اخبار

صدای آمریکا: در روزهای نخستین حمله به گروه داعش در موصل، ایران به طور موفقیت آمیزی عراق را وادار کرد طرح حمله خود را تغییر دهد و آن شهر را به محاصره کامل در آورد؛ دخالتی که به گفته افراد آشنا با طرح، از آن زمان به بعد روند پیچ و خم دار این جنگ را شکل دهی کرد.

خبرگزاری رویترز روز چهارشنبه در گزارشی، با ذکر این مقدمه، به نقل از منابع آگاه نوشت که در استراتژی اصلی عملیات آزادسازی موصل، از نیروهای عراقی خواسته می‌شد در سه جهت در اطراف شهر و به شکل نعل اسب موضع گیری کرده و آن را محاصره کنند.

به این ترتیب راه فرار پیکارجویان داعش از سه طرف بسته می‌شد و تنها یک طرف – به سمت غرب و قلمرو داعش در کشور همسایه سوریه – باز می‌ماند. با بکارگیری این مدل، چندین شهر عراق در دو سال اخیر بازپس گرفته شد و با فراهم کردن امکان فرار داعشی‌ها، عملیات به سرعت انجام می‌شد.

اما به نوشته رویترز، تهران از فرار پیکارجویان داعش به داخل سوریه – که بشار اسد رئیس دولت مورد حمایت ایران در آن دست بالا را در جنگ داخلی پنج ساله در اختیار دارد – نگران است و خواستار شکست کامل و نابودی داعش در داخل موصل است.

به گفته منابع خبرگزاری رویترز، که هویت آنها در این گزارش فاش نشده است، ایران برای اعزام نیروهای حشد الشعبی به جبهه غربی موصل و قطع ارتباط بین موصل و رقه – دو مرکز عمده خلافت خودخوانده داعش در عراق و سوریه – به رایزنی پرداخت.

این مسیر ارتباطی اکنون از بین رفته است. برای نخستین بار در دو سال و نیم گذشته در عراق، عملیات مورد حمایت غربی‌ها برای شکست داعش، چندین هزار پیکارجوی داعش که انتخابی جز جنگیدن تا سر حد مرگ ندارند، و حدود یک میلیون از ساکنان باقی مانده در موصل که امکان فرار از از خطوط مقدم جبهه‌های جنگ را ندارند، تا این حد به مرکز شهر نزدیک نشده‌اند.

به گفته یک مقام کرد که در طرح ریزی عملیات آزادسازی موصل دخیل است، «شما اگر دشمن خود را به کنجی ببرید و راه فرار برایش نگذارید، او تا حد مرگ خواهد جنگید.» این مقام کرد که رویترز هویتش را فاش نکرده است می‌گوید «در غرب، ایده اولیه این بود که دالانی را باز بگذارند … اما حشد (الشعبی) اصرار به بستن کامل حلقه محاصره، به منظور جلوگیری از رفتن آنها (پیکارجویان داعش) به سوریه، داشت.»

جنگ موصل بزرگترین عملیات نظامی در عراق از زمان حمله آمریکا در سال ۲۰۰۳ میلادی به این طرف است. در کل، حدود ۱۰۰ هزار نفر در کنار دولت عراق می‌جنگند، که شامل نیروهای پلیس و سربازان عراقی، پیشمرگه‌های کرد اقلیم خودمختار کردستان عراق و واحدهای بسیج مردمی هستند. ائتلاف بین المللی به رهبری آمریکا نیز پشتیبانی هوایی و زمینی را برای آنها فراهم می‌آورد.

فرماندهان ارتش عراق، بارها گفته‌اند که حضور غیرنظامیان در میدان جنگ موصل، موجب پیچیده‌تر و کندتر شدن این عملیات – که حدود هفت هفته از آغاز آن می گذرد – شده است؛ چرا که انجام حملات هوایی و امکان استفاده از تسلیحات سنگین در مناطق پر جمعیت شهر را محدود کرده است.

آنها در فکر تغییراتی در استراتژی خود بودند تا غیرنظامیان راهی برای خروج از مهلکه پیدا کنند، اما این ایده را در نهایت رد کردند؛ چون از این نگران بودند که مردمی که اقدام به فرار می کنند، توسط داعش قتل عام شوند. داعش قبلا هم در موارد مشابه، به منظور جلوگیری از فرار مردم از میادین جنگ، اقدام به اعدام غیرنظامیان کرده بود. در عین حال، با باز کردن راهی برای فرار مردم، مسئولان و گروه‌های امدادرسان هم در برابر خیل عظیم آوارگان با مشکل روبرو می‌شدند.

کشتارگاه

اسناد مربوط به برنامه ریزی های سازمان های امدادرسان در پیش از آغاز عملیات موصل، که توسط رویترز رؤیت شده‌اند، نشان می‌دهد که آنها برای اسکان حدود ۹۰ هزار آواره که ممکن بود از سمت غربی موصل اقدام به فرار کنند، اردوگاه‌هایی را در منطقه تحت کنترل کردها در سوریه پیش بینی کرده بودند.

یکی از این امدادگران می‌گوید «ایران با این ایده موافقت نکرد و اصرار داشت که هیچ کریدور امنی به سمت سوریه نباید ایجاد شود.» او گفت «آنها می‌خواستند که مناطق غربی موصل کشتارگاه شود.»

حشام الهاشمی، یک تحلیلگر عراقی مسائل مربوط به داعش که پیش از عملیات موصل در جریان آن قرار گرفته بود، می گوید در طرح ابتدایی باز گذاشتن یک راه در نظر گرفته شده بود.

به گفته او «طرح اولیه به شکل نعل اسب بود، به طوری که همزمان با تهاجم اصلی از سمت شرق، به مردم و پیکارجوها اجازه می‌داد که از سمت غرب اقدام به فرار یا عقب نشینی کنند.»

حدود یک هفته قبل از آغاز عملیات، رهبر گروه شبه نظامی شیعه حزب الله لبنان، حسن نصرالله که همپیمان نزدیک ایران است، ایالات متحده را متهم کرد که می‌خواهد راه فراری را برای داعشی‌ها به سوریه فراهم کند.

او گفت «ارتش عراق و نیروهای مردمی باید (داعش) را در موصل شکست دهند؛ در غیر این صورت مجبور خواهد شد برای جنگ با این گروه تروریستی به شرق سوریه بروند.» حزب الله در سوریه هم در حمایت از بشار اسد می‌جنگند.

کریم النوری سخنگوی حشد الشعبی این موضوع که تهران پشت تصمیم برای اعزام نیروهای شیعه به غرب موصل بوده است را رد کرده و گفته «ایران اینجا هیچ نفعی ندارد. بیشتر این اظهارات تحلیل‌های واهی هستند و حقیقت ندارند.»

با این حال، کنترل مناطق غربی موصل توسط نیروهای مورد حمایت ایران منافع دیگری هم برای همپیمانان ایران دارد؛ به این ترتیب که این امکان را برای آنها فراهم می کند که با سرعت خود را به سوریه و حمایت از بشار اسد برسانند.

اگر گروه موسوم به «دولت اسلامی» در عراق و سوریه متحمل شکست شود، متحدان تهران کنترل یک منطقه هلالی شکل را به دست خواهند گرفت که از خود ایران آغاز، و با امتداد در خاورمیانه، به لبنان و سواحل مدیترانه می‌رسد.

فشار روسیه

ایران تنها کشوری نبود که اصرار بر بستن راه فرار از غرب موصل داشت. به گفته آقای هاشمی، روسیه – دیگر متحد نیرومند بشار اسد – هم خواستار مسدود شدن هر راه ممکن داعش به سمت سوریه بود. وزارت دفاع روسیه به درخواست خبرگزاری رویترز برای اظهار نظر در این مورد پاسخ فوری نداده است.

