تا شب من ماموری ندیدم که به تجمعات نزدیک شود یا به مردم حمله کنند.»

نسرین می‌گوید تحلیل مردم حاضر در خیابان این بوده است که چون درگیری در دیگر مناطق شیراز خیلی شدید در جریان بوده است، هیچ ماموری برای سرکوب مردم به خیابان معالی‌آباد اعزام نشد. به گفته نسرین مردم معترض گاهی شعار می‌دادند و گاهی فقط در طول و عرض خیابان در تردد بودند؛ «برخی مثل من فقط تماشاچی بودند اما یک تعدادی جوان که اکثرا سن و سال آن‌ها به زیر بیست سال می‌خورد، شکستن در بانک‌ها، تخلیه وسایل و میزهای آن‌ها و آتش زدن آن‌ها را در وسط خیابان شروع کردند.»

راحله هم می‌گوید این جوانان کامپیوترها، مانیتورها و چیزهای دیگر را از بانک بیرون آورده و در آتش می‌انداختند و این روند تا شب ادامه داشت: «تظاهرکنندگان حتی با کندن تابلو‌های تبلیغاتی و گذاشتن صندلی‌های بانک‌ها در وسط خیابان، راه را کاملا مسدود کردند. اعتراضات چند ساعت همین‌طوری طول کشید و بعد با باریدن باران و شلیک تیر هوایی مردم که خسته هم شده بودند خیابان را ترک کردند.»

اما به گفته «امیرحسین» (نام مستعار)، روز یکشنبه وضعیت در پل معالی‌آباد با داخل بلوار دست‌کم از یک‌جهت بسیار متفاوت بود: «روز یکشنبه بالای پل پر از مامور بود پر از مامور بود. سمت صنایع الکترونیک روبروی در ورودی شرکت، جمعی از معترضان آتش روشن کرده بودند. بعد از میدان معترضان خیابان را با کنده‌های درخت و لاستیک‌های ماشین سنگین که آتش زده بودند کاملا بسته بودند.»

امیرحسین می‌گوید حدود ۶ عصر داخل معالی‌آباد مردم در خیابان حضور داشتند و شعارهای ضد حکومت می‌دادند: «شعارها برای بنزین نبود، روز قبلش مهدی نکویی را کشته بودند و شایعه بود کسانی دیگر هم کشته شده‌اند و مردم خشمگین بودند و شعارها علیه حکومت و کاملا براندازانه بود.»

«مرجان» (نام مستعار)، یکی دیگر از شاهدان عینی است که روز یکشنبه برای دیدن خواهرش به معالی‌آباد رفته و رویدادها آن روز را دیده است: «یکشنبه ساعت ۱۱ صبح رسیدم به پل معالی‌آباد، بسیج و نیروهای گارد ویژه روی پل بودند و اگر چند جوان را می‌دیدند دنبالشان می‌کردند. از سمت پل به سمت میدان احسان رفتم. لاستیک سوزانده بودند و در خیابان سنگ بود، اما اتومبیل تک‌وتوک رد می‌شدند. بانک‌ها هم نسوخته بود فقط شیشه‌ها شکسته بود و البته گلدان‌ها، بنرهای تبلیغاتی و علائم راهنمایی را هم شکسته بودند.»

مرجان می‌گوید اول خیابان معالی‌آباد از سمت پل، شیشه‌های دفتر مخابراتی دستغیب را شکسته بودند و یک کیوسک بانک شهر را هم آتش زده بودند. به گفته مرجان اعتراضات از حدود دو بعدازظهر شدت گرفت: «سر بهاران تقاطع معالی‌آباد، حدود ظهر دود زیادی دیده می‌شد. وقتی رفتیم دیدیم وسایل بانک را بیرون آورده و وسط خیابان آتش زده‌اند. آنجا چیز سالمی باقی نمانده بود. یک عده شاید ۴۰ نفره مشغول شکستن و تخریب بودند. بانک سالم، دوربین سالم، خودپرداز سالم، بنر سالم باقی نگذاشتند. حتی آجرهای تزئینی اطراف باغچه‌های کنار خیابان را می‌شکستند.»

به گفته مرجان، تا ۸ شب هیچ ماموری آنجا نیامد: «قبل از ظهر نیروهای یگان‌ویژه در دسته‌های ۵ یا شش موتوری بین پل معالی‌آباد و میدان احسان مرتب رفت‌وآمد می‌کردند در بعدازظهر هیچ خبری از آن‌ها نبود.» به نظر مرجان گویا عمدی در کار بود که کسی مانع این تخریب‌ها نشود: «به نظر نمی‌رسید این جمع ۴۰ یا ۵۰ نفره از بچه‌ها اهل معالی‌آباد باشند، همه هم رویشان را از ترس شناسایی شدن گرفته بودند چون بالای برخی از ساختمان‌ها هم کسانی داشتند فیلم و عکس می‌گرفتند که از مردم عادی نبودند.»

مرجان می‌گوید همین گروه رفتند سراغ ساختمان تامین اجتماعی زیر پل احسان و آنجا هم کل وسایل را بیرون آوردند و آتش زدند: «این‌ها حتی شیر گاز یکی از بانک‌ها آنجا را پس از تخلیه کلیه وسایلش باز کردند و می‌خواستند آتشش بزنند که مردم مانع آنان شدند و گفتند بالای این بانک پنج طبقه مسکونی است.»

مرجان می‌گوید این وضعیت تا نزدیک ساعت ۸:۳۰ شب ادامه داشت و بعد بارش باران و صدای تیراندازی که احتمالا تیر هوایی بود باعث شد مردم متفرق شوند: «دوشنبه گارد ویژه آمد با اتومبیل‌های تیره و کل معالی‌آباد قدم‌به‌قدم مامور ایستاده بود. من در راه برگشتن به خانه دیدم یک ساختمان بانک انصار سر معالی‌آباد را هم آتش زده بودند و طبقات بالایی آن هم که دفاتر تجاری و مطب پزشکان بود هم آتش گرفته بود. اما حتی یک مغازه شخصی خط رویش نخورده بود.»

«سمانه» (اسم مستعار)، زنی که ساکن معالی‌شهر است و در یک دفتر در پارامونت کار می‌کند می‌گوید وقتی شنبه دیروقت از سرکار به معالی‌آباد برگشت دید گویی این منطقه منفجر شده است: «من چون ماشین نبود و مسیر طولانی را پیاده آمدم خیلی دیر رسیدم معالی‌آباد. دیدم گلدان‌ها وسط خیابان بود. خیلی چیزها آتش گرفته بود. بیلبوردها پائین آمده بود. البته وقتی من رسیدم دیگر کسی در خیابان نمانده بود. در معالی‌آباد خون زیادی روی زمین ریخته بود. هنوز فرصت نکرده بودند خیابان را بشورند. اما من کسی را ندیدم تیر خورده باشد.»

اما سر شب در مجتمع ما کسی شعار داد مرگ بر خامنه‌ای و همین شعار شروعی بود برای بیرون ریختن مردم و نیم ساعت اول فقط شعار بود و هیچ خبری از نیروهای ضد شورش نبود: «کم‌کم نیروهای ضد شورش جمع شدند و در یک فاصله نسبتا دوری از مردم قرار گرفتند اما هیچ اقدامی نمی‌کردند و فقط روی موتورهایشان نظاره می‌کردند. مردم علیه نظام و خامنه‌ای و حکومت شعار می‌دادند. تا این‌که حمله به مردم شروع شد. با باتوم مردم را می‌زدند و مردم فرار می‌کردند به داخل کوچه‌ها و یا جاهایی که تردد کمتر بود.»

سمانه می‌گوید این حمله کردن و جایی دیگر جمع شدن چنین بار اتفاق می‌افتد: «آن‌ها حمله می‌کردند و سپس تیراندازی با تفنگ‌های ساچمه‌ای شروع شد. تیراندازی بی‌هدف بود و رو به جمعیت بود. این تعقیب و گریز به همین شکل ادامه داشت. یک عده را گرفتند. من یک نفر از نیروهای ضد شورش را دیدم که نمی‌خواست با مردم برخورد کند و بدون این‌که همکارانش بفهمند تلاش داشت مردم را فراری دهد.»

