اخبار

حافظه تاریخی: اظهارات روزنامه‌نگاران، تحلیل‌گران و فعالان سیاسی در حمایت و دفاع از افزایش قیمت بنزین، قطع اینترنت و سرکوب و کشتار معترضان در جریان ناآرامی‌های #آبان۹۸ (۲۵آبان-۱۵آذر۹۸) #IranProtests

۱-مرتضی گلپور(ایران)، احسان مازندرانی، علی اصغر شفیعیان (انصاف نیوز)، پرهام قبادی (‌بی‌بی‌سی فارسی)، علی مرعشی

دویچه‌وله: به گفته سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی، ”اکثریت” اعضای این کمیسیون با زمان اجرای طرح بازتوزیع یارانه بنزین، مخالف هستند.

مصطفی نخعی، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس روز سه شنبه ۱۴ دی (۴ ژانویه) طرح‌هایی مثل طرح بازتوزیع یارانه بنزین را ”یک مسئله فراقوه‌ای” توصیف کرد که به گفته او اجرای آن به ”تعامل و همفکری بین تمام بخش‌ها” نیازمند است. او گفت: «اینگونه نیست که دولت به تنهایی چنین تصمیمی را اتخاذ کرده و آن را اجرایی کند».

به گزارش خبرگزاری ایسنا، او با اشاره به ”التهاباتی که در حوزه اقتصاد کشور وجود دارد”، مهمترین ”اشکال” نمایندگان منتقد به این طرح را ”زمان اجرای” آن دانست.

سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس همچنین همزمانی این طرح با ”بحث حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی در بودجه” را ”باعث ایجاد نگرانی‌هایی در سطح جامعه” دانست و نتیجه گرفت: «به هیچ عنوان زمان برای اجرای چنین طرح‌هایی مناسب نیست».

نخعی افزود که کمیسیون انرژی مجلس از دولت خواسته تا طرح بازتوزیع یارانه بنزین را “با نگاه دقیق‌تر ببیند” چرا که به گفته او: «نباید با یک اقدام شتاب‌زده مشکلات جدی‌تری را در کشور به وجود آورد».

او تصریح کرد که وزیر نفت در جلسه‌ای با این کمیسیون توضیح داده که طبق این طرح، برای هر نفر ”۱۵ لیتر و یا ۲۰ لیتر سهمیه” درنظر گرفته می‌شود اما “هنوز جمع‌بندی بر روی میزان سهمیه انجام نشده است”.

این عضو مجلس شورای اسلامی افزود: «به این ترتیب به جای دادن سهمیه بنزین به خودروها، این سهمیه بین تمامی افراد جامعه تقسیم خواهد شد».

او از قول وزیر نفت در این جلسه گفت که این طرح اگرچه “به صورت پایلوت در کیش و قشم اجرایی شده” اما به گفته او “معلوم نیست که به طور قطع در کل کشور اجرایی شود”.

به کانال دویچه وله فارسی در تلگرام بپیوندید

اجرای آزمایشی در ”کیش”

جواد اوجی، وزیر نفت در دولت ابراهیم رئیسی روز ۶ دی ماه از این طرح به عنوان ”بنزین برای همه” نام برده و گفته بود افرادی که یک سال اقامت در ایران داشته باشند، می‌توانند ماهی ۱۵ لیتر بنزین ۱۵۰۰ تومانی یا یا به جای آن ۱۵۰۰ تومان پول دریافت کنند.

پیشتر، محمدرضا لواسانی، سرپرست سازمان منطقه آزاد کیش، روز اول دی ماه گفته بود قرار است این طرح ”به صورت آزمایشی” در این منطقه اجرا شود.

او دلیل انتخاب کیش برای اجرای آزمایشی این طرح را ”مشارکت‌پذیری بالای مردم” این منطقه دانست و در عین حال افزود که این طرح پس از مدتی ”در کل کشور” اجرا می‌شود.

رسانه‌های حامی دولت در ایران می‌گویند یکی از هدف‌های این طرح، اختصاص یارانه بنزین به همه شهروندان، حتی کسانی است که خودرو ندارند.

ترس از تکرار ”آبان ۱۳۹۸”

اعلام ناگهانی افزایش قیمت بنزین در آبان سال ۱۳۹۸ به موجی از اعتراضات انجامید و خیلی سریع به اعتراض‌های گسترده ضد حکومتی در سراسر ایران تبدیل شد.

بسیاری از مردم معترض، در شعارهایی، کل نظام را هدف قرار دادند. این اعتراض‌ها با سرکوب شدید دستگاه‌های امنیتی نظام مواجه شد. از نظر شماری از کارشناسان، شدیدترین سرکوب اعتراض‌ها در تاریخ جمهوری اسلامی، در آبان ۱۳۹۸ به ثبت رسید.

طبق آمارهای خبرگزاری رویترز، در جریان این سرکوب‌ها حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند. با این حال، هنوز آمار رسمی و دقیقی از شمار جان‌باختگان در آبان ۱۳۹۸ به دست نیامده است.

حسن روحانی، رئیس جمهور وقت ایران در اظهاراتی گفته بود که در جریان افزایش قیمت بنزین نبوده و پس از اجرای آن، از این موضوع با خبر شده است.

رادیوفردا: یک هفته پس از بروز اختلال در شبکه سوخت ایران که «حمله سایبری» اعلام شده، مصطفی نخعی، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، جزییات بیشتری از این ماجرا داده و گفته است «پس از این حمله اطلاعات سرور» شبکه سوخت «بلافاصله حذف شده» و ارتباط پمپ‌بنزین‌ها با سامانه هوشمند نیز «بلافاصله قطع شد».

او گفته است که در دولت قبل «توجهات برای به‌روزرسانی این سامانه از بُعد تجهیزات سامانه‌های هوشمند به شدت کاهش» یافت و باعث آسیب‌پذیری سامانه هوشمند شده است.

