اخبار

ایران وایر: «محمدجواد ظریف»، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، توییتی توهین‌آمیز خطاب به همسایگان ایران منتشر کرده و از آن‌ها برای مذاکره با هدف رفع اختلاف دعوت کرده است.

ظریف در این توییت که ابتدا به زبان عربی و چند ساعت بعد با مضمون مشابهی به زبان انگلیسی منتشر کرده، گفته است: «ترامپ رفت؛ ما و همسایگان‌مان ماندیم. تکیه به بیگانگان امنیت نمی‌آورد، بلکه امید را بر باد می‌دهد. دست‌های خود را برای همکاری جهت تحقق منافع مشترک مردم و کشورهایمان دراز می‌کنیم. ما همه را به گفت‌وگو دعوت می‌کنیم، چرا که تنها راه پایان دادن به اختلافات و تنش‌هاست. همه با هم برای ساخت آینده‌ای بهتر برای منطقه‌مان.»

توییت ظریف نام کشوری را ذکر نکرده است، اما خطاب او بیش از همه به عربستان سعودی، بحرین و امارات متحده عربی است که در سال‌های اخیر هم روابط خود را با ایران قطع کردند یا کاهش دادند و هم‌زمان خریدهای نظامی متنوعی از ایالات متحده انجام دادند.

ظریف همکاری‌های نظامی این کشورها با آمریکا را به شکل طعنه‌آمیزی «بر باد رفته» توصیف کرده و گفته است که جمهوری اسلامی آماده همکاری و گفت‌وگو با آن‌ها برای «پایان دادن به اختلافات» است.

اینک بیشتر از یک سال است که جمهوری اسلامی پیشنهادی به نام «طرح صلح هرمز» را به کشورهای خلیج فارس ارائه کرده است تا با همکاری یکدیگر امنیت منطقه را تامین کنند و مانع ائتلاف کشورهایی شوند که به رهبری آمریکا در حال تامین امنیت خلیج فارس هستند. این طرح که حتی از سوی عمان و قطر، نزدیک‌ترین کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس به ایران، جدی گرفته نشد، به طور کامل شکست خورده است.

محمدجواد ظریف اخیرا با حضور در «اندیشکده شورای روابط خارجی آمریکا» که جلسه آن به شکل اینترتی برگزاری شد، خبر داد که عربستان پس از دریافت این طرح «پاسخ بی‌ادبانه‌ای برای ایران فرستاد.»

مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی ایران از رهبر تا رئیس‌جمهور به طور مداوم عربستان سعودی را باعث «ارتجاع منطقه» می‌خوانند و به تازگی امارات متحده عربی و بحرین را به دلیل عادی‌سازی روابط با اسرائیل «خائن به جهان اسلام» می‌نامند. اینک عربستان سعودی نزدیک به ۵ سال است که روابط سیاسی و اقتصادی خود را با جمهوری اسلامی ایران قطع کرده و از بحرین و شماری دیگر از کشورهای منطقه هم خواسته است تا روابط خود را با ایران قطع کنند. بحرین روابط خود را قطع کرده و امارات آن را به سطح کاردار تنزل داده است.

دلیل قطع روابط عربستان با ایران حمله دانشجویان و طلاب بسیجی به سفارت سعودی در تهران و کنسول‌گری این کشور در مشهد بود. علی‌رغم این که اماکن دیپلماتیک عربستان در تهران و مشهد دارای مصونیت کامل دیپلماتیک بودند، معترضان به اعدام یک روحانی شیعه وارد سفارت عربستان شدند و با تخریب وسایل آن‌جا یک اتاق را هم به آتش کشیدند. نیروی انتظامی جمهوری اسلامی تماشاگر این صحنه بود و علی‌رغم وظیفه‌ای که در حفاظت از این اماکن داشت، در برابر معترضان بسیجی اقدامی نکرد.

مدتی بعد اعلام شد که شماری از دانشجویان در دادگاه انقلاب و شماری از طلاب در دادگاه ویژه روحانیت بابت اقدامات‌شان علیه سفارت عربستان محاکمه شدند، اما هرگز نه حکم  دادگاه درباره آن‌ها اعلام شد و نه  خبری از مجازات عاملان حمله‌ای که به قطع روابط عربستان با ایران منجر شد، منتشر شد.

