اخبار

رادیوفردا: دو نویسندهٔ سرشناسِ امور جاسوسی و اطلاعاتی اسرائیل گزارشی مشروح دربارهٔ عملکرد موساد در استفاده از ناراضیان ایرانی برای پیشبرد اهداف اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران نوشته و می‌گویند برخی جزئیات در مورد به‌کارگیری این افراد در جنگ ۱۲ روزه با ایران نخستین‌ بار است که فاش می‌شود. این دو نویسنده، یوسی ملمن و دان راویو، نویسندهٔ مشترکِ چند کتاب پرفروش دربارهٔ موساد و جامعهٔ اطلاعاتی اسرائیل هستند.

این دو، در گزارشی که ۱۶ مردادماه در سایت «پروپابلیکا» انتشار یافت، توضیح داده‌اند که چگونه تشکیلات اطلاعاتی اسرائیل، از جمله با تکیه به مهره‌هایی که از ایران و کشورهای همسایهٔ ایران جذب کرده بود، طرح‌های نظامیِ «به‌دقت طراحی‌شدهٔ» اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران را در میدان نبرد عملی کرد.

دو نویسنده گفته‌اند که گزارش آن‌ها نتیجهٔ گفت‌وگوهایی است که با ۱۰ مقام اطلاعاتی کنونی و پیشینِ اسرائیل انجام داده‌اند، بدون این‌که نام این منابع را ببرند.

موساد یا دفتر نخست‌وزیری اسرائیل، که مسئول مستقیمِ تشکیلات اطلاعات و جاسوسی خارجی این کشور است، به این گزارش واکنشی نشان نداده‌اند.

نقش همدستان موساد در حمله به سایت‌های راداری و موشکی

در روزهای جنگ ۱۲روزهٔ اسرائیل و جمهوری اسلامی، فیلم مبهمی در فضای مجازی منتشر شد که ظاهراً حضور نیروهای زمینی کوماندویی در خاک ایران را نشان می‌داد؛ افرادی که ظاهراً کار را برای عملیات هوایی ارتش اسرائیل هموار می‌کردند.

رسانه‌های اسرائیل تصاویری منتشر کرده‌اند که مدعی است «عملیات موساد در درون خاک ایران» را به نمایش می‌گذارد.

این رسانه‌ها نوشته‌اند که نیروهای سازمان اطلاعات اسرائیل در این تصاویر در حال استقرار سامانه‌های ضربتی درون خاک ایران دیده می شوند.

پیشتر خبرگزاری رویترز به نقل از یک… pic.twitter.com/mVRof46SFV

— RadioFarda‌|‌راديو فردا (@RadioFarda_) June 13, 2025

رادیوفردا: گزارش نوشتهٔ دو روزنامه‌نگار اسرائیلی، در شرح نخستین ساعات بامداد جمعه ۲۳ خرداد که حملات گستردهٔ اسرائیل در ایران آغاز شد، آورده است که در آن ساعات، یک تیم کوماندویی با هدایت یک جوان ایرانی آمادهٔ یاری‌رسانی به طرحِ حمله به رادارها و موشک‌هایی بود که برای محافظت از تهران و تأسیسات نظامی مستقر شده بود و هم‌زمان، در همین ساعات، تیم‌های دیگری از کوماندوهای آموزش‌دیده از سوی اسرائیل در سراسر ایران آمادهٔ حمله به تأسیسات دفاعی از داخل کشور شده بودند.

نویسندگان نوشته‌اند که همکاران اسرائیل در این عملیات افرادی با انگیزه‌های مختلف بودند؛ از دلایل شخصی گرفته تا انگیزهٔ سیاسی. برخی برای «انتقام‌گیری از حکومتِ سرکوبگر» و مذهبیِ حاکم بر کشورشان به این مسیر پا نهادند، اما برخی نیز انگیزهٔ مادی داشتند یا موساد قول داده بود که درخواست‌شان برای درمان اعضای خانواده را برآورده می‌کند یا برای برخوردار شدن آن‌ها از فرصت‌های تحصیلی در دانشگاه‌های خارج، قول مساعد داده بود.

براساس این گزارش، منابعی در موساد حاضر شدند از جوانی که هدایت تیم ۷۰ نفرهٔ کوماندوها در تهران در ساعات اولیهٔ جنگ را بر عهده داشت، تنها با حروف اولِ نام و نام خانوادگی‌ او یاد کنند: «سین. ت».

گزارش حاکی است که روز دوم جنگ، گروه دیگری از همدستان موساد، که چه از ایران و چه از سایر کشورهای منطقه جذب شده بودند، موج بعدیِ حملات در داخل ایران را آغاز کردند.

این منابع گفتند حملات کوماندویی در جنگ نقشی محوری داشت و به نیروی هوایی اسرائیل امکان داد تا «بدون از دست دادن حتی یک فروند هواپیما، بمباران‌های خود را عملی کند».

ارتش اسرائیل در گزارش نهایی خود از نتیجۀ جنگ اعلام کرد در این بمباران‌ها «نیمی از سه هزار فروند موشک بالستیک و ۸۰ درصد از پرتابگرهای موشکی» ایران منهدم شد.

این‌ها غیر از ضربات شدید به سایت‌های هسته‌ای ایران و کشتن فرماندهان نظامی و دانشمندان هسته‌ای بود.

سین. ت، دانشجویی از یک خانوادهٔ کارگری که همکار موساد شد

این گزارش مدعی است سین. ت، که در یک خانوادهٔ کارگری در شهری کوچک در نزدیکی تهران بزرگ شد و به دانشگاه رفت، پس از بازداشت و شکنجهٔ وحشیانه از سوی نیروهای بسیج، از حکومت کشورش منزجر شده بود.

بعدها یک مأمور موساد با سین. ت ارتباط برقرار کرد و او را برای آموزش از ایران خارج کرد. سین. ت پس از ماه‌ها آموزش، درست در آستانهٔ حملات اخیر، همراه با تیم کوچکش از راهی مخفی به ایران وارد شد تا نقش خود را در عملیات پیچیدهٔ محوّله ایفا کند.

سین. ت از موساد خواسته بود یکی از بستگان نزدیکش که درمانِ او در ایران ممکن نبود، از مراقبت پزشکی برخوردار شود. موساد پذیرفت، زیرا این رویه را بارها و سال‌ها برای نفوذ در گروه‌های افراطی فلسطینی آزموده بود.

اسرائیل، با تکیه به تجربیات موفق خود در اعزام مأموران آموزش‌دیده‌اش به سایت شورآباد برای سرقت آرشیو هسته‌ای ایران در زمستان ۱۳۹۷ و سپس کشتن محسن فخری‌زاده، «پدر برنامهٔ هسته‌ای» جمهوری اسلامی در آذر ۱۳۹۹، در طراحی‌های خود مدت‌ها پیش از شروع حملات خرداد امسال توانسته بود چندین تُن تجهیزات فلزی را از طریق کامیون‌هایی که در مسیر کشورهای خارجی به‌سوی ایران حرکت می‌کردند، به ایران وارد کند، بدون این‌که رانندگان‌شان از محتوای بارشان خبر داشته باشند.

تیم‌های کوماندوییِ درون ایران، پس از دریافت محموله‌ها، قطعات را ــ که اجزای تسلیحات بودند ــ سوار کرده و سلاح‌ها را برای روز موعود آماده کردند.

منابع اسرائیلی به محل اعزام کامیون‌ها به‌سوی ایران اشاره نکرده‌اند. کامیون‌های زیادی روزانه در مسیرهای ترانزیتیِ افغانستان، آذربایجان، ترکمنستان، ارمنستان و ترکیه به‌سوی ایران در حرکت هستند.