فرانسه، یکی از بزرگترین دشمنان اسد، نیز نگران بود که صدها پیکارجوی مرتبط با حملات ترویستی پاریس و بروکسل شاید از موصل فرار کنند. فرانسوی‌ها از عملیات آزادسازی موصل حمایت زمینی و هوایی می‌کنند.

یک هفته پس از آغاز عملیات، فرانسوا اولاند رئیس جمهوری فرانسه گفت در میان سیل مردمی که از موصل به بیرون می آیند، تروریست‌هایی خواهند بود که سعی خواهند کرد جلوتر رفته و خود را بخصوص به رقه برسانند.

با این حال، تا آن زمان در طرح اولیه عملیات مسدود شدن غرب موصل مطرح نشده بود. تا این که حیدر العبادی در ماه اکتبر با اعزام شبه نظامیان حشد الشعبی به جبهه غربی موصل موافقت کرد.

رویترز به نقل از هاشمی می‌نویسد «دولت با درخواست ایران موافقت کرد، با این تصور که خیلی زمان می‌برد تا حشد الشعبی خود را به مسیر منتهی به سوریه برساند، و تا آن زمان راه فرار باز خواهد ماند و عملیات هم طبق برنامه به پیش خواهد رفت.»

تحرکات حشد الشعبی برای قطع مسیر ارتباطی داعش در غرب موصل، روز ۲۸ اکتبر، یعنی ۱۱ روز بعد از شروع عملیات موصل، آغاز شد. این شبه نظامیان شیعه پیشرفت سریعی برای ترک پایگاه خود در جنوب موصل و رسیدن به مواضع تعیین شده در غرب داشتند.

به گفته هاشمی، العبادی از این که دید نیروهای حشد الشعبی خود را در عرض چند روز به آنجا رساندند، شگفت‌زده شده بود. «جنگ از آن به شکل دیگری به خود گرفت، دیگر امکان ارسال غذا و سوخت به موصل و پیکارجویان داعش که باید تا آخر بجنگند، وجود ندارد.»

سنگر عراق

زمانی که شبه نظامیان شیعه عراق پیشروی در غرب موصل را آغاز کردند، ابوبکر البغدادی رهبر داعش به پیروانش گفت هیچ عقب نشینی از موصل – که او تابستان دو سال پیش خلافت خودخوانده خود را در آن شهر اعلام کرد – در کار نیست.

بغدادی در یک پیام از پیش ضبط شده رادیویی که پنج روز پس از اعلام شبه نظامیان شیعه در مسدود کردن تنها راه ارتباطی غرب موصل گفت، آنهایی که می‌خواهند فرار کنند باید «بدانند ارزش ماندن با افتخار در سرزمین‌های خود، هزار بار بهتر از بهای عقب نشینی با ننگ و شرم‌ساری است.»

به گفته سربازان عراقی، از آن به بعد بود که پیکارجویان او صدها حمله انتحاری با استفاده از خودروهای بمب‌گذاری شده و نقل و انتقال مهمات از طریق شبکه تونلی زیر شهر و استفاده از تک‌تیراندازان را پیگیری، و در عین حال از غیرنظامیان به عنوان سپر انسانی استفاده کردند.

یک افسر ارشد آمریکایی در ائتلاف بین المللی که از این عملیات حمایت کرده است می‌گوید که آغاز جنگ در مناطقی که غیرنظامیان حضور دارند همواره مشکل بوده است، اما دولت بغداد در بهترین شرایط برای تصمیم گیری در مورد استراتژی خود قرار داشت.

سرتیپ اسکات اِفلنت، معاون فرماندهی کل ائتلاف، به خبرگزاری رویترز گفت که «آنها (تجربه) ۱۵ سال جنگ را دارند … و من افراد دیگری با شایستگی بیشتر برای اتخاذ چنین تصمیمی سراغ ندارم و به همین دلیل است که ما به عنوان ائتلاف از تصمیم دولت عراق حمایت کردیم.»

به گفته او «باز کردن و بستن آن کریدور، چه در فرض و چه در عمل، تغییر اساسی در طرح حمله ایجاد نمی‌کرد … این موضوع نحوه پیگیری جنگ را تغییر داد، اما لزوما به این معنا نیست که آن را ساده تر یا دشوارتر کرد.»

اما مقام کردی که رویترز هعویت او را فاش نکرده است، نظر متفاوتی دارد و معتقد است جنگ موصل الان «دشوارتر» شده است می‌تواند به یک محاصره طولانی مدت مشابه آنچه در سوریه می بینیم، تبدیل شود. به عقیده او این طرح می تواند «موصل را تبدیل به حلب» کند.

دیگربان: علی خامنه‌ای٬ رهبر جمهوری اسلامی گفته با وجود فشار‌ها٬ خود را «مظلوم» نمی‌داند چراکه معتقد است «زور مخالفان» به وی نمی‌رسد.

آقای خامنه‌ای این مطلب را در دیدار با خانواده تعدادی از کشته شدگان ایرانی در سوریه بیان کرده و از مخالفت‌ها با حضور ایران در سوریه انتقاد کرده است.

وی گفته «کسانی که این بصیرت را ندارند با خودشان می گویند اینجا کجا، سوریه و حلب کجا؟ این بر اثر بی‌بصیرتی است.»

خامنه‌ای اضافه کرده «دشمن را باید در مرزهای خودش سرکوب کرد. افتخار جمهوری اسلامی، امروز این است که ما در مجاورت مرزهای رژیم صهیونیستی نیرو داریم.»

وی افزوده «جوان‌هایی که رفتند به سوریه و عراق و عمدتاً به سوریه، این بصیرت را داشتند. یک عده‌ای امروز اینجا نشسته‌اند در خانه و نمی‌فهمند که قضیه چیست.»

رهبر جمهوری اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود به حاضران گفته که «برای مظلومیت من اصلاً غصّه نخورید؛ بنده اصلاً مظلوم نیستم.»

وی افزوده «فشار [هم] که همیشه تحت فشاریم امّا الحمدلله زورشان به ما نمیرسد.»

نفیسه کوهنورد بی‌بی‌سی، اربیل

در کافه‌اى در یکى از شهرک‌هاى مدرن اربیل نشسته‌ایم. دور و برمان پر است ازجوانانى که تخته نرد بازى مى‌کنند و قلیان مى‌کشند. گهگاه هم صداى قهقه‌هایشان بالا مى‌رود. اینجا که بنشینید نمى‌توانید باور کنید که کمى دورتر، جایى حدود یک ساعت ازاربیل با ماشین، جنگى تمام عیار جریان دارد. هزاران نفر در حال فرارند و ده‌ها نفر هر روز جانشان را ازدست مى‌دهند. اما کسى که روبروى من نشسته و هر چند دقیقه نگران به تلفنش نگاه مى‌کند تا عمق وجودش جنگ را مى‌فهمد و حس مى‌کند.

هدیل را دو سال پیش همین‌‍جا در هتلى در اربیل شناختم که غالب کارکنانش از مناطق اطراف موصل گریخته بودند. خود او اما از شهر موصل است. آنجا در خانواده‌اى متوسط وتحصیل‌کرده بدنیا آمده، درس خوانده و بزرگ شده است. در دانشگاه موصل که دومین دانشگاه بزرگ عراق به حساب مى‌آمد و حالا بخش بزرگى از آن با بمباران‌ها از بین رفته، در رشته زبان انگلیسى تحصیل کرده و قصد داشته براى رفتن به اروپا یا آمریکا اقدام کند که اتفاقات شهر زندگى‌اش را زیر و رو کرده. هدیل شاهد وقایعى بوده که از زمان سقوط صدام و حضور آمریکایی‌ها تا ظهور داعش در شهرشان رخ داده.

ویدیوى کوتاهى را که در آخرین لحظات فرار از موصل به اربیل با تلفن همراهش گرفته نشانم مى‌دهد و مى‌گوید آن لحظه‌ها را درست مثل دیروز دقیقه به دقیقه به یاد دارد. در جایى از یک طرف داعشی‌ها تعقیب‌شان مى‌کردند و از طرفى در ایست بازرسى خازز نزدیک اربیل پیشمرگان به خیلى از آنها اجازه ورود به منطقه کردستان عراق را نمى‌دادند.

