اخبار

دویچه‌وله: بیش از یک دهه است که خطر فرونشست زمین در نقاط مختلف ایران از سوی کارشناسان گوشزد می‌شود. با این حال اخبار منتشرشده نشانی از تلاش برای توقف این پدیده خطرناک ندارد، برعکس هرروز خبر تازه‌ای از گسترش فرونشست زمین در نقاطی جدید منتشر می‌شود.

مریم دهقانی، عضو هیئت علمی بخش مهندسی راه و ساختمان و محیط زیست مهندسی دانشگاه شیراز روز یکشنبه دوم مهرماه در گفت‌وگو با خبرگزاری کار ایران، ایلنا، خطر فرونشست زمین در مرکز شهر مرودشت را حدود ۲ تا ۳ سانتیمتر و در اطراف این شهر را تا ۱۲ سانتیمتر برآورد می‌کند و با اشاره به اینکه این پدیده معمولا در شهرها اتفاق نمی‌افتد، می‌گوید “مرودشت تنها شهرى است که تمام شهر دچار فرو نشست شده است”.

به گفته این استاد دانشگاه لبه این فرونشست در منطقه تاریخی نقش رستم واقع شده و پهنای شکاف در این منطقه به حدود نیم متر تا ۷۰ سانتیمتر رسیده است.

او می‌گوید: «این شکاف‌ها به فاصله ۱۰ تا ۱۵ متری منطقه باستانی نقش رستم ایجاد شده که هر ساله با اینکه این شکاف‌ها با شن و ماسه پر می‌شوند اما دوباره سر باز می‌کنند.»

دهقانی گفته تخت جمشید تحت تاثیر فرونشست قرار ندارد اما “در فاصله ۳۰۰ متری آن به دلیل قرار گرفتن در سینه کوه، فرونشست حدودا ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتری رخ داده است”.

خوشبختانه شهر شیراز به گفته این استاد دانشگاه دچار فرونشست نشده و تنها در باغات قصرالدشت و باغ‌شهرهای گویم این پدیده مشاهده شده است. 

البته “سیگنال‌های ضعیفی” از فرونشست زمین در محدوده فرودگاه شیراز نیز ثبت شده است. مریم دهقانی می‌گوید: «این سیگنال‌ها، یک سانتی متر یا کمتر از آن است که به فاصله ۲ تا ۳ کیلومتری فرودگاه شیراز ثبت شده و سیگنال‌های قوی‌تر در حد ۴ تا ۶ سانتیمتر ثبت شده است.»

خطر در شهر مرودشت؛ “فاجعه‌ای عظیم”

مریم دهقانی از گسترش فرونشست زمین در منطقه مرودشت خبر داده و گفته ظرف ۱۵ سال اخیر همه دشت مرودشت درگیر فرونشست شده در حالی که تا ۱۰ سال پیش تنها محدوده کوچکی از مرودشت درگیر این پدیده بود.

به گفته او وسعت و سرعت فرونشست زمین در این منطقه “پیشرفت قابل توجهی” داشته است.

این استاد دانشگاه گفته است: «شکاف‌های بسیارعظیمی در سطح زمین دشت مرودشت به پهنای نیم متر تا ۷۰ سانتی متر ایجاد شده است و در دشت شیراز هم شامل محدوده دریاچه مهارلو تا شمال غرب شهر در نقاطی فرونشست رخ داده است.»

دهقانی این وضعیت را “فاجعه‌بار” توصیف کرده و می‌گوید: «شهرک صنعتی فتح آباد، کناره، فیروزی، پتروشیمی مرودشت، خط انتقال گاز که از دشت مرودشت عبور کرده‌اند، خطوط ریلی و زیرساخت‌ها همه تحت تاثیر فرونشست زمین قرار دارند.»

این استاد دانشگاه همچنین به وضعیت خطرناک خانه‌های مسکن مهر در مرودشت اشاره می‌کند و می‌گوید: «ساختمان این منطقه ترک برداشته و به میزان ۱۶ تا ۱۸ سانتیمتر دچار فرونشست شده است؛ زمین زیر دیوارهای اطراف مسکن مهر دچار فرونشست شده است به نحوی که اگر در خط انتقال گاز مسکن مهر مرودشت شکستگی ایجاد شود، فاجعه‌ای عظیم رخ خواهد داد که غیر قابل جبران است.»

مریم دهقانی تصریح کرده: «علیرغم آنکه حدود ۱۰ سال است که در تمام رسانه‌ها مشکلات فرونشست زمین را فریاده زده‌ایم اما نتیجه‌ای حاصل نشده است.»

او با اشاره به اینکه ۱۶ سال است درباره موضوع فرونشست زمین تحقیق می‌کند و از میزان گستردگی این پدیده در تمام نقاط ایران اطلاع دارد، افزود: «اما تاکنون هشدارهایم در مورد فرونشست زمین هیچ تاثیری نداشته و اراده‌ای برای حل آن وجود نداشته است».

تا کنون بسیاری از کارشناسان و متخصصان درباره فرونشست زمین در مناطق مختلف ایران هشدار داده‌اند.

از جمله آنها، اسفندماه سال گذشته علی بیت‌اللهی، عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات راه و شهرسازی با استناد به آخرین ارزیابی‌های صورت گرفته درباره پدیده فرونشست زمین در ایران گفت ۱۸ و نیم میلیون هکتار از مساحت ایران که معادل ۱۱ درصد مساحت سرزمینی است، در حال فرونشست است.

او خاطرنشان کرد که جمعیت ساکن در این مناطق حدود ۳۹ میلیون نفر است که نزدیک به ۴۹ درصد جمعیت کل ایران می‌شود.