این گزارش تأکید دارد که موساد با نهادهای اطلاعاتی هفت کشور همسایهٔ ایران ارتباط برقرار کرده بود و به گفتهٔ یک اسرائیلی که در امور لجستیک با موساد همکاری داشته، وارد و خارج کردن تجهیزات به ایران کاری است نسبتاً آسان که از جمله با استفاده از شرکت‌های صوری، حمل‌ونقل دریایی، و به‌صورت قانونی انجام می‌شود.

رابطهٔ مأمور موساد با مهرهٔ جذب‌شده

یکی از افسران پیشین موساد گفته است عملکرد این تشکیلات در قبال افرادی که جذب می‌کند به‌گونه‌ای است که خود آن‌ها گام نخست را بردارند و با میل و خواستهٔ خویش عمل کنند، نه از راه فشار، تهدید یا اخاذی.

به‌گفتهٔ این مأمور پیشین موساد، اعتماد مهم‌ترین عنصر در رابطهٔ میان مأمور موساد با فردِ جذب‌شده است؛ مانند سربازی که از روی اعتماد به فرمانده خود راهی میدان می‌شود.

یک مأمور پیشین موساد که وظیفهٔ او ارتباط با این افراد به‌خدمت‌گرفته بوده، کار خود را مجموعه‌ای از وظایفی مانند اعتراف گرفتن، پرستاری بچه، روان‌شناسی، مربی معنوی، و تبدیل‌شدن به کسی که فرد او را مانند خانوادهٔ خود بداند، توصیف کرده است.

منابع اسرائیلی انگیزهٔ تحصیل در مراکز علمی خارجی ــ که می‌تواند برای ایرانیانِ مشتاقِ تحصیل در دانشگاه‌های برتر جهان جذاب باشد ــ را به راهکاری دیگر برای جذب افراد به همکاری با خود تبدیل کرده‌اند؛ حتی ورود به مدارس شبانه‌روزی برای نوجوانان.

این نویسندگان معتقدند که موساد، پس از شناسایی یک عامل بالقوه برای همکاری، ابتدا با او در کشوری در همسایگی ایران مانند آذربایجان یا هند دیدار می‌کند.

«داوطلبان» ظاهراً بدون آن‌که خود بدانند یا متوجه باشند، زیر نظر روان‌شناسیِ کارشناسان روان‌کاویِ موساد قرار می‌گیرند، در مراحل بعدی پرسش‌نامه‌ای در ارتباط با جزئیات زندگی خود و خانواده پُر می‌کنند و از سوی یک متخصص دروغ‌سنجی، برای سنجش مطالبی که گفته‌اند، مورد سؤال قرار می‌گیرند.

آن‌ها در طول مسیر همکاری خود، به دفعات متعدد باید از آزمایش‌های دروغ‌سنجی موفق بیرون آیند تا وفاداری بی‌وقفه‌شان تأیید شود.

جزئیاتی از آموزش و همکاری

گزارش حاکی است که آموزش افراد انتخاب‌شده برای همکاری با اسرائیل در عملیات اخیر علیه ایران حدود پنج ماه طول کشید. برخی به اسرائیل برده شدند که در آن، اماکن و مدل‌هایی شبیه تأسیسات ایرانی برای تمرین احداث شده بود و برخی دیگر تمرین‌ها را زیر نظر کارشناسان اسرائیلی در کشورهای خارجی گذراندند.

نویسندگان به وجود دو گروه کوماندویی اعزامی به ایران اشاره کرده‌اند که هر یک شامل ۱۴ تیم چهار تا شش نفره بوده است؛ برخی از آن‌ها تبعیدی‌های ضد رژیم حاکم بودند که در آستانهٔ عملیات، مخفیانه به ایران انتقال داده شدند.

گزارش افزوده است که دو گروه دستورالعمل‌های خاص خود را داشتند، اما ارتباط آن‌ها با برنامه‌ریزان اسرائیلی حفظ شده بود تا در صورت نیاز، طرح‌ها را تغییر دهند یا به‌روز کنند. وظیفهٔ عمدهٔ آن‌ها حمله به پدافند هوایی ایران جهت کمک به عملیات بمباران نیروی هوایی اسرائیل بود. اسامی رمز آن‌ها از نُت‌های موسیقی برگرفته شده بود.

کوماندوهای آموزش‌دیده برای تخریب زمینی سایت فردو

بر اساس این گزارش، اسرائیل برای منهدم کردن سایت هسته‌ای فردو در کوه‌های اطراف قم نیز تیمی از کوماندوهای نخبهٔ ارتش و تشکیلات امنیتی خود را آموزش داد. این گروه قرار بود در یک عملیات زمینی پرمخاطره به سایت نفوذ کرده و غافلگیرانه به ساختمان و تجهیزات حمله کند؛ سانتریفیوژها را تخریب کرده، اورانیوم غنی‌شده را بردارد و با خود از سایت خارج کند.

عملیاتی که برای فردو در این گزارش بیان شده، شبیه عملیات اسرائیل در مجموعهٔ صنایع نظامی و تسلیحاتی سوریه در پاییز سال گذشته است. اما نویسندگان گزارش گفته‌اند داوید برنئا این طرح را بسیار خطرناک می‌دانست و نگران بود که بهترین سربازان نخبهٔ اسرائیل و جاسوسان کشته یا گروگان گرفته شوند.

برنئا و سایر مقامات اسرائیل بعدها به این باور رسیدند که دولت دونالد ترامپ خود ممکن است به حملهٔ اسرائیل در ایران بپیوندد؛ ارزیابی‌ای که عملی شد و بمب‌افکن‌های بی-۲ آمریکایی بامداد یکم تیر، سه سایت فردو، نطنز و اصفهان را با بمب‌های سنگین و موشک‌های تاماهاوک که از زیردریایی‌ها شلیک شد، هدف قرار دادند.

بر اساس این گزارش، داوید برنئا در چارچوب آمادگی موساد برای عملیات اخیر در ایران، بخش «تسومت» در موساد را که مسئول استخدام مأموران غیراسرائیلی است، تقویت کرد و تصمیم گرفت پیشرفته‌ترین تجهیزات اسرائیل برای عملیات و ارتباطات را در اختیار مجریان خارجیِ طرح قرار دهد. هم‌زمان، داستان‌های پوششی برای هر یک از مأمورین، به‌منظور جلوگیری از هرگونه تناقض احتمالی، بارها و بارها بررسی شد.

نقطه‌عطف در تمرکز اسرائیل بر ایران

نیروهای پیشین موساد در گفت‌وگو با تهیه‌کنندگان این گزارش گفته‌اند از سال ۱۹۹۳ به بعد که اسرائیل و سازمان آزادی‌بخش فلسطین توافق اسلو را امضا کردند، موضوع ایران به صدر برنامه‌های اسرائیل و تشکیلات اطلاعاتی آن ارتقا یافت.

از سال ۲۰۰۲، که آریل شارون، نخست‌وزیر وقت، ژنرال ذخیره مئیر داگان را به ریاست موساد منصوب کرد، توقف برنامهٔ هسته‌ای ایران به هدف اصلی موساد تبدیل شد. داگان همواره به توانایی فزایندهٔ موساد در جذب افراد، از جمله ایرانی‌ها، برای انجام عملیات مخفی در ایران «افتخار می‌کرد». داوید برنئا، رئیس کنونی موساد، راه اسلاف خود، از داگان گرفته تا شبتای شاویط و یوسی کوهن، در تمرکز تشکیلات خود بر ایران را ادامه داده است.