خود من هم آن صحنه‌ها را به یاد دارم. براى پوشش سقوط موصل به دست داعش آنجا بودم. گرماى شدید هوا و گرد و غبار از یک طرف و شوک آنچه در جریان بود از طرف دیگر وضع را سخت‌ترکرده بود و امکان کمترین امدادرسانى‌ها راهم تقریبا ناممکن. آن موقع از یکى از پیشمرگانى که در ایست بازرسى ایستاده بود دلیل این کار را پرسیدم جواب شنیدم که “هنوز نمى‌دانیم کى به کى است و ممکن است امنیت خودمان را به خطر بیاندازند.”

از همان موقع تا به امروز ورود عرب‌هاى عراقى به کردستان عراق محدودتر و محدودتر شده است.

براى هدیل آن لحظه‌ها به گفته خودش مفهوم واقعى تحقیر و از اینجا رانده و ازآنجا مانده شدن بود.

هرچند مى‌گوید که مى‌توانست درک کند چرا کسى با آغوش باز از آنها استقبال نمى‌کرد. “ما از نگاه آنها همدست داعش بودیم. به هر حال این واقعیتى است که داعشی‌ها از مدتها قبل از شروع فرار دسته جمعى مردم از موصل، در شهر بودند.”
Image copyright Getty
Image caption فرار خانواده‌ای از نبرد موصل در عراق

موصل از زمان سقوط صدام به یکى ازمراکز فعالیت گروه‌هاى تندرو بدل شد که تنها هربار نامشان تغییر کرد. در نهایت ازاوایل ژوئن ٢٠١٤ هم سر و کله داعشی‌ها در موصل پیدا شد. گروهى که بسیارى از بازماندگان حزب بعث و بخصوص فرماندهان ارتش صدام به آن پیوستند. غالب آنها البته از قبل با گروههای تندرو همکارى مى‌کردند. درست از زمانی که آمریکایی‌ها ارتش عراق را منحل کردند و یک شبه بسیارى از ارتشی‌ها کار و مقام خود را برباد رفته دیدند و بخشی‌شان جذب گروه‌هاى تندرو شدند که بعدها با دولت مرکزى هم بناى جنگ گذاشتند، همین موصل را در چشم بغداد نیز به نوعى به دشمن بدل کرد. به گفته هدیل در اولین روزها از بلندگوها سخنرانی‌های عزت ابراهیم دورى معاون اول سابق صدام و “رهبر کنونى” حزب بعث عراق را پخش مى‌کردند همراه با شعار آزادى و احترام براى ساکنان موصل که از فشار و تبعیض ارتش و دولت مرکزى به تنگ آمده بودند.

هدیل مى‌گوید وضعیت چنان سخت شده بود که خیلى‌ها براى خلاص شدن از تحقیر روزانه حتى راضى به همکارى با شیطان بودند. “از همه چیز محروم شده بودیم. اواخر، روزها در صف بنزین مى‌ماندیم چون بنزین براى موصلی‌ها جیره بندى شده بود. در ایست بازرسی‌ها ارتش با مردم بدرفتارى مى‌کرد و انگار ما شهروند درجه دو بودیم. همین خیلى‌ها را تشویق مى‌کرد که به گروه‌هاى تندرو بپیوندند. شرایطى که باعث شد مردم اول با روى گشاده داعش را بپذیرند.”

اما این، همه دلیل رضایت مردم در اوایل حضور داعش در موصل نبود. هدیل اینطورتعریف مى‌کند “روزى که آنها آمدند رفتارشان با مردم بسیار مهربانانه بود. به هیچ وجه چیزى ممنوع نبود. زندگى عادى در جریان بود. مردم تا دم صبح در کوچه و بازار بودند، سیگار و قلیان ممنوع نشده بود. کافه‌ها ممنوع نشده بود. داعشی‌ها با پخش اعلامیه به مردم پیام مى‌دادند که آنها را از شر ارتش و دولت رها خواهند کرد.”
Image copyright AFP
Image caption داعش حالا در تمام محله‌های موصل نفوذ کرده است

پیامى که ظاهرا در شرایط آن روز موصل بسیار اغوا کننده به نظر مى‌آمد. اما دیرى نگذشت که چهره مهربانانه داعش در موصل تغییر کرد. ممنوعیت‌ها و مجازات‌ها دو هفته بعد از قدرت گرفتن گروه آغاز شد و به تبع آن واهمه بخشى از ساکنان شهر از جمله خود هدیل و خواهرش. او روى نقشه محله‌شان را نشانم مى‌دهد که گویا منطقه امن بوده با ساکنان مسیحى و مسلمان که اوایل هنوز داعشی‌ها چندان در آن محله‌ها خودرا در آن نشان نداده بودند و بیشتر در محله‌هایى مى‌گشتند که هدیل آنها را محلات سمت راست شهرمى‌خواند. محلاتى که به سمت مرز سوریه. اما شب سیزدهم ژوئن ٢٠١٤،کاروان‌هاى داعش شروع به گشت گسترده‌اى در نقاط دیگر شهر کردند و آن نقطه‌اى بود که هدیل و همراه خانواده خواهرش تصمیم به ترک شهر گرفتند. برادرشان اما از میانه راه برگشته بود. “برادرم به اجبار ما با خانواده‌اش ما را همراهى کرد اما با دیدن وضعیت ایست بازرسی‌هاى نزدیک اربیل تصمیمش عوض و گفت ظاهرا همه جا با ما با خفت رفتار مى‌شود. ما برمى‌گردیم.” هدیل اما اضافه مى‌کند که برادرش همچنان خیلى هم باورش نشده بود که وضع موصل بدتر خواهد شد.

او مى‌گوید: “براى خیلى از مردم از جمله برادر من باورکردنى نبود که چیزی بدتر از وضع آن موقع هم مى‌تواند پیش بیاید. چیزى بدتر از ارتش و دولت آن دوره.”

وقتى هم که خشونت داعشی‌ها در شهر شروع شد دیگر براى خروج از موصل دیر شده بود. از آن پس هر کس که مى‌خواست شهر را ترک کند باید سند خانه‌اش را وثیقه مى‌گذاشت و یکى از اعضاى خانواده در داخل را هم به عنوان کفیل یا به عبارتى گروگان معرفى مى‌کرد. بازنگشتن به شهر مساوى بود با مصادره اموال و شکنجه یا حتى مرگ کفیل. با همه اینها برادر هدیل چند بار تلاش کرده که از شهر بیرون بیاید حتى به ازاى پرداخت پول به قاچاقچیانى که خود از اعضاى داعش‌اند اما هربار با در بسته مواجه شده است.

حالا بیش از دو سال است که خواهرها و برادر همدیگر را ندیده‌اند.
اگر خانه همسایه بمباران شود

این روزها دل تو دل هدیل نیست. برادرش با پیامک به او اطلاع داده که مى‌تواند از بالاى پشت بام ارتش را ببیند. تماس تلفنى با داخل شهر تقریبا ناممکن و به حد مرگ خطرناک است. همین باعث شده که برادر به ندرت به خواهرانش خبر دهد که آنجا چه مى‌گذرد. از هدیل مى‌پرسم در این مدت چطور با هم در تماس بوده‌اند: “داشتن تلفن یعنى مرگ. برادرم هر بار براى صحبت با ما کارت تلفن را در داخل گوشى مى‌گذارد و مى‌رود طبقه بالاى خانه که کمى آنتن دارد و با صداى بسیار آهسته‌اى با ما حرف مى‌زند. گاهى ما اصلامتوجه نمى‌شویم چه مى‌گوید. مساله این است که معلوم نیست چه موقع برای ‌گشتن خانه مى‌آیند. براى ما همین که مى‌فهمیم او و خانواده‌اش زنده‌اند غنیمت است.”