این نماینده مجلس همچنین تاکید کرده است که «منشأ این حمله سایبری» نامعلوم است. پیش از این غلامرضا جلالی، رئيس سازمان پدافند غیرعامل گفته بود «این حمله به طور قطع» به وسیله آمریکایی‌ها و اسرائیلی‌ها و یک کشور دیگر انجام شده است.

روز گذشته نیز محمود عباس‌زاده مشکینی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس گفته بود احتمالا «منشأ داخلی یعنی نفوذ»، باعث اخلال سایبری در سامانه مدیریت سوخت شده باشد.

رسانه‌ها در ایران روز سه‌شنبه، چهارم آبان‌ماه، از قطع توزیع بنزین در جایگاه‌های سوخت سراسر کشور به‌ دلیل «حمله سایبری» خبر دادند و همه ۴۳۰۰ جایگاه سوختی در ایران دچار اختلال شدند.

مسئولان حکومت ایران پیشتر وعده داده بودند که مشکل را یک روزه حل می‌کنند، ولی گزارش رسانه‌های داخل ایران نشان می‌دهد که کماکان برخی از پمپ‌ بنزین‌ها به سامانه هوشمند وصل نشده‌اند.

مخالفان جمهوری اسلامی می‌گویند، حمله سایبری روز سه‌شنبه یادآور اعتراضات به افزایش بهای بنزین در آبان سال ۱۳۹۸ است که به گزارش خبرگزاری رویترز «خونبارترین اعتراضات پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود» و منجر به «کشته شدن ۱۵۰۰ نفر» شد.

در همان روزی که سامانه سوخت دچار مشکل شد، تصاویر متعددی نیز در شبکه‌های اجتماعی از بیلبوردهای دیجیتال نصب‌شده در سطح شهر اصفهان منتشر شد که همزمان با اعتراضات آبان‌ماه، بر روی آنها این پرسش به چشم می‌خورد که «خامنه‌ای بنزین ما کو؟»

احمد وحیدی، وزیر کشور ایران، در واکنش به این حادثه گفت که «دشمن برای آبان‌ماه برنامه‌ریزی کرده» و اختلال در شبکه سوخت را «آغاز» آن دانست.

دویچه‌وله: بعد از سه برابر شدن قیمت بنزین در آبان ۹۸، آمارهای گمرکی ایران نشان می‌دهد که حجم صادرات بنزین در سال گذشته تقریبا ۸ برابر شده و به ۷ میلیون و ۸۴۲ هزار تن رسیده است. این رقم در سال ۹۸ حدود یک میلیون و ۹۱ هزار تن بود.

بی هیچ تردیدی، شیوع کرونا و محدودیت‌های اجتماعی نیز بر کاهش مصرف بنزین کشور و باز شدن جا برای صادرات بیشتر کمک کرده، اما مهم‌ترین برنامه دولت از ۳ برابر کردن قیمت بنزین در آبان ۹۸ که هنوز کرونا شیوع پیدا نکرده بود، کاهش مصرف داخلی و جبران کردن افت درآمدهای نفتی بود؛ موضوعی که خبرگزاری ایرنا نیز ۴ فروردین امسال با اشاره به افت ۲۰ درصدی مصرف داخلی بنزین، به آن اشاره کرده بود.

مصرف بنزین ایران پارسال بطور متوسط ۷۵ میلیون لیتر در روز بوده است.

اکنون آمارهای گمرکی نشان می‌دهد حجم صادرات بنزین تقریبا ۸ برابر شده، اما به خاطر افت چشمگیر قیمت نفت و محصولات نفتی در بازارهای جهانی، درآمدهای حاصل از صادرات بنزین کشور به ۲ میلیارد و ۹۱۳ میلیون دلار رسیده که نسبت به سال ۹۸ تقریبا ۵ برابر شده است.

ایران تا سه سال پیش واردکننده بنزین بود، اما با توسعه پالایشگاه ستاره خلیج فارس با ظرفیت پالایش روزانه ۳۵۰ هزار بشکه میعانات گازی، آغاز به صادرات محدود بنزین کرده بود. پارسال حجم صادرات بنزین به شدت اوج گرفت و در صدر صادرات غیرنفتی کشور قرار گرفت.

سهم بنزین از کل صادرات غیرنفتی کشور در سال ۹۹ حدود ۹ درصد بوده است.

اهمیت درآمدهای صادرات بنزین برای دولت

بر اساس قانون بودجه سال ۹۹، دولت پیش‌بینی کرده بود روزانه ۹۶ میلیون لیتر بنزین در کشور مصرف شود و کل درآمد دولت از محل فروش بنزین در بازارهای داخلی، حدود ۶۵ هزار میلیارد تومان باشد. قیمت دلار پارسال از ۱۶ هزار تومان در ابتدای سال به سرعت اوج گرفت و به ۲۵ هزار تومان در انتهای سال رسید و حتی در نیمه پاییز به ۳۲ هزار تومان هم رسیده بود. اگر متوسط قیمت ارز را ۲۵ هزار تومان در نظر بگیریم، کل درآمدهای دولتی از بابت فروش داخلی بنزین در واقع ۲.۶ میلیارد دلار می‌شد، اما با توجه به اینکه در عمل مصرف بنزین کشور ۷۵ میلیون لیتر بوده، این رقم احتمالا حدود ۲ میلیارد دلار شده است.

بدین ترتیب پارسال تقریبا سه چهارم بنزین تولیدی ایران در داخل مصرف شده و تنها یک چهارم بنزین به بازارهای جهانی صادر شده است، اما درآمد دولت از محل صادرات بنزین ۵۰ درصد از بیشتر از فروش داخلی سوخت بوده است.

برخلاف نفت خام و میعانات گازی، صادرات محصولات نفتی، از جمله بنزین ایران مشمول تحریم‌های آمریکا نمی‌شود؛ گزینه‌ای که انگیزه مضاعف برای دولت ایجاد کرده تا بخشی از افت درآمدهای صادرات نفت خام را با افزایش صادرات بنزین و دیگر محصولات نفتی جبران کند.