مقامات اسرائیلی گفتند موساد در ۱۵ سال گذشته مأموران میدانی خود را از ایران خارج کرده و کارهایی مانند شناسایی خانه‌های دانشمندان هسته‌ای را به عوامل ایرانی یا شهروندان کشورهای سوم سپرده است، به‌ویژه که انزجار فزاینده از رژیم ایران، کار جذب چنین عواملی را آسان کرده بود.

برنئا در نخستین روزهای پس از برقراری آتش‌بس در جنگ اخیر، در یک نشست قدردانی از نیروهای سازمانش، اظهاراتی مبهم دربارهٔ ادامهٔ عملیات میدانی موساد در ایران بیان کرد، اما توضیحی نداد و این گفته را دیگر تکرار نکرد.

رونن برگمن، گزارشگر اطلاعاتی و جاسوسی اسرائیل که او نیز مانند یوسی ملمن و دان راویو کتاب‌هایی در خصوص عملیات تشکیلات اطلاعاتی اسرائیل در ارتباط با ایران نوشته است، ۹ مرداد به نشریهٔ آلمانی اشپیگل گفت که اسرائیل در سال‌های اخیر برای پیشبرد عملیات خود در ایران عمدتاً به نیروهای محلی تکیه کرده است؛ کسانی با انگیزه‌های مختلف، به‌ویژه در مخالفت با جمهوری اسلامی.

برگمن این را نیز گفته بود که ترجیح موساد این است که از کسانی استفاده نکند که صرفاً انگیزهٔ مادی دارند، زیرا هر کس برای پول کار کند، ممکن است به کارفرمایش خیانت کند.

گزارشِ دو نویسندهٔ اسرائیلی به سرنوشت تیم‌های اعزامی به ایران اشاره نکرده است، اما مقامات اطلاعاتی پیشین اسرائیل در دورهٔ اخیر به رسانه‌های کشورشان گفتند که تعهد اخلاقی موساد در قبال نیروهایی که با آن‌ها همکاری می‌کنند، ارائهٔ حمایت همیشگی و خارج کردن آن‌ها و بستگان‌شان از حوزهٔ خطر است؛ به‌گونه‌ای که فرد را نسبت به ادامهٔ همکاری راسخ نگاه می‌دارد.

محمود علوی، وزیر پیشین اطلاعات جمهوری اسلامی، در ماجرای تعقیب عوامل مرتبط با ترور محسن فخری‌زاده گفته بود که آن‌ها همواره نیم ساعت جلوتر از نیروهای اطلاعاتی ایران بودند.

رسانه‌های اسرائیل در ماجرای سرقت آرشیو هسته‌ای ایران نیز مدعی بودند که عوامل ایرانی مرتبط با آن عملیات همگی سالم از ایران بیرون برده شدند.

جمهوری اسلامی ایران، پس از برقراری آتش‌بس در جنگ ۱۲روزه در سوم تیر، هفت شهروند خود را به اتهام جاسوسی و همکاری با اسرائیل اعدام کرده که آخرین مورد آن، روزبه وادی، دانشمند هسته‌ای بود که یک سال و نیم پیش از جنگ اخیر بازداشت شده بود.

صدای آمریکا: عباس عراقچی، وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی در گفت‌وگو با شبکه آمریکایی فاکس‌نیوز گفت که تاسیسات هسته‌ای جمهوری اسلامی در حملات آمریکا آن‌چنان آسیب دیده است که حکومت او در شرایط حاضر قادر به ادامه غنی‌سازی اورانیوم نیست.

مصاحبه با فاکس‌نیوز روز دوشنبه منتشر شد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا پیشتر گفته بود که حملات هوایی آمریکا به سه سایت هسته‌ای فردو، نطنز و اصفهان که به دستور او انجام شد، برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی را «کلا» منهدم کرد. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائيل نیز گفته بود که برنامه‌هسته‌ای جمهوری اسلامی را «به فاضلاب فرستادیم.»

عباس عراقچی همچنین اصرار کرد که جمهوری اسلامی باید قادر به غنی‌سازی اورانیوم باشد. او گفت سازمان انرژی اتمی جمهوری اسلامی مشغول بررسی‌های بیشتر در مورد خسارات و مواد پیشتر غنی‌شده اورانیوم است.

ایالات متحده و اسرائيل گفته‌اند جمهوری اسلامی به خاطر ماهیتی که دارد نباید غنی‌سازی اورانیوم کند. جمهوری اسلامی بارها اسرائيل را به نابودی تهدید کرده است و غنی‌سازی اورانیوم به آن امکان تولید سلاح هسته‌ای می‌دهد.

ایالات متحده و اسرائيل می‌گویند که اجازه تولید سلاح هسته‌ای به جمهوری اسلامی نخواهند داد.

رادیوفردا: لارا روزن، روزنامه‌نگار آمریکایی که مذاکرات هسته‌ای را به‌طور تخصصی دنبال و گزارش می‌کند، به‌نقل از یک مقام ارشد آمریکایی نوشت ایالات متحده در حال حاضر چشم‌انداز روشنی برای ازسرگیری مذاکرات با ایران در آینده نزدیک نمی‌بیند.

به‌گفتهٔ روزن، دولت ترامپ در عین حال در حال رایزنی با متحدان اروپایی برای دستیابی به توافقی گسترده‌تر با ایران است.

دونالد ترامپ دو روز پیش گفت مقامات تهران «به‌شدت خواهان مذاکره‌اند» و در عین حال تأکید کرد که برای مذاکره با ایران عجله‌ای ندارد.

همزمان رسانه‌های اسرائیل هم گزارش دادند که این کشور از قدرت‌های اروپایی خواسته است بیش از این منتظر نماند و «مکانیسم ماشه» برای بازگشت خودکار تحریم‌ها علیه ایران را به سرعت فعال کنند.

یدیعوت آحرونوت شامگاه چهارشنبه ۲۵ تیر نوشت یک «مقام ارشد سیاسی» اسرائیل به دولت‌های آلمان، فرانسه و بریتانیا گفته است که «هیچ بهانه‌ای برای عدم استفاده از مکانیسم یادشده وجود ندارد و تمام بهانه‌هایی که تا کنون برای عدم کاربرد این سازوکار مطرح می‌شد، موضوعیت ندارد».

یدیعوت آحرونوت نام این «مقام ارشد سیاسی» کشورش را نبرده اما نوشت گیدئون سعار، وزیر خارجه اسرائیل، روزهای دوشنبه و سه‌شنبه این هفته با وزیران خارجه آلمان و فرانسه در حاشیه نشست وزیران خارجه اتحادیه اروپا در بروکسل دیدار کرد.

این گزارش افزود که بنیامین نتانیاهو نیز در مذاکراتش با سران کشورهای اروپایی درخواست کرده «مکانیسم ماشه» به سرعت علیه ایران اجرا شود.

با این حال، به‌نوشتهٔ یدیعوت آحرونوت، وزیران خارجه قدرت‌های اروپایی به اسرائیل گفته‌اند که اگر این سازوکار را سریعاً عملی کنند، این احتمال مطرح است که ایران غنی‌سازی اورانیوم خود را از ۶۰ درصد به ۹۰ درصد، که درجهٔ تسلیحاتی است، افزایش دهد.

مقامات اسرائیلی و اروپایی به‌طور رسمی در این باره اظهارنظر نکرده‌اند و رادیوفردا مستقلاً قادر به تأیید یا رد این گزارش‌ها نیست.