سمانه می‌گوید زمان تیراندازی ماموران فریاد یا حسین و یا حیدر سرمی‌دادند و به‌این‌ترتیب به رگبار بستن‌های ناگهانی آن‌ها با فریاد یا حسین و یا حیدر همراه بود: «همه تیراندازی‌ها با تفنگ ساچمه‌ای بود. البته این را بگویم که در شهرک والفجر تیراندازی با تفنگ جنگی بود و چند نفر زخمی شده بودند. هزینه تیر را هم از زخمی‌ها و بازداشتی‌ها گرفته بودند.»

سمانه می‌گوید او حدود ساعت ۱۱ به خانه‌اش برگشته است اما صدای تیراندازی و شعار دادن مردم تا بعد از نیمه‌شب هم شنیده می‌شد.
به گفته سمانه یکشنبه تا ظهر خبری نبود اما مقابل مجتمع آن‌ها حدود ساعت ۱۲ چند نفر با شعار مرگ بر خامنه‌ای شروع کردند و کم‌کم مردم جمع شدند: «همه اقشار معمولی جامعه بودند. بچه‌های نوجوان و جوان و سن بالاها حتی کسانی که در سن این بودند که انقلاب ۵۷ را تجربه کرده بودند.»

سمانه می‌گوید امروز تخریب‌ها بیشتر بود: «اما مساله مهم این است که وقتی بانکی آتش می‌گرفت زمان تجمع‌های مردمی نبود. زمانی بود که مردم از جایی پراکنده می‌شدند و یک بانک آتش می‌گرفت. در معالی‌آباد تقریبا هر ده بانک موجود را آتش زدند اما منی که در تجمعات بودم خودم با چشم خودم ندیدم کسی بانکی را آتش بزند.»

سمانه این را هم می‌گوید که وقتی حمله ماموران به مردم شروع شد شیشه‌های ساختمان‌های مردم را هم تا جایی که برایشان ممکن بود تخریب کردند: «واقعا تظاهرات مردم مسالمت‌آمیز بود اگرچه من مخالف خشونت نیستم، اما حتی روز یکشنبه، همه مردم مقابل شهرکی که منازل مسکونی نظامیان است شعار می‌دادیم که خانواده ارتش به مردم ملحق شوند. البته جوابی نیامد اما مردم کاملا مسالمت‌آمیز رفتار می‌کردند.»

به گفته سمانه، بامداد دوشنبه ۲۷ ساعت ۲ بعد از نیمه‌شب، نیروهای ضد شورش در بخشی‌هایی از معالی‌آباد رژه می‌رفتند و با زدن به سپر و باتوم‌ها و شعار یا حسین و یا حیدر و قهقهه زدن می‌خواستند وحشت ایجاد کنند: «صحنه مشمئزکننده‌ای بود. عملا مثل دشمنی که یک سرزمین را اشغال کرده است رفتار می‌کردند.»

راحله می‌گوید صبح دوشنبه، وقتی طول بلوار را می‌رفتی می‌دیدی هیچ بانکی سالم نمانده است و تقریبا محتویات تمام بانک‌ها هم تخلیه شده است و تنها چهاردیواری آن باقی مانده است: «اما من در کل بلوار به غیر از در شیشه‌ای دو پاساژ، ندیدم به هیچ مغازه‌ و فروشگاه و ساختمان شخصی آسیبی وارد شده باشد. ماموران موتورسوار و اتومبیل‌های یگان‌ویژه هم مرتب در حال گشت‌زنی بودند.»
مناطق مرکزی شیراز؛ دو روز تظاهرات و درگیری در مناطق مختلف
«بیش از ۳۰۰ زخمی آورده‌اند که با گلوله جنگی و ساچمه‌ای زخمی شده‌اند. در این بیمارستان، همه بخش‌ها با راهرو به هم ربط دارند. یک بخش را قُرق کرده‌اند، تمام درها را بسته‌اند. همه زخمی‌های اتفاقات اخیر را در همین یک بخش جا کرده‌اند و پزشکان و کادر درمان را برای آن اختصاصی کرده‌اند و همه را پس از درمان به زندان منتقل می‌کنند.»

این روایتی است از بیمارستان نمازی شیراز پیامد اعتراضاتی که شیراز و شهرک‌های اطراف آن را در روزهای شنبه و یکشنبه دربرگرفت.

اعتراضات در شیراز از روز شنبه شروع شد. در شهرک صنعتی شیراز این اعتراضات از همان ساعات اولیه صبح شروع شد. در شیراز گویا نیروهای امنیتی تمرکز خود را بر میدان ستاد و خیابان نمازی و سمت دانشگاه شیراز گذاشته بودند و تراکم نیروی پلیس و امنیتی آنجا بیشتر بود. «مینا» (اسم مستعار) می‌گوید پیش‌تر، تمام مانورها در خیابان ملاصدرا و سمت نمازی و دانشگاه شیراز انجام شده بود: «قبلا گویی برای اینجاها آمادگی داشتند و عملا آنجا را نگه داشتند و دانشگاه شیراز هم عملا آرام بود.»

اما بعدازظهر در چهارراه پارامونت روبروی مجتمع زیتون وضعیت متفاوت بود: «برای رفتن به پارامونت تا سر خیابان هدایت می‌شد رفت، از هدایت به بعد پلیس مسیر را بسته بود و نه عابر پیاده و نه اتومبیل اجازه عبور نداشت.» از این‌طرف، در آن ساعات از سر هدایت از سمت مشیرفاطمی اعتراضات و درگیری‌ها شروع می‌شد و می‌رسید به چهارراه پارامونت و مجتمع زیتون. در چهارراه پارامونت مقابل پمپ‌بنزین روبروی مجتمع زیتون مردم کف خیابان نشسته بودند. اعتراضات آنجا با تجمع فروشنده‌های جوان و دست‌فروش‌های همان‌جا شروع شده بود و به‌تدریج مردم به آن پیوسته بودند. مردم شعار می‌دادند و از ابتدای تحصن چند نفر با شعار مرگ بر دیکتاتور شروع می‌کنند: «مدتی که من هم آنجا بودم، بیشترین شعاری که شنیدم مرگ بر دیکتاتور و نه و غزه و نه لبنان بود. این را هم اینجا بگویم که نه آنجا و نه جاهای دیگری که دو روز شنبه و یکشنبه من حضور داشتم جز تک‌و‌توکی، شعار سلطنت طلبانه نشنیدم. این برعکس سال ۱۳۹۶ بود که خیلی زیاد شعار سلطنت‌طلبانه در جریان اعتراضات شنیده می‌شد.»

در چهارراه پارامونت مردمی که روی زمین نشسته بودند دست می‌زدند و شعار می‌دادند و یک‌بار هم ترانه یار دبستانی را خواندند: «برخورد پلیس که شروع شد با باتوم مردم را می‌زدند و تقریبا هر ۵ دقیقه هم یک گاز اشک‌آور شلیک می‌کردند. آن روز در پارامونت به کسی تیراندازی نشد. بخشی از مردم را به داخل پاساژ زیتون رانده بودند و در را بسته بودند و عملا نه کسی می‌توانست داخل شود و نه بیرون بیاید. فروشنده‌های مغازه‌های آن طرف عملا زندانی شده بود. حدود ساعت ۵:۳۰ تا ۶ پلیس عملا موفق شد مردم را از آن قسمت متفرق کند.»

به گفته مینا که پس از ترک تجمع مقابل زیتون به سمت سینما سعدی می‌رود، مقابل سینما سعدی وضعیت متفاوت بود: «سمت سینما سعدی یک آتش بزرگ درست شده بود. از ملاصدرا به سمت سینما سعدی، مامور امنیتی زیاد بود و تجمع بیش از دو نفر را متفرق می‌کردند؛ اما نزدیک سینما مامور کم بود و هرچند ده متر یک آتش بود.»

