اخبار

صدای آمریکا: در یک تحول مهم «در مسیر آزادی» پنج آمریکایی دوتابعیتی بازداشت شده در زندان‌های جمهوری اسلامی روز پنج‌شنبه به بازداشت خانگی در یک هتل منتقل شدند که به نظر می‌رسد «گامی به‌ پیش» در «توافق مبادله گروگان‌ها» بین ایالات متحده و ایران به شمار آید.

بنا‌بر گزارشهای تاییدنشده، این توافقنامه شامل مقرراتی برای آزادی احتمالی سرمایه‌های مسدود شده جمهوری اسلامی به مبلغ ۶ میلیارد دلار و بازگرداندن پنج زندانی دوتابعیتی است که در زندان‌های ایران نگهداری می‌شوند.

از میان این پنج ایرانی آمریکایی دوتابعیتی، سیامک نمازی، عماد شرقی، مراد طاهباز و «نفر چهارم ناشناس» از زندان «اوین» تهران به بازداشت خانگی منتقل شده‌اند که کاخ سفید این خبر را تایید کرده است.

همچنین به گفته منابع آگاه از مذاکرات، «پنجمین دوتابعیتی» که هویتش آشکار نشده است، پیش‌تر در بازداشت خانگی بوده است.

آدرین واتسون، سخنگوی شورای امنیت ملی کاخ سفید، خبر انتقال «پنج زندانی» آمریکایی ایرانی از زندان اوین به حبس خانگی را «گامی امیدوارکننده» خواند.

او ضمن ذکر نام‌های سیامک نمازی، مراد طاهباز و عماد شرقی گفت: «دو آمریکایی دیگر هم که اصلا نباید بازداشت می‌شدند، فعلا ترجیح می‌دهند هویت‌شان ناشناس بماند.»

آدرین واتسون با تاکید بر این که دولت جو بایدن همچنان از نزدیک، شرایط آنها را رصد می‌کند افزود: «البته تا بازگشت همه آنها به ایالات متحده آرام نخواهیم گرفت.»

سخنگوی شورای امنیت ملی کاخ سفید با اشاره به تداوم مذاکرات «ظریف و حساس» برای آزادی نهایی این شهروندان آمریکایی، از ارائه جزئیات درباره وضعیت آنها در حبس خانگی و یا تلاش‌های دولت بایدن برای تضمین آزادی‌شان خودداری کرد.

همزمان شبکه خبری سی‌ان‌ان، به نقل از یک منبع آگاه، درباره توافق جمهوری اسلامی و آمریکا مبنی بر آزادی زندانیان گفت که چارچوب «مبادله زندانیان دوتابعیتی» از «مذاکرات توافق هسته‌ای» مجزا است.

کریستین امانپور، گزارشگر ارشد سی‌ان‌ان روز پنجشنبه در یک گزارش خبری به نقل از یک «منبع آگاه» تاکید کرد گفت‌وگوها بر سر آزادی زندانیان آمریکایی، جدا از مذاکرات بر سر برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی است اما آزادی نهایی آمریکایی‌ها، «شاید بتواند به تسهیل مذاکرات در دیگر حوزه‌ها نیز کمک کند.»

گزارشگر ارشد سی‌ان‌ان همچنین تصریح کرد که این ۶ میلیارد دلار، «متعلق به ایران» و در واقع «بدهی پیشین کره‌جنوبی به ایران» بوده و «پول آمریکایی» نیست.

از سوی دیگر، شبکه خبری الجزیره قطر در «خبری فوری» به نقل از جان کربی، هماهنگ کننده ارتباطات راهبردی شورای امنیت ملی کاخ سفید اعلام کرد که «پولهای آزاد شده ایران از کره جنوبی در حسابی در قطر نگهداری و تنها برای خریدهای بشردوستانه هزینه خواهد شد.»

ساعتی بعد شماری از رسانه‌ها اعلام کردند این رقم با موافقت آمریکا به حسابی در کشور قطر واریز می‌شود و جمهوری اسلامی حق هزینه‌کرد آن را به جز برای «خریدهای بشردوستانه» آنهم با نظارت کشور قطر، نخواهد داشت.

بدین ترتیب «توافق مبادله گروگان‌ها» نقشه‌راهی را ترسیم می‌کند تا وجوه ۶ میلیارد دلاری متعلق به ایران که قبلا در یک حساب در کره‌جنوبی مسدود شده بود، فقط برای «کالاهای ضروری»، «غذا و دارو»، «اقلام غیر تحریمی» و «کارهای بشردوستانه» استفاده شود.

در این حال، محمد جمشیدی، معاون سیاسی ابراهیم رئیسی، رئیس جمهوری اسلامی ایران، روز جمعه در توییتی نوشت: «فرایند آزادسازی کل دارایی‌های ایران در کره جنوبی نیز آغاز شده است. تا زمان انتقال کامل پول‌ها، زندانیان مدنظر آمریکا همچنان در ایران باقی می‌مانند.»