بپیشتر وب‌سایت اکسیوس به نقل از «سه منبع آگاه» گزارش داد که اروپا و آمریکا در جریان گفت‌وگوی تلفنی وزیر خارجه آمریکا با همتایانش از فرانسه، آلمان و بریتانیا، آخرین روز ماه اوت (نهم مهرماه)، را ضرب‌الاجل مذاکرات جهت دستیابی به یک توافق جدید با ایران تعیین کرده‌اند و در غیر این صورت، «مکانیسم ماشه» فعال خواهد شد.

لارا روزن می‌گوید، با این حال، حتی در میان اروپایی‌ها نیز روشن نیست دقیقاً از ایران چه چیزی خواسته می‌شود. یک مقام اروپایی هم اذعان کرده که گفت‌وگوهای زیادی در جریان است ولی مطالبات هنوز شفاف نیستند.

در سوی مقابل، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، گفته است اروپا و آمریکا حق قانونی، سیاسی یا اخلاقی برای این اقدام ندارند. او با وجود این اعلام کرده تهران هنوز به دیپلماسی متعهد است اما تنها در صورتی به مذاکرات بازمی‌گردد که «به اثربخشی دیپلماسی اعتماد حاصل شود».

رهبر جمهوری اسلامی ایران روز چهارشنبه، در اولین سخنرانی عمومی خود پس از جنگ با اسرائیل، ادامهٔ فعالیت دیپلماسی «با جهت‌گیری دقیق» را به‌موازات فعالیت نظامی تأیید کرد و آن را اقدامی «درست» خواند.

رادیوفردا: وزیر خارجه فرانسه می‌گوید این کشور همراه با بریتانیا و آلمان حداکثر تا آخر ماه اوت، شش هفته دیگر، «مکانیسم ماشه» علیه ایران را در صورت نرسیدن به توافقی درباره برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی کلید خواهد زد. ژان نوئل بارو روز سه‌شنبه ۲۴ تیر گفت این اقدام تروئیکای اروپایی در صورتی انجام خواهد شد که تا پیش از این تاریخ توافق هسته‌ای ملموسی شکل نگیرد.

او پیش از برگزاری نشست وزرای خارجه اتحادیه اروپا در شهر بروکسل به خبرنگاران گفت: «فرانسه و شرکای آن… حق دارند که تحریم‌های جهانی بر تسلیحات، بانک‌ها و تجهیزات هسته‌ای ایران را که ده سال پیش لغو شده بودند، دوباره اعمال کنند.»

آقای بارو تصریح کرد: «بدون تعهدی محکم، ملموس و قابل راستی‌آزمایی از سوی ایران، ما این کار را حداکثر تا پایان ماه اوت انجام خواهیم داد»،

مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز روز سه‌شنبه با اشاره به نزدیک شدن آخرین مهلت استفاده از مکانیسم ماشه طرف‌های اروپایی برجام، خواستار ازسرگیری مذاکرات شد.

کایا کالاس پیش از آغاز نشست وزرای خارجه اروپایی در بروکسل به خبرنگاران گفت که در این نشست درباره ایران بحث خواهد شد.

او تصریح کرد: «به نفع ما است که به مسیر دیپلماتیک و مذاکرات بازگردیم و آماده‌ایم که همین کار را انجام دهیم.»

خانم کالاس با اشاره به نقش اتحادیه اروپا در قرارداد برجام، یادآوری کرد که آخرین مهلت برای استفاده از مکانیسم ماشه نزدیک است.

این مکانیسم که در توافق هسته‌ای ایران، موسوم به برجام، پیش‌بینی شده است، به طرف‌های مقابل ایران اجازه می‌دهد در صورتی که تهران به تعهداتش عمل نکند، در یک فرایند چند هفته‌ای موضوع را به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع دهند و در نهایت با تصویب این شورا، تحریم‌های آن علیه ایران احیا شود.

این در حالی است که سخنگوی وزارت خارجه ایران روز دوشنبه در یک نشست خبری تهدید کرده بود که تهران فعال شدن مکانیسم ماشه از طرف قدرت‌های اروپایی را بدون پاسخ نخواهد گذاشت.

اسماعیل بقایی گفت: «تهدید به استفاده از مکانیسم ماشه، یک کار سیاسی و اقدامی در راستای تقابل با ایران است» و «در صورت وقوع چنین اتفاقی با واکنش مقتضی از سوی ایران روبه‌رو می‌شود».

او توضیح نداد که واکنش ایران به این اقدام چه می‌تواند باشد.

پیشتر هم عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، اقدام احتمالی سه کشور اروپایی طرف برجام در فعال کردن مکانیسم ماشه را «اشتباه بزرگ» آنها خواند و گفت: «فکر می‌کنند مکانیسم ماشه [بازگشت خودکار تحریم‌ها] به آنها قدرت بازیگری در موضوع هسته‌ای ایران را می‌دهد.»

در پی جنگ ۱۲ روزه و بمباران تأسیسات هسته‌ای ایران توسط اسرائیل و آمریکا، ایران همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را تعلیق کرد و بازرسان این نهاد ناظر سازمان ملل نیز ایران را ترک کردند.

مقام‌های دولت دونالد ترامپ در تلاش برای ازسرگیری مذاکرات با ایران درباره برنامه هسته‌ای هستند و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، نیز روز دوشنبه اعلام کرد: «همچنان معتقدیم که پنجره دیپلماسی باز است.»

تهران و واشینگتن در ماه‌های اخیر پنج دور مذاکرات هسته‌ای برگزار کردند و دور ششم آن که قرار بود ۲۵ خرداد در مسقط برگزار شود در پی حملات اسرائیل به ایران لغو شد.

بی‌بی‌سی: تصمیم ایران برای تعلیق همکاری‌های داوطلبانه با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در واکنش به حملات نظامی اسرائیل و آمریکا به تاسیسات هسته‌ای، تهران را با تهدید بازگرداندن تحریم‌های بین‌المللی در قالب فرآیندی روبرو کرده است که با عنوان «مکانیسم ماشه» شناخته می‌شود.

این سازوکار در توافق جامع هسته‌ای ایران (برجام) پیش‌بینی شده و در حالی که این توافق ناکام به دهمین سالگرد خود نزدیک می‌شود، امکان فعال کردن آن بار دیگر از سوی کشورهای اروپایی امضاکننده برجام مطرح شده است.

بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد که در سال ۲۰۱۵ برای اجرای برجام به تصویب رسید، برخی مفاد کلیدی این توافق از جمله امکان فعال کردن مکانیسم ماشه در اکتبر ۲۰۲۵ (مهر ۱۴۰۴) منقضی خواهد شد.

اکنون بریتانیا،‌ فرانسه و آلمان هشدار داده‌اند که اگر ایران به میز مذاکره برنگردد، این ساز و کار را فعال خواهند کرد تا تحریم‌های بین‌المللی پیش از برجام، بار دیگر به صورت خودکار و بدون نیاز به تصویب در شورای امنیت سازمان ملل بازگردد.

آمریکا که در دوره اول ریاست جمهوری دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۸ از برجام خارج شد و تحریم‌های خود علیه ایران را با شدت بیشتری بازگرداند، اکنون طرف مذاکره با ایران است. این مذاکرات که به گفته ایران «غیرمستقیم» بوده، در هنگام حمله ناگهانی اسرائیل به ایران در جریان بود، اما از آن زمان تعلیق شده است.