از ظهر شنبه خیابان‌های مقابل سینما سعدی بسته شده بود. به گفته مینا نزدیک ۵۰ نفر دور آتش بودند و شعار می‌دادند مرگ بر دیکتاتور: «حضور خانم‌ها قابل‌توجه بود و اکثرا معترضان اینجا قشر فقیر و طبقه کارگر بود. فاصله سنی هم ۲۰ تا ۳۰ ساله‌ها بیشتر بودند. بین آقایان، مردان میان‌سال خیلی کم بودند اما در میان خانم‌ها زنان میان‌سال و سن بالاتر هم حضور داشتند.»

مینا می‌گوید اولین کار معترضان آنجا شکستن دوربین نظارتی بود: «یک پسر خیلی جوان بود. خیلی تشویقش کردند. آن زمان بیشتر معترضان و پلیس سمت معالی‌آباد و شهر صدرا بودند. چهارراه سینما سعدی دست مردم بود. یکی از جمع پس از مدتی گفت برویم سمت بانک‌ها. سی متری سینما سعدی بالاتر از چهارراه سه تا بانک بود. رفتند دوربین‌ها را ابتدا شکستند و سپس پایه‌های علامت‌های رانندگی و شیشه‌ها را شکستند اما کسی آنجا وارد بانک‌ها نشد. اینجا خبری از نیروی یگان‌ویژه نبود.»

سر شب حدود ساعت ۸ تجمع در منطقه مرکزی شهر بیشتر حول‌وحو‌ش چهارراه ملاصدرا بود. این چهارراه دو سمتش بانک است. یگان‌ویژه که تعدادشان چندان زیاد نبود به تجمع مردم نزدیک نمی‌شد و تنها به شلیک گاز اشک‌آور و تیر ساچمه‌ای و تیر هوایی اکتفا می‌کردند. به گفته مینا مردم از سمت عفیف‌آباد و سینما سعدی آمده بودند، دور چهارراه بسته بودند و آتش روشن کرده بودند: «برخی از جوانان معترض چراغ‌های راهنمایی و رانندگی و دوربین‌های نظارتی را شکسته بودند و داشتند شیشه بانک‌ها را می‌شکستند. با تشویق چند نفر، برخی وارد بانک‌ها شدند. وسایل بانک‌ها را بیرون آورده و داخل آتش خیابان می‌انداختند. خشمی در کار نبود اما گویی پیروزی بود و مردم شاد بودند.»

پس از مدتی به‌تدریج پلیس‌ها بیشتر شدند و شلیک گازهای اشک‌آور هم بیشتر شد و جمعیت که خسته شده بودند کم‌کم پراکنده شدند: «پلیس با کم شدن جمعیت، حملاتش را با موتور بیشتر کرد و تجمع از هم پاشید.»

روز یکشنبه اینترنت قطع شده بود و عملا همه‌جا تعطیل بود و خبر رسیده بود که سمت گلستان و صدرا و معالی‌آباد شلوغ شده و یکی نفر هم سمت معالی‌آباد کشته شده است. مینا می‌گوید شهر خیلی خلوت بود و پر از پلیس: «سمت دانشگاه، سمت ستاد که فرمانداری هست و حتی سمت رودکی پر از پلیس بود. یکشنبه هر جا پلیس و یگان‌ویژه زیاد بود تعداد زیادی هم بسیجی موتورسوار حضور داشت. سپر مانندی دست داشتند و باتوم‌هایی متفاوت از باتوم پلیس‌ها و روی موتورها دو ترکه نشسته بودند. یکی هم حتما اسلحه داشت. آنجا چیز خاصی نبود و از سمت چهارِراه سینما سعدی رفتیم سمت معالی‌آباد. یک قسمت را پیاده رفتیم و یک قسمت با موتور. سر مترو که می‌خورد به خیابان معالی‌آباد، خیلی غبار و دود سوختن بود اما مشخص نبود چه سوخته است.»

پلیس روز یکشنبه اجازه نمی‌دهد کسی وارد معالی‌آباد شود. بالای ساختمان الف سر معالی‌آباد (پردیس گلستان که چند طبقه تجاری است و یک سینما هم دارد) چند نفر با دوربین شکاری در حال چک کردن بودند. مینا می‌گوید او و تعدادی دیگر از یک کوچه پشت رودخانه خشک (پشت آپارتمان‌های گل‌دشت) خودشان را به معالی‌آباد می‌رسانند: «این کوچه می‌شود بین خیابان معالی‌آباد و بلوار تاچارا که تهش می‌خورد به صنایع. سمت تاچارا و صنایع هم مردم صدرا و گلستان از صبح پیاده راه افتاده بودند و کل خیابان‌ها را بسته بودند تا رسیده بودند به بالاتر از صنایع. اتومبیل‌های عبوری را اجازه می‌دادند رد شود یا راه را باز می‌کردند یا اگر امکان عبور نبود کمک می‌کردند دور بزند برگردد. هیچ آسیبی به اموال عمومی وارد نمی‌شد. حتی یک بانک را که بالایش خانه شخصی بود و کسی آمد گفت مسکونی است کسی آتش نزد که به آن خانه آسیبی نرسد. من ندیدم حتی یک مورد اموال مردم آسیب ببیند.»

در بلوار تاچارا مغازه‌دارها به مردم می‌گفتند بالاتر نروند چون در مسیر بین پلیس و مردم درگیری است مردم با بنرها یا بیلبوردها یا علائم راهنمایی و رانندگی جاده‌ها را بسته بودند. زیرگذر تاچارا که به صنایع می‌خورد جایی است که شهرک‌های اطراف را به شیراز متصل می‌کند. سمتی که از این زیرگذر به سمت شهرک‌ها است به گفته مینا صبح یکشنبه دست مردم بود و سمت معالی‌آباد زیرگذر دست نیروهای بسیجی: «کلا شاید صد تا موتور دونفره بود با سپر و مسلح و صورت پوشیده که خیلی جوان هم بودند. در این زیرگذر از صبح درگیری بود بین بسیج و مردم. مردم به کوچه بن‌بستی پناه برده بودند که مجتمع ساختمانی بزرگی آنجا واقع شده است. بسیجی‌ها اجازه نمی‌دادند کسی از کوچه جلو برود.»

از آن سمت دیگر مردم تلاش می‌کردند بیایند سمت معالی‌آباد اما بسیجی‌ها جلوی آن‌ها ایستاده بودند و اگر مردم از کوچه کمی جلوتر می‌آمدند آن‌ها گاز اشک‌آور می‌زدند. به گفته مینا لباس شخصی زیادی هم میان جمعیت بود: «خیلی عجیب بود. نیروهای بسیجی به دلیلی می‌خواستند مقابل آن کوچه بن‌بست را خالی کنند و همین‌که این کار را کردند تعدادی از لباس‌ شخصی‌ها که پشت مردم بودند و تا آن لحظه به نظر می‌رسید صرفا تماشاگر هستند رفتند کوچه را بستند و جای خالی بسیجی‌ها را پر کردند.

درگیری و زدوخورد چندساعتی به همین شکل ادامه داشت: «نه کسی جلو می‌آمد و نه کسی عقب می‌رفت. جمعیت مردم اما زیادتر شده بود و تهاجمی‌تر شده بودند و باران سنگ بود که بر سر بسیجی‌ها می‌ریختند. بسیجی‌ها ترسیدند و عقب کشیدند. اتفاق بدی که افتاد این بود که دیدم لباس شخصی‌ها دوباره قاطی مردم شدند.»