نکته جالب اینکه دولت در بودجه پارسال انتظار داشت ۸۹ هزار میلیارد تومان درآمد از محل صادرات کل محصولات نفتی، شامل بنزین، نفت کوره، گازوئیل و نفت سفید داشته باشد، در حالی که از محل فروش داخلی این محصولات تنها ۷۷ هزار میلیارد تومان انتظار درآمد داشت. این در حالی است که بخش اعظم محصولات نفتی تولیدی ایران در داخل مصرف می‌شود.

آمارهای گمرکی و عدم تحقق اهداف صادرات غیرنفتی

برخلاف رشد چشمگیر صادرات بنزین، در کل آمارهای گمرک ایران نشان می‌دهد صادرات غیرنفتی کشور پارسال تنها ۳۴ میلیارد و ۲۵۶ میلیون دلار بوده که نسبت به دور مشابه سال ۹۸ بیش از ۷ میلیارد دلار افت نشان می‌دهد.

گمرک ایران بسیاری از محصولات نفتی مانند بنزین، گاز مایع (پروپان و بوتان)، گاز طبیعی، قیر، بسیاری از محصولات پتروشیمی خام و حتی میعانات گازی را که نوعی نفت خام فوق شبک است، در سبد «صادرات غیرنفتی» قرار می‌دهد.

این در حالی است که بنزین، گاز طبیعی، پلی اتیلن و پروپان به ترتیب در صدر صادرات غیرنفتی کشور قرار دارند و صادرات محصولات پتروشیمی ایران نیز پارسال ۱۳.۷ میلیارد دلار بوده است. بدین ترتیب در عمل حدود ۷۰ درصد از کل صادرات غیرنفتی کشور عملا محصولات نفتی و گازی است.

به هر تقدیر، جزئیات آمارهای گمرکی نشان می‌دهد ارزش صادرات گاز مایع ایران پارسال حدود ۲.۶۵ میلیارد دلار بوده که نسبت به سال ۹۸ بیش از ۶۰ درصد افت داشته است.

علت افت صادرات گاز مایع به افت تولید آن در داخل کشور برمی‌گردد. پروپان و بوتان عمدتا از میادین نفتی تولید می‌شود، اما تولید روزانه نفت ایران از ۳.۸ میلیون بشکه در دوران قبل از تحریم‌ها به ۱.۹ میلیون بشکه در سال گذشته رسیده بود. ایران به خاطر سقوط صادرات روزانه نفت و میعانات گازی از ۲.۵ میلیون بشکه به حدود ۳۲۰ هزار بشکه در سال گذشته، استخراج از بسیاری چاه‌های نفتی خود را متوقف کرده و به همین خاطر نیز تولید و صادرات پروپان و بوتان کشور به شدت کاهش یافته است.

نکته مهم اینکه تا سال ۹۸، گاز مایع در صدر کالاهای صادراتی کشور قرار داشت.

همچنین حجم و ارزش صادرات محصولات پتروشیمی کشور طی سال گذشته به ترتیب ۱۳ درصد و ۲۳ درصد افت کرده است.

بدین ترتیب، در عمل جهش صادرات بنزین مشکلی از افت درآمدهای صادرات نفت خام کشور را حل نکرده است. ایران قبل از تحریمهای آمریکا سالانه بیش از ۶۰ میلیارد دلار صادرات نفتی داشت.

صندوق بین‌المللی پول در آخرین ارزیابی خود که پاییز پارسال منتشر کرده بود، کل درآمدهای صادرات نفتی، غیرنفتی و خدمات ایران برای سال ۲۰۲۰ را زیر ۵۳ میلیارد دلار پیش‌بینی کرده بود، در حالی که این رقم در دوران قبل از تحریم‌ها در سال ۲۰۱۷ حدود ۱۱۰ میلیارد دلار بود.

سازمان برنامه و بودجه ایران میزان کل صادرات نفت خام و میعانات گازی کشور در سال گذشته خورشیدی را ۶.۴ میلیارد دلار ارزیابی کرده است و با توجه به صادرات کمی بیش از ۳۴ میلیارد دلاری غیرنفتی کشور، به نظر نمی‌رسد حتی با اضافه کرده صادرات نفت کوره، گازوئیل، نفت سفید و خدمات، صادرات کشور به ۵۳ میلیارد دلاری برسد که صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرده بود.

نفت خام قبل از تحریم‌ها مهم‌ترین منبع درآمدی دولت بود، اما طی سه سال گذشته همواره یک سوم بودجه دولتی با استقراض تامین شده است، چرا که دولت در بودجه، رقم صادرات نفت خام کشور را همواره چندین برابر آنچه واقعا انجام می‌شود، قرار می‌دهد.

برای نمونه پارسال در بودجه صادرات روزانه ۱.۵ میلیون بشکه نفت لحاظ شده بود، در حالی که در عمل ۳۲۰ هزار بشکه صادر شد و از طرفی قیمت نفت نیز به شدت کاهش یافته بود. آمارهای خزانه‌داری نشان می‌دهد در ۹ ماه ابتدایی پارسال تنها ۱۶ درصد از درآمدهای نفتی بودجه برای همین ۹ ماه تحقق یافته است.

این در حالی است که دولت در بودجه سال جاری نیز صادرات روزانه ۲.۳ میلیون بشکه را گنجانده است.

دویچه‌وله: علی خامنه‌ای، رهبر ایران در نخستین واکنش به اعتراضات سراسری نسبت به افزایش بهای بنزین، تصمیم سران سه قوه را “کارشناسانه” خواند و تاکید کرد که این طرح باید اجرا شود. او از مسئولان خواستار حفظ امنیت شد.