با این که آمریکا در عمل طرف مذاکره هسته‌ای با ایران است، اما چون از برجام خارج شده، از نظر حقوقی قادر به فعال کردن مکانیسم ماشه به عنوان تهدیدی برای بازگرداندن ایران به میز مذاکره نیست و کشورهای اروپایی حاضر در برجام باید این ساز و کار را فعال کنند.

در این میان جمهوری اسلامی با وضعیتی بغرنج و حساس روبه‌رو شده است. در حالی که تا پیش از خرداد ۱۴۰۴،‌ گزینه نظامی، همواره به عنوان «چماق» غربی‌ها برای گرفتن امتیاز از ایران در مذاکرات مطرح بود، اما اکنون با عملی شدن این گزینه و وارد شدن آسیب جدی به تاسیسات هسته‌ای مورد مذاکره،‌ معادلات تا حد زیادی تغییر کرده است.

شماری از رهبران حکومت ایران می‌گویند با تحقق گزینه حمله نظامی، آن هم در حالی که حکومت در حال مذاکره بوده، دیگر چیزی برای از دست دادن نمانده و جمهوری اسلامی باید با قطع تمام همکاری‌های هسته‌ای خود با آژانس و تعلیق هر گونه مذاکره، تنها پیشبرد برنامه‌های راهبردی مورد نظر خود را بدون هیچ گونه محدودیتی در نظر داشته باشد.

اما حملات اسرائیل نشان داد که نه‌تنها آسمان ایران تا حد زیادی بی‌دفاع است، بلکه جمهوری اسلامی نیز در عرصه بین‌المللی به شکل بی‌سابقه‌ای تنهاست. در چنین شرایطی بی‌توجهی ایران به خواسته‌های غرب و اسرائیل -که آنها را بسیار غیرمنصفانه می‌داند- می‌تواند نه‌تنها آتش‌بس شکننده موجود را به صورت جدی تهدید کند، بلکه با فعال شدن مکانیسم ماشه،‌ ایران را با تحریم‌های گسترده بین‌المللی روبرو کند، آن هم در شرایطی که از نظر اقتصادی در شرایط بسیار وخیمی به سر می‌برد.

در اینجا به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهیم که مکانیسم ماشه دقیقا چیست، چگونه عمل می‌کند، و اگر این سازوکار فعال شود چه سرنوشتی در انتظار جمهوری اسلامی ایران خواهد بود.

مکانیسم ماشه چیست؟

مکانیسم ماشه، که در متن برجام با عنوان «سازوکار حل‌وفصل اختلاف» آمده، ابزاری است که به کشورهای عضو توافق اجازه می‌دهد در صورت نقض تعهدات از سوی ایران، روندی رسمی را برای بازگرداندن تحریم‌های بین‌المللی آغاز کنند.

این روند در بندهای ۳۶ و ۳۷ برجام توضیح داده شده و به این صورت عمل می‌کند:

• اگر یکی از طرف‌های برجام احساس کند که طرف دیگر به تعهداتش پایبند نیست، می‌تواند شکایت خود را به «کمیسیون مشترک» (نهاد نظارتی بر اجرای برجام) ارائه دهد.
• کمیسیون ۱۵ روز فرصت دارد تا موضوع را بررسی و حل‌وفصل کند. اگر اختلاف حل نشد، موضوع به سطح وزیران خارجه ارجاع می‌شود که آن‌ها نیز ۱۵ روز دیگر فرصت دارند.
• در صورت ادامه اختلاف، کمیسیون ۵ روز دیگر برای تلاش نهایی فرصت دارد.
• اگر پس از این ۳۵ روز، کشور شاکی همچنان قانع نشد، می‌تواند موضوع را به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع دهد.

در این مرحله، شورای امنیت باید ظرف ۳۰ روز درباره ادامه تعلیق تحریم‌ها رای‌گیری کند. اما نکته کلیدی اینجاست که اگر حتی یکی از اعضای دائم شورای امنیت (آمریکا، روسیه، چین، فرانسه یا بریتانیا) این قطعنامه را وتو کند، تحریم‌های سازمان ملل به‌طور خودکار و بدون نیاز به رای‌گیری جدید بازمی‌گردند. به همین دلیل، این سازوکار به نام «مکانیسم ماشه» یا «بازگشت خودکار تحریم‌ها» شناخته می‌شود.

همچنین در پیوست اول برجام، سازوکاری برای دسترسی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به سایت‌های مشکوک ظرف ۲۴ روز پیش‌بینی شده است. اگر ایران همکاری نکند، این موضوع نیز می‌تواند در نهایت به فعال‌سازی مکانیسم ماشه منجر شود.

در سال ۲۰۲۰، آمریکا تلاش کرد از مکانیسم ماشه برای بازگرداندن تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران استفاده کند، اما اکثریت قاطع اعضای شورای امنیت، از جمله متحدان نزدیک واشنگتن مانند فرانسه و بریتانیا، اعلام کردند که آمریکا با خروج رسمی‌اش از برجام در سال ۲۰۱۸، دیگر «عضو مشارکت‌کننده» در این توافق محسوب نمی‌شود و بنابراین از نظر حقوقی حق استفاده از این سازوکار را ندارد.

مکانیسم ماشه در قطعنامه ۲۲۳۱

قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل، سندی کلیدی و مکمل توافق هسته‌ای ایران (برجام) است که در تاریخ ۲۰ ژوئیه ۲۰۱۵، شش روز پس از امضای برجام میان ایران و گروه ۱+۵، به تصویب رسید. این قطعنامه، چارچوب حقوقی اجرای برجام را در سطح بین‌المللی تعیین کرد و به این توافق جنبه‌ای الزام‌آور در نظام حقوقی سازمان ملل بخشید.

بر اساس این قطعنامه، شش قطعنامه پیشین شورای امنیت که از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ علیه ایران صادر شده بودند – و شامل تحریم‌های گسترده در زمینه‌های اقتصادی، تسلیحاتی و فناوری بود – به‌طور رسمی لغو شدند. این قطعنامه‌ها ذیل فصل هفتم منشور سازمان ملل صادر شده بود که به شورای امنیت اجازه می‌دهد در موارد تهدید علیه صلح و امنیت بین‌المللی، اقدامات تنبیهی از جمله تحریم یا حتی اقدام نظامی را تصویب کند.

با لغو آن‌ها، ایران به‌طور مشروط از شمول این فصل خارج شد، به این معنا که تا زمانی که به تعهداتش در چارچوب برجام پایبند بماند، از بازگشت تحریم‌های بین‌المللی در امان خواهد بود.

در قطعنامه ۲۲۳۱، علاوه بر لغو تحریم‌ها، سازوکار بازگشت آن‌ها در صورت نقض تعهدات نیز،‌ مطابق با مفاد برجام، پیش‌بینی شده است. مکانیسم ماشه که ابتدا در دو بند برجام تعریف شده، در بندهای ۱۱ و ۱۲ قطعنامه ۲۲۳۱ جنبه اجرایی پیدا کرده است.

همان طور که پیشتر اشاره شد طبق این ساز و کار اگر یکی از طرف‌های برجام ادعا کند که ایران تعهداتش را نقض کرده، می‌تواند روندی را فعال کند که در نهایت همه تحریم‌های لغوشده ایران به صورت خودکار بازگردند.

علاوه بر این، در متن قطعنامه ۲۲۳۱ محدودیت‌هایی برای برنامه موشکی ایران در نظر گرفته شده است. در بند سوم پیوست ب این قطعنامه، از ایران خواسته شده از فعالیت‌هایی که به توسعه موشک‌های قادر به حمل کلاهک هسته‌ای منجر می‌شود، خودداری کند. با این حال، ایران همواره تاکید کرده که برنامه موشکی‌اش ماهیتی دفاعی دارد و چون این بند با عبارت «از ایران خواسته می‌شود» آغاز شده، از نظر حقوقی الزام‌آور تلقی نشده است.