هم‌زمان می‌دیدیم و می‌شنیدیم که سمت معالی‌آباد خیلی شلوغ بود و هدف مردم رسیدن به آنجا بود: «ما هم قاطی مردم نزدیک پل معالی‌آباد رسیدیم. شعار دادن مردم خیلی کم بود و پیش‌تر هدف رسیدن به پل معالی‌آباد بود تا معترضان گیر افتاده در آنجا را نجات دهند. در مسیر هم سنگربندی بود. معترضان در مسیر دوربین‌ها و علائم راهنمایی و رانندگی را تخریب می‌کردند. آنجا یک پل روگذر هست که از سمت قصرالدشت وارد معالی‌آباد می‌شود و از تاچار به چهارراه معالی‌آباد یک راه صاف و یک جاده هست که کمی پیچ دارد و از محله اعیان‌نشین دینکان می‌گذرد و البته اول و آخر این دو مسیر هم یکسان است. پلیس منتظر بود اینجا در مسیر دارای پیچ مردم را قیچی کند. اینجا پلیس گاز اشک‌آور می‌زد. مردم که از صبح از سمت گلستان راه افتاده بودند و بسیار خسته بودند. مردم با حمله پلیس فرار می‌کردند و پخش می‌شدند. هدف پلیس این بود که مردم وارد پل معالی‌آباد نشوند تا به معترضان آنجا نپیوندند. هدف متوقف کردن مردم و بیشتر خسته کردن آن‌ها و ناچار کردنشان برای بازگشتن به خانه‌هاشان بود.»

اینجا در همان جاده و راه منتهی به روگذر معالی‌آباد یک ساعتی درگیری ادامه داشت. کل این مسیر شاید ۲۰۰ متری بیشتر نبود: «اینجا ساکنان دینکان هم به مردم معترض پیوسته بودند. آن‌ها با دمپایی و یا خانم‌ها با چادرهای گل‌گلی آنجا آمده بودند بیرون. بعد از یک ساعتی مردم خسته که نتوانستند حصار پلیس را برای رسیدن به معالی‌‌آباد بشکنند کم‌کم به عقب برگشتند. از بالاتر از پل معالی‌آباد یعنی پائین این روگذری که می‌خورد به تاچارا تا از بالا سمت صدرا دست مردم بود و هیچ نیروی پلیسی حضور نداشت؛ یعنی مردم کنترل کامل منطقه را داشتند.»

به گفته مینا یکشنبه‌شب، در معالی‌آباد، چهارراه زندان و بلوار رحمت بیشتر درگیری پلیس و مردم در جریان بود. در بلوار رحمت مخابرات را آتش زده بودند. در این قسمت بیشتر حرکت‌های مردمی وجود داشت: «در بلوار تاچارا مردم یا کسانی در میان آن‌ها آتش زدن بانک‌ها را شروع کردند. بین ۲۰ تا ۳۰ سال و پسرها بیشتر بودند. معترضان بیشتر از شهرک‌های سجادیه، بزین، شهر صدرا و شهرک گلستان بودند. یکی سری مردم هم الکل و یا بنزین داشتند برای دود گاز اشک‌آور. خلاصه همه وسایل بانک را بیرون آورده و در کف خیابان ریخته و مقابل بانک آتش می‌زدند.»

حدود ساعت ۸ شب، کسی داد زد که مامورها دارند می‌آیند و مردم که دیگری کاری نمی‌توانستند بکنند پراکنده شدند البته باران می‌آمد و هوا هم سرد بود: «تا پیش از آن مردم دور آتش نشسته بودند تا گرم شوند. هر کسی هم دلش می‌خواست چیزهایی از بانک‌ها درمی‌آورد و در آتش می‌انداخت. یک چیزی شبیه یک شور دسته‌جمعی بود. آن شب آنجا ۴ بانک را آتش زدند.»

به گفته مینا تا جایی که او می‌داند روز دوشنبه بارندگی شدید بود و درگیری در شیراز رخ نداد یا آن‌قدر محدود بوده که خبری از آن منتشر نشد و روز سه‌شنبه شهر به حالت عادی برگشته بود.

«نیوشا» (اسم مستعار)، روایتی تقریبا مشابه با مینا از رویدادهای شهر شیراز دارد. به گفته نیوشا شنبه صبح مردم اتومبیل‌ها را در جاده کمربندی منتهی به شهرک صنعتی و ورودی شهرک صنعتی خاموش کرده و مسیرها را بسته بودند.

حوالی ظهر شنبه هم به گفته نیوشا در میدان نمازی مردم زیادی تجمع کرده و شعار می‌دادند. مردم روی خط عابر پیاده نشسته و به اتومبیل‌ها اجازه عبور نمی‌دادند: «شعارها آن ساعت فقط در مورد گرانی بنزین بود. زن و مرد هم حضور داشتند اما زن‌ها فعال‌تر بودند و بیشتر با نیروهای یگان‌ویژه صحبت می‌کردند که شما جزئی از مردم هستید و نباید مردم را بزنید. فاصله مردم با نیروهای یگان‌ویژه خیلی کم بود شاید یک متر.»

به گفته نیوشا حدود دو یا سه ساعت خیابان‌های منتهی به میدان نمازی قفل بود و هیچ برخوردی صورت نگرفت اما یگان‌ویژه که گویا دستوری گرفته بود به ناگاه با شلیک گلوله مشقی و پلاستیکی و گاز اشک‌آور از همان فاصله بسیار نزدیک حمله به مردم را شروع کرد: «مردم فرار کردند و هم‌زمان شعارها تندتر شد و برخی جوان‌ها هم شروع کردند به سنگ پرتاب کرده برای یگان‌ویژه.»

به گفته نیوشا، حوالی غروب همان روز نزدیک فلکه فرودگاه سابق (بسیج فعلی) و به سمت عادل‌آباد و چهارراه زندان دو بانک کشاورزی و ملت در آتش می‌سوخت و مردم تماشا می‌کردند، خبری از نیروی آتش‌نشانی نبود و بعضی از مردم حاضر در محل می‌گفتند این آتش زدن کار ماموران امنیتی است.

عصر روز یکشنبه هم در خیابان نادر بین چهارراه پارامونت و فلکه فرودگاه، آتش زدن بانک‌ها ادامه یافت. به گفته نیوشا «شیشه همه بانک‌های خیابان نادر ازجمله بانک مسکن که ورود به آن به خاطر دشوار بودن شکستن درش خیلی هم طول کشید را شکسته بودند و وسایل آن‌ها را در کف خیابان ریخته و آتش می‌زدند.»

نیروهای یگان در چهارراه پارامونت از یک پمپ‌بنزین بزرگ و مرکزی حفاظت می‌کردند و ظاهرا کاری به مردم در خیابان نادر نداشتند؛ اما با شکستن در بانک مسکن و آوردن وسایلش به کف خیابان برای شکستن آن‌ها، نیروهای یگان که نیروهای کمکی به آن‌ها پیوسته بود به سمت مردم حمله‌ور شدند و گاز اشک‌آور زدند: «به خاطر همین بعضی‌ها می‌گفتند این آتش زدن‌ها با هماهنگی خود آن‌ها انجام‌شده تا آن‌ها بهانه‌ای برای سرکوب داشته باشند.»

به گفته نیوشا مردم ابتدا متفرق شدند و با رد شدن یگان دوباره سر یک چهارراه دیگر خیابان نادر جمع شده و این بار شعارها کاملا براندازانه می‌دادند و دیگر خبری از شعار بنزینی نبود.« به گفته نیوشا به‌جز “شعارهای براندازانه”، یکی از شعارها این بود: «این اتحاد ملی تماشاگر نمی‌خواد.»

به گفته نیوشا وقتی یگان‌ویژه به مردم حمله می‌کرد، پشت سر آن‌ها، لباس شخصی‌ها با تفنگ شکاری ساچمه‌ای می‌آمدند گویی نیروهای یگان پوششی برای شلیک لباس شخصی‌ها بودند: «کم‌کم نیروهای یگان‌ویژه و گازهای اشک‌آور زیاد شد. سر یکی از چهارراه‌های خیابان ۳۰ متری، سه اتومبیل شخصی به سه سمت خیابان‌های چهارراه رفتند و بعد از حدود ۱۰۰ متر اتومبیل‌ها را به‌صورت عرضی نگه داشتند و از هر اتومبیل چند لباس شخصی با تفنگ شکاری ساچمه‌ای به سمت مردم که در چهارراه بودند شروع به تیراندازی کردند. درواقع مردم را در چهارراه محاصره کردند و به آن‌ها شلیک می‌کردند.»

