اخبار

رادیوفردا: وزیر خارجه جمهوری اسلامی می‌گوید غنی‌سازی در خاک ایران «چه با توافق و چه بی‌توافق ادامه می‌یابد» و «در حال بررسی هستیم آیا در دور بعدی مذاکرات با آمریکا شرکت کنیم یا نه».

عباس عراقچی روز چهارشنبه ۳۱ اردیبهشت در حاشیهٔ مراسم سالگرد کشته شدن حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجهٔ سابق، در سانحهٔ سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی به خبرنگاران گفت: «موضع ما کاملا روشن است؛ غنی‌سازی چه با توافق چه بی‌توافق ادامه می‌یابد».

اشاره او به اظهارات اخیر مقام‌های بلندپایه آمریکایی است که تأکید کرده‌اند ایران نمی‌تواند در خاک خود غنی‌سازی اورانیوم انجام دهد و برای برنامهٔ هسته‌ایش باید اورانیوم غنی‌شده از خارج وارد کند.

وزیر خارجه جمهوری اسلامی در واکنش گفت: «اگر طرف‌ها مایلند نسبت به برنامهٔ صلح‌آمیز ایران شفافیت وجود داشته باشد ما آماده هستیم اما در مقابل، تحریم‌ها را بردارند».

او افزود: «اگر بیشتر از این تقاضاهایی داشته باشند و بخواهند از مواردی که حق ماست محروم کنند جایی برای پذیرش ندارد».

گروهی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز با امضای بیانیه‌ای گفته‌اند که «طبق مادهٔ چهارم ان‌پی‌تی هر کشور عضو از سه حق تحقیق، توسعه، تولید و استفاده از انرژی هسته‌ای برخوردار است و ایران اسلامی از حقوق هسته‌ای خود کوتاه نخواهد آمد».

مارکو روبیو، وزیر خارجهٔ ایالات متحده، روز ۳۰ اردیبهشت ابراز امیدواری کرد که با ایران توافق هسته‌ای حاصل شود، زیرا گزینهٔ دیگر «بسیار بدتر خواهد بود»؛ او بار دیگر تاکید کرد که برنامهٔ هسته‌ای ایران باید بدون غنی‌سازی اورانیوم باشد.

دو کشور تا کنون در چهار دور مذاکره برای حل‌وفصل برنامه هسته‌ای ایران شرکت کرده‌اند، اما برگزاری دور پنجم آن پس از سخنرانی روز سه‌شنبه علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در هاله‌ای از ابهام فرو رفته است.

ایران گفته که پیشنهاد دور جدید مذاکرات را دریافت کرده است، اما آقای عراقچی می‌گوید تهران در حال بررسی این موضوع است که آیا در دور بعدی شرکت کند یا نه.

او اظهار داشت: «هنوز داریم بررسی می‌کنیم که در آن تاریخ و در آن محل می‌تواند مذاکرات سودمندی شکل بگیرد یا خیر».

برخی گزارش‌ها حاکی است که به ایران پیشنهاد شده تا در روزهای شنبه و یکشنبه، سوم و چهارم خرداد، با میانجی‌گری عمان در رم، پایتخت ایتالیا، دور پنجم مذاکرات با آمریکا را دنبال کند.

علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، روز سه‌شنبه موضع سرسختانه‌ای در مورد خواستهٔ آمریکا مبنی بر توقف غنی‌سازی اورانیوم گرفت و گفت: «این‌که بگویند ما به ایران اجازۀ غنی‌سازی نمی‌دهیم، این غلط زیادی است. کسی منتظر اجازۀ این و آن نیست. جمهوری اسلامی سیاستی دارد، روشی دارد، سیاست خودش را تعقیب می‌کند».

همزمان، شبکهٔ تلویزیونی «سی‌ان‌ان» به نقل از چند مقام آمریکایی گزارش داد که اطلاعات جدید نشان می‌دهد اسرائیل در حال آماده‌سازی برای حملهٔ احتمالی به تاسیسات هسته‌ای ایران است؛ با این حال این مقامات گفته‌اند مشخص نیست که رهبران اسرائیل تصمیم نهایی را گرفته‌اند یا خیر.

وزیر خارجهٔ آمریکا روز سه‌شنبه در مورد غنی‌سازی در خاک ایران به کمیتهٔ روابط خارجی سنای آمریکا گفت: اگر آنچه مقامات ایران می‌خواهند یک برنامهٔ هسته‌ای غیرنظامی است، می‌تواند مانند چندین کشور جهان «راکتور بسازند و سپس مواد غنی‌شده را بیاورند و از آن برای تولید برق استفاده کنند».

آقای روبیو افزود: «وقتی غنی‌سازی در هر سطحی را بدانید، برای غنی‌سازی در سطح بالاتر تنها چیزی که نیاز دارید زمان است… آن‌ها قبلا این کار را کرده‌اند و اکنون هم دارند انجام می‌دهند».

ایران می‌گوید برنامه هسته‌ایش «ماهیت صلح‌آمیز» دارد، ولی کشورهای غربی بویژه آمریکا و اسرائیل نگران هستند ایران در پوشش این برنامه به‌دنبال ساخت سلاح هسته‌ای باشد.

گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نشان می‌دهد که میزان ذخایر اورانیوم ایران به حدی رسیده که در صورت غنی‌سازی ۹۰ درصدی، برای ساخت شش بمب اتمی کفایت می‌کند.

ایران در حال حاضر اورانیوم را تا ۶۰ درصد غنی‌سازی می‌کند.

بی‌بی‌سی: ایران خواسته آمریکا برای توقف کامل غنی‌سازی را رد کرده است. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران در واکنش به اظهارات استیو ویتکاف نماینده ویژه دونالد ترامپ در خاورمیانه که بر لزوم به صفر رسیدن غنی‌سازی تاکید کرده، گفت «فکر می‌کنم او از واقعیت مذاکراتی کاملاً به دور است، غنی‌سازی در ایران ادامه پیدا خواهد کرد.» او همچنین تاکید کرد که «درخواست‌های غیرواقعی از ایران به نتیجه نخواهد رسید.»

پیشتر استیو ویتکاف نماینده ویژه دونالد ترامپ در خاورمیانه در پاسخ به این سوال که «چارچوب توافق» مورد نظر دونالد ترامپ چیست، گفت: رئیس‌جمهور «کاملاً شفاف» بوده که می‌خواهد مسئله را با «دیپلماسی و گفت‌وگو» حل کند اما «ما یک خط قرمز بسیار روشن داریم، و آن مسئله غنی‌سازی است» و «حتی یک درصد توانایی غنی‌سازی را نیز نمی‌توانیم بپذیریم.»

آقای ویتکاف به شبکه ای‌بی‌سی گفت: «از دید ما، همه چیز با یک توافقی آغاز می‌شود که شامل غنی‌سازی نباشد. ما نمی‌توانیم چنین چیزی را بپذیریم. چون غنی‌سازی، توانایی ساخت سلاح را ممکن می‌کند. ما اجازه نخواهیم داد بمبی ساخته شود و به اینجا برسد.»

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا هم در مورد مذاکرات با ایران، دیروز تاکید کرده بود که غنی‌سازی حتی در سطوح پایین خطر نظامی‌ شدن دارد و از نطر واشنگتن غیرقابل قبول است.

در همین حال، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، امروز یک بار دیگر بر حق برخورداری از برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز تاکید کرد و گفت «زور» و «تحریم» باعث تغییر این موضع نخواهد شد.

آقای پزشکیان که در نشست مجمع گفتگوی تهران سخنرانی می‌کرد با اشاره به عضویت ایران در معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (ان‌پی‌تی) گفت: «باید حق ما را بپذیرند، حقوق هر کشور طبق معاهدات بین‌المللی پذیرفته شود. طبق ان‌پی‌تی حق داریم از تحقیقات صلح‌آمیز هسته‌ای استفاده کنیم.»

او با تاکید مجدد بر صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای ایران هشدار داد که تهدید و تحریم باعث نخواهد شد که این برنامه کنار گذاشته شود: «بالا بروند و پایین بیایند، من زور نمی‌پذیرم. ما به هیچ‌وجه از بحث هسته‌ای که صلح‌آمیز است دست نخواهیم کشید و هر کاری کنند، کوتاه نمی‌آییم. می‌خواهند ما را تحریم کنند، ما عمریست تحریم هستیم.»

مقام‌های آمریکا تصریح کرده‌اند که ایجاد اطمینان به صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای ایران منوط به «توقف کامل برنامه غنی‌سازی» در ایران است.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا دیشب در مصاحبه با سی‌بی‌اس، شریک خبری بی‌بی‌سی در آمریکا یک «ایراد» برجام را امکان ادامه غنی‌سازی دانست:

«اگر شما قادر به غنی‌سازی در هر سطحی باشید، اساسا خیلی سریع قادر خواهید بود که در سطح مورد نیاز برای ساخت سلاح (اتمی) غنی‌سازی کنید. این یک واقعیت اساسی است که همه می‌دانند. مشکل توافق اوباما هم همین بود.»

اظهارات اخیر مارکو روبیو و مسعود پزشکیان یک بار دیگر تعبیر متفاوت مقام‌های ایران و آمریکا از تضمین صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای ایران را پررنگ می‌کند که بحث غنی‌سازی اورانیوم در کانون آن قرار می‌گیرد.

ایران و آمریکا طی حدود یک ماه گذشته چهار بار در مورد برنامه هسته‌ای ایران مذاکره کرده‌اند و انتظار می‌رود دور جدید گفتگو‌ها هم بزودی برگزار شود.

استیو ویتکاف نماینده ویژه دونالد ترامپ در خاورمیانه و سرپرست تیم مذاکره‌کننده آمریکا به شبکه ای‌بی‌سی گفت فکر می‌کند «این هفته در اروپا» بار دیگر با نمایندنگان ایران ملاقات کند و امیدوار است «این دیدار به نتایج مثبت واقعی منجر شود.»

عباس عراقچی وزیر خارجه و رئیس مذاکره‌کنندگان ایران هم امروز گفت به‌زودی محل و زمان دور پنجم گفت‌وگوهای ایران و آمریکا با میانجی‌گری عمان مشخص می‌شود.

خط‌ قرمز غنی‌سازی

از حدود یک ماه پیش که دولت ترامپ مذاکرات هسته‌ای خود با ایران را آغاز کرده است، هر دو طرف موضوع غنی‌سازی اورانیوم را خط قرمز خود تعیین کرده‌اند؛ مقام‌های آمریکا اصرار می‌کنند که برنامه غنی‌سازی ایران باید «برچیده» شود و در مقابل تهران تاکید می‌کند که «اصل موضوع غنی‌سازی قابل مذاکره نیست.»

عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، پیشتر گفته بود که تهران برای «اعتمادسازی نسبت به نگرانی‌های احتمالی» طرف مقابل آمادگی دارد اما تاکید کرده بود که «غنی‌سازی ایران امر واقعی، پذیرفته‌‌شده و حقیقی» و «غیرقابل مذاکره» است.

او همچنین از مواضع «بعضا متفاوت» مقام‌های آمریکا در این مورد انتقاد کرده بود.

بعد از حرف‌های اولیه و ظاهرا متناقض استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ در امور خاورمیانه، در مورد برنامه اتمی ایران، خود او و مقام‌های دیگر آمریکا تاکید کردند که ایران برای رسیدن به توافق با واشنگتن باید برنامه غنی‌سازی را کاملا کنار بگذارد.

آقای ویتکاف ابتدا در مصاحبه‌ با شبکه فاکس‌نیوز گفته بود «ایران به غنی‌سازی بیش از ۳‌/۶۷ درصد نیازی ندارد» اما کمی بعد گفت که «ایران باید برنامه غنی‌سازی اتمی و تسلیحاتی کردن آن را حذف و متوقف کند.»

از آن زمان مقام‌های آمریکا بارها تاکید کرده‌اند که خواهان برچیده شدن برنامه غنی‌سازی اورانیوم در ایران هستند.

رقم ۳‌/۶۷ درصد سقف مجازی است که در توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵، برجام، برای غنی‌سازی ایران تعیین شده بود.

رادیوفردا: وزیر خارجه ایالات متحده تاکید کرد که هدف نهایی این است که ایران نباید سلاح هسته‌ای یا توانایی تهدید اسرائیل را داشته باشد.

مارکو روبیو در مصاحبه با شبکه خبری سی‌بی‌اس که قسمتی از آن شامگاه یکشنبه ۲۷ اردیبهشت پخش شد گفت هدف نهایی از مذاکرات هسته‌ای با تهران این است که «ایران هرگز نمی‌تواند سلاح هسته‌ای داشته باشد».

او افزود که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، «جنگ را دوست ندارد و ترجیح‌اش این است که از طریق مذاکره مسالمت‌آمیز به این هدف دست یافت».

آقای روبیو با ابراز امیدواری به اینکه ایران هم این گزینه را انتخاب کند گفت: «ما قصد نداریم در رسانه‌ها مذاکره کنیم… اما هدف نهایی این است که ایران سلاح هسته‌ای یا توانایی تهدید همسایگانش به ویژه اسرائیل را نداشته باشد».

ساعاتی پیش از انتشار این اظهارات، رهبر جمهوری اسلامی بار دیگر خواستار «بر کنده شدن» اسرائیل از منطقه شده بود.

علی خامنه‌ای در سخنان روز شنبه خود بار دیگر از اسرائیل با عبارت «غده سرطانی» یاد کرد و گفت: «رژیم صهیونی حتما باید از این منطقه برکنده شود و برکنده خواهد شد.»

تهران و واشینگتن تاکنون چهار دور مذاکرات هسته‌ای برگزار کرده‌اند و مقام‌های دو طرف این گفت‌وگوها را سازنده و رو به جلو خوانده‌اند.

مارکو روبیو در مصاحبه با شبکه خبری سی‌بی‌اس گفت که ترجیح دونالد ترامپ «نه تنها این است که ایران به دنبال سلاح هسته‌ای نباشد، بلکه این است که ایران کشوری ثروتمند، صلح‌آمیز و مرفه باشد که مردمش بتوانند خوشحال باشند».

او همچنین ابراز امیدواری کرد که مقام‌های ایران هم این گزینه را انتخاب کنند.

آقای روبیو در پاسخ به پرسشی درباره غنی‌سازی در ایران گفت: «اگر بتوانید در هر سطحی غنی‌سازی کنید، اساسا می‌توانید خیلی سریع در سطح تسلیحاتی هم غنی‌سازی کنید.»

او با اشاره به اینکه «این یک واقعیت اساسی است» و «مشکل توافق اوباما بود»، در عین حال گفت: «ما قصد نداریم در رسانه‌ها در مورد آن مذاکره کنیم، زیرا رسیدن به نتیجه را دشوار می‌کند.»

بر اساس توافق برجام که در دوره ریاست جمهوری باراک اوباما بین ایران و شش قدرت جهانی امضا شد، ایران می‌تواند به غنی‌سازی اورانیوم تا سقف ۳.۶۷ درصد ادامه بدهد.

مارکو روبیو روز جمعه نیز در مصاحبه شبکه فاکس‌نیوز گفته بود که تصمیم‌گیری در ایران در نهایت به عهده یک نفر، یعنی رهبر جمهوری اسلامی، است و «امیدوارم او راه صلح و شکوفایی را برگزیند، نه مسیری ویرانگر را.»

ایران بارها گفته است که بر اساس پیمان ان‌پی‌تی غنی‌سازی را حق خود می‌داند و بر اساس گزارش‌ها، موضوعات مربوط به غنی‌سازی از مهم‌ترین اختلافات در مذاکرات هسته‌ای تهران و واشینگتن بوده است.

با این حال در روزهای اخیر برخی مقام‌های جمهوری اسلامی، از جمله علی شمخانی، مشاور ارشد علی خامنه‌ای، گفته‌اند که ایران حاضر به پذیرش محدودیت‌های گسترده بر برنامه غنی‌سازی خود است مشروط به اینکه تحریم‌های آمریکا رفع شود.

خبرگزاری رویترز نیز از قول یک مقام ارشد جمهوری اسلامی گزارش داد که تهران در صورت لغو «قابل تایید و موثر» تحریم‌های ایالات متحده حاضر به ارسال اورانیوم بسیار غنی‌شده خود به خارج از کشور خواهد بود.

همچنین برخی رسانه‌ها گزارش داده‌اند که ایران در مذاکرات با آمریکا پیشنهاد ایجاد یک کنسرسیوم غنی‌سازی اورانیوم با مشارکت کشورهای عرب منطقه و نظارت آمریکا را ارائه کرده است؛ طرحی که می‌تواند جایگزین خواسته دولت ترامپ مبنی بر توقف کامل برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی محسوب شود.

دونالد ترامپ روز جمعه در پایان سفر به خاورمیانه و در راه بازگشت به واشینگتن به خبرنگاران گفت که آمریکا پیشنهادی را در مورد برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی در اختیار مقامات تهران قرار داده و «آنها باید خیلی سریع اقدام کنند».

آقای ترامپ همچنین در مصاحبه‌ای دیگر گفت: «ما به هر حال به یک راه حل خواهیم رسید. خشونت‌آمیز یا غیرخشونت‌آمیز؛ و من به شدت غیرخشونت‌آمیز را ترجیح می‌دهم.»

انجمن ایرانشناسی: پژوهشگران ایرانی در همایش خلیج فارس، ابعاد تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی این آب‌راه بین‌المللی را از زمانی که در زبان یونانی، «سینوس پرسیکوس» نامیده می‌شد تا امروز، بررسی کردند.

به گزارش خبرنگار میراث فرهنگی، همایش خلیج‌فارس در گذر زمان در دو بخش نام و پیشینه خلیج فارس و خلیج فارس در جهان معاصر به مناسبت روز ملی خلیج فارس (۱۰ اردیبهشت) و به همت انجمن ایرانشناسی و خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد.

محمدرضا سحاب نقشه‌نگار برجسته ایرانی در این همایش اظهار داشت: خلیج فارس، نامی تاریخی و ریشه‌دار است و سرهنگ عبدالکریم قاسم دیکتاتور سابق عراق نخستین کسی بود که پس از کودتا در آن کشور، کوشید این نام تاریخی را تغییر دهد.

سحاب یادآور شد حتی جمال عبدالناصر رئیس جمهوری پیشین مصر و رهبر جنبش عربی نیز اوایل از نام صحیح این پهنه آبی استفاده می‌کرد؛ اما پس از شکست از اسرائیل، تصمیم گرفت پان عربیسم را به خاورمیانه بیاورد و از آن زمان بود که برای تغییر این نام هم تلاش کرد.

وی یادآور شد موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب، ۲۵ هزار نقشه تاریخی و معاصر جهان را به زبان‌های مختلف از کتابخانه‌های سراسر جهان گردآوری کرده است که تقریبا در تمام آنها نام خلیج فارس به‌درستی درج شده است.

سحاب با نمایش ده‌ها نقشه بین‌المللی در دوره‌های گوناگون تاریخی، توضیح داد که یونانیان باستان، از جمله بطلمیوس، خلیج فارس را سینوس پرسیکوس (خلیج فارس) و دریای سرخ که میان شبه جزیره عرب و قاره آفریقا بود را سینوس عربیکوس (خلیج عربی) می‌نامیدند.

وی افزود در اوایل دوران اسلامی نیز نقشه‌نگاران مسلمان، آثار یونانیان، به‌ویژه بطلمیوس را ترجمه می‌کردند؛ تا آنکه خوارزمی، دانشمند ایرانی، نقشه‌ای از جهان که بسیار دقیق‌تر از نقشه بطلمیوس بود را ترسیم کرد.

نقشه‌نگار پیشکسوت کشورمان پس از مرور نقشه‌های دوره اسلامی که در آنها خلیج فارس با نام بحر فارس مشخص شده است، یادآور شد در اروپا نیز تا قرن هفدهم، از همان عبارت یونانی سینوس پرسیکوس استفاده می‌شد و از قرن‌های هفدهم و هجدهم، به‌تدریج، عبارت Persian Gulf جایگزین شد.

در ارمنستان، حتی یک نقشه با نامی غیر از خلیج فارس وجود ندارد

روبن گالیچیان پژوهشگر تاریخ در کشور ارمنستان که با ارسال ویدئویی در این همایش شرکت کرده بود، گفت: قدیمی‌ترین کتاب جغرافیا در ارمنستان، در قرن هفتم میلادی تالیف شده و در آن به‌روشنی از خلیج فارس که به اقیانوس هند راه دارد، نام برده شده است.

وی با مرور نقشه‌های تاریخی و معاصر ارمنستان، تاکید کرد در این کشور، هیچ نامی غیر از خلیج فارس برای خلیج جنوب ایران، به کار نرفته است و نخواهد رفت.

باید از گویش‌های خلیج فارسی حفاظت کرد

محمود جعفری دهقی استاد دانشگاه و رئیس انجمن ایران‌شناسی، موضوع مقاله خود در این همایش را به گویش‌های ایرانی در حاشیه خلیج فارس اختصاص داده بود.