اعتراض سراسری علیه گرانی بنزین وارد سومین روز شده است. طبق خبرهای غیر رسمی بیش از ۱۴ نفر کشته و دهها نفر زخمی شدند. شمار کشته‌شدگان اعتراضات گسترده و سراسری به سه برابر شدن بنزین در ایران تنها در روز شنبه ۲۵ آبان (در دومین روز اعتراضات) بیش از ۱۴ نفر بوده است. چهار نفر در بهبهان، یک نفر در سیرجان و شماری دیگر نیز در خرمشهر، کرج، مریوان کشته شدند. امکان تایید مستقل این خبرها هنوز وجود ندارد.

در سومین روز اعتراضات به گرانی بنزین علی خامنه‌ای صبح روز یکشنبه ۲۶ آبان (۱۷ نوامبر) در درس خارج از فقه خود اعلام کرد: «در این کار سر رشته ندارم و نظرات کارشناسی نیز متفاوت است اما گفته بودم اگر سران سه قوه تصمیم بگیرند از آن حمایت می‌کنم.» او اضافه کرد: «یقینا برخی از مردم از این تصمیم نگران و ناراحت می‌شوند و یا به ضرر آنهاست، اما تخریب و آتش زدن کار مردم نیست، کار اشرار است.»

رهبر جمهوری اسلامی از “مسئولان حفظ امنیت” خواست تا “به وظایف خود عمل کنند.”

گستردگی اعتراض به سه برابر شدن بنزین به چهار گوشه ایران رسید و در بیش از ۴۰ شهر ایران مردم را به خیابان‌ها کشانده است. در اصفهان، شیراز و البرز مدارس تعطیل شدند.

جاده‌های ورودی و خروجی تهران در شامگاه شنبه و در آغاز سومین روز اعتراض‌ها بسته شده و هزار خودروها عملا در جاده‌ها متوقف مانده‌اند.
سردار محمدرضا مهماندار، رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی تهران از شهروندان خواست که از انجام ترددهای غیرضروری در سطح تهران خودداری کنند.

مهماندار علت توقف خوردوها را “تداوم بارش برف” اعلام کرده است. اما توقف و بسته شدن خودروها علاوه بر پایتخت در اکثر خیابان‌های کلان‌شهرهای ایران چون اصفهان، تبریز و شیراز در شامگاه شنبه ادامه داشته است و در این شهرها از بارش برف گزارشی منتشر نشده است.

اعتراضات مسالمت آمیز به سه برابر شدن بهای بنزین با کشته شدن معترضین ابعاد تازه‌ای پیدا کرد. رویکرد حاکمیت به اعتراض‌ها در دومین روز خشن‌تر شد.

در برخی از شهرهای ایران با آتش زدن در خیابان‌ها اعتراضات ادامه پیدا کرد

واکنش حاکمیت به معترضین

در بسیاری از شهرها معترضان بعد از برخوردهای خشن و تند مامورین انتظامی و لباس شخصی‌ها دست به آتش زدن دکه‌های پلیس و کلانتری‌ها زدند. از جمله در کرج پایگاه بسیج و یک بانک به آتش کشیده شد. معترضان در شیراز دو ایستگاه پمپ بنزین و دو دستگاه خودرو پلیس را به آتش کشیدند.

تلویزیون دولتی تظاهرکنندگان را “آشوبگران” توصیف کرد و “رسانه های متخاصم” را به بزرگنمایی اعتراضات با استفاده از “اخبار و ویدئوهای ساختگی در شبکه های اجتماعی” متهم کرده است. مقامات تهدید کردند که پلیس با آنها برخورد شدیدی خواهد کرد.

محمد جعفر منتطری دادستان کل کشور معترضان را اخلال‌گر خواند و سه برابر شدن قیمت بنزین را “اصلاح قیمت” دانست و اعلام کرد که گرانی بنزین بر اساس قانون صورت گرفته است.

اما بسیاری از رسانه‌های داخل از جمله “آفتاب نیوز” و حتی خبرگزاری‌ها دولتی و غیردولتی از جمله ایسنا و ایلنا توانستند گوشه‌ای از اعتراض‌ها را پوشش دهند.

بسته شدن خیابان‌ها بعد از سه برابر شدن بهای بنزین

شیوه‌های جدید برای سرکوب

شرکت نت‌بلاکس با ارسال پیامی اعلام کرده که شبکه‌های تلفن همراه در ایران از جمله “ام‌سی ‌آی” و “رایتل” و “ایرانسل” بدنبال اوج‌گیری اعتراضات، ارتباط اینترنت را قطع کرده‌اند.

Alert: #Iran's largest mobile network operators including MCI, Rightel and IranCell have fallen offline as of 6:00 pm (14:30 UTC) amid worsening internet shutdowns as protests intensify #IranProtests

https://t.co/1Al0DT8an1 pic.twitter.com/NC8JVN8v9E

— NetBlocks.org (@netblocks) November 16, 2019

حاکمیت برای مهار و کنترل کامل اینترنت و قطع کردن ارتباط معترضان در داخل و خارج از سازو کارهای ویژه‌ای در قطع اینترنت و اخلال در شبکه موبایل بکار برده است. کاربران در تماسی که با دویچه وله گرفتند گفتند اینترنت “گاهی قطع و گاهی وصل” می‌شود. برخی از کاربران تائید کردند که شبکه اینترنت و موبایل فقط در مناطقی که اعتراض‌ها رخ می‌دهد مقطعی قطع کرده‌اند. ارگان‌های دولتی برای ارعاب معترضان پیامک‌هایی هم به شهروندان فرستادند که در آن درباره عواقب پیگرد قانونی هشدارداده شده است.

کارشناسان امور سایبری گفته‌اند که قطع و یا کنترل کامل اینترنت از طرف دولت مثل اعتراضات سال ۹۶ دیگر امکان‌پذیر نیست.

کارشناسان اینترنتی همچنین هشدار می‌دهند که برای ارسال خبرهای مرتبط با اعتراض‌ها از فیلترشکن‌های امن استفاده کنند. این کاشناسان توصیه کردند که به هیچ وجه از سرورهای سرویس دهنده در داخل کشور استفاده نکنند.