«سعید» (اسم مستعار)، می‌گوید یکشنبه ۲۶ام صبح جو شهر بسیار به‌هم‌ریخته بود و از غروب ساعت ۵ بیشتر خیابان‌ها آتش زدن لاستیک و درگیری پراکنده وجود داشت. نیروی انتظامی در مناطق بسیاری نظیر زرهی، فرهنگ شهر، پارک قوری و کمربندی شیراز و جاده مرودشت به شیراز اصلا حضور نداشت و این مسیرها کلا مسدود شده و در دست مردم بود.

سعید می‌گوید حدود ساعت ۷ غروب هم نزدیک پل معالی‌آباد و انتهای چمران بوده و صدای تیراندازی بسیاری شنیده است:‌ «صدای تیراندازی تا ساعت ۱۰ که من در آن منطقه بودم شنیده می‌شد، از دوستانم هم شنیدم که درگیری بسیار شدید در همان ساعات در محدوده منطقه شهرک والفجر در خیابان امیرکبیر در جریان بود.»

روایت آنچه در معالی‌آباد گذشت با عنوان «معالی‌آباد؛ دارند مردم را با تیر می‌زنند، مردم را کشتند.» فردا در ایران‌وایر منتشر می‌شود.
شهرک گلستان؛ حوزه علمیه و عکس‌های خمینی و خامنه‌ای را آتش زدند
«معترضان غروب شنبه ۲۵ آبان به یک پایگاه بسیج در شهرک گلستان سنگ‌پرانی کردند و یک خودروی پراید متعلق به یکی از بسیجی‌های این پایگاه را مقابل در این پایگاه آتش زدند.» این روایت «سهند» (نام مستعار) است، یکی از معترضانی که می‌گوید در اعتراضات روز شنبه شهرک گلستان حاضر بوده است.

شهرک گلستان در غربی‌ترین نقطه شهر شیراز واقع شده است. در مقابل ورودی این شهرک یک مرکز خرید بسیار بزرگ قرار دارد و به همین دلیل در میدان اول ورودی شهرک و بلوار اصلی آن تا آپارتمان‌های شرکت عمران و توسعه در بلندترین نقطه این شهرک، بانک‌های زیاد شعبه دارند.

ساعت ۵ عصر روز شنبه دود غلیظی بود از فلکه دوم شهرک بلند شده بود. دود بانک شهر که داشت در آتش می‌سوخت به گفته «پریناز» (اسم مستعار)، جمعیت انبوهی دور فلکه جمع شده بودند: «یک خانمی که صورتش را پوشانده بود روی یک بلندی ایستاده بود و شعار می‌داد و جمعیت هم جوابش می‌دادند. شعارهایی مثل مرگ بر خامنه‌ای، مرگ بر اصل ولایت‌فقیه، مرگ بر جمهوری اسلامی . بعد جمعیت به سمت بالای جاده حرکت کردند و سر راهشان تمام صندوق صدقات، دستگاه‌های عابر بانک و شیشه‌های بانک صادرات رو شکستند.»

پریناز می‌گوید که در همین حین یک نفر از وسط جمعیت داد می‌زند: «به‌طرف حوزه توی بلوار سنگی، بریم پدر آخوندا رو درآریم.» جمعیت با فریاد به‌طرف حوزه علمیه به راه می‌افتند. گروه معترضان ده دقیقه بعد به حوزه «سفیران هدایت» می‌رسند: «ظرف ۲۰ دقیقه حوزه به آتش کشیده شد، چند نفر وارد حوزه شدند و هر چیزی که داخل حوزه بود را بیرون آوردند و آتش زدند، ازجمله عکس‌های خمینی و خامنه‌ای. وقتی جمعیت این دوتا عکس را دیدند همه هورا کشیدند. کسی به‌جز سرایدار حوزه داخل آن نبود و کسی هم با او کاری نداشت.»
«استوار میمندی»، رییس حوزه‌های علمیه استان فارس هم در گفتگو با ایرانا این روایت را تایید می‌کند و می‌گوید مدرسه سفیران هدایت واقع در شهرک گلستان حدود ۵ عصر شنبه کاملا مدرسه به آتش کشیده شده و هیچ‌چیزی از آن باقی نمانده است و همه اسناد، مدارک تحصیلی طلاب، دستگاه‌های زیراکس و سایر تجهیزات آن نابود شده است.

به گفته پریناز، هنوز خبر از نیروهای امنیتی نبود و هرچند گفته شده بود که چند مامور سر شهرک ایستاده‌اند اما ماموری آنجا نبود. اما تنها نیم ساعت پس از آتش زدن حوزه علمیه یعنی حدود ساعت ۶ تعدادی زیادی نیروی موتورسوار با سلاح‌های ساچمه‌زن و اشک‌آور وارد شهرک می‌شوند: «نیروها چند بار در خیابان‌های شهرک دور زدند اما بدون آن‌که درگیری صورت بگیرد از آنجا رفتند. بعد بارندگی شروع شد و با شروع بارندگی جمعیت پراکنده شدند.
به گفته پریناز، مردم از ساعت ۹ شب شنبه دوباره در فلکه دوم جمع شدند و شعار دادن دوباره شروع شد. پریناز می‌گوید در شهرک، بانک مسکن تنها بانکی بود که آتش زده نشد چون طبقات بالایی آن مسکونی بود اما داخل بانک تخریب شد: «البته مردم به پایگاه بسیج مسجد بقیه‌الله در بلوار سنگی هم حمله نکردند چون نزدیک مجتمع مسکونی بود و می‌گفتند با بلند شدن سروصدا و احتمال تیراندازی همسایه‌ها وحشت می‌کنند.» ماموران امنیتی بار دیگر به شهرک برمی‌گردند و این بار با مردم معترض درگیر شده و به آن‌ها حمله می‌کنند: « حدود ساعت ۱۲ شب درحالی‌که کل شهرک دست مردم بود نیروهای امنیتی مثل مور و ملخ سررسیدند و با گاز اشک‌آور و تفنگ ساچمه‌ای به مردم حمله کردند. خیلی‌ها ساچمه خوردند.»
صبح روز یکشنبه، جو شهرک گلستان به‌شدت امنیتی می‌شود و به گفته پریناز: «هر یک متر در این شهرک به این بزرگی یک مامور ایستاده بود. خیلی‌ها روز یکشنبه دستگیر شدند.»

معلمی که پیش‌تر با ایران وایر گفتگو کرده، گفته بود هیچ‌کدام از تخریب‌ها در شهرک گلستان کار مردم نبوده است: «طبقه بالای بانک رسالت در منطقه ما یک منزل مسکونی بود. مردم آمدند سمت بانک ولی خسارتی نزدند. می‌گفتند ما به خانه مردم آسیب نمی‌زنیم. کمتر از ۱۰ دقیقه بعد، از بالای خیابان نیروهای سپاه و بسیج آمدند مردم را از پشت‌سر محاصره کردند. ماموران خودشان، ساختمان بانکی که طبقه بالای آن آپارتمان مسکونی بود را آتش زدند. برای این‌که گردن مردم بیندازند و بگویند مردم اغتشاش‌گر بودند.»
گویم؛ بی‌هدف شلیک می‌کردند، امیر الوندی جان باخت
«جواد» (نام مستعار)، یکی از ساکنان شهرك گويم شيراز می‌گوید برای این‌که بدانید چرا مردم در این شهرک حق دارند از حکومت متنفر باشند و دنبال فرصتی باشند برای اعتراض به آن، تنها دانستن یک‌چیز کافی است: «بیکاری و فقر و سرکوب سیاسی و همه این‌ها به کنار، شهرک گویم شیراز که الان ۷ سال به‌طور قانونی یکی از محلات شهر شیراز است و تا پیش از آن‌هم از روستاهای بسیار نزدیک به این شهر بود، هنوز لوله‌کشی گاز شهری ندارد آن‌هم در شرایطی که شیراز بیش از ۵۰ سال است دارای لوله‌کشی گاز شهری است.»