آیت‌الله «علی خامنه‌ای» هم مدتی بعد در یکی از سخنرانی‌هایش گفت که با انتقاد و تحت پی‌گرد قرار دادن این افراد نباید «باعث دل‌سرد شدن» جوانان انقلابی شد. حمله به سفارت عربستان و قطع روابط سعودی و شماری از کشورهای عربی با جمهوری اسلامی در زمان ریاست‌جمهوری «باراک اوباما» بود و ارتباطی با انتخاب «دونالد ترامپ» در سال ۱۳۹۵ نداشت.

جمهوری اسلامی با زبانی گزنده و پر طعنه و کنایه و گاه توهین‌آمیز عربستان سعودی و متحدانش در منطقه را خطاب قرار می‌دهد و هم‌زمان می‌گوید آماده رفع اختلاف است. بعید است تا زمانی که چنین رویکردی وجود دارد، عربستان سعودی پیشنهاد ایران را جدی بگیرد و ایران برای این دعوت پاسخی متفاوت از «طرح صلح هرمز» دریافت کند.

مهدی جلالی تهرانی: ترامپ: می‌توان سودمندی‌ ترامپ را برای ما ایرانیان در کارزار فشار حداکثری او و کشتن قاسم سلیمانی سردار کودک‌کش دانست که اثر هر دو بیشتر در منطقه قابل ارزیابی است تا در ایران.
آن روز که به سلیمانی، سردار کودک‌کش لقب دادم و این لقب مورد توجه تعدادی از هم‌میهنان ما قرار گرفت ــ نیت آنان را نمی‌دانم ــ اما نیت من مشخصا جنایات هولناک او در سوریه بود. همچنین افزودم که به باورم هر ایرانی باشرفی تا ابد از این که با نام او چنین فاجعه‌ای صورت گرفته، شرمگین است.
کارزار فشار حداکثری را نیز باید در کشورهای منطقه ارزیابی کنیم. هدفی که برای این کارزار در منطقه توسط دولت ترامپ طرح شد، محدود کردن شرارت‌ها و نقش بی‌ثبات‌کننده حکومت ایران در منطقه بود. ترامپ در رسیدن به این هدف موفق شد.
اما در داخل ایران، هدف کارزار فشار حداکثری نه الزاما مطلوب ماست و نه تاکنون موفق شده است. دولت ترامپ بارها گفته است که هدفش کشاندن رژیم به پایه مذاکره است که تا این لحظه موفق نبوده است. همچنین می‌خواسته رژیم ایران رفتار خود را تغییر دهد که در آن هم تا این لحظه موفق نبوده است.
واقعیت این است که ملت‌های منطقه دارند به آتش ما می‌سوزند و ما به مردم منطقه خیلی بدهکار شده‌ایم. این واقعیت تلخ و شرم‌آور را هرگز نباید از وجدان خود بزداییم و فقط به خودمان نگاه کنیم. متاسفانه کارشناس و تحلیل‌گر و روزنامه‌نگار و مجری ما بجای بلند کردن این ندای وجدان، چنان در حباب خودمرکزعالم‌بینی غوطه می‌خورند که همگی صرفا درباره اثر فشار حداکثری در داخل حرف می‌زنند.
حتا اگر دچار قحطی وجدان شده باشیم، اما اندکی از سیاست سر دربیاوریم، مطمئنا خواهیم دانست که دموکراسی در ایران غیرممکن است مگر با همراهی و تعامل با ملت‌های منطقه ــ بخصوص مردم عراق.
برای زمینه‌سازی تغییر حکومت، اگر هم نخواهیم، مجبوریم نگاه منطقه‌ای داشته باشیم ــ همان طور که حکومت و بسیج و سپاه نگاه منطقه‌ای و شبکه حمایتی/مالی/نظامی منطقه‌ای دارند. نکته‌ای که اپوزیسیون عامه‌گرا و بی‌سواد و متوهم بخصوص ناسیونالیست‌ها و ایرانشهری‌ها کاملا از آن غافل هستند. البته یک دلیل دیگر هم ناتوانی این افراد از برقراری ارتباط با ملت‌های منطقه و درکی فراملی از سیاست است. به عبارت دیگر، اپوزیسیون ملی‌گرا و سنتی ما از جهت فهم سیاسی از شصت‌سال پیش آخوندها واسلام‌گرایان هنوز عقب‌افتاده‌تر فکر می‌کنند.