اعتراض مردم با بستن جاده‌ها

شعارهای معترضان

اعتراض‌ها که با سه برابر شدن بنزین آغاز شده بود اکنون بیشتر متوجه کل نظام شده است و تظاهرکنندگان سران حاکمیت را نشان گرفتند. معترضان در شماری از ویدئوهایی در دومین روز اعتراضات علیه حکومت ایران شعار می دهند. در برخی از نقاط کشور شعار “مرگ بر خامنه‌ای” و “روحانی حیا کن، ممکلت را رها کن” داده‌اند.

شعارهایی چون “اهوازی با غیرت، ماشینوتو خاموش کن” که بازتاب درخواست معترضان بود بعدا به توقف ماشین‌ها در خیابان‌ها و جاده‌های ایران انجامید و “جنبش راه‌بندان” به در بسیاری از شهرهای ایران نیز تکرار شده است. بعد از این شعار اعتراض‌های مسالمت آمیز با راهبندان و خاموش کردن ماشین‌ها ادامه داشت.

شعارهایی که در اعتراض‌های گسترده ۸۸ و سال ۹۶ در ایران داده شده نیز دوباره تکرار شده است. “ایرانی می‌میرد، ذلت نیمی‌پذیرد!” و “ایرانی باغیرت، حمایت حمایت” و “نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران” از جمله شعارهایی بوده است که در دو سال پیش نیز در اعتراض‌هایی در بیش از ۱۰۰ شهر ایران داده شده بودند.

وزیر کشور: اعتراضات در بستر قانونی امکان پذیر است

عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور در مصاحبه با بخش خبری ساعت ۲۱ تلوییون دولتی ایران اعلام کرد که “هر اعتراضی در بستر قانونی امکان‌پذیر است”.

وزیر کشور افزود: «با توجه به اینکه دومین روز اجرای این طرح (گرانی بنزین) بوده، نیروهای انتظامی، امنیتی و استانداری‌ها خویشتن‌داری و موضوع را هدایت کردند تا به نحو احسن اگر تجمعی وجود دارد، پایان پذیرد.

برخی از نمایندگان گفتند که اطلاعی از تصمیم گرانی افزایش بهای بنزین نداشتند. مجلس ایران برای بررسی موضوع افزایش بهای بنزین و اعتراضات مردم نشست فوق‌العاده‌ای برگزار می‌کند.

محمود صادقی، نماینده تهران در مجل در توییتی نوشته است که افزایش ناگهانی قیمت بنزین تصمیم نادرستی بوده است و “حق اجتماع و اعتراض را برای مردم به رسمیت شناخت”.

قیمت بنزین معمولی غیرسهمیه‌ای به ازای هر لیتر ۳ هزار تومان شد. صف‌های طولانی برای زدن بنزین

شرکت ملی پخش فراورده‌های نفتی ایران بامداد ۲۴ آبان از افزایش بهای بنزین آزاد در کشور خبر داد.

طبق اعلام شرکت ملی پخش فراورده‌های نفتی قیمت بنزین معمولی سهمیه‌ای هر لیتر ۱۵۰۰ تومان و قیمت بنزین معمولی غیرسهمیه‌ای به ازای هر لیتر ۳ هزار تومان خواهد بود، همچنین قیمت بنزین سوپر هر لیتر ۳۵۰۰ تومان تعیین شده است.

شرکت ملی پخش فراورده‌های نفتی ایران می گوید، براساس مصوبه شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا بنزین را برای تمام وسایل نقلیه بنزین سوز سهمیه بندی کرده است.

سهمیه ماهانه بنزین در ایران
پیش از این بنزین غیر سهمیه‌ای هر لیتر ۱۰۰۰ تومان بود.

طبق این بیانیه، «سهمیه خودروهای سواری شخصی بنزینی ماهانه ۶۰ لیتر و دوگانه‌سوز ۳۰ لیتر خواهد بود. سهمیه سوخت موتورسیکلت ماهانه ۲۵ لیتر تعیین شده است.»

مقام‌های دولتی ایران می‌گویند، روزانه ۹۰ میلیون لیتر بنزین در کشور مصرف می‌شود.

محمدباقر نوبخت، رئیس سازمان برنامه و بودجه، بامداد جمعه در خصوص افزایش بهای بنزین گفته است: «در سال‌های اخیر با افزایش مصرف فزاینده بنزین، کارشناسان اظهار نظر می‌کردند که اگر بنزین سهمیه‌بندی شود و قیمت آن نیز اصلاح شود، می‌تواند باعث کنترل مصرف شود اما دولت در شش سال گذشته فقط دو مرتبه این اصلاح قیمت‌ها را انجام داد.»

وی گفته است که منابع حاصل از افزایش بهای بنزین نیز عمدتا صرف پرداخت به خانواده‌های نیازمند و تحت پوشش کمیته امام و بهزیستی شد.

پیش از این مقام‌های ایران از اجتناب‌ناپذیر بودن سهمیه‌بندی بنزین خبر داده بودند.

در همین زمینه، وزیر نفت ایران بهمن‌ماه ۹۷ گفته بود، در زمینه سوخت، غیر از سهمیه‌بندی و افزایش قیمت «راه دیگری وجود ندارد» و این افزایش قیمت در حد تحمل مردم خواهد بود.

در بودجه پیشنهادی سال ۹۷ نیز دولت روحانی قصد داشت قیمت‌ حامل‌های انرژی را افزایش دهد که باز هم به دلیل نگرانی از افزایش تورم، در مجلس رای نیاورد.

اخیرا سازمان برنامه و بودجه ایران با انتشار گزارشی از وجود ۸۹۰ هزار میلیارد تومان یارانه پیدا و پنهان در کشور خبر داد و گفت انتظار می‌رود یارانه بنزین در سال ۹۸ بیش از ۱۲۳ هزار میلیارد تومان باشد.

افت چشمگیر درآمدهای نفتی ایران به خاطر تحریم‌های آمریکا و سقوط صادرات، دولت حسن روحانی را با مشکل مواجه کرده است.