نفرتی که به گفته جواد می‌تواند متوجه حوزه‌های علمیه هم شود. حوزه علمیه «امام حسن گویم» یکی از چند مدرسه دینی است که در استان فارس هدف حمله قرار گرفت و به آتش کشیده شد. هرچند هنوز مشخص نیست این حوزه‌ علمیه را بخشی از معترضان خشمگین به آتش کشیده‌اند یا کسانی که از طرف نیروهای امنیتی ماموریت داشته‌اند با این شیوه اقدامات، سرکوب خشن معترضان را به لحاظ شکلی موجه جلوه بدهند.

به گفته جواد، پس از به آتش کشیده شدن حوزه علمیه گویم در روز یکشنبه ۲۶ آبان، از پشت‌بام پایگاه بسیج به‌سوی معترضان در نقطه‌ای دیگر از شهرک تیراندازی می‌کنند. «امیر الوندی»، یکی از این معترضان، از ناحیه سینه گلوله می‌خورد: «بچه‌ها اول او را به درمانگاه ابوعلی سینای گویم نزدیک بزرگراه اردکان بردند. خون زیادی از امیر رفته بود و آنجا نمی‌توانند کاری برای او بکنند برای همین او را به بیمارستان پیوند اعضا صدرا که فاصله زیادی از گویم ندارد اعزام می‌کنند. اما امیر قبل از رسیدن به بیمارستان جان‌باخته بود.»

جواد می‌گوید که شب دوشنبه در گويم جو سنگین امنیتی برقرار شد و بيشتر از بيست موتور و يک اتومبیل گارد ويژه وارد شهرک شدند و از همان لحظه اول با شلیک تير هوایی و با زدن به سپرهایشان رعب و وحشت ایجاد کردند: «بعد هم بی‌هدف با تیر ساچمه‌ای شروع به تیراندازی کردند. خیلی‌ها زخمی شدند ازجمله يك نفر به اسم حسن صادقی که تيرهای ساچمه‌ای به چشماش برخورد کرد. این نیروها تا حدود دو شب داخل شهرک ماندند. فرمانده عمليات آن‌ها با بلندگو اعلام حکومت‌نظامی كرد و گفت اگر کسی از خانه‌اش خارج شود آن‌ها بدون هشدار به او شلیک می‌کنند.»

به گفته جواد بازداشت‌ها در گویم از همان شب شروع شد و برای چند شب به‌صورت پراکنده ادامه داشت: «با سه اتومبیل ٤٠٥ می‌آمدند و ریيس بسيج گويم هم برای شناسایی معترضان آنان را همراهی می‌کرد.»
کشن (شهرک گلشن)؛ مردم برای چهار روز شهرک را کنترل می‌کردند
درباره اعتراضات در کشن (شهرک گلشن) اطلاعات بسیار اندکی داریم. کشن که پیش‌تر روستایی نزدیک شیراز بود اکنون با نام شهرک گلشن در محدوده شهری شیراز قرار دارد و از شهرک‌های فقیرنشین شیراز به شمار می‌رود. به گفته «امیرسالار» (نام مستعار) یکی از کسانی که در شهرک ایثار نزدیک کشن زندگی می‌کند روزهای شنبه تا چهارشنبه عملا کشن در طول روز در کنترل مردم بود و نیروهای انتظامی و نظامی امکان ورود به آنجا را نداشتند و مردم سر همه کوچه‌ها و خیابان‌ها را آشغال و لاستیک ریخته بودند: «من تا دوشنبه عصر اصلا یگان‌ویژه را اطراف کشن ندیدم. روز دوشنبه حوالی ظهر حدود ۲۰ تا موتوری دوترکه و یک اتومبیل ضد شورش از طرف شهرک مهدیه و والفجر به‌طرف کشن آمدند اما سنگ‌اندازی سریع و وسیع بچه‌های کشن موجب شد موتورها عقب بنشینند. همان دوشنبه با شروع تاریکی صدای تیراندازی بلند شد ولی نمی‌دانم کسی کشته شد یا نه. البته عملا شب‌ها از ساعت ۱۲ شب تا روشن شدن هوا، دیگر نه مردمی بود و نه ماموری. به‌هرحال این وضعیت در کشن تا چهارشنبه ادامه داشت.» به گفته امیرسالار، کل کمربندی را هم با بتون‌های کنار جاده و اتاق فرسوده اتومبیل‌ها و حتی تنه‌های درخت و الوار بسته بودند. از ساعت ۲ بامداد ماموران شهرداری کمربندی را باز می‌کردند و هر روز این اتفاق می‌افتاد صبح جاده باز بود و دوباره ظهر معترضان آن را می‌بستند.

شهر صدرا؛ مردم سنگ می‌زدند، آن‌ها شلیک می‌کردند

گویم؛ بی‌هدف شلیک می‌کردند، امیر الوندی جان باخت

شهرک گلستان؛ حوزه علمیه و عکس‌های خمینی و خامنه‌ای را آتش زدند

کشن (شهرک گلشن)؛ مردم برای چهار روز شهرک را کنترل می‌کردند

مناطق مرکزی شیراز؛ دو روز تظاهرات و درگیری در مناطق مختلف

معالی‌آباد؛ دارند مردم را با تیر می‌زنند، مردم را کشتند

دویچه‌وله: با یک دستور امنیتی، از ساعت ۶:۳۰ صبح چهارشنبه چهارم دی دسترسی به اینترنت موبایل در چند استان‌ ایران محدود شده است. دلیل امر را ترافیک بین‌الملل ذکر کرده‌اند اما نت بلاکس می‌گوید این یک “اختلال هدفمند” است.

از ساعت ۶:۳۰ دقیقه صبح چهارشنبه چهارم دی، اینترنت خطوط تلفن همراه در چند استان قطع شد. خبرگزاری ایلنا به نقل از یک “منبع آگاه در وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات” نوشت علت امر ترافیک بین‌المللی است و مسئله شامل ترافیک داخلی نمی‌شود. این منبع خبر داد که قطع تلفن همراه در استان‌های البرز، کردستان، زنجان و فارس به دستور مراجع امنیتی صورت گرفته است.

نت بلاکس، شبکه رصد امنیت سایبری و حکومتی اینترنت با تایید اختلال در ارتباطات تلفن‌همراه در ایران اعلام کرده که شواهد موجود، بیانگر یک اختلال هدفمند است، نه یک مسئله بین‌المللی. احتمال داده می‌شود که محدودیت کنونی، با اعتراضات برنامه‌ریزی شده برای مراسم چهلم جان‌باختگان اعتراضات آبان مرتبط باشد.

دویچه وله را در تلگرام دنبال کنید

اطلاعات نت بلاکس نشان‌دهنده افت چشمگیر سرعت ارتباطات اینترنتی در خطوط شبکه تلفن همراه “رایتل” در فاصله ساعت شش و نیم تا هشت صبح (به وقت محلی) است. برخی کاربران نیز گفته‌اند که خطوط تلفن ثابت نیز در برخی مناطق از کار افتاده‌اند.

Confirmed: Evidence of mobile internet disruption in parts of #Iran beginning ~6:30 a.m. (03:00 UTC); real-time network data show two distinct drops in connectivity this morning amid reports of regional outages; incident ongoing #Internet4Iran

https://t.co/BNTPP9wEyt pic.twitter.com/1l1ZkLnQKJ

— NetBlocks.org (@netblocks) December 25, 2019

در گزارش نت بلاکس آمده که روز ۱۹ دسامبر هم ایران جزء چند کشوری بود که با اختلال در شبکه بین‌المللی ارتباطات اینترنتی روبروشد؛ اختلالی که دسترسی به خدمات گوگل را به شدت ضعیف کرد و نگرانی از مسدود شدن عمدی را برانگیخت.

در ماه نوامبر و با اوج‌گیری اعتراضات سراسری در ایران، اینترنت برای پنج روز قطع شد و دسترسی به آن حدود پنج درصد بود.

کاربران توییتر در ایران از قطع اینترنت موبایل همراه اول در کرج، محمدشهر، ملارد، فردیس و شهرک آتمسفر خبر داده‌اند. روزنامه شرق نیز در توییتی نوشت: اینترنت موبایل در پنج استان به دستور نهادهای امنیتی قطع شده و احتمال دارد شمار استان‌های بی‌اینترنت بیشتر هم بشود.