وی با دسته‌بندی گویش‌های ایرانی نو در حاشیه خلیج فارس، از جمله گویش‌های کمزاری، بشکردی، لارستانی و… گزارشی از محدوده جغرافیایی آنها ارائه کرد و افزود: گویشورانِ اغلب این زبان‌ها کم‌تعداد شده‌اند و خوب است از این گویش‌ها به عنوان میراث فرهنگی منطقه حفاظت کنیم.

خلیج ایرانی، سیاست عصر ناصری

رضا شیرازیان پژوهشگر نقشه‌شناسی در این همایش با مرور نقشه‌های ترسیم‌شده توسط ایرانیان در دوره قاجار، توان نقشه‌نگاری ایرانیان در عهد محمدشاه را بسیار ضعیف ارزیابی کرد و گفت: نقشه‌های این دوره، اغلب پروژه‌ای و برای نمایش بخشی از کشور بودند. اما توانایی نقشه‌نگاران در عهد ناصرالدین‌شاه شکوفا شد و نقشه‌نگاری سرزمینی (کل ایران) مورد توجه قرار گرفت.

وی سپس با نمایش چندین نقشه عهد ناصری که در آنها نقشه‌نگاران ایرانی هنگام ترجمه نقشه‌های خارجی، از خلیج ایرانی برای معرفی خلیج فارس استفاده کرده بودند، این نظر را مطرح کرد که احتمالا سیاست دولت‌ ایران در این دوره، ایجاب می‌کرده است که از عبارت خلیج ایرانی استفاده شود.

خلیج فارس و شاعران روس

جان‌الله کریمی مطهر استاد ادبیات روس و عضو هیات‌مدیره انجمن ایرانشناسی در سخنرانی خود، به چند شعر معروف روسی اشاره کرد که در آنها از زیبایی‌های خلیج فارس سخن به میان آمده و بالا و پایین‌های زندگی به جذر و مد خلیج فارس تشبیه شده است.

وی همچنین به سفرنامه‌ای به نام گذر از سه دریا اشاره کرد که توسط نویسنده‌ای روس به نام آفاناسی نیکیتین در قرن ۱۵ میلادی نوشته شده است. این کتاب، حکایت سفر نویسنده است که از راه دریای خزر به ایران آمده و از طریق خلیج فارس به هند رفته بود.

کریمی مطهر نقشه‌های تاریخی روس‌زبان از منطقه خلیج فارس را به نمایش گذاشت و به شرح دو سند دولتی عربستان قبل از جنگ جهانی دوم پرداخت که در آنها از نام صحیح خلیج فارس استفاده شده است.

در پایان بخش نخست همایش، حسن خازنی سرودۀ خود دربارۀ خلیج فارس را خواند و اثر خوشنویسی و تذهیب خود از این غزل را به حاضران ارائه کرد.

کوچِ بُردارهاى توسعه از شمال به جنوب خليج فارس

بخش دوم این همایش با عنوان کلی «خلیج فارس در جهان امروز برگزار شد». نخستین سخنران این بخش، محمدتقی رهنمایی، عضو بازنشستۀ هیأت علمی دانشکدۀ جغرافیای دانشگاه تهران، در سخنان خود بیان داشت که منابع تاریخی نشان می­دهد سواحل و جزاير واقع در شمال خليج فارس، همچون سيراف، گمبرون، هورمز، حريره در كيش، خرمشهر، آبادان، بوشهر، لنگه و مقام اين دريا پيوسته جنب و جوش اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى و سياسى گسترده­اى جريان داشته و برخلاف آن در سواحل جنوبى، ساکنان بصورت قبیله­های پراکنده در كنار چشمه­ها يا چاه­ها وجود داشتندكه اغلب با غارت چادرهاى هم امرار معاش مى­ كردند. در واقع بار عمدۀ توسعۀ منطق ه­اى در شمال خليج فارس مستقر بوده­است.

وی افزود از دهۀ ١٣٤٠خ دولت ايران در صدد برنامه ­ريزى براى توسعۀ سواحل و جزاير خليج فارس و آغاز سياست تركيبى غيروابسته به نفت در خليج فارس برآمد و در پی آن امنيت اين دريا از طريق تقويت نيروى دريايى، هوايى و زمينى تامین شده و توسعۀ گردشگرى در جزيرۀ كيش، بازسازى قلعۀ پرتغالي ها در هرمز، احداث تأسيسات نفتى در جزيرۀ لاوان و نظامى در ابوموسى، و همچنين تهيۀ طرح توسعۀ جزيرۀ قشم و بهبود تأسيسات زيربنايى انجام شد. اين روند با پيروزى انقلاب اسلامى و به­ دنبال آن جنگ ويرانگر عراق و ايران بر هم خورد و ركودى فراگير بر منطقه حاكم گشت. پالايشگاه ها، سكوهاى نفتى و تأسيسات بندرى به­ شدت آسيب ديدند؛ انبارهاى جزيرۀ كيش غارت شد، صيد مرواريد متوقف شد. در سالهاى بعد از جنگ، كوشش هاى پراكنده­اى براى باززنده ­سازى روند توسعۀ منطقه ­اى انجام گرفت كه تنها بخش نفت و گاز آن تا حدودى موفق بود. در اين دوره شيخ­ نشينهاى جنوبى خليج فارس از خواب تاريخى بيدار شدند و از فرصتى كه انقلاب اسلامى ايران برایشان فراهم كرده ­بود، نهايت استفاده را بردند. آنان به­ جاى استراتژى نظامى و امنيتى، استراتژى توسعۀ اقتصادى، فرهنگى و اجتماعى را انتخاب كردند و با احداث و تجهیز بندرگاه ها و اسكله­ ها بستر سرمايه ­گذاری خارجى را فراهم نموده و در كمتر از سه دهه، از جوامع قبيله­ اى جوامع مدرنى ساختند. در پی آن ساکنان شمالی خليج زير به جنوب اين دريا كوچ كردند. اين كوچ تاريخى توسعه از شمال به جنوب خليج فارس، نقطۀ عطف مهمى در تاريخ ايران به شمار خواهد آمد و نبايد به­ سادگى از كنارش گذشت.

خلیج فارس و هویت ملی ایرانی؛ دیرینگی، ماندگاری، روزآمدی

در ادامه، محمدعلی عزت­ زاده، پژوهشگر ایران­شناسی و عضو هیأت مدیره و دبیر انجمن ایران­شناسی ایران، با اشاره به آنکه جغرافیا، تاریخ و زبان مشترک ارکان اصلی هویت ملتهاست؛ اظهار کرد که خلیج فارس با نام باستانی «دریای پارس»، از جملۀ مهمترینِ عناصر و نماد هویتی و فرهنگی ایران است و به حق برای ایرانیان جنبۀ حیثیتی به خود گرفته؛ زیرا هم به ­صورتی نمادین و هم به­شکلی کاملاً کارساز با هر سه رکن جغرافیا، تاریخ و زبان ملی ایران هویت ملی ایرانی پیوند نزدیک داشته، بر آنها اثرگذار بوده­ و از آنها تأثیر پذیرفته ­است.

وی در تبیین نظر خود چنین گفت که به لحاظ جغرافیایی، در همه ادوار گذشته، در نقشه ­های بجا مانده از یونانیان باستان تا دورۀ معاصر، خلیج فارس با عنوان سینوس پرسیکوس و بحر فارس به­ عنوان یک پدیدۀ جغرافیایی همواره جزئی از هویت ایرانیان بوده­است. به لحاظ تاریخی، از نخستین شاهنشاهی ایران، یعنی هخامنشیان، خلیج فارس در تاریخ ایران حضور و نقش داشته­است. در شاهنامۀ فردوسی نیز نام خلیج فارس عنوان شده و همچنین در حکومت های محلی ایرانی پس از اسلام، دورۀ ملوک­ طوایف، دورۀ صفوی و دوره ­های پس از آن همواره از رویدادهایی در رابطه با خلیج فارس، چه در گزارشهای مورخان و چه در کتیبه­ها، یاد شده­است. در همۀ دورانهای تاریخ، ایران بر خلیج فارس مسلط بوده و دیرینگی آن به ­اندازۀ دیرینگی ایران است. به­ لحاظ زبانی نیز از آنجا که فارس در ادبیات بیگانگان معنی ایران داشته، خلیج فارس هم نام ایران و از لحاظ زبانی با زبان فارسی عجین بوده­است. اما متأسفانه در دورۀ معاصر، ما ایرانیان نتوانسته ­ایم خلیج فارس و هویت فرهنگی و بهره ­وری از آن را روزآمد کنیم؛ همان­گونه در روزآمد ساختن هویت ایرانی ضعیف عمل کرده­ ایم.

نگاهی بر نام خلیج فارس در دو سند دولتی کشور عربی سعودی

سپس مجید کریمی یزدی، پژوهشگر اسناد، تاریخ و مطالعات ایران و قفقاز در مقدمۀ سخنانش چنین گفت که پس از جنگ جهانی دوم، زمزمه ­های ملی گرایی عربی بالا گرفت و آهسته آهسته و شوربختانه پیامدهای گوناگون آن به نامگذاری جغرافیایی تاریخی پهنۀ آبی خلیج فارس نیز رسید و دولت­های نوبرآمدۀ شیخ­ نشین نیز به پیروی از همان هیجان­ های ملی­ گرایانۀ عربی، کوشیدند تا نام تاریخی و جغرافیایی این پهنۀ آبی از کران عمان گرفته تا دهانۀ اروندرود را عربی کنند.

وی آنگاه به بررسی دو سند (نامه­نگاری) از اسناد ملی و رسمی کشور عربی سعودی پیش از  جنگ جهانی دوم و پیدایش کشورهای پادشاهی عربی در نوار جنوبی پهنۀ آبی خلیج فارس پرداخت و نشان داد ملک فیصل، پادشاه سعودی، به فرمانده و فرنشین دولت بریتانیا در خلیج فارس، با خط خود از این پهنۀ تاریخی با نام خلیج فارس یاد کرده­اند­؛ و هر دو نامه دارای مهر رسمی ملک فیصل و با درج تاریخ است. این دو سند گواه بر آن است که در مکاتبات عربی پیش از جنگ جهانی دوم تا اندکی پس از آن تا دهۀ 1960، همۀ نامه­ نگاری­ها با دیگر کشورها در این پهنه، چه از سوی شیوخ و حاکمان عرب و چه فرماندهان نیروی دریـایی و حاکم ­نشین بریتانیا در خلیج فارس، همواره از این آبراهۀ تاریخی به نام «فارس» یاد کرده­اند و تنها نوشته­ ها و نقشه­ های تاریخی ایرانی گواه بر نام این پهنۀ آبی نبوده ­است. نام خلیج فارس شناسنامه تاریخی و جغرافیایی این آبراهه است و نامی برساخته، خودساخته و نوساخته نیست.