همچنین به گفته او استان اصفهان بیشترین تعداد شهرهای در معرض خطر را دارد و اصفهان بزرگ‌ترین کلان‌شهری است که بخش عمده‌ای از آن در معرض فرونشست است. این شهر در مقایسه با سایر شهرها بالاترین ریسک فرونشست زمین را دارد.

از جمله دلایلی که به فرونشست می‌انجامد افت سطح آب‌های زیرزمینی بر اثر برداشت بی‌رویه آب، حفر چاه‌های غیرمجاز، کاهش نزولات جوی و عدم مدیریت در آبیاری است.

ایسنا: 23 بهمن ماه سال گذشته به‌دنبال حفاری شرکت گاز در حریم درجه‌ی یک نقش رستم در شهرستان مرودشت، سازه‌ای ناشناس در مسیر خط لوله‌ی گاز کشف شد.

سازه‌ای که نتوانست توجه مسوولان میراث فرهنگی را برای توجه یا دست‌ کم بررسی و کاوش، جلب و توقف کار شرکت گاز را برای مدتی به‌دنبال داشته باشد. این روزها ماشین‌های سنگین شرکت گاز به نزدیک‌ترین نقطه‌ی نقش‌ رستم رسیده‌اند و اجرای طرح ملی برای انتقال گاز از جنوب به شمال کشور را ادامه می‌دهند.

طرح انتقال گاز در حریم نقش رستم

یک باستان‌شناس در شهرستان مرودشت – مرتضی همایون – در یادداشتی با عنوان «غروب توسعه پایدار در آخرین نفس‌های نقش رستم» که آن را در اختیار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) قرار داده، با اعتراض به بی‌توجهی متولیان میراث فرهنگی در استان فارس به وضعیت محوطه‌ی تاریخی «نقش‌رستم» آورده است: «از نشانه‌های کشورهای توسعه‌نیافته یا در حال توسعه‌ی جهان سوم، بی‌توجهی به توسعه‌ی پایدار و استفاده از سرمایه‌های باستانی برای کسب درآمد پایدار و قربانی شدن آن توسط طرح‌های عمرانی با بازده زمانی اندک بوده است.

از دیرباز یکی از گذرگاه‌هایی که همیشه در طول هزاره‌ها مورد توجه و اهمیت بوده و در هر دوره‌ای به آن افزوده شده و گاه مورد دستبرد قرار گرفته است، گذرگاه منحصربه‌فرد «نقش رستم» در مرودشت است که به‌دلیل موقعیت خاص خود تا کنون ارزش خود را از دست نداده است.

در گذشته تنها مسیر شاهی که بی‌ارتباط با موقعیت و ارزش باستانی این محوطه نبوده، از این معبر تاریخی تا زمان حال می‌گذشته است که متأسفانه در عصر حاضر فقط با توجیه طرح‌های عمرانی، شاهد هستیم گاهی با مجوزهای صادرشده از سوی سازمان میراث فرهنگی که خود به‌نوعی متولی و سرپرست این‌گونه مجموعه‌های بی‌سرپرست و جداافتاده در منظر توسعه پایدار است، شاید تحت فشار وزارتخانه‌های دیگر، روبه زوال و تخریب جبران‌ناپذیر، قرار گرفته است.

ابتدا به بهانه‌ی گسترش جاده و دو بانده کردن مسیر جاده‌ی شیراز – اصفهان که آثار جبران‌ناپذیری بر روند تخریب محوطه باقی گذاشته است، سپس طرح‌های گازرسانی – که دل هر انسان دلسوزی فارغ از نظر کارشناسی را به درد می‌آورد – پس از آن اجرای خط آهن توسط دولت نهم که فقط با تلاش گروهی از کارشناسان و دوستداران میراث به مقدار کمی جابه‌جا شد، اما در نهایت بر روند تخریبی مجموعه بی‌تاثیر نبوده و نخواهد بود.

خطوط جدید انتقال برق نیز که برخلاف تعهد وزارت نیرو و شرکت‌های برق‌رسانی عملا مانند طناب داری بر گردن این مجموعه هر روز تنگ‌تر و مجالی بر حریم منظری «نقش رستم» باقی نگذاشته است.

در نهایت، در آخرین اقدام غیرمسوولانه و کاشناسانه می‌توان به اجرای طرح دیگری توسط شرکت گاز اشاره کرد که نه‌تنها در چندماه گذشته با تخریب سازه‌ای در نقش رستم بر صدر اخبار قرار گرفت، بلکه به تعهد خود مبنی بر انتقال مسیر از حریم این اثر نیز عمل نکرد. این اقدامات همه در زیر چتر نظارت و با تأیید و مجوزهای سازمان میراث فرهنگی انجام گرفته است.»

همایون در ادامه‌ی یادداشت خود با طرح این پرسش که «تا کجا می‌توان به بهانه‌ی طرح‌های عمرانی، پا را بر گردن محوطه‌ای تکرارناشدنی مانند نقش رستم نهاد گذاشت و چشم روی فجایع، آثار و عواقب این‌گونه طرح‌ها بست و شاهد آخرین نفس‌های نقش رستم که اسرار هزاره‌ها را در خود دارد، بود؟» آورده است: «چرا نباید به عوض توجیه، سعی در انتقال مسیرهای عمرانی به مناطق کم‌خطرتر کرد که هم طرح‌های عمرانی به سرانجام برسد و هم خطری بیش از این محوطه‌های ارزشمند را که تکرارناشدنی هستند را تهدید نکند؟»