افت سرعت اینترنت و محدودیت اتصال به شبکه‌های اجتماعی و وبسایت‌ها در روز خاکسپاری نورعلی تابنده، قطب دراویش گنابادی و یک روز قبل از فرارسیدن چهلم جان باختگان اعتراضات آبان روی می‌دهد. مردم تهران، روز سه‌شنبه نیز شاهد جابجایی نیروهای امنیتی و خودروهای ویژه “ضد شورش” در مسیرهای مرکزی پایتخت بودند.

پنجشنبه پنجم دی، چهلم کسانی است که در جریان تظاهرات آبان کشته شدند. پدر و مادر پویا بختیاری، جوان ۲۷ ساله‌ای که ۲۵ آبان در مهرشهر کرج با شلیک گلوله به سرش جان باخت، از مردم خواسته بودند در گورستان “بهشت سکینه” در غرب کرج گرد بیایند. اعضای این خانواده پس از آن که خواست ماموران امنیتی برای لغو مراسم را قبول نکردند، دستگیر شده‌اند.

شهروندی در توییتر نوشته است: «قطع شدن اینترنت نشانه قدرت مردم است.»

رادیوفردا: خبرگزاری رویترز، امروز دوشنبه، دوم دی، در گزارشی اختصاصی از قول «سه منبع نزدیک به حلقه اطرافیان» آیت‌الله علی خامنه‌ای «و یک مقام چهارم» نوشت که علی خامنه‌ای که چند روز پس از آغاز اعتراضات آبان «بی‌قرار شده بود» با جمع کردن مقامات ارشد امنیتی و دولتی خود، دستور داد: «هر کاری که لازم است برای متوقف کردن آن انجام دهید.»

یکی از این منابع به رویترز گفته است که آیت‌الله خامنه‌ای در این جلسه که روز یکشنبه ۲۶ آبان (۱۷ نوامبر) برگزار شده اظهار کرده است که «جمهوری اسلامی در خطر است. به هر شکلی شده به اعتراض‌ها پایان بدهید. دستور من این است.»

به نوشته رویترز «این دستور خونین‌ترین سرکوب معترضان را از زمان انقلاب اسلامی در سال ۱۹۷۹ را راه‌اندازی کرد.»

این خبرگزاری می‌نویسد که «در حدود کمتر از دو هفته ناآرامی‌ها که از ۱۵ نوامبر آغاز شد، حدود ۱۵۰۰ نفر کشته شدند.»

رویترز توضیح می‌دهد که «براساس فیلم‌های منتشر شده در رسانه‌های اجتماعی و شاهدان عینی، معترضان تصاویر خامنه‌ای را آتش زدند و خواستار بازگشت رضا پهلوی، فرزند تبعیدشده شاه پیشین ایران شدند.»

رویترز می‌گوید «تعداد تلفات، که توسط سه مقام وزارت کشور ایران به رویترز ارائه شده است، شامل حداقل ۱۷ نوجوان و حدود ۴۰۰ زن و همچنین برخی از اعضای نیروهای امنیتی است.»

رویترز می‌نویسد دو تن از مقامات ایرانی که این آمار را به این خبرگزاری ارائه کرده‌اند آن را «براساس اطلاعات جمع‌آوری شده از نیروهای امنیتی، عزاداری‌ها، بیمارستان‌ها و پزشکی قانونی» محاسبه کرده‌اند.

تعداد ۱۵۰۰ نفر به میزان قابل توجهی بیشتر از ارقام گروه‌های بین‌المللی حقوق بشر و ایالات متحده است.

گزارش ۱۶ دسامبر عفو بین‌الملل اعلام کرده بود که تعداد کشته‌ها در اعتراضات آبان‌ماه در ایران دست‌کم ۳۰۴ نفر بوده است. وزارت امور خارجه آمریکا نیز در بیانیه‌ای نوشته بود که تخمین می‌زند در این اعتراضات صدها ایرانی کشته شده‌اند و گزارش‌هایی را دیده است که نشان می‌دهد این رقم می‌تواند بیش از ۱۰۰۰ نفر باشد.

رویترز با اشاره به فرمان علی خامنه‌ای که به مقامات ارشد امنیتی و حکومتی گفته بود «هر کاری لازم است بکنید»، تعداد کشته‌های اعتراضات را از جمله شامل دست‌کم ۱۷ نوجوان و حدود چهارصد زن ذکر کرده است.https://t.co/ytyZJWf4aC

— RadioFarda|راديو فردا (@RadioFarda_) December 23, 2019

خبرگزاری رویترز می‌نویسد که در این خصوص با دفتر سخنگوی دولت جمهوری اسلامی تماس گرفته اما این دفتر از اظهارنظر دربارهٔ اینکه آیا این دستورها از طرف علی خامنه‌ای و در جلسه ۱۷ نوامبر صادر شده، خودداری می‌کند.

رویترز می‌نویسد که نمایندگی ایران در سازمان ملل هم به درخواست این خبرگزاری برای اظهار نظر دربارهٔ این ماجرا پاسخ نداده است.

در پی بروز ناآرامی‌های گسترده در ایران به‌دنبال افزایش قیمت بنزین، رهبر جمهوری اسلامی روز یک‌شنبه ۲۶ آبان در جلسه درس خارج فقه خود درباره تصمیم مربوط به این افزایش قیمت گفت که «بنده در این قضیه سررشته ندارم یعنی تخصص این کار را ندارم.»

رهبر جمهوری اسلامی روز یک‌شنبه در آن جلسه همچنین گفت که «در برخی از شهرهای کشور، و متأسفانه مشکلاتی هم درست شد، تعدادی جان باختند و مراکزی تخریب شد».

تاکنون خبر دیگری در مورد آن جلسه یا جلسه دیگر در روز یک‌شنبه ۲۶ آبان منتشر نشده بود اما خبرگزاری رویترز اکنون با اتکا به «چند منبع» خود روایتی از یک جلسه مربوط به موضوع اعتراضات در آن شب می‌دهد.

«جلسه دستور خامنه‌ای»

رویترز می‌نویسد که «آن شب خامنه‌ای در اقامتگاه رسمی خود در یک مجتمع حفاظت‌شده در مرکز تهران، با مقامات ارشد از جمله معاونان امنیتی، حسن روحانی، رئیس‌جمهور، و اعضای کابینه دیدار و گفت‌وگو کرد.»

این خبرگزاری می‌افزاید: «در این جلسه که توسط سه منبع نزدیک به حلقه درونی علی خامنه‌ای برای رویترز توصیف شده است، رهبر ۸۰ ساله که حرف آخر را در مورد همه امور کشور دارد، صدای خود را بلند کرد و از نوع برخورد با ناآرامی‌ها انتقاد کرد. وی همچنین از سوزاندن تصویر خود و تخریب مجسمه بنیان‌گذار فقید جمهوری، آیت الله روح‌الله خمینی، خشمگین شد.»

در جریان اعتراضات برخی از معترضان در شهریار استان تهران مجسمه انگشتر روح‌الله خمینی را آتش زدند که اشاره رویترز می‌تواند به این خبر باشد.

یکی از این منابع به رویترز گفته است که آیت‌الله خامنه‌ای در این جلسه اظهار کرده است که «جمهوری اسلامی در خطر است. برای پایان دادن به آن، هر کاری لازم باشد انجام دهید. دستور من این است.»

سه منبع آگاه به رویترز گفته‌اند که «خامنه‌ای به ویژه نسبت به خشم مردم در شهرهای کوچک کارگری که رأی دهندگان کم‌درآمد آنها ستونی برای حمایت از جمهوری اسلامی بوده‌اند نگران شده است.»

به گفته یکی از منابع، علی خامنه‌ای در آن جلسه ادامه داده است که اگر مقامات حاضر در جلسه «بلافاصله اعتراضات را متوقف نکنند» آنها را مسئول عواقب اعتراضات خواهد دانست.