ظاهرا هر قدر حلقه محاصره داعشی‌ها درشهر تنگ‌تر مى‌شود آنها دست به رفتارهاى خشن‌تر مى‌زنند. در چند روز گذشته خبرهاى متعددى از افزایش اعدام‌ها درگوشه و کنار شهر به گوش مى‌رسد. غالب آنها جوانانى که به اتهام همکارى با ارتشی‌های نیروهاى ائتلاف اعدام مى‌شوند و البته در مناطقى هم ظاهرا درگیری‌هایى بین قبایل سنى و نیروهاى داعش رخ داده است که ارتش از آنها به عنوان مقاومت داخلى نام مى‌برد. از نگاه هدیل اما داستان فرق دارد. او مى‌گوید خیلی‌ها که اول با داعش همکارى کردند حتى همان اعضاى حزب بعث به مرور دیدند که نه منافع‌شان تامین مى‌شود و نه اینها آنى بودند که انتظارشان را داشتند.

در این‌باره من با تعدادى از فرماندهان ارتش هم صحبت کردم. ژنرال عباس جبورى یکى از فرماندهان ارشد نیروهاى واکنش سریع عراق که حالا بعد از پس گرفتن حمام علیل نیروهایش را به نزدیکى فرودگاه موصل در جنوب شهر منتقل کرده تایید مى‌کند که حتى از مدتها قبل ارتش از تغییر نظر این گروه‌ها مطلع شده بود و با بعضى از آنها ارتباط برقرار کرده بود که زمان حمله شاید بتوانند از داخل کمک کنند هر چند هنوز دیوار بى‌اعتمادى بین آنها مانده است.

با این حال اکنون ارتش از طریق افراد محلى تقریبا مى‌داند که در چه مناطقى ممکن است ساکنانش با داعش باشند یا نه و درکدام مناطق با تعداد بیشترى داعشى مواجه خواهند شد. چیزى که خیال هدیل را از بعضى جهات آسوده کرده و وقتى از او مى‌پرسم آیا نگران نیست که برادرش به خاطر ماندن در موصل متهم به همکارى با داعش شود مى‌گوید” نه، مى‌دانیم که کسانى محله به محله در حال تحقیق بودند و اطلاعات زیادى درباره کسانى که باداعش همدستى کرده‌اند دارند. مهم اینکه داعشی‌ها در واقع کسى را مجبور به همکارى نکردند. اجبار براى قوانین‌شان بود اما نه براى پیوستن به آنها. برادر من از وقتى آنها آمدند شغل ادارى‌اش را رها کرد و خانه‌نشین شد.”
Image copyright Reuters

نگرانى غیرنظامیان مانده در شهر اما تنها داعش نیست. با شدت گرفتن نبرد در داخل شهر بمباران‌هاى نیروهاى ائتلاف هم بیشتر و بیشتر مى‌شود. جنگ موصل شبیه هیچ یک از نبردهایى که تاکنون علیه داعش در جریان بوده نیست. در جاهایى مثل سنجار و کوبانى تقریبا همه غیرنظامیانش قبل از آغاز عملیات گریخته بودند وهواپیماها مى‌توانستند روزى ده‌ها بار شهر و مواضع دشمن را بمباران کنند. چیزى که امکان مقاومت را از داعش گرفت و راه را با سرعت بیشترى براى نیروهاى زمینى باز کرد. در فلوجه هم که همین چند ماه پیش پس گرفته شد، با عقب نشینى یکباره و غیر منتظره نیروهاى داعش از ایست بازرسى‌ها راه براى خروج غیرنظامی‌ها هموار شد و گره از کار پیشروى ارتش داخل شهر باز.

داعشی‌ها در موصل اما با علم بر اینکه تا جاى ممکن مناطقى که غیرنظامیان در آن هستند از بمباران محفوظ مى‌مانند، حالا بیشتر وارد محله‌هایى شده‌اند که قبلا نبودند. برادر هدیل در پیامکى نوشته که به تازگى خانه روبه‌رویه‌شان با خاک یکسان شده و چندین داعشى که ظاهرا در آن جلسه داشتند، کشته شده‌اند، اما در ادامه گفته “دیگرنمى‌دانم در راست و چپ خانه‌مان چه کسانى هستند. تا جاى ممکن بیرون نمی‌روم و در خانه آرد و آب ذخیره کردیم. اما نگرانم اگر خانه کنارى داعش باشد و بمباران شود ما هم بمیریم.”

در این لحظه که این مطلب را تمام مى‌کنم، شنبه دوازده نوامبر، از برادر هدیل خبر رسیده که با ورود ارتش به محله قادسیه حالا نیروهاى عراقى تنها چند کوچه با خانه آنها فاصله دارند. هدیل مى‌گوید هم نگران است و هم خیلى خوشحال که بالاخره شهرش دارد از یک کابوس بزرگ رها مى‌شود. با همه اینها وقتى مى‌پرسم آیا به فکر برگشتن به خانه هستى یا نه؟ مى‌گوید: “نه هرگز. براى اینکه این تنها شهر نبود که با داعش و حالا با جنگ ویران شد. اعتماد ما به همدیگر، به هموطن و همشهرى هم از بین رفت. خیلی‌ها که مى‌شناختیم حتى تعدادى از دکترهاى تحصیل کرده شهر با داعش همدست شدند. چطور به شهرى برگردم که دیگر کسى را در آن واقعا نمى‌شناسم.”

رادیوفردا: محمد باقری، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران، ۲۰ آبان‌ماه، در جریان یک سخنرانی گفته است ایران در منطقه حلب، «صنعت ساخت موشک برای سوریه» ایجاد و «موشک تولید کرد» که «در جنگ ۳۳ روزه» علیه اسرائیل از آن‌ها استفاده شد.
اشاره آقای باقری به درگیری ارتش اسرائیل و حزب‌الله لبنان در سال ۲۰۰۶ میلادی‌ست که به «جنگ ۳۳ روزه» موسوم است؛ آن نبردها -به گفته نخست‌وزیر اسرائیل- با هدف نابود کردن حزب‌الله لبنان صورت گرفت، اما در نهایت این هدف محقق نشد.
حزب‌الله لبنان، از مهم‌ترین گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت ایران، در حال حاضر در جنگ داخلی سوریه، در حمایت از نیروهای دولتی بشار اسد حضور دارد. یکی از مهم‌ترین مراکز درگیری‌های شدید این جنگ، شهر حلب است که زمانی مرکز اقتصادی سوریه به شمار می‌رفت.
سرلشکر سپاه پاسداران ایران، محمد باقری، می‌گوید در زمان جنگ ایران و عراق، بین توان موشکی ایران با همسایه غربی، «توازنی وجود نداشت». و در عین حال کشورهایی مانند سوریه، برای دادن موشک به ایران «فخر می‌فروختند» و «سخت‌گیری می‌کردند».
به گفته باقری «سوری‌ها می‌گفتند انبارهای ما نگهبان روسی دارد و نمی‌توانیم موشک بدهیم».
رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران سپس افزوده است «اما همین سوریه به جایی رسید که در سال‌های گذشته جمهوری اسلامی ایران در منطقه حلب صنعت موشکی برای سوریه ساخت و در این مجموعه‌ی صنعتی، موشک تولید شد و در جنگ ۳۳ روزه علیه» اسرائیل به‌کار رفت.
او این سخنان را در مراسمی دولتی برای حسن تهرانی مقدم (طهرانی مقدم)، فرمانده پیشین سازمان جهاد خودکفایی سپاه پاسداران بیان کرده‌است.
آقای تهرانی مقدم (طهرانی مقدم) در جریان انفجاری مهیبی در پادگانی در ملاردِ کرج کشته شد. برادر او پیش‌تر گفته بود که این انفجار زمانی رخ داد که آقای تهرانی مقدم (طهرانی مقدم) در حال آزمایش «یک موشک بالستیک قاره‌پیما بود». او بعدا این حرف‌ها را پس گرفت.
از حسن تهرانی مقدم (طهرانی مقدم) به عنوان یکی از مهم‌ترین نیروهای سپاه پاسداران ایارن در پایه‌گذاری برنامه موشکی آن یاد می‌شود. روزنامه دولتی ایران، در آبان ماه سال ۱۳۹۰ گفته بود او از «بنیان‌گذاران واحد موشکی حزب‌الله لبنان» نیز بود.
محمد باقری اکنون می‌گوید ایجاد صنعت موشکی در حلب سوریه، از اقدامات حسن تهرانی مقدم (طهرانی مقدم) بود.
موضوع استفاده از موشک‌های ایرانی در جریان جنگ ۳۳ روزه، توسط گروه حزب‌الله لبنان، پیش‌تر نیز مطرح شده بود؛ برای نمونه در جریان حمله به ناو گشتی «هانیت» ارتش اسرائیل، یک موشک ضد کشتی «نور» از ساحل به سوی آن پرتاب شد. این ناو گشتی در پی آن حمله درهم‌شکست.
برنامه موشک‌های بالستیک ایران، و افراد و سازوکارهای مربوط به این برنامه با تحریم‌های ایالات متحده روبه‌رو هستند.
گروه حزب‌الله لبنان و یا شاخه نظامی آن از سوی برخی کشورها، از جمله آمریکا، اتحادیه اروپا و برخی کشورهای عربی، یک گروه تروریستی شناخته می‌شود. کشورهای غربی در عین حال بارها از ایران خواسته‌اند از سازماندهی و فرستادن نیروهای شبه‌نظامی مورد حمایت خود به سوریه دست بردارد تا بتوان برای جنگ داخلی سوریه راه‌حلی سیاسی پیدا کرد. شماری از مقام‌های ارشد نظامی ایران می‌گویند نبرد در سوریه، برای حفظ امنیت در مرزهای کشور است.
جنگ داخلی سوریه، دست‌کم ۲۷۰ تا پانصد هزار کشته برجای گذاشته و نیمی از جمعیت آن کشور را آواره کرده‌است. بخش‌های مهمی از شهر حلب در پی این جنگ به ویرانه تبدیل شده و کنترل خود شهر نیز بین نیروهای دولتی، و گروه‌های مختلف شورشی و نیز شاخه القاعده و گروه‌های سلفی تقسیم شده‌است.