همزمان با تایید تماس بین وزارت امور خارجه آمریکا و پنج زندانی دوتابعیتی، آنتونی بلینکن «تاکید کرد» که جمهوری اسلامی هیچ‌گونه «تخفیفی در تحریم‌ها» به ازای آزادی پنج زندانی دوتابعیتی دریافت نخواهد کرد.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، آنتونی بلینکن در پاسخ به پرسشی درباره فرایند آزادی زندانیان دوتابعیتی در بند و «آزادسازی ۶ میلیارد دلار وجوه بلوکه شده ایران» به خبرنگاران گفت: «جمهوری اسلامی هیچ‌گونه تخفیف تحریمی به ازای آزادی پنج آمریکایی دریافت نخواهد کرد.»

آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا، با ابراز خوشحالی از اینکه دوتابعیتی‌ها از زندان خارج شده‌اند گفت: «اما می‌خواهیم مطمئن شویم که ما این روند را تکمیل کرده و آنها را به خانه نزد خانواده‌هایشان بازمی‌گردانیم.»

وزیر خارجه آمریکا همچنین به خبرنگار سی‌ان‌ان گفت که به غیر از گروه پنج‌نفره‌ای که اکنون به بازداشت خانگی منتقل شده‌اند، از شهروندان آمریکایی یا ایرانیانی با «اقامت دائم» که در ایران با بازداشت غیرقانونی مواجه هستند، اطلاعی ندارد.

همچنین آنتونی بلینکن متذکر شد که مذاکرات درباره «زندانیان دو تابعیتی» از بحث در مورد «برنامه هسته‌ای» جدا است، اگرچه آزادی آنها به طور بالقوه می‌تواند به «مذاکرات دیپلماتیک گسترده‌تر» نیز کمک کند.

ناظران امور ایران می‌گویند که جمهوری اسلامی با بازداشت شهروندان کشورهای دیگر، به ویژه دوتابعیتی‌ها، قصد دارد از آنها برای چانه‌زنی‌ در روابط خود با دیگر کشورها استفاده کند و در عمل، آنها را با اتهامات دروغین به گروگان می‌گیرد.

بسیاری از کشورهای غربی از جمله مقامات ایالات متحده بارها به شهروندان دو تابعیتی هشدار داده‌اند که با توجه به اقدامات جمهوری اسلامی، سفر به ایران مخاطره‌آمیز است و از آنها خواسته‌اند با سفر به ایران، حتی برای دید و بازدیدهای خانوادگی، خود را به خطر نیندازند.

رادیوفردا: یک روز پس از اعلام معامله میان دولت آمریکا و جمهوری اسلامی ایران بر سر مبادله زندانی میان دو کشور، مقام‌های ارشد اسرائیلی در گفت‌وگو با روزنامه نیویورک تایمز خبر از این دادند که این معامله بخشی از «تفاهم‌های گسترده» است.

دو مقام ارشد امنیتی در اسرائیل که نخواسته‌اند نام‌شان فاش شود، به روزنامه نیویورک‌تایمز گفته‌اند که در چارچوب «تفاهم‌های گسترده‌‌تر» که به صورت «غیرمستقیم» میان ایران و آمریکا حاصل شده، فعالیت هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران «محدود» و حملات نیروهای نیابتی وابسته به تهران به نیروهای آمریکایی حاضر در منطقه «متوقف خواهد شد».

به نوشته نیویورک‌تایمز در روز جمعه ۲۰ مرداد، این مقام‌های اسرائیلی افزوده‌اند که این «تفاهم‌های گسترده‌تر» در مذاکرات غیرمستقیم با میانجی‌گری سلطان‌نشین عُمان حاصل شده است.

روز پنج‌شنبه ۱۹ مرداد، از یک‌ سو وزیر خارجه و سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، و از سوی دیگر وزارت خارجه ایران، گزارش‌های نیویورک‌تایمز و شبکه سی‌ان‌ان را تأیید کردند؛ گزارش‌هایی از این که ایران در برابر آزادی پنج زندانی دوتابعیتی و رهایی چند ایرانی از زندان‌های آمریکا، شش میلیارد دلار از پول نفت خود را که از سال‌ها پیش نزد بانک‌های کره جنوبی مسدود شده، دریافت خواهد کرد.

آنتونی بلینکن، وزیر خارجه، گفت آزادی این پنج تن «یک گام مثبت است» و «ما با آن‌ها پس از خروج از زندان گفت‌وگو کردیم» اما افزود: «ما تنها در ابتدای این روند هستیم و بازگشت آن‌ها به خانه (در آمریکا) هنوز مستلزم کار زیادی است».