به گفته این منبع «کسانی که در این جلسه حضور داشتند موافق بودند که قصد معترضان سرنگونی رژیم است.»

یکی از منابع به این خبرگزاری گفته است که «دشمنان می‌خواستند جمهوری اسلامی را سرنگون کنند و نیاز به واکنش بی‌درنگ بود.»

به نوشته رویترز، مقام چهارم که در گزارشی در مورد جلسه ۲۶ آبان دریافت کرده اضافه می‌کنند که خامنه‌ای به صراحت گفت که تظاهرات «نیازمند پاسخی قوی است.»

این مقام با اشاره به خامنه‌ای گفته است: «امام ما فقط به خدا پاسخ می‌دهد. او به مردم و انقلاب اهمیت می‌دهد. او بسیار استوار بود و گفت که این آشوبگران باید خرد شوند.»

سه منبع آشنا با گفت‌وگوها در جلسه آن روز به رویترز گفته‌اند که پس از این‌که نیروهای امنیتی در سراسر کشور با معترضان درگیر شدند، مشاوران امنیتی خامنه‌ای را در جریان مقیاس ناآرامی‌ها گذاشتند.

به گفته این منابع «وزیر کشور تعداد تلفات و دستگیری‌ها را گزارش کرد و وزیر اطلاعات و فرمانده کل سپاه بر نقش گروه‌های مخالف متمرکز شد.»

رویترز می‌نویسد که این خبرگزاری در مورد نقش وزیر کشور و وزیر اطلاعات در این جلسه از دفتر سخنگوی دولت روحانی سؤال کرده اما مقامات این دفتر از اظهار نظر خودداری کرده‌اند.

در جریان اعتراض‌های اخیر ایران، عبدالرضا رحمانی‌فضلی، وزیر کشور در مقام رئيس شورای امنیت به عنوان مجری اصلی طرح گران کردن قیمت بنزین معرفی شد. برخی نمایندگان مجلس با اعتراض به مدیریت رحمانی فضلی در اجرای این طرح و برخورد با اعتراضات خواستار استیضاح او شده بودند.

محمود صادقی نماینده تهران که از جمله منتقدان عملکرد وزیر کشور بود، روز ۲۵ آذر با اشاره به جلسه‌ای با رحمانی فضلی گفت: «در همین جلسه، یکی از نمایندگان شهرستان‌ها اعلام کرد که دو نفر در حوزه انتخابیه من(محدوده کرج و شهرقدس) با اصابت گلوله به مغزشان جان باخته‌اند و از رحمانی فضلی سوال کرد که آیا امکان تیراندازی، دست کم به پا یا کمر به پایین وجود نداشته که چنین شلیک‌هایی انجام شده است؟ وزیر کشور هم در پاسخ عنوان کرد که خب! شلیک به پا هم انجام شده بوده است.» این نماینده مجلس گفت پاسخ وزیر کشور ایران باعث «شگفت‌زدگی» نمایندگان شد.

«دیگر رحم نمی‌کنیم»

به نوشته رویترز «خامنه‌ای، که سه دهه بر ایران حاکم است، برای سرکوب ناآرامی‌های اخیر به نیروهای نخبه خود یعنی سپاه پاسداران و شبه نظامیان مذهبی بسیجی وابسته به آن، متوسل شد.»

بنا به گزارش رویترز، «یک عضو ارشد سپاه در استان کرمانشاه گفته است شامگاه ۱۸ نوامبر در ساعات دیروقت شب، استاندار کرمانشاه در جلسه‌ای اضطراری در دفتر خود دستورالعملی را بین مسئولان توزیع کرد.»

این عضو سپاه افزوده است که استاندار گفت: «ما از مقامات ارشد در تهران دستور داشتیم که به اعتراضات پایان بدهیم.»

بنا به این گزارش استاندار کرمانشاه افزوده است که «دیگر رحم نمی‌کنیم. هدف آنها سرنگونی جمهوری اسلامی است. اما ریشه‌کنشان می‌کنیم.»

رویترز می‌نویسد که این خبرگزاری در این مورد با استانداری کرمانشاه تماس گرفته اما مسئولان این استانداری از پاسخ‌دهی خودداری کرده‌اند.

در روزهای گذشته برخی از فرماندهان سپاه و مقام‌های قضایی نیز از اهداف براندازانه این اعتراض‌ها سخن گفته بودند. حسین سلامی، فرمانده سپاه پاسداران روز دوشنبه ۴ آذر در تجمع هواداران جمهوری اسلامی در میدان انقلاب تهران گفت: «باور کنید جنگی که در خیابان‌های ما آغاز شد یک نقشه جهانی بود.»

سالار آبنوش، معاون عملیات بسیج هم اعتراض‌ها را «جنگ خیابانی» توصیف کرده بود و گفته بود ۴۸ ساعت در خیابان جنگیدیم تا اعتراض‌ها را جمع کنیم.

«به خانه بفرستیدشان، حتی با شلیک به آنها»

به نوشته خبرگزاری رویترز، مقامات چهار استان گفتند که «پیام واضح است، عدم موفقیت در سرکوب ناآرامی‌ها مردم را به اعتراض در آینده ترغیب خواهد کرد.»

این خبرگزاری ادامه می‌دهد: «یک مقام محلی در کرج، یک شهر کارگری در نزدیکی پایتخت، گفت به ما دستور دادند از هر خشونت لازم برای پایان دادن فوری به اعتراضات استفاده کنیم. وی که نخواسته نامش فاش شود اضافه کرد که دستور از تهران آمده بود که می‌گفت: کاری کنید به خانه‌هایشان برگردند، حتی شده با شلیک به آنها.» در تماس‌های رویترز، مقامات محلی کرج از اظهار نظر خودداری کرده‌اند.

این خبرگزاری ادامه می‌دهد که «ساکنان کرج می‌گویند در حالی که سپاهی‌ها و پلیس بر روی موتورسیکلت‌ها مسلسل‌های خود را تکان می‌دادند افرادی از پشت بام‌ها مردم را زیر آتش گرفتند.»

اهالی کرج در تماس تلفنی به رویترز گفته‌اند: «همه جا خون بود. خیابان‌ها پر خون بود.»

ماهشهر؛ «تانک، گلوله‌باران، دست‌کم ۱۰۰ کشته»

رویترز ادامه می‌دهد که در شهرستان ماهشهر خوزستان «سپاه پاسداران با خودروهای زرهی و تانک به دنبال مهار این تظاهرات بود. تلویزیون دولتی ایران می‌گوید نیروهای امنیتی به سوی ‘آشوبگران’ پنهان‌شده در نیزار آتش گشودند. گروه‌های حقوق بشر گفتند براساس آنچه از مردم محلی شنیده‌اند، ماهشهر یکی از بالاترین آمار کشته‌های اعتراضات در ایران را داشته است.»

رویترز از قول یک مقام محلی می‌نویسد: «روز دیگر، وقتی به آنجا رفتیم، منطقه پر از جسد معترضان بود که عمدتاً جوان بودند. پاسداران اجازه ندادند اجساد را جمع کنیم.»

وزارت امور خارجه آمریکا گفته است که ویدئوهایی دریافت کرده که نشان می‌دهد پاسداران بدون هشدار به معترضان در ماهشهر به سوی آنها آتش می‌گشود؛ و هنگامی که معترضان به نیزارهای اطراف گریختند، سپاهی‌ها آنها را تعقیب کرده و با مسلسل‌هایی که روی کامیون‌ها سوار شده بود، معترضان محاصره‌شده را گلوله‌باران کردند و حداقل ۱۰۰ نفر را کشتند.»

پیش از این روزنامه نیویورک‌تایمز در گزارشی نوشته بود:‌ « «تنها در شهر ماهشهر، شاهدان و مقام‌های امدادگر، از کشته‌شدن ۴۰ تا ۱۰۰ نفر به‌دست به نیروهای سپاه، خبر داده‌اند، که بسیاری از آن‌ها جوان بودند».

منابع: خبرگزاری رویترز و رادیو فردا / پ.پ