روند افول برجام: خروج آمریکا و کاهش تعهدات ایران

برجام، در تیر ۱۳۹۴ (ژوئیه ۲۰۱۵) با هدف محدودسازی برنامه هسته‌ای ایران در برابر لغو تحریم‌های بین‌المللی امضا شد. ایران متعهد شد سطح غنی‌سازی اورانیوم را کاهش دهد، ذخایر مواد هسته‌ای را محدود کند و اجازه بازرسی‌های گسترده‌تری به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بدهد.

در ابتدا، اجرای برجام با موفقیتی نسبی همراه بود و فضای دیپلماتیک مثبتی شکل گرفت. با این حال بهره‌برداری اقتصادی ایران از برجام در عمل محدود باقی ماند که یکی از دلایل اصلی آن تردید و هراس شرکت‌های بزرگ بین‌المللی برای بازگشتن و تعامل با ایران بود.

اندکی بعد از اجرای رسمی برجام در ژانویه ۲۰۱۶، کارزار انتخاباتی دونالد ترامپ در آمریکا آغاز شد. او که از مخالفان سرسخت این توافق و شیوه عملکرد دولت باراک اوباما در این زمینه بود، برجام را «بدترین توافق تاریخ» خواند و وعده داد آن را لغو کند.

دونالد ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در آن سال پیروز شد و در ماه مه ۲۰۱۸، دولت او رسما اعلام کرد که از برجام خارج می‌شود و تحریم‌های آمریکا علیه ایران را با شدت بیشتری بازمی‌گرداند. این اقدام با وجود مخالفت اتحادیه اروپا، روسیه، چین و در شرایطی صورت گرفت که آژانس تعهد ایران به برجام را تا آن زمان تایید کرده بود.

اما دولت ترامپ هدف خود را دستیابی به توافقی «قوی‌تر و گسترده‌تر» می‌دانست که شامل برنامه موشکی و نقش منطقه‌ای ایران نیز باشد. در عمل، سیاست «فشار حداکثری» آمریکا، اقتصاد ایران را هدف قرار داد و «فضای بی‌اعتمادی» را تشدید کرد.

بازگشت تحریم‌های آمریکا ضربه‌ای سنگین به اقتصاد ایران وارد کرد. صادرات نفت به شدت کاهش یافت، ارزش پول ملی سقوط کرد، و شرکت‌های خارجی که قصد ورود به بازار ایران را داشتند از بیم تحریم‌های ثانوی آمریکا از این کار منصرف شدند. اتحادیه اروپا تلاش کرد با راه‌اندازی سازوکاری به‌نام اینستکس برای حفظ مبادلات انسانی و دارویی، برجام را نجات دهد، اما این سازوکار هرگز کارکرد موثری پیدا نکرد.

با خروج آمریکا از برجام روند افول این توافق، تنها ۱۶ ماه پس از اجرای رسمی آن، آغاز شد و ایران نیز کاهش گام‌به‌گام تعهدات هسته‌ای خود را کلید زد.

غنی‌سازی ۶۰ درصدی و حمله اسرائيل

بعد از خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریم‌های اقتصادی، ایران تا حدود یک سال همچنان به تعهدات هسته‌ای خود پایبند ماند. تهران امیدوار بود طرف‌های باقی‌مانده در توافق، به ویژه کشورهای اروپایی، بتوانند از طریق سازوکارهای مانند اینستکس، منافع اقتصادی وعده‌داده‌شده را تا حدی عملی کنند. اما با شکست این تلاش‌ها و افزایش فشار اقتصادی، ایران تصمیم گرفت گام‌به‌گام از تعهداتش در برجام به عنوان اقدامی متقابل، عقب‌نشینی کند.

در اردیبهشت ۱۳۹۸، شورای عالی امنیت ملی ایران اعلام کرد که تهران طبق بندهای ۲۶ و ۳۶ برجام، برخی محدودیت‌های هسته‌ای را به‌طور تدریجی متوقف خواهد کرد. این روند، که به «پنج گام کاهش تعهدات» مشهور شد، از سوی ایران در قالب بیانیه‌های رسمی اعلام و اجرا شد:

گام اول: افزایش ذخایر اورانیوم غنی‌شده و آب سنگین فراتر از سقف مجاز در برجام.

گام دوم: افزایش سطح غنی‌سازی از۳/۶۷ درصد به حدود ۴/۵ درصد.

گام سوم: توقف محدودیت‌ها در تحقیق و توسعه سانتریفیوژهای پیشرفته.

گام چهارم: ازسرگیری فعالیت‌های هسته‌ای در سایت فردو و تزریق گاز به سانتریفیوژها.

گام پنجم (و نهایی): کنار گذاشتن تمام محدودیت‌های عملیاتی در ظرفیت، سطح غنی‌سازی، حجم مواد و تحقیق و توسعه.

ایران در هر مرحله تاکید می‌کرد که این اقدامات برگشت‌پذیرند و در صورت اجرای تعهدات سایر طرف‌ها، آمادگی بازگشت کامل به توافق را دارد. هم‌زمان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بارها در گزارش‌های خود اعلام کرد که ایران از سقف مجاز در برجام فراتر رفته و فعالیت‌هایی انجام داده که بر اساس توافق ممنوع بوده است، از جمله غنی‌سازی تا سطح ۶۰ درصد در نطنز و فردو، و نصب صدها سانتریفیوژ پیشرفته.

در همان دوره کشورهای فرانسه، آلمان و بریتانیا بارها هشدار دادند که ادامه این مسیر می‌تواند به فعال شدن سازوکار حل اختلاف و حتی مکانیسم ماشه منجر شود، اما در عمل این اتفاق نیفتاد.

در طی سال‌های بعد نیز در دولت ابراهیم رئیسی در ایران و جو بایدن در آمریکا مذاکرات بی‌نتیجه‌ای درباره برنامه هسته‌ای ایران برگزار شد تا این که بار دیگر دونالد ترامپ روی کار آمد و با زبانی تهدیدآمیز از رهبران ایران خواست به میز مذاکره بازگردند.

اما سرانجام در روز ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، اسرائیل که ایران را به تعلل در روند مذاکرات متهم می‌کرد و ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی ایران را به‌دلیل نزدیکی به سطح غنای تسلیحاتی، «تهدیدی موجودیتی» برای خود می‌دانست، علی‌رغم تأکید تهران بر صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای‌اش، حمله‌ای گسترده به ایران را آغاز کرد؛ حمله‌ای که به گفته اسرائیل و آمریکا، برنامه هسته‌ای ایران را به‌طور قابل توجهی به عقب راند، گره آن را پیچیده‌تر کرد و با قرار دادن هم‌زمان تهدید نظامی و فعال‌سازی سازوکار بازگشت تحریم‌های بین‌المللی از طریق مکانیسم ماشه، رهبران جمهوری اسلامی را در موقعیتی بی‌سابقه قرار داد.

رادیوفردا: روزنامه وال استریت جورنال روز یکشنبه هشتم تیرماه در گزارشی در خصوص عملیات اسرائیلی «نارنیا»، به نقل از آندره‌آ استرایکر، یک پژوهشگر بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها در واشینگتن، نوشت که قتل‌های هدفمند «دانشمندان هسته‌ای ایران» اعتماد دیگر افراد در این حوزه را «از بین برده است».