رادیوفردا: جانشین فرمانده سپاه «قدس»، شاخه برون‌مرزی سپاه پاسداران ایران، ضمن اشاره به این که در سال جاری «سرنوشت» جنگ سوریه مشخص می‌شود گفت که این جنگ به فرماندهانی نیاز دارد که بتوانند «اراده» جمهوری اسلامی را به «دشمنان» تحمیل کنند.

به گزارش روز شنبه، ۱۵ آبان، خبرگزاری دانشجویان ایران، ایسنا، اسماعیل قاآنی، جانشین قاسم سلیمانی، این اظهارات را در همایش «الگوهای فرماندهی و مدیریتی» حسین همدانی٬ از فرماندهان کشته‌شده ایرانی در سوریه٬ در دانشگاه افسری «امام حسین» بیان کرد.

آقای قاآنی جنگ داخلی سوریه را جنگی «بسیار اساسی» دانست که به انسان‌هایی «بسیار مستحکم و محکم» نیاز دارد که «در صحنه نبرد حاضر باشند و همه حیثت خود را بر سر این جنگ گذارند.»

وی امسال را «سال تعیین سرنوشت جنگ سوریه» عنوان کرده٬ اما افزود: «البته این جنگ ادامه دارد و این طور نیست که با حوادث سوریه و عراق به پایان رسد؛ چرا که این جنگ، جنگی بر اساس هویت و بود و نبود است و ادامه پیدا خواهد کرد.»

جانشین فرمانده سپاه «قدس» در ادامه به خصوصیات ضروری برای فرماندهان جبهه هوادار بشار اسد نیز اشاره کرده و گفت: «امروز برای سوریه نیازمند فرماندهانی هستیم که بتوانند اراده جمهوری اسلامی را به دشمنان تحمیل کنند.»

این یکی از صریح‌ترین اظهارنظرها درباره جایگاه ایران در درگیری‌های سوریه است.

فرماندهان نظامی جمهوری اسلامی در پنج سال و اندی گذشته همواره ادعا کرده‌اند که به درخواست دمشق٬ در اختلاف‌های داخلی این کشور وارد شده‌اند و در این کشور تنها حضور «مستشاری» دارند.

آقای قاآنی در توضیح ضرورت «تحمیل اراده ایران به دشمن» در سوریه نیز گفت: «چرا که آنها [دشمنان] تمام انرژی خودشان را گذاشته‌اند تا اراده ما را بشکنند و اگر فرماندهان ما این چنین استقامت نداشتند نمی‌توانستند اراده جمهوری اسلامی را محقق کنند.»

وی همچنین از اقدامات حسین همدانی٬ از فرماندهان بلندپایه سپاه پاسداران که در جریان درگیری‌های سوریه کشته شد تقدیر کرد.

به گفته جانشین فرمانده سپاه «قدس»، زمانی که همدانی «فرماندهی نیروهای مستشاری را در سوریه به عهده گرفت شرایط این کشور به شکلی بود که اگر هواپیمایی می‌خواست در فرودگاه دمشق بر زمین بنشیند با خمپاره از آن استقبال می‌شد و تکفیری‌ها نیز کاخ ریاست جمهوری را با خمپاره می‌زدند و تا پشت سفارت ایران در سوریه جلو آمده بودند.»

شماری از رسانه‌ها از جمله روزنامه گاردین پس از کشته شدن آقای همدانی در مهرماه سال ۹۴ در اطراف شهر حلب٬ نوشتند که این اتفاق٬ حاکی از حمایت فزاینده جمهوری اسلامی از رژیم بشار اسد است.

آمریکا «بی‌دلیل پای میز مذاکره با ایران نیامد»

جانشین فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران در بخش دیگری از اظهارات خود روند مذاکرات آمریکا با ایران را «سینوسی» عنوان کرده و گفت آنها «بی‌دلیل پای میز مذاکره نیامده‌اند؛ مذاکره کردن آنها یک حرکت سینوسی است، به شکلی که هر زمان ببیند نمی‌توانند در جبهه جنگ کاری پیش ببرند میز مذاکره را پهن می‌کنند.»

وی افزود که آمریکایی‌ها «هرگاه دریابند که می‌توانند در صحنه نبرد به موفقیت برسند، میز مذاکره را کنار می‌زنند.»

اظهارات وی در ادامه سخنان سایر فرماندهان نظامی در ایران مطرح می‌شود که بارها به مذاکره‌کنندگان هسته‌ای و حسن روحانی گفته‌اند «قدرت نظامی» ایران غرب و به ویژه ایالات متحده را «وادار» به نشستن پای میز مذاکره کرد.

قاآنی اگرچه گفته که مدعی نیست واشینگتن «تکفیری‌ها و جبهه النصره را درست کرده‌اند»٬ اما گفت که ایالات متحده پس از این ‌که «راه‌های‌شان را در افغانستان و عراق بسته دیدند، رفتند و فتنه جدیدی را در سوریه آغاز کردند و… آن‌ها را به جان منطقه انداختند.»

وی درباره موضوع برخورد آمریکا با القاعده در عراق و افغانستان نیز اضافه کرد: «آمریکایی‌ها به دنبال مقابله با جمهوری اسلامی بودند و این بهانه‌ها دروغی بیش نبود.»

قاآنی ادامه داد که آمریکایی‌ها «روزی که می‌خواستند از عراق بیرون بروند نماینده‌ای پیش ما فرستادند و به ما اطلاع دادند که می‌خواهیم از عراق خارج بشویم٬ درخواستی هم داشتند که بماند.»