میراث خلیج فارس در شرق آفریقا

مرتضی رضوانفر، عضو هیأت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و پژوهشگر کتیبه­های تاریخی فارسی در جهان، کتیبه­های تاریخی را از مهم­ترین و معتبرترین منابع پژوهشی برای تاریخ و فرهنگ شمرد؛ زیرا در مقایسه با اسناد و کتب، کمتر امکان تحریف در آنها وجود دارد. مطالعات میدانیِ کتیبه ­های فارسی در جهان در بخش­هایی از کشورهای چین، بنگلادش، هند، پاکستان، تاجیکستان، روسیه، آذربایجان، ارمنستان، ترکیه، تانزانیا، کنیا و…، نشانگر حضور و تأثیر فرهنگ ایرانی و فارسی از شرقی­ ترین قسمت آسیا یعنی بنادر شرقی چین(ماچین)، تا کشورهای تانزانیا و کنیا در آفریقاست و این خط سیر از خلیج فارس که در مسیر راه دریایی ابریشم بود، آغاز شده­است. جغرافی ­نگاران اسلامی چون اصطخری و ابن­حوقل، از خلیج فارس تا شرق چین را «بحر الفارسی» نامیده­اند؛ زیرا کُلُنی­ های ایرانی مانند «شیرازیها» در شرق آفریقا، «آفاقی­ها» یا «غربا» در جنوب و غرب هندوستان، و «هوی هوی» در بنادر شرقی چین؛ همه دارای آثاری از دورۀ اقتدار ایرانیان در کشتی­سازی، تجارت و دریانوردی در مسیر راه ابریشم دریایی هستند.

حرکت شیرازی­های ایران در قرن ۱۰ میلادی به شرق آفریقا، خط کشتیرانی از آفریقا به بنادر جنوبی ایران در خلیج فارس و از آنجا به بنادر شرقی چین و تجارت دریایی راه ابریشم توسط شیرازی­ها را پایه­گذاری کرد. شیرازی ­ها بدون جنگ توانستند به مدت 500 سال در شرق آفریقا شامل مناطقی از سومالی، کنیا، تانزانیا، موزامبیک و مادگاسکار، دولت­ شهرهایی تأسیس و حکومت کنند. شهر و جزیره کیلوا به­عنوان اولین دولت­شهری که توسط شیرازی­ ها تأسیس گردیده، با داشتن آثار ارزشمندی از جمله دو مسجد زیبا (مسجد جامع و مسجد کوچک) و دو قصر باشکوه، در سال 1981م در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.

خلیج ‌فارس به‌مثابۀ مرز بهداشت و سلامت ایرانیان

پیام شمس‌الدینی، دانش­آموختۀ دکتری ایران‌شناسی از بنیاد ایران‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، در سخنرانی خود گفت از ابتدای قرن نوزدهم و فراگیر شدن بیماری‌های واگیردار، ایران کانون عفونی طاعون معرفی شد و توانایی حفظ و حراست از مرزهای بهداشتی ایران در مرزهای آبی جنوبی و خلیج فارس با چالشی روبه‌رو شد. تعیین بندر صحّی رسمی ایران، پرهیز از سلطۀ انگلیس و تعیین قرنطینه در خلیج فارس یکی از مسائلی بود که در اوایل قرن بیستم گریبان‌گیر دولت ایران بود. این مهم به­ همّت دکتر امیرخان امیراعلم در نخستین اجلاس صحّی بین‌المللی پاریس درسال 1280ش مرتفع شد.

وی افزود امیرخان امیراعلم همراه با نظر آقا امین‌السلطنه، وزیرمختار ایران در پاریس، به‌عنوان رئیس هیأت ایرانی و دکتر پیانوتی، پزشک مخصوص سفارت ایران در استانبول، در این اجلاس شرکت کردند. امیراعلم در نخستین نشست این اجلاس ضمن ایراد سخنرانی و ارائۀ اسناد و مدارک، ایـران را از خطر قیمومت پزشکی عثمانی و انگلیس رهانید و بندر بوشهر را به­عنوان بندر صحّی رسمی ایران معرفی کرد.

رازهای جزایر ایرانی خلیج فارس

عباس آذرخش، نویسنده و پژوهشگر اسناد تاریخی، در سخنرانی بعدی، کوشید از برخی میراثهای ملموس و ناملموس در خلیج فارس یاد کند که کمتر مورد توجه بوده­است.

وی چند نمونه از این میراثهای گرانقدر را که «مروارید غلطان خلیج فارس» می­نامید و پرداختن به آنان را جهت مطالعه و برنامه­ریزی کارآمد برای رونق بیشتر خلیج فارس در امر فرهنگی، گردشگری ضروری می­دانست، چنین یاد کرد:

• شهید سرلشگر خلبان هاشم ­آقا که پس از شهادت، هواپیمای اف-14 او به قعر دریا فرو رفت و خلیج فارس هواپیمای او را چونان صدفی بزرگ و پیکر پاکش را چون مرواریدی غلطان در قلب خود جای داده­است.
• معابدچهارگانه در جزیرۀ ایرانی خارگ: امامزاده پیر معبد، کلیسای نسطوریان، آتشکدۀ زرتشتیان و معبد نپتون الهۀ دریاها.
• شعری از حافظ شیرازی در سفرش به جزیرۀ هرمز با نام بردن از دریا و موج و توفان دریا و گوهر(مروارید).
• درخت «انجیر معابد»: سعدی شیرازی از سفرش به جزیرۀ کیش و صحبت با بازرگانی پول­پرست حکایتی آورده که در زیر آن درخت انجام شده­است. بنابراین می­توان دریافت که امروز بیش از هزار سال از عمر این درخت در جزیرۀ کیش گذشته و این درخت نمی­تواند پس از حضور پرتغالی­ها به سواحل و جزایر خلیج فارس راه پیدا کرده­باشد.
• هجده نام بین ­المللی خلیج فارس به زبان­های زندۀ دنیا: گواه بر حضور این آبراه بین­ المللی ایرانی در تاریخ چندهزارسالۀ جهان.
• کتیبۀ هخامنشی خارگ، کشف­شده در سال ۱۳۸۶ که متأسفانه قسمت عمدۀ آن به­دست افراد ناشناس تخریب شده­است. ترجمۀ فارسی باقی­ماندۀ این سندِ گویای چندهزارسالۀ خلیج فارس از دورۀ هخامنشیان: «این سرزمین خشک و بی‌آبی بود، شادی و آسایش [را به آن] آوردم.»

ثبت جهانی «مروارید خلیج فارس»

سید مهدی میرصالحی، مدیرکل پیشین دفتر مالکیت فکری وزارت صنعت، معدن و تجارت، سخنران پایانی همایش «خلیج فارس در گذر زمان» بود. وی از لزوم به­کارگیری راه حل عملی برای حل مناقشات بین ایران و کشورهای عربی برای تغییر نام خلیج فارس، سخن به میان آورد و گزارش داد که در اقدامی مبتکرانه، با ثبت «مروارید خلیج فارس» در سازمان جهانی مالکیت فکری (وایپو)، سندی رسمی و قانونی از سازمان ملل متحد دریافت نمود که رسما دربردارندۀ نام خلیج فارس است.

ثبت رسمی این محصول که با ثبت نشان جغرافیایی و حمایت از مبدأ و با تعیین حوزۀ جغرافیایی همراه بود، موجب شده­است که اگر هر کدام از کشورهای این حوزۀ جغرافیایی درصدد ثبت محصولی از خلیج فارس برآیند، ناچار باشند آن را به­نام «خلیج فارس» که پیشینۀ ثبتی در این سازمان جهانی دارد، ثبت کنند. برای مثال برای ثبت صدفِ کشور قطر، باید با این عنوان ثبت شود: «صدفِ خلیج فارسِ قطر».

رادیوفردا: رئیس‌جمهور ایالات متحده از مقام‌های جمهوری اسلامی ایران خواست تا مسیر «نو و بهتری» را در پیش بگیرند و با انتقاد شدید از تهران گفت که «رهبران ایران روی دزدیدن ثروت مردم خود، تامین مالی تروریسم و خونریزی در خارج متمرکز شده‌اند».

دونالد ترامپ روز سه‌شنبه ۲۳ اردیبهشت در نشست سرمایه‌گذاری آمریکا-عربستان که بخشی از سفر چهار روزه‌اش به خاورمیانه است، گفت: «در حالی که شما در جده و دوبی در حال ساخت بلندترین آسمانخراش‌های جهان هستید، نمادهای تهرانِ ۱۹۷۹ در حال ویرانی و تبدیل شدن به آوار و گرد و غبار هستند».

او با اشاره به ایران افزود: «آن‌ها تحت نظامی کاملا متفاوت، مدتی خوب پیش می‌رفتند اما آن نمادها اکنون تا حدود زیادی در حال فروپاشی هستند، در حالی که شما در حال ساخت برخی از بزرگترین و باورنکردنی‌ترین پروژه‌های زیرساختی، ساختمان‌ها و چیزهایی هستید که جهان هرگز نظیر آن‌ها را ندیده است».

رئیس‌جمهور آمریکا تصریح کرد: «ایران دهه‌ها به خاطر بی‌توجهی و سوءمدیریت، گرفتار بی‌برقی‌های چند ساعته روزانه شده است که همیشه در مورد آن می‌شنوید، در حالی که مهارت‌های شما بیابان‌های خشک را به زمین‌های حاصلخیز تبدیل کرده است».

آقای ترامپ تأکید کرد: «رهبران ایران زمین‌های سرسبز را به بیابان‌های خشک تبدیل کرده‌اند، همان‌طور که مافیای فاسد آب، اسم آن مافیای آب است، باعث خشکسالی‌ها و رودخانه‌های خشک شده است. آن‌ها ثروتمند می‌شوند، اما چیزی نصیب مردم نمی‌شود».

به گفته او، «در حالی که کشورهای عربی روی تبدیل شدن به ستون‌های ثبات منطقه‌ای و تجارت جهانی تمرکز کرده‌اند، رهبران ایران روی دزدیدن ثروت مردم خود، تامین مالی تروریسم و خونریزی در خارج متمرکز شده‌اند».

«و غم‌انگیزترین بخش ماجرا این است که آن‌ها کل یک منطقه را با خود به زیر کشیده‌اند. زندگی‌های زیادی در تلاش ایران برای حفظ یک رژیم در حال فروپاشی در سوریه از بین رفت. به سوریه نگاه کنید و ببینید چه اتفاقی افتاد. در لبنان، جایی که گروه نیابتی حزب‌الله امیدهای ملتی را به یغما برد که پایتخت آن، بیروت، زمانی به پاریس خاورمیانه معروف بود».

رئیس‌جمهور آمریکا گفت: «تمام این بدبختی‌ها و خیلی بیشتر از آن قابل جلوگیری بود، کاملاً قابل اجتناب بود، اگر رژیم ایران به جای نابود کردن منطقه، فقط بر ساختن کشور خود تمرکز کرده بود».