او افزود این امر به «توانایی ایران در جذب افراد برخودار از تجربه در ساخت اجزای خاص سلاح‌های هسته‌ای ضربه زده است».

رسانه‌های اسرائیل دو هفته پیش جزئیات عملیات «نارنیا» را منتشر کرده و گفته بودند که نیروهای ارشد اطلاعاتی اسرائیل در یک دوره طولانی اقدام به غربالگری دانشمندان هسته‌ای ایران کرده و مهم‌ترین آن‌ها را شناسایی کردند تا در ضربات غافلگیرانه هدف قرار گرفته و با هم کشته شوند و امکان گریز از آن‌ها سلب شود.

گزارش رسانه‌های اسرائیل حاکی بود که طرح کشتن دانشمندان طراز اول برنامه هسته‌ای آن‌چنان رؤیایی تصور می‌شد که خود آن را عملیات «نارنیا» نام نهادند؛ نامی برگرفته از مجموعه داستان‌های تخیلی نوشته سی.اس. لوئیس.

وال استریت جورنال در گزارش خود با استناد به مقامات و کارشناسان امنیتی نوشت حملات اسرائیل علیه دانشمندان، «ضربه محکمی به توان ایران برای رقابت در مسیر ساخت بمب وارد کرده است» زیرا دست‌کم ۱۱ دانشمندی که تا روز آتش‌بس در هفته گذشته کشته شدند، دارای تجارب علمی در آزمایش و ساخت اجزای کلاهک هسته‌ای، مانند سیستم‌های انفجاری، مواد منفجره قوی و منابع نوترونی بودند؛ امری که برای ایجاد یک واکنش زنجیره‌ای در بمب هسته‌ای مورد نیاز است.

اریک برِوِر، مدیر سابق امنیت ملی امریکا در امر مقابله با گسترش سلاح‌های هسته‌ای، به وال استریت جورنال گفت اگر ایران در میانه تلاش برای ساخت بمب بوده یا آن را یک گزینه بالقوه در آینده نزدیک تصور کرده بود، از بین رفتن دانشمندانش به آسانی قابل جایگزینی نیست.

دیوید آلبرایت، رئیس مؤسسه علوم و امنیت بین‌الملل، فریدون عباسی دوانی را یکی از اهداف مهم دانسته؛ فردی که ۱۵ سال پیش از یک ترور دیگر جان بدر برد و در تلویزیون ایران گفت کشورش «تمامی دانش لازم را برای ساخت سلاح هسته‌ای دارد» و افزوده بود که «اگر به من بگویند بمب بساز، من آن را خواهم ساخت».

رونِن سولومون، یک تحلیلگر اسرائیلی، به وال استریت جورنال گفت ایران در دو دهه گذشته از دانشگاه‌هایی مانند بهشتی (ملی سابق)، صنعتی شریف و مالک اشتر برای پویایی تخصص خود در زمینه سلاح‌های هسته‌ای استفاده کرده و در این مراکز علمی دانشمندان هسته‌ای تحقیقات و آزمایش‌های خود را با هماهنگی با دانشجویان جوان‌تر انجام می‌دهند تا نخبه‌های جوان وارد قلب برنامه هسته‌ای ایران شوند.

ایران و «امان»، سازمان اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل ترور ۱۱ دانشمند هسته‌ای در درگیری ۱۲ روزه دو کشور را تأیید کردند. ۹ دانشمند همزمان در ساعت نخست عملیات در بامداد ۲۳ خرداد کشته شدند، یک دانشمند چند روز پس از شروع عملیات و دیگری در آخرین ساعات پیش از آغاز آتش‌بس.

صدای آمریکا: سپاه پاسداران استان البرز تأیید کرد که دست‌کم ۱۴ مقام ارشد و میانی این نیرو در حمله دو روز پیش اسرائیل به مقر آن‌ها در این استان کشته شدند.

نام شماری از این افراد مجتبی کرمی جانشین فرماندهی سپاه استان البرز، اکبر عنایتی معاون اجتماعی سپاه استان البرز، علی ترکاشوند مسئول معاونت نظارت و بازرسی حوزه نمایندگی، غلام اوجانی، محسن کوه‌خیل، فاطمه صالحی و غلامرضا سوری عنوان شد.

همزمان سپاه اعلام کرد که در حمله اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در لرستان،‌ که روز دوشنبه انجام شد، محمدتقی یوسف‌وند،‌ فرمانده حفاظت اطلاعات بسیج کشته شده است.

همچنین رسانه‌های داخلی گزارش دادند که علیرضا لطفی، جانشین سازمان اطلاعات فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی، در حمله اسرائیل کشته شده است.

بر اساس این گزارش، لطفی در حمله روز دوشنبه دوم تیر کشته شده است.

در این روز اسرائیل مواضع متعددی از سپاه پاسداران، بسیج و نیروی انتظامی را در تهران هدف قرار داد.

اسرائیل در حملات سهمگین خود شمار زیادی از مقامات سپاه و افراد مرتبط با برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی را هدف گرفته است.

همچنین ایالات متحده سه سایت فردو، نطنز و اصفهان را با بمب‌های سنگرشکن جی‌بی‌یو ۵۷، موشک‌های کروز تاماهک و بمب‌افکن‌های بی۲ هدف قرار داد. آمریکا می‌گوید در این حملات، هر سه سایت اتمی کاملا نابود شده‌اند.

حملات سهمگین اسرائیل علیه مواضع جمهوری اسلامی در ایران هم تاکنون به کشته شدن بلندپایه‌ترین فرماندهان نظامی سپاه، شماری از دانشمندان مرتبط با برنامه اتمی جمهوری اسلامی و ورود خسارات سنگین به تاسیسات اتمی و مراکز نظامی حکومت ایران منجر شده است.

حسین سلامی، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، محمد باقری رئیس کل ستاد نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، امیرعلی حاجی‌زاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه، غلامعلی رشید، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء، مهدی ربانی معاون عملیات ستاد کل نیروهای مسلح، غلامرضا محرابی معاون اطلاعات ستادکل نیروهای مسلح، داوود شیخیان فرمانده پدافند نیروی هوافضای سپاه، مسعود شانه‌ئی رئیس دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران، سعید ایزدی، فرمانده واحد فلسطین در نیروی قدس و بهنام شهریاری فرمانده یگان انتقال تسلیحات نیروی قدس به گروه‌های نیابتی عالی‌رتبه‌ترین فرماندهانی هستند که در حمله اسرائیل کشته شدند.

علاوه بر این، روابط عمومی سپاه پاسداران اسامی شش نظامی ارشد دیگر را به فهرست کشته شدگان اضافه کرده که همراه فرمانده هوافضای سپاه بودند و اسامی آنان پیش‌تر اعلام نشده بود.

این افراد عبارت هستند از: «محمود باقری، محمدباقر طاهرپور، منصور صفرپور، مسعود طیب، خسرو حسنی و جواد جرسرا

علی شمخانی، مشاور ارشد سیاسی علی خامنه‌ای نیز در خانه‌اش هدف حمله قرار گرفت و بر اساس گزارش‌های خبرگزاری‌های جمهوری اسلامی دچار جراحت بسبار شدید شده است.

ارتش اسرائیل همچنین اعلام کرده است که ۹ متخصص هسته‌ای را هم در حمله‌ای هماهنگ کشته است.