دویچه‌وله: ترکیه برای حمله به رقه مصمم است. آنکارا تاکنون منتظر پیامی از سوی آمریکا بود تا به طور مشترک برای آزادسازی رقه اقدام کند. وزیران خارجه سه کشور ایران، روسیه و سوریه نیز در مسکو به مشورت خواهند نشست.

روز پنجشنبه (۲۷ اکتبر / ۶ آبان) رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه در تلویزیون دولتی این کشور اعلام کرد که ارتش ترکیه به تنهایی حمله به شهرهای منبیج و رقه را آغاز خواهد کرد.

رقه در دست “دولت اسلامی” (داعش) است و شهر منبیج را کردهای سوریه در ماه اوت سال جاری از کنترل “دولت اسلامی” خارج کردند.

اردوغان مدعی شد که در این باره با همتای آمریکایی خود باراک اوباما تلفنی گفت‌وگو کرده است. واشنگتن تا شامگاه پنجشنبه در این باره واکنشی نشان نداده است. در بیانیه‌ای که کاخ سفید در رابطه با اوضاع سوریه منتشر کرد، به گفت‌وگوی اردوغان و اوباما اشاره نشده است.

بیشتر بخوانید: ۲۰۰۰ غیرنظامی اسیر تروریست‌های “داعش” در منبج آزاد شدند

طبق طرح دولت ترکیه، ارتش این کشور نیروهای اپوزیسیون مورد اعتماد خود را برای مبارزه با نیروهای دولتی سوریه و گروه‌های کرد پشتیبانی می‌کند. این نیروها قرار است ابتدا منتیج را تصرف کنند و سپس روانه رقه شوند.

پیش‌تر خبرگزاری فرانسه به نقل از رئیس‌جمهور ترکیه گزارش داده بود که مخالفان رژیم بشار اسد برای تاراندن نیروهای “دولت اسلامی” از شهر الباب سوریه موفقیت‌هایی کسب کرده‌اند و پس از آزادسازی این شهر به سوی منبیج گسیل خواهند شد.

عملیات بی‌فرجام

در ماه اوت سال جاری نیز ارتش ترکیه وارد سوریه شد اما به گفته وزارت خارجه روسیه این اقدام باعث به تعویق افتادن آزادسازی رقه از دست نیروهای “دولت اسلامی” گردید.
در آن زمان سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه گفته بود، فرماندهی “ائتلاف نیروهای دموکراتیک سوریه” با شرکت کردها تصمیم گرفته‌اند حمله به رقه را آغاز نکنند تا بتوانند به مقابله با نیروهای ترکیه بپردازند.

بیشتر بخوانید: کارتر: حمله به موصل با حمله به رقه هماهنگ می‌شود

ترکیه با شرکت کردها برای آزادسازی شهرهای تحت تصرف “دولت اسلامی” مخالف است. مقامات آمریکایی اما پیوسته تاکید کرده‌اند که پیشمرگ‌های کرد “نیروهای دموکرات سوریه” در عملیات آزادسازی رقه شرکت خواهند داشت.

نشست سه‌جانبه

به خبرگزاری آلمان قرار است نمایندگان سه کشور روسیه، سوریه و ایران روز جمعه (۲۸ اکتبر / ۷ آبان) در مسکو دیدار کنند. در این نشست وزیران خارجه سه کشور، محمد جواد ظریف، ولید معلم و سرگئی لاوروف حضور خواهند یافت.
این خبرگزاری به نقل از لاوروف می‌نویسد که محور مذاکره سه کشور “یافتن راه‌ حلی برای رساندن کمک‌های انسانی به نیازمندان در حلب” خواهد بود.

بیشتر بخوانید: کشته شدن ۲۲ کودک در مرگبارترین حمله به یک مدرسه در سوریه

رادیوفرانسه: شبه نظامیان “حشد ال شعبی”، از حمایت بزرگ جامعه شیعیان که در عراق اکثریت دارند برخوردارند.
www.elvatannews.com

واحدهای شبه نظامیان شیعه برای بسیج مردمی یا “حشد ال شعبی” امروز خبر از دریافت دستور برای بازپس‌گیری شهر “تل عفر” از نیروهای دولت اسلامی و جلوگیری از گریز آنان دادند.

فرماندهان این شبه نظامیان با اعلام این خبر گفتند که مأموریت آنان جلوگیری از گریز داعشی‌ها به سوریه و بریدن ارتباط میان موصل و سوریه است. گرچه این شبه نظامیان نقشی اساسی در نبردهای پیشین علیه داعش ایفا کرده‌اند اما از زمان آغاز یورش به موصل در حاشیه مانده بودند؛ علت این است که حضور شبه نظامیان “حشد ال شعبی” در موصل و به ویژه در درون شهری که اکثر مردم آن سنی هستند می توانست عاملی برای تنش باشد.
رهبران کرد عراق و عرب‌های سنی و همچنین آنکارا که سربازانش را علیرغم مخالفت بغداد در شرق موصل مستقر کرده، مخالف شرکت آنها در نبرد هستند .
رابطه این شبه نظامیان با نیروهای ائتلاف بین‌المللی به فرماندهی آمریکا نیز چندان بی‌تنش نیست، اما آنها از حمایت بزرگ جامعه شیعیان که در عراق اکثریت دارند، برخوردارند.

بازپس گیری شهر “تل عفر” با جمعیتی اکثرأ شیعه که از سال 2014 توسط داعشی‌های سنی اشغال شده، یکی از هدف‌های اصلی شبه نظامیان “حشد ال شعبی” است.

در حالی که مسئولان آمریکائی می گویند عملیات بازپس‌گیری موصل از نیروهای گروه اسلامی خوب پیش می رود، وزیرامور خارجه ترکیه “مولود چاووش اوغلو”، امروز گفت چنانچه منافعش در خطر قرار گیرد، این کشور ممکن است یک سری عملیات زمینی را در شمال عراق برای از بین بردن این خطر به راه اندازد.

بی‌بی‌سی: Image copyright Saelin18.com Image caption علیرضا اخوان، از مداحانی که به سوریه رفته‌اندمحمد فراهانی، رئیس سازمان بسیج مداحان، می‌گوید که مداحان زیادی، خواهان رفتن به سوریه بوده‌اند و برای اعزام آنها به این کشور جنگ زده با سپاه قدس هماهنگی شده است.

به گفته آقای فراهانی مداحان ایرانی در سوریه برنامه‌های متعددی را برای نیروهای شیعه مدافع بشار اسد، از جمله در آرامگاه مورد احترام شیعیان، از جمله آرامگاه خواهر و دختر حسین ابن علی، امام سوم شیعیان اجرا کرده‌اند.

رئیس بسیج مداحان می‌گوید: “طبیعتا حضور مداحان شاخص در عرصه عملیات مدافعین حرم، یک خداقوت و ایجاد انگیزه برای این عزیزان خواهد بود و در افزایش روحیه توان رزمی این عزیزان در مبارزه، ایستادگی و جهاد علیه تکفیری‌ها تاثیر مثبتی خواهد داشت.”

‘وسیله منحصر به فرد’

Image copyright Khamenei.ir Image captionصادق آهنگران فرماندهان سپاه را در حضور رهبر ایران به گریه انداختشاید تصور اینکه در جلسه فرماندهان نظامی کشوری با بالاترین مقام آن کشور یک سرتیپ آواز بخواند و چند سرلشگر گریه کنند دشوار باشد، اما در ایران چنین تصویری نادر نیست.

حدود یک ماه پیش بود که صادق آهنگران خواند: “جبهه یاران رهبر را ببین، قاسم و عباس و اکبر را ببین، پاسدارانی سلیمانی‌نشان…” و فرماندهان سپاه را در حضور رهبر ایران به گریه انداخت.

آغاز این چنینی جلسه عالیترین فرماندهان نظامی ایران و آیت‌الله خامنه‌ای نشانه اهمیت نوحه و مداحی به عنوان یک قالب فرهنگی در جمهوری اسلامی است.