درآمدهای نفت سهمی ۴۰ درصدی در بودجه کشور دارد و بدون آن دولت مجبور به کاهش هزینه‌ها است که یارانه نیز جزئی از آن است.

محمدباقر نوبخت، سال گذشته با اشاره به کاهش فروش نفت ایران به دلیل تحریم‌های آمریکا گفته بود، درآمد کشور هم به همین نسبت کاهش پیدا کرده‌است.

تکذیب «گزارش‌ها درباره آتش زدن پمپ بنزین‌ها»

در همین حال،‌ یک مقام آگاه در وزارت کشور ایران بامداد جمعه گزارش‌ها در خصوص «تجمع یا آتش زدن چند پمپ بنزین در برخی شهرها» را تکذیب کرد.

به گزارش ایسنا این مقام وزارت کشور گفته است، «از زمان اعلام خبر سهمیه‌بندی جدید بنزین تاکنون، هیچ موردی از این دست گزارش نشده است.»

این مقام اضافه کرده است: «اخبار منتشر شده در فضای مجازی مبنی بر آتش زدن جایگاه‌های سوخت در استان‌های اصفهان، آذربایجان شرقی، خوزستان و دیگر مناطق کشور صحت ندارد و این اخبار توسط برخی اکانت‌های خارجی در حال انتشار در توئیتر و فضای مجازی است و انتشار این اخبار با هدف تحریک مردم و به آشوب کشاندن فضای کشور است.»

گفتنی است تصاویری در شبکه های اجتماعی در خصوص آتش سوزی در یک پمپ بنزین منتشر شده است، اما خبرگزاری ایسنا می‌گوید این تصاویر قدیمی است.

در پنجم تیرماه سال ۱۳۸۶ سهمیه‌بندی بنزین باعث هجوم مردم به سوی پمپ بنزین‌ها شد.

عصبانیت برخی از مردم از اعلام ناگهانی سهمیه‌بندی بنزین موجب به آتش کشیده شدن چند پمپ بنزین در تهران و اسلام‌شهر و تعدادی دیگر از شهرهای بزرگ ایران شد.

منابع: خبرگزاری‌های ایرنا، ایسنا و رادیوفردا/ خ/ ف. دو.

رادیوفردا: مقامات ایران می‌گویند که میزان بنزن موجود در هوای شهرها بخاطر استفاده از این ماده سمی در بنزین تولیدی کشور در سال ۸۹ حدود ۱۲۰ برابر حد مجاز بود که اکنون ۴۰ برابر کمتر شده‌است.

بنزن بعنوان ماده‌ای شیمیایی عمدتاً در تولید فرآورده‌های پتروشیمی مانند نایلون و لاستیک کاربرد دارد، اما برخی از کشورها از این ماده خطرناک بصورت گسترده‌ای بعنوان اکتان‌افزا در تولید بنزین استفاده می‌کنند.

دربارهٔ خطرات ناشی از این ماده سمی، به‌ویژه در بیماری‌های سرطانی، سازمان بهداشت جهانی طی گزارشی در سال ۲۰۱۰ اعلام کرد که استنشاق این ماده از طریق هوا «خطرات بسیار جدی» دارد.

آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان، این ماده سمی را در صدر لیست مواد شیمیایی سرطان‌زا قرار داده‌است.

به‌رغم این هشدارها، خبرگزاری رویترز طی گزارشی که چهارشنبه ۹ اسفند ماه منتشر کرده‌است، می‌نویسد که این نهاد بین‌المللی نیمه‌وابسته به سازمان جهانی بهداشت، در پژوهش‌های خود به تمامی جوانب خطرات ناشی از بنزن توجه نکرده‌است و تذکر سه سال پیش یک محقق را نسبت به نقایص گزارش خود نادیده گرفته‌است. این موضوع نشان می‌دهد که خطرات بنزن بسیار بیشتر از آن چیزی است که تحقیقات نهادهای بین‌المللی هشدار داده‌اند.

رویترز می‌نویسد که «میلیون کاپشتین»، مهندس مواد شیمیایی در آمریکا، طی تذکری در سال ۲۰۱۵ به آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان از نقایصی در گزارش منتشر شده توسط این نهاد بین‌المللی خبر داده و گفته‌است که در گزارش یادشده وسعت خطرات بنزن بصورت دقیق و جامع تشریح نشده‌است.

رویترز می‌نویسد که آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان کاستی‌های تحقیقات خود را پذیرفته، اما اعلام کرده‌است که برنامه‌ای برای تحقیقات بیشتر ندارد. با این‌حال، آقای کاپشتین هنوز هم اصرار دارد که این نهاد بین‌المللی را مجاب به تحقیقات گسترده‌تر بکند، چرا که به گفته او، خطرات این ماده بسیار بیشتر از آن چیزی است که تحقیقات نشان می‌دهد.

استفاده از بنزن در ایران

استفاده از بنزن در ایران، به‌ویژه در دور دوم ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد که آمریکا صادرات بنزین به ایران را تحریم کرد و جمهوری اسلامی از ظرفیت مجتمع‌های پتروشیمی برای جبران کمبود بنزین استفاده کرد، نگرانی‌های بسیاری را دامن زده‌است.

مقام‌های ایرانی هنوز هم می‌گویند که از این ماده در تولید بنزین استفاده می‌کنند، اما سهم آن از کل بنزین حدود یک درصد است که مطابق با استانداردهای بین‌المللی است. البته بر اساس استانداردهای اروپا و آمریکا، غلظت یک‌درصدی بنزن در بنزین بعنوان بیشترین حد مجاز پذیرفته شده‌است نه استاندارد.