بی‌بی‌‌سی: بعد از انقلاب ایران رهبران عراق تحولات این کشور را با نگرانی دنبال می‌کردند. اسناد آرشیو محرمانۀ حکومت بعثی عراق تأملات آنها را از خلال مکالماتشان بازتاب می‌دهد. این اسناد که بعد از سرنگونی رژیم صدام حسین به دست آمد در دانشگاه دفاع ملی آمریکا نگهداری می‌شود و ترجمۀ آنها به زبان انگلیسی در اختیار پژوهشگران قرار گرفته است. متن مکالمات صدام و یارانش در جلسه‌ای که چند روز بعد از پیروزی انقلاب ایران تشکیل شد نشان می‌دهد که آنها با بیم و امید به اتفاقات این کشور همسایه نگاه می‌کردند. در این جلسه صدام از طرفی اظهار امیدواری می‌کند که ایران یکپارچه و باثبات بماند و دوست اعراب باشد اما از طرف دیگر تأکید می‌کند که هر گروهی در ایران به قدرت برسد اگر بخواهد تهاجمی رفتار کند چاره‌ای غیر از واکنش نظامی باقی نمی‌ماند. او می‌گوید: “ما نگران وضع فعلی ایران نیستیم بلکه نگران پیامد غیر قابل پیش‌بینی مراحل مختلف [تحولات] در ایران هستیم. ما ایرانی می‌خواهیم که توسعه‌یافته و همسایۀ خوبی باشد و با اعراب خصومت نداشته باشد. آیا این شدنی است؟ با اطمینان نمی‌توانیم بگوییم که بله یا نه.” صدام به روند تحول انقلابی کشورهای دیگر اشاره می‌کند و به این نکته توجه می‌دهد که در کوبا، مصر و خود عراق هم اوضاع مرحله‌به‌مرحله تغییر کرد و بنابراین از مرحلۀ اول انقلاب ایران نمی‌توان دربارۀ اتفاقات آینده نظر قطعی داد. اما ۹ ماه بعد، او در یک جلسۀ دیگر با مشاورانش بر حمایت از جریان‌های شورشی در خوزستان و کردستان ایران تأکید می‌کند: “هم عرب‌ها هم کردها الان دارند شورش می‌کنند و آنها باید به خودمختاری برسند.” او می‌گوید که اگر عرب‌های خوزستان اسلحه، پول، تبلیغات رسانه‌ای و حمایت سیاسی بخواهند حکومت عراق برای آنها فراهم خواهد کرد.

ایران و عراق با وساطت الجزایر توافق کرده بودند که در امور داخلی یکدیگر دخالت نکنند طبق عهدنامۀ الجزایر که در سال ۱۹۷۵ میلادی امضا شد ایران و عراق متعهد شده بودند که در امور داخلی یکدیگر مداخله نکنند. اما بعد از انقلاب ایران دو طرف از گروه‌های شورشی علیه یکدیگر حمایت می‌کردند. صدام که در اولین روزهای بعد از انقلاب بر اهمیت عدم خصومت بین ایران و اعراب تأکید کرده بود این بار در خلوت خود با یارانش حکومت‌های عرب منطقۀ خلیج فارس را فاسد و مایۀ ننگ می‌خواند و می‌گوید که کاش حکومت انقلابی ایران آنها را “سلاخی” می‌کرد: “اگر خمینی ذره‌ای شرف و حس میهن‌پرستی حقیقی داشت به آنها فرصت بقا نمی‌داد.” او این را در شرایطی می‌گوید که مصر چند ماهی است با اسرائیل پیمان صلح امضا کرده و عراق خود را گزینۀ مناسبی برای به دست گرفتن رهبری جهان عرب می‌داند. صدام به این نکته اشاره می‌کند که وزن “افزوده” عراق در معادلات بین‌المللی بیشتر شده است و کشورهای عرب می‌خواهند با استفاده از آن در برابر یکدیگر موازنه برقرار کنند.

عراق خود را گزینۀ مناسبی برای رهبری جهان عرب می‌دید صدام می‌گوید انقلاب ایران، تصمیم آمریکا بوده است و آمریکایی‌ها و ایرانی‌ها هر دو می‌خواهند کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس را از عراق بترسانند تا بهانۀ دخالت سیاسی و نظامی آنها در منطقه فراهم شود. او گروگان‌گرفتن دیپلمات‌های آمریکایی در تهران را هم بهانه‌ای برای آمریکا تعبیر می‌کند.