آقای ترامپ اما افزود: «همان‌طور که بارها نشان داده‌ام، آماده‌ام به درگیری‌های گذشته پایان دهم و برای جهانی بهتر و باثبات‌تر، حتی با وجود اختلاف‌های عمیق، شراکت‌های تازه‌ای بنا کنم».

او گفت: «من از دشمنی‌های دائمی خوشم نمی‌آید» و از تهران خواست با واشینگتن بر سر برنامه هسته‌ایش به توافق برسد.

رئیس‌جمهور آمریکا همچنین هشدار داد: «اگر رهبران ایران این شاخه زیتون را رد کنند و به حمله به همسایگان خود ادامه دهند، ما چاره‌ای جز اعمال فشار حداکثری شدید نخواهیم داشت و صادرات نفت ایران را همانند گذشته به صفر خواهیم رساند».

این درخواست از تهران تنها چند روز پس از آن مطرح می‌شود که ترامپ فرستاده ویژه‌اش، استیو ویتکاف، را برای دور چهارم گفت‌وگوها با مقامات ایرانی جهت متقاعد کردن جمهوری اسلامی به کنار گذاشتن برنامه هسته‌ای، اعزام کرده بود.

ترامپ در ریاض گفت: «به‌عنوان رئیس‌جمهور ایالات متحده، همواره صلح و شراکت را ترجیح می‌دهم، هر جا که این نتایج دست‌یافتنی باشد».

پیوستن عربستان به پیمان‌ ابراهیم

او همچنین ابراز امیدواری کرد که عربستان سعودی نیز به‌زودی به پیمان ابراهیم بپیوندد و «در زمان مناسب خود» اسرائیل را به رسمیت بشناسد.

عربستان سعودی همواره اعلام کرده است که به رسمیت شناختن اسرائیل را مشروط به تأسیس کشور مستقل فلسطینی در مرزهای ۱۹۶۷ می‌داند. در دورهٔ ریاست‌جمهوری جو بایدن، تلاش‌هایی برای گنجاندن عربستان در پیمان ابراهیم صورت گرفت، اما حملهٔ گروه حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ این روند را مختل کرد و منطقه را وارد یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های خود ساخت.

ترامپ روز سه‌شنبه در آغاز سفر خود همچنین مجموعه‌ای از توافق‌نامه‌های اقتصادی و همکاری دوجانبه با عربستان سعودی امضا کرد؛ سفری که تمرکز اصلی آن بر معامله‌گری با یکی از متحدان کلیدی واشینگتن در خاورمیانه است.

ولیعهد محمد بن سلمان، که قدرت را در عربستان سعودی در دست دارد، در فرودگاه بین‌المللی ملک خالد به گرمی از ترامپ استقبال کرد. آن‌ها سپس به تالار مجللی در فرودگاه رفتند و در آنجا ترامپ و هیئت همراهش با قهوه عربی سنتی از سوی پیش‌خدمت‌هایی با کمربندهای تشریفاتی پذیرایی شدند.

ترامپ در ابتدای دیدار دوجانبه با بن سلمان گفت: «واقعاً فکر می‌کنم ما یکدیگر را خیلی دوست داریم.»

در ادامه، دو طرف بیش از دوازده توافق‌نامه برای گسترش همکاری در حوزه‌های نظامی، قضایی و فرهنگی امضا کردند. انتظار می‌رود در ادامهٔ روز سه‌شنبه نیز در نشست سرمایه‌گذاری آمریکا-عربستان، توافق‌های اقتصادی بیشتری به امضا برسد.

رادیوفردا: آقای ترامپ روز سه‌شنبه در همایش تجاری در ریاض، از ایران با عنوان «مخرب‌ترین نیرو در خاورمیانه» یاد کرد و گفت که رژیم ایران «رنجی غیرقابل تصور در سوریه، لبنان، غزه، عراق، یمن و فراتر از آن» به بار آورد.

او در عین حال گفت که از «دشمنی‌های دائمی» خوشش نمی‌آید و از تهران خواست که بر سر برنامه هسته‌ایش با واشینگتن به توافق برسد.

آقای ترامپ افزود: «اگر رهبران ایران این شاخه زیتون را رد کنند و به حمله به همسایگان خود ادامه دهند، ما چاره‌ای جز اعمال فشار حداکثری شدید نخواهیم داشت و صادرات نفت ایران را همانند گذشته به صفر خواهیم رساند.»

در همین حال شبکه فاکس نیوز ویدئوی جدیدی از دونالد ترامپ منتشر کرد که بامداد سه‌شنبه هنگام عزیمت او به عربستان ضبط شده است.

.@POTUS: “Iran was broke because I placed secondary sanctions… They didn’t have money for Hamas, they didn’t have money for Hezbollah… When Biden came in, he took off the sanctions and he let them get very rich… Biden freed them up from what I did.” pic.twitter.com/bpiGKFON1d

— Rapid Response 47 (@RapidResponse47) May 14, 2025

آقای ترامپ به این شبکه تلویزیونی می‌گوید: «ایران ورشکست شد چون من [در دور اول ریاست‌جمهوری] تحریم‌های ثانویه اعمال کردم.»

او با تاکید بر اینکه «آنها برای حماس پول نداشتند، برای حزب‌الله پول نداشتند» بار دیگر دولت جو بایدن را متهم کرد که «اجازه داد آنها خیلی ثروتمند شوند».

احتفالات الأهالي في ساحة الأمويين بدمشق بعد قرار الرئيس الأمريكي دونالد ترامب رفع العقوبات عن سوريا. #سانا pic.twitter.com/6sCRIW90Oo

— الوكالة العربية السورية للأنباء – سانا (@Sana__gov) May 13, 2025

رادیوفردا: ایران و ایالات متحده روز یکشنبه ۲۱ اردیبهشت چهارمین دور مذاکرات خود را دربارهٔ برنامه هسته‌ای پیشرفته تهران برگزار کردند.

این مذاکرات درست پیش از سفر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به خاورمیانه انجام شد و حدود سه ساعت طول کشید.

سخنگوی وزارت خارجه ایران با اعلام پایان گرفتن چهارمین دور مذاکرات، گفت‌وگوهای این دور را «دشوار اما مفید برای درک بهتر مواضع یکدیگر و یافتن راه‌حل‌هایی منطقی و واقع‌بینانه برای رفع اختلافات» توصیف کرد.

به‌گفتۀ اسماعیل بقایی، «دور بعدی مذاکرات با هماهنگی عمان تعیین و اعلام خواهد شد».

در این مذاکرات، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران و استیو ویتکاف، نماینده ویژۀ دولت آمریکا در امور خاورمیانه شرکت دارند.

این دور از مذاکرات نیز مانند گذشته در سلطان‌نشین عمان برگزار شد و طبق برنامه قرار بود بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، به‌عنوان میانجی در این گفت‌وگوها داشته باشد.

به نوشته خبرگزاری آسوشیتدپرس، مقامات آمریکایی معتقدند که این مذاکرات شامل بخش‌های غیرمستقیم و مستقیم است، همانند دورهای قبلی در مسقط و رم. با این حال، جزئیات این گفت‌وگوها همچنان به‌طور کامل مشخص نیست.

سخنگوی وزارت خارجه ایران بعدازظهر یکشنبه پیش از پایان گرفتن مذاکرات در شبکۀ ایکس اعلام کرد تهران «با عزم راسخ» در تلاش برای پیگیری حق خود برای استفادۀ صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای در چارچوب ان‌پی‌تی است و «همزمان آمادگی کامل برای تداوم تعاملات دیپلماتیک به‌منظور اثبات ماهیت صلح‌آمیز برنامه هسته‌ای خود را دارد».

Another round of indirect Iran-United States talks is underway in Muscat, Oman.

Iran is firmly determined to pursue its inalienable lawful rights for peaceful uses of nuclear energy under NPT while fully prepared to continue its diplomatic engagement to ensure the already…

— Esmaeil Baqaei (@IRIMFA_SPOX) May 11, 2025

عراقچی در آستانه آغاز مذاکرات: موضوع غنی‌سازی قطعاً قابل معامله نیست

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یکشنبه ۲۱ اردیبهشت برای شرکت در چهارمین دور مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا وارد مسقط، پایتخت عمان، شد.

عراقچی پیش از پرواز به عمان، از مشورت‌های خود در تهران خبر داد و همچنین در مورد سفرهای روز گذشته‌اش به قطر و عربستان سخن گفت.

او در مورد مذاکرات هسته‌ای تأکید کرد که «غنی‌سازی یکی از دستاوردها و افتخارات ملت ایران است. برای این غنی‌سازی هزینه سنگینی پرداخت شده است، خون دانشمندان هسته‌ای ما پای این دستاورد است و قطعاً قابل معامله نیست و این موضع روشن ما بوده و هست.»

وزیر خارجه در ادامه نیز گفت که «ما متأسفانه صحبت‌های ضد و نقیضی از سوی آنها می‌شنویم و صحبت‌های طرف مقابل در داخل میز مذاکره و بیرون از مذاکره مواضع متفاوتی است و این یکی از مشکلات ما در این مذاکرات است.»

عباس عراقچی با این حال افزود که «امروز صبح مشورت‌های بیشتری را در تهران داشتیم و امیدواریم در مذاکرات امروز به نقطه تعیین‌کننده‌ای برسیم.»

ایران در حال حاضر اورانیوم را تا حدود ۶۰ درصد غنی می‌کند، در حالی که طبق برجام این میزان نباید از ۳.۶۵ درصد فراتر رود.

در آستانه چهارمین دور مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در مسقط، استیو ویتکاف، نماینده آمریکا، با تأکید بر لزوم توقف کامل غنی‌سازی در ایران، خواستار برچیدن تاسیسات غنی‌سازی ایران از جمله نطنز و فردو شد.

مذاکرات روز یک‌شنبه به دلیل مسائل لجستیکی از رم به مسقط منتقل شده و شبکه خبری سی‌ان‌ان گزارش می‌دهد که تیم فنی، که بر جزئیات توافق از جمله رفع تحریم‌ها تمرکز دارد، در این نشست حضور نخواهد داشت.

به نوشته سی‌ان‌ان، انتظار می‌رود مذاکرات روز یکشنبه تنها در سطح عالی برگزار شود، که نشان می‌دهد دو طرف قصد دارند درباره یک چارچوب کلی برای پیشبرد مذاکرات گفت‌وگو کنند.

ایران و آمریکا تاکنون سه دور مذاکره با میانجی‌گری عمان برگزار کرده‌اند؛ دو بار در مسقط و یک بار در رم. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، پیش از آغاز دور چهارم مذاکرات به عربستان و قطر سفر کرده است.