به گزارش خبرگزاری ایرنا، دکتر سعید متصدی، معاون محیط زیست انسانی سازمان محیط زیست، اردیبهشت ماه سال جاری گفته بود که دولت قبلی از سال ۸۹ اقدام به تولید و توزیع بنزین پتروشیمی کرده بود که ۵۰ درصد آنرا بنزن تشکیل می‌داد که منبع اصلی آلودگی هوا بود؛ بررسی‌های انجام شده در تهران نشان می‌دهد که میزان بنزن در هوای پایتخت بیش از ۳۰۰ قسمت در میلیارد است و برخی از نقاط به بیش از هزار قسمت در میلیارد می‌رسید.

وی پیشتر نیز در سال ۹۴ طی گفت‌وگویی با خبرگزاری مهر گفته بود که در سال ۸۹ میزان غلظت بنزن موجود در هوای شهرها ۶۰۰ برابر حد مجاز بود که الان چهل برابر کمتر شده‌است.

در این میان خبرگزاری ایسنا طی گزارشی که ۵ اسفند سال جاری از قول شینا انصاری، مدیرکل پایش فراگیر سازمان حفاظت محیط زیست، منتشر کرد، می‌گوید که میزان بنزن موجود در بنزین توزیعی در کشور در بیشترین حالت ۱٫۵۴ درصد بوده و بطور متوسط حدود ۹۵ صدم درصد است.

ایران همچنین از ماده اکتان‌افزای «ام‌تی‌بی‌ای» در تولید بنزین استفاده می‌کند که این ماده شیمیایی نیز با هشدارهای جدی از طرف مجامع بین‌المللی همراه است. ایران هم اکنون روزانه بالای ۱٫۴ میلیون لیتر به بنزین تولیدی کشور از این ماده اضافه می‌کند. به عبارتی غلظت این ماده در بنزین تولید داخل بالای ۲ درصد است.

دویچه‌وله: یک مدیر ارشد نفتی می‌گوید دولت برنامه‌ای برای افزایش بهای بنزین و گازوئیل ندارد. رئیس سندیکای جایگاه‌داران سوخت به تازگی گفته بود افزایش قیمت سوخت قطعی است و این کار تا پایان سال انجام می‌شود.

منصور ریاحی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران، این شرکت را متولی سوخت‌رسانی در کشور می‌داند و تاکید می‌کند که موضوع افزایش قیمت سوخت “از پایه بی‌اساس و فضاسازی” است.

به گزارش روابط عمومی وزارت نفت، ریاحی خبرهای منتشر شده درباره جمع‌آوری کارت‌های سوخت را نیز تکذیب کرده و خاطر نشان می‌کند که تا کنون مصوبه‌ای از سوی دولت برای این کار ابلاغ نشده است.

بیژن حاج محمدرضا، رئیس سندیکای جایگاه‌داران سوخت کشور دو روز پیش (پنج‌شنبه ۱۵ مهر) در جمع خبرنگاران گفته بود قرار است تا پایان مهرماه کارت‌های سوخت جمع شوند.

بیشتر بخوانید: بلاتکلیفی طرح سامانه سوخت و بازگشت یک مصوبه به مجلس

کارت سوخت فعلا می‌ماند

حاج محمدرضا با بیان این که افزایش قیمت سوخت قطعی است افزود: «بر اساس قانون بودجه سال ۹۵، دولت تا پایان سال، باید قیمت سوخت (بنزین و گازوئیل) را افزایش دهد.»

او می‌گوید مطابق آخرین شنیده‌ها پیش‌بینی می‌شود بهای هر لیتر بنزین معمولی از هزار تومان به ۱۲۰۰ تومان و قیمت بنزین سوپر به ۱۵۰۰ تومان در هر لیتر افزایش یابد.

رئیس سندیکای جایگاه‌داران همچنین پیش‌بینی کرده که تا پایان سال جاری بهای هر لیتر گازوئیل از ۳۵۰ به ۵۰۰ تومان افزایش یابد.

بیشتر بخوانید: بنزین تک نرخی در ایران‌؛ پایان عمر سهمیه‌ها

پایگاه اطلاع‌رسانی نفت و گاز (شانا) به نقل از مسئولان شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی نوشته، با توجه به نزدیک شدن قیمت بنزین به قیمت فوب خلیج فارس، در حال حاضر نیازی به افزایش قیمت وجود ندارد.

سهمیه‌بندی بنزین از خردادماه سال ٩٤ متوقف و قیمت‌ها یکسان‌سازی شد. بر همین اساس برخی معتقدند استفاده از کارت سوخت ضرورتی ندارد.

یکی از کارکردهای کارت سوخت جلوگیری از قاچاق بنزین و گازوئیل عنوان می‌شود که با بالا رفتن قیمت‌ها در ایران میزان آن کاهش یافته است.

شماری از کارشناسان می‌گویند با افزایش احتمالی بهای بنزین در کشورهای همسایه، کارت‌های سوخت می‌توانند نقش موثری در کنترل قاچاق داشته باشند.

رادیوفردا: معاون هوانوردی و امور بین‌الملل سازمان هواپیمایی ایران می‌گوید که مشکل تامین سوخت به هواپیماهای ایرانی در برخی فرودگاه‌های اروپایی همچنان پا بر جاست.

بر اساس گزارشی که روز دوشنبه، نهم تیرماه، در سایت رسمی سازمان هواپیمایی ایران منتشر شده است، محمد خداکرمی اظهار داشت که در ارائه سوخت به شرکت‌های هواپیمایی ایرانی در برخی فرودگاه‌های اروپایی تغییری حاصل نشده و فرودگاه‌هایی که از تحویل سوخت امتناع می‌کردند همچنان به شیوه قبلی خود ادامه می‌دهند.

برای اولین بار در تیرماه سال ۸۹ گزارش‌هایی پیرامون توقف سوخت رسانی به هواپیماهای ایران در فرودگاه‌های بریتانیا، آلمان، کویت و امارات متحده عربی منتشر شد، موضوعی که مدت‌ها با تکذیب و تایید مقامات ایران مواجه شد.‌‌

همان زمان روزنامه فایننشال تایمز گزارش داد که فرودگاه‌ها می‌گویند مسئولیت سوخت رسانی به هواپیماهای ایرانی بر عهده شرکت‌های سوخت رسانی است و این شرکت‌ها نیز به خاطر تحریم‌های آمریکا حاضر به تحویل سوخت به ایران نیستند.