استفاده از خوانندگان، هنرمندان و چهره‌های مشهور برای روحیه دادن به سربازان منحصر به حکومت ایران نیست. ژوزفین بیکر، خواننده فرانسوی-آمریکایی و ملقب به “ملکه جاز” برای سربازان مقاومت فرانسه می‌خواند. مریلین مونرو برای سربازان آمریکایی در جنگ کره برنامه اجرا کرد. همین دو ماه پیش چند برنده مدال طلای المپیک از روسیه به پایگاه هوایی این کشور در لاذقیه سوریه رفتند.

Image copyright Getty Image caption کشورهای مختلف از چهره‌های مشهور برای تقویت روحیه سربازان استفاده می‌کنندستارگانی هم مانند جین فوندا بوده‌اند که در تبلیغات جنگ خلاف سیاست‌های حکومتشان عمل کرده‌اند.

اما مداحان ایرانی که به سوریه می‌روند، خوانندگان معمولی نیستند. کار آنها قرار است چیزی بیش از آهنگ مذهبی خواندن و به هیجان آوردن سربازان باشد.

آیت‌الله علی خامنه‌ای فروردین سال جاری در ملاقاتی با مداحان گفت: “اینکه مداحان برای مدافعان حرم می‌خوانند بسیار با ارزش است، در این شکی نیست. در کنار این، یک کار مهم‌تری هست و آن تقویت باورهای جوانان است. دشمن دارد علیه باور به اسلام، باور به کارآمدی نظام اسلامی و باور به امکان تداوم نظام اسلامی کار می‌کند.”

Image copyright Khamenei.ir Image caption صادق آهنگران با درجه سرتیپ دو نوحه می‌خواندآقای خامنه‌ای پیشتر گفته است “از راه اینترنت هم می‌شود جواب آنها را داد، اما ما وسیله‌هایی داریم که این وسیله‌ها منحصربه‌فرد است. یکی از آنها همین شما هستید، یکی از آنها همین جامعه‌ مداحند.”

نوحه علیه نشید

در جبهه سوریه این تنها نیروهای ایرانی نیستند که برای تقویت باورهایشان از موسیقی استفاده می‌کنند، در آن سو گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) هم از آوازخوانی مذهبی در تبلیغاتش استفاده می‌کند.

داعش بیش از هر چیزی با تصاویر خشن سر بریدن و کشتار تداعی می‌شود. اما عضوگیری ده‌ها هزار نفر از کشورهای مختلف فقط با پخش تصاویر سر بریدن ممکن نشده است. سرودهای مذهبی دسته جمعی (نشید) یک عنصر ثابت تبلیغات داعش هستند و اعضای این گروه در مواردی دسته‌جمعی از این سرودها می‌خوانند.

هنریک گراترود، محقق مطالعات جنگ در کینگز کالج لندن، در مقاله‌ای به بررسی نشیدهای داعش پرداخته و می‌گوید که این سرودها با نمادپردازی ساده و آشنا و تکرار پیام به طور موزون، مخاطبان را به نحو موثری درگیر می‌کنند.

در این سرودهای مذهبی از ضعف و تحقیر کشورهای مسلمان در جهان امروز گفته می‌شود و “جهاد” به عنوان راه حل پایان دادن به این وضعیت معرفی می‌شود.

ستایش جنگجویان و کشته شدگان، با القاب مجاهدین و شهدا، تم غالب نشیدها هستند.

هنریک گراترود می‌گوید که مهمترین دلیل موفقیت نشیدهای داعش در جذب عده‌ای از مخاطبان این است که روی موضوعات محدودی که اقبال بالایی میان مسلمانان دارند متمرکز می‌شوند. او جایگاه کانونی جنگ و مبارزه در نشید را (در مقابل مسایل سیاسی دیگر و سایر ابعاد زندگی در قلمرو داعش) دلیل دیگر موفقیت نشید در بسیج نیروهای داعش می‌داند.

Image copyright Tasnim Image caption سعید حدادیان در سوریهاو می‌گوید که تصویر ساده از مبارزه خیر و شر یا حق و باطلی که در نشیدهای داعش است پیام آن را قدرتمند می‌کند.

‘عشق قیمت نداره’

با وجود شباهت‌های ظاهری که بین مداحی‌های ایرانی و نشیدهای داعش وجود دارد، نباید دشمنی و عمق اختلاف ایدئولوژیک آنها را از یاد برد.

اختلافی که بیان آن به یک تم اصلی نوحه‌های سال‌های اخیر تبدیل شده، تا جایی که ترجیع بند یک قطعه “داعش برو بمیر که ما حیدر رو داریم” است.

نوحه‌ها و مداحی‌های ایرانی عموما سیاسی هستند و حتی گاه به مسایل جزئی روز واکنش نشان می‌دهند. مثلا در پاسخ به ادعاهایی که راجع به دستمزد چند میلیونی برای اعزام به سوریه مطرح شد، رضا نریمانی قطعه‌ای با ترجیع بند “عشق قیمت نداره” خواند که در آن از زبان کودکی که پدرش در جنگ کشته شده می‌گوید که جنگیدن و کشته شدن ارزش پول ندارد و “عشق” دلیل به جنگ رفتن است.

“مدافعان حرم” و “حاج قاسم سلیمانی” جایگاه ویژه‌ای در نوحه‌های سال‌های اخیر دارند. پیشتر مداحان درباره “شهدا” و “رزمندگان اسلام” در گذشته و دوران جنگ با عراق می‌خواندند، اما با آغاز جنگ داخلی سوریه و درگیری فزاینده ایران در آن، جنگی واقعی در جریان است و کشتگانی در حال حاضر وجود دارند که به موضوع شعر مداحان بدل شوند.

در حالی که واقعیت روزمره ایران هرچه بیشتر از گذشته آرمانی ترسیم شده در مداحی‌ها فاصله می‌گیرد، جنگ داخلی سوریه به احیای مضامین نوحه‌های دوران جنگ کمک کرده است.

مداحان ایرانی از فداکاری و ساده زیستی می‌خوانند، اما اخبار روزمره ایران پر از اتهامات فساد چند هزار میلیاردی است، از مدیران ارشد دولتی گرفته تا محمدباقر قالیباف، شهرداری که خود روزی سردار جنگ بود، همه درگیر اتهاماتی هستند که ربطی به ساده‌زیستی ندارند.

Image copyright SNN.ir Image caption واقعیت روزمره ایران هرچه بیشتر از گذشته آرمانی ترسیم شده در مداحی‌ها فاصله می‌گیرد
حتی مراسم عزاداری عاشورا نیز در سال‌های اخیر با تجملات فراوان همراه شده است.

در این میان اینکه عده‌ای از ایران حاضرند با همه سختی‌ها و خطرات به سوریه بروند و در آنجا بجنگند به مداحان کمک می‌کند که اگر تهران مثال خوبی برای ارزش‌هایشان نیست، از آنچه در دمشق و حلب می‌گذرد بخوانند.

به این ترتیب جنگ داخلی سوریه فرصتی برای بازسازی ایدئولوژیک مداحی به عنوان بخشی از تبلیغات رسمی جمهوری اسلامی بوده است و مداحانی که به دمشق می‌روند سنگرها را در تهران، نه در برابر داعش، که مقابل فرهنگ مغایر با فرهنگ رسمی محکم می‌کنند.

‘مکه بشود مرکز ایران چه قشنگ است’

همان طوری که آیت‌الله خامنه‌ای از مداحان خواسته است، آنها کاری بیش از خواندن می‌کنند. جز سلاح به دست گرفتن مداحانی چون سعید حدادیان در سوریه و محمود کریمی در تهران، دلایل دیگری برای جدی گرفتن مداحان وجود دارد.

بعد از تشکیلات هیئت رزمندگان اسلام حالا سازمان بسیج مداحان هم به راه افتاده و قرار بوده که از مهر ماه امسال دانشکده مداحی ۴۰ دانشجو بپذیرد. گزارش‌هایی از دستمزد چند میلیون تومانی برای یک شب نوحه‌خوانی منتشر شده و مداحان گروهی هستند که سالانه جلسه‌های دیدار ویژه با رهبر ایران دارند.