آقای بلینکن همچنین تأکید کرد که «آمریکا به اجرای تمامی تحریم‌ها ادامه خواهد داد و ایران هیچ تخفیفی دریافت نخواهد کرد».

در مقابل محمد جمشیدی، معاون امور سیاسی دفتر ابراهیم رئیسی رئیس‌جمهور ایران، روز ۲۰ مرداد در توئیتر خود نوشت: «تا زمان انتقال کامل پول‌ها، زندانیان مدنظر آمریکا همچنان در ایران باقی خواهند ماند».

همزمان بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، که در گذشته به هر توافق احتمالی میان آمریکا و ایران شدیداً اعتراض می‌کرد، هنوز به تحول جدید بین واشینگتن و تهران واکنشی نشان نداده است. رسانه‌های اسرائیل گزارش داده‌اند که آقای نتانیاهو در روزهای جاری در «استراحت» و «تعطیلی تابستانی» در کشورش به سر می‌برد.

آقای نتانیاهو ماه گذشته به رسانه‎‌های آمریکا گفته بود که ممکن است «یک تفاهم جزئی» بین آمریکا و ایران در جریان باشد که برای دولت او قابل تحمل است. او هفته گذشته اما تأیید کرد که پشت پرده با دولت جو بایدن برای پیشبرد توافق عادی‌سازی رابطه با عربستان سعودی کار می‌کند.

رسانه‌های اسرائیل نوشته بودند که دولت نتانیاهو به عربستان پیام داده که بهتر است توافق با اسرائیل را تا زمانی که دولت جو بایدن در واشینگتن برسر کار است، بپذیرد و منتظر روی کار آمدن احتمالی یک دولت جمهوری‌خواه در نتیجه انتخابات پاییز سال آینده آمریکا نباشد.

احتمال می‌رود که کوشش دولت بایدن برای توافق بین اسرائیل و عربستان، امری که بنیامین نتانیاهو آن را هدف شماره یک خود پس از بازگشت به قدرت عنوان کرده بود، دلیل سکوت نسبی دولت اسرائیل و نخست‌وزیر آن در قبال تفاهم جاری بین آمریکا و ایران باشد.

به نوشته تایمز اسرائیل در روز ۲۰ مرداد، برخی از قانون‌گذاران دموکرات آمریکایی که در حال حاضر در سفر به اسرائیل به سر می‌برند، از نیت دولت جو بایدن برای کوشش جهت عملی شدن توافق عادی‌سازی رابطه اسرائیل و عربستان به عنوان «دادن هدیه» به بنیامین نتانیاهو سخن گفتند، ولی زمان انجام آن را نظر به وضعیت جاری اسرائیلی، مناسب ندانستند.

در این میان، مقامات ارشد امنیتی اسرائیل به نیویورک‌ تایمز گفته‌اند که ایران در تفاهم غیررسمی تازه با آمریکا پذیرفته که غنی‌سازی اورانیوم را به سطح ۶۰ درصد محدود کند و اجازه ندهد که شبه‌نظامیان زیر حمایت تهران به نظامیان آمریکایی در خاک سوریه و عراق حمله کنند.

یکی از مقامات اسرائیلی که نیویورک‌تایمز با او مصاحبه کرده، با اشاره به نیاز روسیه به دریافت کمک نظامی بیشتر از ایران در جریان ادامه جنگ مسکو در اوکراین، به طور تلویحی به درخواست آمریکا از ایران برای قطع تجهیز روسیه به پهپادهای ساخت ایران، به عنوان بخش احتمالی از تفاهم‌های تازه آمریکا با ایران اشاره کرده است.

به نوشته نیویورک تایمز، یک مقام ارشد در ارتش آمریکا تأیید کرد که کاهش فعالیت شبه‌نظامیان مرتبط با ایران علیه نظامیان آمریکا ممکن است مطرح باشد.

گام‌های اولیه در راه اجرای تفاهم تازه میان آمریکا و ایران در حالی برداشته شده که منطقه در دوره اخیر شاهد تنش‌های دریایی بود. پس از تعقیب و توقیف شماری از کشتی‌های غیرنظامی به دست نیروی دریایی سپاه، آمریکا ماه گذشته جنگنده‌های پیشرفته‌تر خود را برای نظارت بر خطوط کشتی‌رانی در خلیج فارس در منطقه مستقر کرد و هفته گذشته نیز دو ناو جنگی را با بیش از سه هزار سرباز به دریای سرخ اعزام کرد.

دولت اسرائیل گزارش نیویورک تایمز از اظهارات مقامات ارشد دفاعی این کشور درباره «معامله تهران- واشینگتن به عنوان بخشی از تفاهم‌های گسترده‌تر» را رد نکرده است.

با استفاده از گزارش‌های نیویورک‌تایمز، تایمز اسرائیل، یدیعوت آحرونوت، شبکه کان، و رادیوفردا/ ف. ر./ف.دو/م.ا.