مهرماه‌‌ همان سال ایران تایید کرد که اروپایی‌ها حاضر به سوخت رسانی به هواپیماهای ایرانی نیستند و در فروردین ۹۰ در یک اقدام متقابل، عملیات سوخت رسانی به هواپیماهای اروپایی را متوقف کرد.

بعد از توافق شش ماهه هسته‌ای میان ایران و گروه پنج به علاوه یک در آذر ماه پارسال، مقداری از بار تحریم‌های غرب علیه ایران کاسته شد، اما لغو تحریم‌های بنزین که توسط قانونگذاران آمریکایی تصویب و بعد از امضای رییس جمهوری این کشور اجرایی شده بود، کماکان به قوت خود باقی مانده است.

اکنون خداکرمی می‌گوید که «خودداری برخی فرودگاه‌های اروپایی از عرضه سوخت به هواپیماهای ایرانی مشکلات زیادی از جمله بالا رفتن زمان پرواز، استهلاک هواپیما‌ها، افزایش مصرف سوخت، کاهش به کارگیری هواپیما‌ها در ناوگان، فرود و پرواز غیر ضروری برای ایرلاین‌های ایرانی به همراه داشته است».

وی با بیان اینکه در حال حاضر محدودیت سوخت گیری در ۹ نقطه اروپایی از جمله آلمان، انگلیس و فرانسه وجود دارد گفت: «این در حالی است که کشورهای مجری تحریم علیه ایران، از متعهدین کنوانسیون شیکاگو هستند که به اجرای دقیق اصل تساوی حقوق بهره برداری سرویس‌های هواپیمایی مقید شده‌اند».

به گفته معاون هوانوردی و امور بین‌الملل سازمان هواپیمایی کشوری، از جمله مهم‌ترین چالش‌های موجود در این زمینه، عدم تامین سوخت مورد نیاز شرکت‌های هواپیمایی و افزایش هزینه‌های پروازی ناشی از عدم امکان سوخت گیری در مقاصد اصلی و استفاده از نقاط میانی جهت تامین سوخت است که موجب تحمیل هزینه‌های جانبی به شرکت‌های هواپیمایی و تحمیل شرایط پرداخت هزینه‌های سوخت به صورت پیش پرداخت و نقدی و درخواست ضمانت نامه بانکی و یا سپرده‌ها به جای شرایط اعتباری قبلی است.

خودنویس: عضو کمیسیون انرژی مجلس وزارت نفت را متهم کرد که برای تامین منافع «افراد متصل به قدرت» از طریق واردات بنزین، خبر بی‌کیفیت بودن بنزین‌های داخلی را منتشر کرده است.

سید مهدی موسوی‌نژاد نماینده و عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی می‌گوید که برخی مسوولان در واردات بنزین منافعی دارند و همسر یک مقام دولتی وارد کننده بنزین است.

موسوی‌نژاد انتشار خبر بی‌کیفیت بودن بنزین‌های تولید پتروشیمی نوری و سایر پتروشیمی‌های داخلی را «بازی سیاسی پشت پرده» خواند و گفت: «برخی از بستگان مسوولان به دنبال کسب منافعی هستند و در این راستا خواستار واردات بنزین می‌باشند».

به گزارش خبرگزاری مهر [2]، عضو کمیسیون انرژی مجلس با بیان این‌که تاییدیه وزارت نفت در خصوص کیفیت بنزین این پتروشیمی‌ها موجود است، گفت: «مسوولان محیط زیست و سازمان استاندارد تاکنون هیچ آنالیز و آزمایشی در خصوص کیفیت بنزین‌های داخلی نداشته‌اند و بر اساس نظر وزارت نفت مبنی بر لزوم واردات بنزین و بی‌کیفیتی بنزین داخلی اظهار نظر می‌کنند».

وی تاکید کرد: «وزارت نفت تاکنون نتوانسته بی کیفیتی بنزین تولید داخل را ثابت کرده و اسناد و مدارکی در خصوص سرطان‌زا بودن بنزین‌های داخلی منتشر کند».

موسوی‌نژاد ادامه داد: «همسر یک مقام مسوول در دولت واردکننده بنزین است که این امر تردیدها در خصوص پشت پرده واردات بنزین را افزایش می‌دهد».

بحث آلاینده بودن بنزین‌های تولید داخل پس از آن شروع شد که پس از اعمال تحریم‌های سنگین علیه ایران، دولت احمدی‌نژاد در «طرح ضربتی افزایش تولید بنزین» مجتمع‌های پتروشیمی بوعلی، بندر امام و پتروشیمی برزویه(نوری) را موظف به تولید بنزین کرد. برخی کارشناسان معتقد به آلوده و مضر بودن بنزین تولید مجتمع‌های پتروشیمی بودند و برخی دیگر چنین ادعایی را رد می‌کردند.

در دولت یازدهم، تولید بنزین پتروشیمی متوقف شد و تهیه بنزین لازم برای تامین نیاز داخلی دوباره بر واردات متمرکز گشت. اکنون برخی مخالفان دولت در جناح مقابل می‌گویند که این امر به دلیل منافع مالی افرادی خاص انجام شده است.

روز گذشته حسن روحانی در جمع کارکنان سازمان محیط زیست گفت [3]: «با تغییر بنزین آثار آن را در هوای تهران دیدیم؛ حالا در این بین باد هم کمک کرد که ما از باد هم تشکر می‌کنیم!».

موسوی‌نژاد اما اعتقاد دارد: «ظن قوی این است که بستگان مسوولان از طریق واردات بنزین به ثروت و منافعی دست یافته‌اند. این افراد به قدرت و ثروت وصل هستند و در منافع مردم دست‌اندازی می‌کنند».