در حالی که امامان جمعه و دیگر روحانیون تبلیغات رسمی حکومت را به سبک قدیم پیش می‌برند، مداحان مدام در کار خود نوآوری می‌کنند و با بهره گرفتن از رسانه‌های جدید به دنبال مخاطبان جوان و گسترده‌ای هستند.

همه اینها یعنی آن که مداحان به گروه قدرتمندی بدل شده‌اند که در شکل دادن به ایدئولوژی جمهوری اسلامی نقش ویژه‌ای دارند.

در تقابل چندجانبه میان عربستان سعودی و ایران در منطقه، مقام‌های رسمی نمی‌توانند تهدید به اشغال نظامی عربستان سعودی و انضمام مکه به خاک ایران بکنند، اما یک مداح به راحتی می‌خواند: “شمشیر عجم منتظر رخصت جنگ است/مکه بشود مرکز ایران چه قشنگ است”.

در نوحه‌ای دیگر گفته می‌شود: “مکه در قبضه نا اهلان است… جهل دینشان دین یزید است اینان/قبله‌شان کاخ سفید است اینان”.

ضدیت مداحان با آل سعود، خاندان حاکم بر عربستان، به رجزخوانی در چند نوحه خلاصه نمی‌شود. حسن کردمیهن که از او به عنوان دستوردهنده حمله به سفارت عربستان یاد می‌شود، خود مداحی می‌کرده و رابطه نزدیکی هم با بعضی مداحان معروف داشته است.

رهبر ایران در عین محکومیت حمله به سفارت عربستان گفت که “این را بهانه نکنند که جوانان مومن را مورد تهاجم قرار دهند”. با توجه به حمایت او و دیگر نهادهای قدرتمند جمهوری اسلامی از مداحان و آنهایی که پای نوحه می‌نشینند، “جوانان هیئتی” می‌گویند که آمده‌اند که بمانند و گسترش پیدا کنند.

گسترشی که مایه رضایت رهبر ایران است: “سنت مداحی در بین جامعه‌ ما خوشبختانه رواج پیدا کرده است، قبلها بود، اما محدود بود؛ امروز این سفره، گسترده شده است؛ این میدان، باز شده است.”

در این میدان باز، مسیر مستحکم کردن خاکریزها در داخل ایران از جبهه سوریه می‌گذرد.

رادیوفردا: یک مقام نظامی روسیه روز جمعه اعلام کرد که مسکو بر شمار جنگنده های خود در حملات هوایی سوریه خواهد افزود.

به نوشته روزنامه روسیِ” ایزویستیا” این مقام روسی که نامی از وی برده نشدهگفته است کهتعدادی از هواپیماهای سوخو ۲۴ و سوخو ۳۴ روسیه به پایگاه حَمیم در سوریه اعزام شده اند.

به گزارش رویترز ، وزارت دفاع روسیه به پرسش این خبرگزاری در خصوص اعزام جنگنده‌های بیشتر به سوریه پاسخ نداده است.

خبراعزام تعداد جنگنده های بیشتری به سوریه در حالی انتشار می یابد که انتقادهای بین المللی از بمباران‌های سنگین هفته های اخیر به مواضع مخالفان بشار اسد در سوریهرو به افزایش است.

ارتش سوریه و متحدان آن با پشتیبانی هوایی روسیه، از هفته گذشته عملیاتی زمینی برای تصرف مناطق تحت کنترل شورشیان در حلب را آغاز کردند.

دویچه‌وله: آمریکا تائید کرد که شمار مشاوران نظامی خود را در یمن کاهش داده است. نیروهای ائتلاف به رهبری عربستان سعودی موفق به برقراری آرامش در یمن نشده‌اند. در پایتخت هزاران نفر به حمایت از شورشیان حوثی تظاهرات کردند.

ارتش ایالات متحده تائید کرد که شمار مشاوران نظامی خود را در عملیات ائتلاف به رهبری عربستان سعودی علیه شورشیان یمن کاهش داده است.

به گفته سخنگوی ارتش آمریکا این کشور برای تقویت این عملیات حدود ۴۵ مشاور نظامی در اختیار عربستان سعودی و بحرین گذاشته بود، اما از ماه ژوئن شمار مشاوران “کمتر از ۵ نفر” است.

عربستان سعودی به خاطر مرگ غیرنظامیان در حملات هوایی، بارها مورد انتقاد گروه‌های مدافع حقوق بشر قرار گرفته است.

بیشتر بخوانید: سازمان ملل ائتلاف عربستان در یمن را در فهرست سیاه گنجاند

دوشنبه گذشته ۱۹ نفر در حمله هوایی عربستان به بیمارستانی در صنعا کشته شدند.

در همین رابطه ایالات متحده از عربستان خواست که از حمله به مواضع غیرنظامی خودداری کند.

با وجود حملات عربستان و متحدان آن، شورشیان حوثی همچنان بر پایتخت یمن و بخش بزرگی از کشور مسلط هستند.

نیروهای ائتلاف به رهبری عربستان سعودی از دولت موقت یمن که توسط جامعه بین‌المللی به رسمیت شناخته شده و با شورشیان حوثی درگیر است، حمایت می‌کنند.

حمایت مردم از “شورای دولتی”

بامداد شنبه (۲۰ اوت) ده‌ها هزار نفر در صنعا در حمایت از مجلس شورای حکومتی که اخیرا توسط حوثی‌ها تشکیل شده تظاهرات کردند.

آنها علیه عربستان سعودی به خاطر حملات هوایی به شهرهای زیر کنترل شورشیان حوثی شعار دادند.

صالح الصمد، رئيس این مجلس، در برابر تظاهرکنندگان حاضر شد و گفت به زودی شورشیان دولت تازه‌ای تشکیل خواهند داد.

در همین حال گزارش شده که چند رشته انفجار در نقاط مختلف صنعا روی داده که گمان می‌رود نتیجه بمباران هوایی نیروهای ائتلاف باشد. از میزان تلفات گزارشی نرسیده است.

از اوضاع چنین برمی‌آید که راه هرگونه سازش صلح‌آمیز در یمن بسته می‌شود.

ادامه طغیان حوثی‌ها

یک سوم جمعیت یمن پیرو مذهب زیدی هستند، که از فرقه‌های منشعب از اسلام سنت‌گرا محسوب می‌شود و نزدیکی‌هایی به کیش شیعه دارد.

هواداران خاندان حوثی، پیرو کیش زیدی، در سال ۲۰۰۴ با قدرت مرکزی یمن وارد نبرد مسلحانه شدند. علی عبدالله صالح، رئیس جمهور سابق یمن، که خود زیدی است در سالهای بعد به آنها پیوست.

هنگامی که عبدربه منصور هادی، با گرایش به سنی وهابی، به ریاست جمهوری یمن رسید، بحران سیاسی در کشور بالا گرفت.

نیروهای مسلح پیرو خاندان حوثی در سپتامبر ۲۰۱۴ صنعا پایتخت کشور را تصرف کردند و در ژانویه ۲۰۱۵ وارد کاخ ریاست جمهوری شدند.

آنها پارلمان کشور را منحل کردند و بر فرماندهی ارتش مسلط شدند. عبدربه منصور هادی، رئیس جمهور، ناچار شد مرکز دولت را به عدن منتقل کند. او می‌کوشد با حمایت عربستان سعودی به قدرت برگردد.

بیشتر بخوانید: توقیف یک کشتی حامل سلاح‌های ایرانی برای حوثیان یمن

عربستان و متحدان آن در سواحل خلیج فارس ایران را به حمایت مادی و تسلیحاتی از حوثی‌ها متهم می‌کنند. ایران در عین تائید حمایت از “جنبش حق‌طلبانه‌ی حوثی‌های یمن” هرگونه کمک به جنبش آنها را تکذیب کرده است.