مواضع رسانه‌ای متضاد عراقچی و ویتکاف

وزیر خارجه ایران پیش از سخنان تازه‌ای به هنگام سفر به مسقط نیز گفته بود اگر هدف ایالات متحده از مذاکرات، محروم کردن تهران از «حقوق هسته‌ای‌اش» باشد، جمهوری اسلامی از «هیچ‌یک از حقوق» خود عقب‌نشینی نخواهد کرد.

عباس عراقچی که برای دیدار و گفت‌وگو با همتای قطری خود به دوحه سفر کرده بود، روز شنبه ۲۰ اردیبهشت گفت تهران به گفت‌وگوهای خود با آمریکا «با حسن‌نیت» ادامه می‌دهد و اگر هدف مذاکرات ابراز اطمینان از عدم دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای باشد، «توافق کاملاً در دسترس است».

او در ادامه اما تأکید کرد «اما اگر هدف محروم کردن ایران از حقوق هسته‌ای خود و دیگر درخواست‌های غیرواقعی و غیرمنطقی باشد، باید به صراحت بگویم که جمهوری اسلامی ایران به هیچ وجه، از هیچ یک از حقوق» خود عقب نخواهد نشست.

اظهارات عباس عراقچی واکنش به سخنان استیو ویتکاف، فرستادۀ ویژۀ رئیس‌جمهور ایالات متحده، است که شامگاه جمعه تأکید کرد غنی‌سازی اورانیوم در ایران «خط قرمز» است و تأسیساتی که در ایران قابلیت غنی‌سازی دارند، باید برچیده شوند.

او همچنین گفت اگر مذاکرات سازنده نباشد، ادامه پیدا نخواهد کرد.

وزیر خارجه ایران در دوحه همچنین بار دیگر گفت که تهران به دنبال سلاح هسته‌ای نیست «و اصولاً سلاح‌های کشتار جمعی هیچ جایگاهی در دکترین امنیتی ایران ندارند».

این در حالی است که استیو ویتکاف در مصاحبه‌ای که در رسانۀ دست‌راستی برایتبارت منتشر شد، گفته بود مقامات ایران گفته‌اند «بمب نمی‌خواهند. اگر این طور فکر می‌کنند، پس تأسیسات غنی‌سازی آن‌ها باید برچیده شود».

عراقچی اما در اظهارات خود در دوحه با تکرار این‌که جمهوری اسلامی ایران «دستیابی و استفاده از سلاح‌های هسته‌ای را حرام دانسته»، تصریح کرد که تهران «همزمان بر حق خود برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای به شمول غنی‌سازی اصرار دارد».

دونالد ترامپ از آغاز دور دوم ریاست جمهوری خود بارها هشدار داده است که ایران نباید سلاح هسته‌ای داشته باشد و یکی از دو گزینه توافق یا اقدام نظامی در برابر مقامات ایران است و ترجیح او گزینه توافق است.

علاوه بر بالا گرفتن اظهارات تقابلی طرف‌های مذاکره‌کننده، دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا در حالی روز یکشنبه آغاز شد که ویتکاف گفته است فکر نمی‌کند مذاکرات قبلی «سازنده» بوده باشد «زیرا باید به تفاهم‌های خاصی با آن‌ها می‌رسیدیم.»

استیو ویتکاف در عین حال ابراز امیدواری کرده به این‌که طرف‌های ایرانی در این دور از مذاکرات سازنده باشند و گفته است: «اگر آن‌ها روز یکشنبه سازنده نباشند، مذاکرات ادامه پیدا نخواهد کرد و ما باید مسیر متفاوتی را در پیش بگیریم.»

دونالد ترامپ، در تازه‌ترین اظهارنظر در مورد برنامۀ هسته‌ای جمهوری اسلامی و مذاکرات با ایران، گفت توافقی «قوی و قابل راستی‌آزمایی» را با تهران ترجیح می‌دهد که «در آن عملاً این تجهیزات [سانتریفیوژها] را نابود کنیم».

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، نیز چهارشنبه ۱۷ اردیبهشت در یک مصاحبه با اشاره به سانتریفیوژهای غنی‌سازی اورانیوم گفت: «بسیار ترجیح می‌دهم توافقی قوی و قابل راستی‌آزمایی باشد که در آن عملاً این تجهیزات را نابود کنیم. یا آن‌ها [سانتریفیوژها] را منفجر کنیم یا از تسلیحات هسته‌ای خلع‌شان کنیم. تنها دو گزینه وجود دارد؛ نابودی با ملایمت یا با خشونت.»

آقای ترامپ اردیبهشت ۱۳۹۷ در دورۀ اول ریاست‌جمهوری خود خروج آمریکا از برجام را اعلام کرد و ایران پس از آن برخی تعهدات هسته‌ای‌اش ذیل این توافق را کنار گذاشت و سطح غنی‌سازی اورانیوم را تا ۶۰ درصد، نزدیک به سطح نظامی،‌ افزایش داد.

گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نشان می‌دهد که میزان ذخایر اورانیوم ایران در سال‌های اخیر به سطحی رسیده که در صورت غنی‌سازی ۹۰ درصدی، برای ساخت شش بمب اتمی کفایت می‌کند.

همزمان با ادامهٔ مذاکرات هسته‌ای میان واشینگتن و تهران، گیدئون سعار، وزیر خارجهٔ اسرائیل، روز یکشنبه گفت که «خطرناک‌ترین رژیم جهان»، یعنی جمهوری اسلامی ایران، نباید اجازه یابد به «خطرناک‌ترین سلاح جهان» دست یابد.

سعار در نشست خبری در اورشلیم افزود که «تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم تهران باید برچیده شود» و باید مانع دستیابی این کشور به هرگونه سلاح جدید شد.

برنامۀ سفر عباس عراقچی به دوحه و عربستان در قالب «گفت‌وگوهای ایرانی – عربی» در حالی انجام شد که دونالد ترامپ قرار است روز دوشنبه رهسپار عربستان سعودی و سپس قطر و امارات شود و استیو ویتکاف نیز پس از مذاکرات با ایران در مسقط، به او خواهد پیوست.

عراقچی به قدرت‌های اروپایی دربارهٔ «راهبرد تقابل» هشدار داد

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به قدرت‌های اروپایی دربارهٔ اتخاذ «راهبرد تقابل» در مورد برنامه هسته‌ای تهران هشدار داد. این اظهارات عراقچی روز یکشنبه در هفته‌نامه فرانسوی لو پوئن منتشر شد.

وزیر امور خارجه فرانسه، ژان-نوئل بارو، اواخر آوریل اعلام کرده بود اگر امنیت اروپا به دلیل فعالیت‌های هسته‌ای ایران تهدید شود، فرانسه به همراه آلمان و بریتانیا «برای لحظه‌ای در اعمال مجدد همه تحریم‌هایی که یک دهه پیش لغو شده‌اند، تردید نخواهند کرد» .

عراقچی در واکنش گفت: «این راهبرد تقابل می‌تواند به یک بحران جهانی اشاعه هسته‌ای منجر شود که در درجه اول اروپایی‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.»

وی همچنین اعلام کرد که آماده سفر به پاریس، برلین و لندن برای آغاز «فصلی جدید» در روابط است.

عراقچی از آنچه استفاده از مکانیسم ماشه به‌عنوان «اهرم دیپلماتیک» خواند ابراز تأسف کرد و این اقدام را انحراف از هدف اصلی آن، یعنی حل اختلافات، دانست. او هشدار داد که سوءاستفاده از این سازوکار می‌تواند به پایان نقش اروپا در توافق هسته‌ای و تشدید تنش‌های غیرقابل بازگشت منجر شود.

عراقچی قدرت‌های اروپایی (فرانسه، آلمان و بریتانیا) را به بازنگری در «رویکرد تقابلی» خود فراخواند و از اظهارات قدرت‌های اروپایی در مورد مسائل حقوق بشری یا روابط ایران با روسیه انتقاد کرد.

رادیوفردا: رسانه‌های لبنان از احضار دوباره سفیر ایران در بیروت به وزارت خارجه این کشور به دلیل توییت او در مخالفت با خلع سلاح گروه حزب‌الله خبر داده‌اند؛ در همین حال، سفیر ایران در اظهاراتی جدید موضوع خلع سلاح حزب‌الله را مسئله داخلی لبنان خواند و گفت تهران در آن دخالت نمی‌کند. مجتبی امانی، سفیر ایران در بیروت، روز چهارشنبه سوم اردیبهشت به تلویزیون لبنانی «الجدید» گفت که موضوع خلع سلاح گروه حزب‌الله «مسئله داخلی لبنان» است و جمهوری اسلامی ایران به آنچه نهادهای لبنانی بر سر آن توافق کنند متعهد است.

او همچنین تایید کرد که روز چهارشنبه به وزارت خارجه لبنان «دعوت» شده بود اما «به‌ دلیل مشغله، از حضور عذرخواهی کردم» و «هماهنگی‌ها برای تعیین زمان بعدی در حال انجام است».

رسانه‌های لبنان گزارش داده‌اند که پس از عذرخواهی سفیر ایران از حضور در وزارت خارجه این کشور، تاریخ جدیدی برای احضار او تعیین شده است؛ این رسانه‌ها اشاره‌ای به زمان تعیین شده جدید نکرده‌اند.

هل تبلّغ سفير الجمهورية الإيرانية استدعاء وزير الخارجية اللبناني؟ مجتبى اماني يكشف التفاصيل

#الجديد #الحدث@samarabukhalil pic.twitter.com/dE5SnHR7CS

— AL Jadeed Tv (@AlJadeed_TV) April 23, 2025

مجتبی امانی جمعه ۲۹ فروردین در شبکه اجتماعی ایکس نوشته بود که پروژه خلع سلاح «توطئه‌ای آشکار علیه کشورهاست» و ایران دیگران را از «افتادن در دام دشمن» بر حذر می‌دارد.

او آمریکا را متهم کرده بود که در حالی که به تامین تسلیحاتی اسرائیل ادامه می‌دهد کشورهای دیگر را «تحت فشار قرار می‌دهد تا زرادخانه‌های خود را کاهش دهند یا نابود کنند».

این اظهارات با واکنش‌هایی در لبنان موواجه شد و برخی مقام‌ها نیز آن را دخالت در امور داخلی این کشور خواندند.

حزب‌الله لبنان، گروه مورد حمایت ایران، در سال‌های گذشته همواره درخواست‌های منتقدان خود در لبنان را برای خلع سلاح شدن رد می‌کرد و اختلافات بر سر این موضوع در سال ۲۰۰۸ منجر به درگیری‌های مسلحانه شد.