ارتش اسرائیل نام این افراد را فریدون عباسی دوانی، رئیس سابق سازمان انرژی اتمی ایران، محمدمهدی طهرانچی، از چهره‌های علمی نزدیک به نهادهای دفاعی، اکبر مطلبی‌زاده متخصص مهندسی شیمی، سعید برجی متخصص مهندسی مواد، امیرحسن فقهی متخصص فیزیک، عبدالحمید مینوچهر متخصص فیزیک راکتور، منصور عسگری متخصص فیزیک، احمدرضا ذوالفقاری دریانی متخصص مهندسی هسته‌ای، علی بکایی کریمی متخصص مکانیک اعلام کرده است.

به‌گفته ارتش اسرائیل تمام این دانشمندان و متخصصان «دهه‌ها تجربه در توسعه تسلیحات هسته‌ای داشتند.»

رادیوفردا: ارتش اسرائیل می‌گوید «به‌طور کامل به تمام اهداف» عملیات در ایران دست یافته است. ارتش اسرائیل در این بیانیه همچنین با اعلام این‌که این کشور «به‌طور کامل به تمام اهداف تعریف‌شده در عملیات طلوع شیران⁩» دست یافته است، افزود ارتش اسرائیل در برابر هرگونه تحولی که ممکن است در ساعات آینده رخ دهد، «آمادگی حمله و دفاع دارد و آماده است تا به‌سرعت به هرگونه نقض آتش‌بس پاسخ دهد».

رئیس‌جمهور آمریکا در تازه‌ترین پیام خود در تروث سوشیال با اعلام این‌که «آتش‌بس اکنون برقرار است»، از ایران و اسرائیل خواست آن را نقض نکنند.

تهران هنوز بیانیۀ رسمی در این باره صادر نکرده و جزئیات این آتش‌بس هنوز اعلام نشده است.

اسرائیل ایران را به نقض آتش‌بس متهم کرد

ارتش اسرائیل در ساعت ۱۰:۰۴ دقیقه امروز به وقت ایران اعلام کرد موشک‌های دیگری را «شناسایی کرده که از سوی ایران که به سمت اسرائیل شلیک شده‌اند».

صدای آژیر خطر حمله موشکی در بندر حیفا و مناطق متعددی در شمال اسرائیل طنین انداخته و صدها هزار تن را دوباره به پناهگاه‌ها و اماکن امن کشاند.

تلویزیون‌های اسرائیل لحظاتی پیش فعال شدن سامانه‌های رهگیری موشک‌های بالیستیک را نشان دادند که دست‌کم رهگیری و انحراف یک فروند موشک را نشان می‌داد.

در همین حال وزیر دفاع اسرائیل ادعا کرد که جمهوری اسلامی مرتکب نقض آتش‌بس شده و بنابراین به ارتش دستور داده است که «با حملات قدرتمند علیه اهداف رژیم در قلب تهران، به نقض آتش‌بس توسط جمهوری اسلامی پاسخ قاطع دهد».

این در حالی است که خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، برخلاف روال قبلی تا این لحظه خبری از حمله موشکی منتشر نکرده و همین گزارش را نیز با عنوان «ادعای» اسرائیل بازنشر کرده است.

صداوسیمای جمهوری اسلامی هم در واکنش به این خبرها این حمله را تکذیب کرد اما اعلام نکرد که این تکذیب از سوی چه مرجعی صادر شده است.

رئیس‌جمهور آمریکا صبح امروز اعلام کرد «آتش‌بس اکنون برقرار است» و دولت اسرائیل نیز به‌طور رسمی اعلام کرد آتش‌بس پیشنهادی را پذیرفته است.

این رویداد حدود دو ساعت پس از زمان اعلامی برای آغاز آتش‌بس صورت گرفته است.

عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، ساعت ۴:۱۶ بامداد در پستی در شبکه ایکس نوشته بود: «در حال حاضر، هیچ ‘توافقی’ دربارۀ آتش‌بس یا توقف عملیات نظامی وجود ندارد، اما اگر رژیم اسرائیل تا قبل از ساعت چهار صبح تجاوزات خود را متوقف کند، ما نیز قصد ادامه پاسخ نداریم.»

رادیوفردا: شبکه آمریکایی سی‌ان‌ان گزارش داد که بر اساس ارزیابی نهادهای اطلاعاتی این کشور، ایران تا دستیابی به تسلیحات هسته‌ای «سال‌ها فاصله دارد».

این شبکه روز سه‌شنبه با استناد به چهار منبع اطلاعاتی آشنا با موضوع افزود که براساس ارزیابی اطلاعاتی آمریکا ایران به طرزی فعال به دنبال سلاح هسته‌ای نبوده و سه سال تا چنین موقعیتی فاصله داشته است.

این ارزیابی اطلاعاتی آمریکا با روایت اسرائیل در مورد این‌که ایران داشت به سرعت به «مقطع بی‌بازگشت» در مسیر دستیابی به سلاح هسته‌ای نزدیک می‌شد، «تضاد کامل دارد».

در حالی که جنگ اسرائیل در ایران با هدف مصرح از بین بردن برنامه هسته‌ای ایران از روز جمعه گذشته شروع شده، مقامات اطلاعاتی آمریکا افزودند که اسرائیل در اقدامات اخیر خود ممکن است برنامه ایران را «تنها چند ماه به عقب انداخته باشد».

دونالد ترامپ گفته‌های تولسی گابارد، مدیر اطلاعات ملی آمریکا را رد کرده که ماه مارس در نشست ادای شهادت در کنگره به قانون‌گذاران گفت نهادهای اطلاعاتی آمریکا باور ندارند که ایران در حال ساخت سلاح هسته‌ای است.

صدای آمریکا: همزمان با بالا گرفتن درگیری نظامی میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، آمریکا ابراز تمایل و امیدواری کرد که مذاکرات میان تهران و واشنگتن ادامه یابد.

یک مقام بلندپایه دولت ایالات متحده در پیامی اختصاصی به صدای آمریکا گفت «اگرچه روز یکشنبه دیداری برگزار نخواهد شد، اما ما همچنان به گفت‌وگوها پایبند هستیم و امیدواریم ایرانی‌ها به‌زودی به میز مذاکره بازگردند.»

بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، عصر شنبه اعلام کرده بود که مذاکرات هسته‌ای میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده که قرار بود یکشنبه ۲۵ خرداد برگزار شود، لغو شده است.

پیش از این، عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ادامه مذاکرات میان تهران و واشنگتن را در شرایطی که حملات اسرائیل ادامه دارد، «بی‌معنا» توصیف کرده بود.

اما دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا ابراز امیدواری کرده است که رسیدن به توافق با تهران همچنان میسر باشد.

او روز جمعه چند دقیقه پیش از رفتن به اتاق وضعیت برای جلسه‌ای راهبردی درباره جمهوری اسلامی به آکسیوس گفت که باور دارد حمله گسترده اسرائیل احتمال دستیابی به توافق هسته‌ای میان آمریکا و جمهوری اسلامی را افزایش داده است.

دونالد ترامپ استدلال کرد که پس از حملات فلج‌کننده اسرائیل، جمهوری اسلامی اکنون انگیزه بیشتری برای رسیدن به توافق دارد.
او گفت: «نتوانستم آن‌ها را در عرض ۶۰ روز به توافق برسانم. خیلی نزدیک بودند، باید آن را انجام می‌دادند. شاید حالا اتفاق بیافتد.»

دونالد ترامپ همچنین در گفت‌وگو با خبرگزاری رویترز گفت: «من تلاش کردم جمهوری اسلامی را از تحقیر و مرگ نجات دهم. من واقعاً سخت تلاش کردم که این اتفاق نیافتد، چون دوست داشتم یک توافق حاصل شود.»