با این حال رسانه‌ها در هفته‌های اخیر گزارش داده‌اند که جوزف عون، رئیس جمهور لبنان، وعده داده تسلیحات را در انحصار دولتی در خواهد آورد و قصد دارد مذاکراتی را در این باره با گروه حزب‌الله آغاز کند.

مورگان اورتگاس، معاون فرستاده ویژه ایالات متحده در امور خاورمیانه، نیز حدود دو هفته پیش در بیروت بار دیگر بر موضع واشینگتن مبنی بر خلع سلاح هر چه سریع‌تر حزب‌الله و سایر گروه‌های مسلح لبنانی تاکید کرد.

خانم اورتگاس ۱۷ فروردین در مصاحبه با تلویزیون لبنانی ال‌بی‌سی‌آی گفت: «واضح است که حزب‌الله باید خلع سلاح شود و واضح است که اسرائیل قرار نیست تروریست‌هایی را که به سمت آنها شلیک می‌کنند قبول کند، و این موضعی است که ما درک می‌کنیم.»

خبرگزاری رویترز چندی پیش به نقل از یک مقام ارشد حزب‌الله که نام او را ذکر نکرده بود گزارش داد که در صورت عقب‌نشینی اسرائیل از جنوب لبنان، این گروه آماده است که با جوزف عون درباره تسلیحات خود گفت‌وگو کند.

با این حال نعیم قاسم، رهبر جدید حزب‌الله، روز جمعه گفت که این گروه «به هیچ کس اجازه خلع سلاح خود یا مقاومت را نمی‌دهد».

حزب‌الله یک گروه شبه‌نظامی و در عین حال یک حزب سیاسی است که بخش بزرگی از جنوب لبنان را تحت کنترل داشت اما در جریان حملات سال گذشته اسرائیل، شمار زیادی از رهبران و اعضای آن کشته شدند.

بر اساس توافق آتش‌بس بین اسرائیل و لبنان، نیروها و تجهیزات گروه حزب‌الله باید از جنوب لبنان تا شمال رود لیتانی عقب‌نشینی کنند.

رادیوفردا: ایران دور دوم مذاکرات هسته‌ای با آمریکا را سازنده و رو به جلو خواند و وزیر خارجه عمان هم گفت که مذاکرات شتاب گرفته است؛ یک مقام ارشد آمریکایی هم از پیشرفت بسیار خوب در مذاکرات سخن گفت.

دور دوم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا روز شنبه ۳۰ فروردین در رم، پایتخت ایتالیا، برگزار شد و به گفته دو طرف، حدود چهار ساعت ادامه داشت.

در این دور از مذاکرات نیز، مانند دور قبلی، استیو ویتکاف و عباس عراقچی مذاکره‌کنندگان اصلی از طرف آمریکا و ایران بودند.

مذاکرات در یکی از اماکن دیپلماتیک متعلق به عمان در شهر رم برگزار شد و در نزدیکی این ساختمان، نیروهای پلیس و همچنین خبرنگاران حضور داشتند.

ایران بار دیگر مذاکرات را «غیرمستقیم» و تبادل پیام بین دو سالن جدا توسط وزیر خارجه عمان اعلام کرده است؛ یک مقام ارشد آمریکا هم از «گفت‌وگوهای مستقیم و غیرمستقیم» سخن گفته است.

مقام ارشد آمریکا: پیشرفت بسیار خوبی داشتیم

یک مقام ارشد آمریکایی گفت که مذاکرات رم با «پیشرفت بسیار خوبی» همراه بود.

به گزارش رویترز، این مقام ارشد آمریکایی که خواست نامش فاش نشود شامگاه شنبه به گروهی از خبرنگاران گفت: «امروز در رم بیش از چهار ساعت در دور دوم مذاکرات خود پیشرفت بسیار خوبی در گفت‌وگوهای مستقیم و غیرمستقیم داشتیم.»

به نوشته وبسایت اکسیوس، این مقام آمریکایی همچنین با اشاره به توافق دو طرف برای دیدار دوباره در هفته آینده، از عمان برای تسهیل مذاکرات و از ایتالیا برای میزبانی مذاکرات شنبه قدردانی کرد.

مقام‌های ایالات متحده هنوز به طور رسمی درباره دور دوم مذاکرات هسته‌ای با ایران اظهار نظر نکرده‌اند.

اظهار خوش‌بینی محتاطانه ایران و «ناکافی» خواندن برجام

در همین حال عباس عراقچی اواخر شامگاه شنبه در توییتی به زبان انگلیسی نوشت که «جو نسبتا مثبت در رم» باعث پیشرفت در مسیر دستیابی به توافق احتمالی شده است.

او افزود: «در حال حاضر شاید خوش‌بینی موجه باشد اما تنها با احتیاط زیاد.»

عباس عراقچی ساعاتی پیش از این نوشته، دیدگاه رهبر جمهوری اسلامی را تکرار کرده و به تلویزیون ایران گفته بود: «دلیلی برای خوش‌بینی زیاد و بدبینی زیاد وجود ندارد.»

او در پست خود در شبکه اجتماعی ایکس افزود: در مذاکرات رم «تصریح کردیم که بسیاری در ایران بر این باورند که برجام دیگر برای ما کافی نیست و تنها چیزی که از آن باقی مانده “درس‌های فراگرفته شده” است. شخصا با این دیدگاه موافق‌ام.»

دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، که همواره منتقد توافق برجام بوده است اردیبهشت ۱۳۹۷ خروج آمریکا از این توافق را اعلام کرد و پس از آن، ایران از تعهدات برجامی خود عدول کرد و فعالیت‌های حساس هسته‌ای را افزایش داد.

بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل که بر برجام صحه می‌گذارد، کشورهای طرف برجام می‌توانند تا پیش از ۲۶ مهر امسال فرایند موسوم به مکانیسم ماشه را برای بازگرداندن فوری تمامی تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران فعال کنند.

https://twitter.com/araghchi/status/1913658465861714369

عمان: مذاکرات شتاب گرفته است

در همین حال وزیر خارجه پادشاهی عمان با تشکر از «رویکرد بسیار سازنده» نمایندگان آمریکا و ایران در مذاکرات رم، شامگاه شنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «این گفت‌وگوها در حال شتاب گرفتن است و در حال حاضر حتی امر بعید هم ممکن شده است.»

بدر البوسعیدی که میانجی مذاکرات هسته‌ای ایران و ایالات متحده است همچنین بیانیه وزارت خارجه عمان را بازنشر کرده که در آن آمده است مذاکره کنندگان دو طرف موافقت کردند که وارد مرحله‌ بعدی مذاکرات شوند.

بر اساس این بیانیه، این مذاکرات «با هدف دستیابی به توافقی عادلانه، پایدار و الزام‌آور انجام می‌شود» و این توافق «اطمینان خواهد داد که ایران کاملا عاری از سلاح‌های هسته‌ای باقی بماند، تحریم‌ها [علیه این کشور] لغو شوند و در همین حال، توانایی توسعه انرژی هسته‌ای صلح‌آمیز خود را حفظ کند.‌»

دیدارها با وزیر خارجه ایتالیا

آنتونیو تایانی، وزیر خارجه ایتالیا، با انتشار تصویری از ملاقات خود با عباس عراقچی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «رم پایتخت صلح و گفت‌وگو می‌شود.»

او با اشاره به اینکه وزیر خارجه ایران را به ادامه مسیر مذاکرات علیه سلاح‌های هسته‌ای تشویق کرده نوشت: «دولت ایتالیا امیدوار است که با هم بتوانیم به یک راه حل مثبت برای خاورمیانه برسیم.»

آقای تایانی یک روز پیشتر هم با همتای عمانی خود دیدار کرده بود و روز شنبه نیز با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، دیدار و گفت‌وگو کرد.

مدیرکل آژانس با انتشار تصاویری از این دیدار نوشت که از نقش سازنده ایتالیا در حمایت از صلح «در برهه‌ای حساس که دیپلماسی بسیار مورد نیاز است» استقبال می‌کند.

آقای گروسی روز پنجشنبه در تهران گفت‌وگوهای فشرده‌ای با مقام‌های ایران داشت.

https://twitter.com/rafaelmgrossi/status/1913533889189937588

دور بعدی مذاکرات «در مسقط»

وزارت خارجه ایران شامگاه شنبه در بیانیه‌ای اعلام کرد که دور بعدی گفت‌وگوها قرار است شنبه ششم اردیبهشت با میانجیگری عمان در مسقط، پایتخت این کشور، برگزار شود.

به نوشته این بیانیه، با توجه به ضرورت بحث و بررسی دقیق در هر دو موضوع «اعتمادسازی هسته‌ای» و «رفع موثر تحریم‌ها» مقرر شد که هیئت‌های فنی ایران و آمریکا روز چهارشنبه در مسقط جلسه‌ای را با تسهیل‌گری وزارت خارجه عمان برگزار کنند.

همچنین به نوشته این بیانیه، در گفت‌وگوهای روز شنبه در رم طرف‌ها درباره «برخی از موضوعات مهم در حوزه رفع تحریم‌ها و موضوع هسته‌ای» تبادل نظر کردند.

واکنش‌ها در ایران

بازار بورس سرمایه صبح شنبه و پیش از مذاکرات روی خوشی به دور دوم مذاکرات نشان داد و با بیش از ۴۱ هزار واحد افزایش، برای اولین بار از کانال سه میلیون واحد عبور کرد.

در بازار ارز نیز پول ملی ایران اندکی تقویت شد و بهای هر دلار آمریکا که صبح شنبه بیش از ۸۵ هزار تومان بود، شامگاه شنبه به حدود ۸۳ هزار تومان کاهش یافت.

قیمت یورو هم شامگاه شنبه به ۹۴ هزار تومان، و پوند انگلیس به کمتر از ۱۱۰ هزار تومان رسید.

در هفته‌های اخیر افزایش تنش بین ایران و آمریکا باعث افزایش بهای ارز شده و از جمله قیمت هر دلار به بیش از ۱۰۵ هزار تومان رسیده بود.

قیمت طلا هم روز شنبه در ایران کاهش یافت و هر سکه طلای موسوم به «طرح امامی» ۷۵ میلیون تومان معامله شد.

صفحه اول اکثر روزنامه‌های چاپ تهران نیز صبح یکشنبه به مذاکرات رم اختصاص یافته است.

رادیوفردا: مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، همزمان با سفر به تهران، به روزنامۀ لوموند گفت آمریکا در مذاکرات با ایران می‌خواهد به متنی ساده‌تر بدون تمام ضمائم بسیار فنی توافق برجام دست یابد.

رئیس آژانس انرژی اتمی ایران پس از دیدار با گروسی از دیدار و تلاش معاونان دو طرف در روزهای آتی برای پیگیری موضوعات محل اختلاف بین آژانس بین‌المللی «در چارچوب توافق کلی حاصل‌شده» خبر داد.

نیویورک‌تایمز هم به‌نقل از مقامات دولت آمریکا و منابع دیگر گزارش داد که رئیس‌جمهور ایالات متحده با حملۀ برنامه‌ریزی‌شدۀ اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای ایران مخالفت کرده و ترجیح داده وارد مذاکره با مقامات تهران برای محدودسازی برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران شود.

بر اساس گزارش نیویورک‌تایمز که روز چهارشنبه ۲۷ فروردین منتشر شد، اسرائیل برنامه‌هایی برای حمله به تأسیسات هسته‌ای در اردیبهشت ماه طراحی کرده بود با این هدف که توانایی ایران برای ساخت سلاح هسته‌ای را به‌مدت یک سال یا بیشتر عقب بیندازد.

این روزنامه نوشت پس از ماه‌ها بحث داخلی در دولت آمریکا، دونالد ترامپ تصمیم گرفت به‌جای حمایت از گزینۀ نظامی، مسیر مذاکره با ایران را در پیش گیرد.

براساس این گزارش، اجرای این حمله نه تنها به کمک نظامی آمریکا برای دفاع از اسرائیل در برابر واکنش احتمالی ایران نیاز داشت بلکه برای موفقیت کلی عملیات نیز به حمایت واشینگتن وابسته بود.

هفته گذشته، آمریکا و ایران برای نخستین بار در هر دو دوره ریاست‌جمهوری ترامپ نشستی برای تعیین روند و چارچوب مذاکرات در عمان برگزار کردند و هر دو کشور نیز این گفت‌وگوها را «مثبت» و «سازنده» توصیف کردند.

دور دوم مذاکرات برای روز شنبه ۳۰ فروردین برنامه‌ریزی شده است و آخرین گزارش‌ها حاکی است این دیدار به احتمال زیاد در رم اما به میزبانی عمان برگزار خواهد شد.

کاظم غریب‌آبادی غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌المللی وزارت خارجه ایران، شامگاه چهارشنبه در گفت‌وگو با تلویزیون ایران گفت اگر در نشست بعدی دو طرف بر سر «چارچوب‌ها و دستورکار» تفاهم کنند، در دور سوم «باید کارشناسان را در دو حوزه درگیر کنیم تا تخصصی‌تر وارد جزئیات شوند و اگر لازم شد، متن‌نویسی را شروع کنند».

تازه‌ترین تحولات دیپلماتیک و موضع‌گیری‌ها

با این حال پس از برگزاری نشست مسقط، رفت‌وآمدهای دیپلماتیک و همچنین اظهارنظرهای مقامات واشینگتن و واکنش‌های مقامات تهران به این اظهارات بالا گرفته است.

در تازه‌ترین رویدادها، قرار است استیو ویتکاف و مارکو روبیو که هر دو از مشاوران ارشد امنیت ملی دونالد ترامپ هستند، روز پنج‌شنبه به پاریس سفر کنند.

عراقچی نیز راهی مسکو شده و قرار است، به‌گفتۀ سخنگوی وزارت خارجه، «در خصوص روابط دوجانبه و نیز مذاکرات غیرمستقیم اخیر با آمریکا با مقامات عالی روسیه گفت‌وگو کند». او پیشتر اعلام کرده بود که در این سفر «پیام مکتوب» خامنه‌ای به پوتین را منتقل خواهد کرد.

براساس گزارش پولیتیکو، ویتکاف قرار است با امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، دیدار کند و مارکو روبیو هم با همتای فرانسوی خود، ژان‌نوئل بارو، گفت‌وگو خواهد کرد و موضوع گفت‌وگوها ایران، اوکراین، تعرفه‌های جدید و روابط تجاری خواهد بود.

تازه‌ترین اظهارنظرها نیز به هشدار وزیر خارجه ایران دربارۀ مواضع مقامات آمریکایی برمی‌گردد. عباس عراقچی روز چهارشنبه گفت که آمریکا نباید مواضع «متناقض و متضاد» در مذاکرات اتخاذ کند.

این واکنش به سخنان استیو ویتکاف بود که ابتدا گفته بود ممکن است توافقی حاصل شود که ایران به سطح غنی‌سازی ۳.۶۷ درصدی (مشابه توافق ۲۰۱۵ دولت اوباما با ایران) بازگردد، اما بعداً اعلام کرد: «توافق با ایران تنها زمانی نهایی خواهد شد که یک توافق ترامپی باشد.»

ویتکاف همچنین در شبکۀ ایکس نوشت: «ایران باید برنامه غنی‌سازی و تسلیحاتی هسته‌ای خود را متوقف و نابود کند. مهم است که توافقی سختگیرانه و عادلانه داشته باشیم که پایدار بماند، و این همان چیزی است که رئیس‌جمهور ترامپ از من خواسته است.»

عباس عراقچی در واکنش با تأکید بر این‌که «مواضع واقعی سر میز مذاکره مشخص می‌شود»، افزود: «غنی‌سازی ایران یک امر واقعی و پذیرفته‌شده است. ما برای اعتمادسازی در خصوص نگرانی‌های احتمالی آمادگی داریم، اما اصل موضوع غنی‌سازی قابل مذاکره نیست.»

این در حالی است که رهبر جمهوری اسلامی ایران روز سه‌شنبه گفت مذاکرات ایران با ایالات متحده بر سر پروندهٔ هسته‌ای تهران «در قدم‌های اول خوب اجرا شده است».

دیدارها و اظهارات گروسی در تهران

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی روز چهارشنبه به ایران سفر کرد و در تهران با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، و دیگر مقامات جمهوری اسلامی دیدار کرد.

او همزمان در گفت‌وگو با روزنامۀ لوموند اعلام کرد «این‌بار آمریکا می‌خواهد به متنی ساده‌تر دست یابد؛ متنی که عاری باشد از تمام ضمائم بسیار فنی توافق ۲۰۱۵ [برجام] که در عمل پایدار نماندند».

آقای گروسی پس از دیدار با مقام‌های جمهوری اسلامی از انجام «گفت‌وگوهای فشرده» با آن‌ها خبر داد و دربارۀ تعاملات ایران و آمریکا گفت این گفت‌وگوها در مرحلۀ «بسیار حساسی» قرار دارد.

در همین حال محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، هم اعلام کرد که معاون او و گروسی قرار است در روزهای آینده در تهران برای پیشبرد توافقی که دو سال پیش میان طرفین به دست آمد، تلاش کنند.

گروسی در سفر به تهران، چهارشنبه‌شب، با عباس عراقچی هم ملاقات کرد و در شبکۀ اجتماعی ایکس نوشت: «همکاری با آژانس برای اطمینان از صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای ایران در زمانی که دیپلماسی ضرورت دارد، حیاتی است.»

وزیر خارجۀ ایران هم پس از این دیدار با بیان این‌که «در ماه‌های پیش‌رو، آژانس می‌تواند نقش حیاتی در حل‌وفصل مسالمت‌آمیز پروندۀ هسته‌ای ایران ایفا کند»، افزود: «درحالی‌که طیفی از مخرب‌ها گرد هم آمده‌اند تا مذاکرات کنونی را از مسیر خارج کنند، ما به یک مدیرکل صلح نیاز داریم.»

آمریکا و اسرائیل بارها تهدید کرده‌اند که در صورت عدم توافق، تأسیسات هسته‌ای ایران را هدف قرار خواهند داد.

عراقچی در شبکۀ ایکس نوشت: «در حالی که مخالفان زیادی در تلاش‌اند روند مذاکرات را منحرف کنند، نیازمند مدیرکلی صلح‌طلب هستیم. ما مایلیم به گروسی اعتماد کنیم تا آژانس را از سیاست‌زدگی دور نگه دارد و بر مأموریت فنی‌اش متمرکز بماند.»

پس از خروج یک‌جانبه ترامپ از توافق هسته‌ای موسوم به برجام، تهران تمامی محدودیت‌های برنامۀ هسته‌ای خود را کنار گذاشته و اکنون اورانیوم را تا سطح ۶۰ درصد غنی‌سازی می‌کند که نزدیک به سطح تسلیحاتی ۹۰ درصد است.

دوربین‌های نظارتی آژانس مختل شده‌اند و برخی بازرسان باسابقه از سوی ایران کنار گذاشته شده‌اند. با این حال، هر توافق احتمالی میان ایران و آمریکا به همکاری آژانس برای راستی‌آزمایی متکی خواهد بود و دسترسی آژانس به‌طور کامل قطع نشده است.

با این اوصاف، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همزمان در گفت‌وگو با روزنامۀ لوموند خواستار نقش‌آفرینی این نهاد وابسته به سازمان ملل در گفت‌وگوهای اخیر بین ایران و آمریکا شد و هشدار داد که ایران فاصلهٔ چندانی با قابلیت تولید سلاح هسته‌ای ندارد.

آقای گروسی افزود: «این وضعیت مانند پازلی است که قطعات آن فراهم شده، اما هنوز به‌هم متصل نشده‌اند. هنوز تا دستیابی کامل به سلاح فاصله باقی است. با این حال، باید اذعان کرد که این فاصله زیاد نیست. در چهار سال گذشته، شتاب فعالیت‌های ایران در این زمینه بسیار چشمگیر بوده است».

او همچنین تأکید کرد که بدون مشارکت آژانس، هیچ توافقی دربارهٔ برنامه هسته‌ای ایران معنا نخواهد داشت و صرفاً «تکه‌ای کاغذ» خواهد بود.

آقای گروسی همچنین دربارۀ خودِ مذاکرات ایران و آمریکا نیز افزود: «به‌گفتۀ هر دو طرف، اکنون موضوع بر سر آن است که برخی فعالیت‌ها مانند غنی‌سازی به‌طور مستقیم‌تر ممنوع شود. در مقابل، ایران رفع تحریم‌ها یا تدابیری برای کمک به سرمایه‌گذاری را دریافت خواهد کرد. آن‌چه گفت‌وگوهای آغازشده در عمان را چارچوب‌بندی می‌کند، ایدۀ عمل متقابل است.»

مذاکرات میان ایران و آمریکا که نزدیک به نیم قرن به خصومت گذشته است، در حساس‌ترین مرحلۀ خود قرار دارد. دونالد ترامپ بارها تهدید کرده که در صورت عدم دستیابی به توافق، تأسیسات هسته‌ای ایران هدف حمله قرار خواهد گرفت. در همین حال، برخی مقامات جمهوری اسلامی هشدار داده‌اند که با توجه به ذخایر اورانیوم غنی‌شدۀ نزدیک به سطح تسلیحاتی، ممکن است مجبور شوند به دنبال تولید سلاح هسته‌ای بروند.