اقدام نظامی گام به گام

صدام در جلسه‌ای دیگر با مشاورانش که حدود یک هفته قبل از شروع رسمی جنگ با ایران برگزار می‌شود با اشاره به تصرف دو منطقۀ زین‌القوس و سیف سعد (میمک) می‌گوید سیاستش پس‌گرفتن تدریجی این مناطق از ایران بوده است که طبق عهدنامۀ الجزایر بایستی به عراق واگذار ‌می‌شدند. او می‌گوید تصرف گام‌به‌گام برای این است که ایران بیش از حد واکنش نشان ندهد و دو طرف در موقعیتی قرار نگیرند که هیچ‌کدام نمی‌خواهند. این در حالی است که طی ماه‌های گذشته ایران و عراق بارها در مناطق مرزی عملیات پراکنده‌ای علیه یکدیگر داشته‌اند.

صدام سیاست خود را تصرف گام‌به‌گام مناطق مورد نظر برای جلوگیری از واکنش شدید ایران عنوان کرد اما این پایان ماجرا نیست. صدام می‌خواهد شط‌العرب هم کاملاً تحت حاکمیت عراق درآید و کشتی‌های ایرانی فقط با پرچم عراق در این رودخانه تردد کنند. طبق عهدنامۀ الجزایر، ایران و عراق توافق کرده بودند که مرز آبی دو کشور “خط‌القعر شط‌العرب” باشد (خط فرضی که از عمیق‌ترین نقاط قابل کشتی‌رانی رودخانه می‌گذرد). ولی حالا رئیس جمهوری عراق می‌گوید که ایران به تعهدات خود عمل نکرده است و نقض هر یک از آنها هم طبق عهدنامۀ الجزایر به معنای لغو کل عهدنامه است. او پیمان الجزایر را “مرده” تلقی می‌کند. اما اذعان می‌کند که این‌ها فقط بهانه‌های حقوقی اقدام نظامی عراق هستند: “من دنبال دلیل حقوقی نمی‌گردم. آنچه که حالا برای ما اهمیت دارد این است که ما می‌توانیم زمین‌هایمان را پس‌بگیریم. همین. همۀ دلایل حقوقی دیگر باید برای افکار عمومی بین‌المللی ارائه شود.” صدام تأکید می‌کند که از سر ناتوانی و ناچاری به توافق با ایران تن داده بود چون مهمات ارتش عراق در جنگ با شورشیان کرد که از حمایت ایران برخوردار بودند ته کشیده بود و ادامۀ وضع موجود ممکن نبود.

صدام می‌گفت که اگر توان نظامی کافی در برابر ایران داشت با شاه توافق نمی‌کرد او می‌گوید درست یک روز بعد از شروع جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۷۳ حزب بعث اعلام کرد که آماده است مناقشات با ایران را به صورت مسالمت‌آمیز حل کند در حالی که عراق درگیر ارسال امکانات نظامی به سوریه برای دفاع از دمشق بود: “ما منتظر جواب شاه نماندیم. بلکه تصمیم خودمان را در رادیو اعلام کردیم و نیروهایمان را از مناطق مرزی فراخواندیم و آن مناطق را کاملاً تخلیه کردیم در حالی که ارتش شاه بسیج شد تا با ارتش ما مقابله کند… اگر مهمات کافی داشتیم در برابر او انعطاف نشان نمی‌دادیم و خط‌القعر شط‌العرب را واگذار نمی‌کردیم.”

فرصت “تاریخی” برای عراق

ارزیابی صدام از شرایط موجود این است که افکار عمومی جهان عرب از اقدام عراق حمایت خواهد کرد. عزت ابراهیم الدوری، معاون او، هم تأکید می‌کند که یک فرصت تاریخی برای ارتقای جایگاه عراق در جهان عرب به دست آمده است: “اگر این کار با موفقیت انجام بگیرد عراق را در جایگاهی برجسته و بسیار مؤثر قرار خواهد داد. عراق از این طریق در آینده می‌تواند گام‌های بزرگی در جهت تحقق اهدافش در داخل و در جهان عرب بردارد. همچنین این فایده را دارد که یک ارتش انقلابی و ایدئولوژیک بر اساس این اصل می‌سازیم که نیروی مسلح خلق عرب باشد و این اقدام، آن را از نظر روانی، معنوی، نظامی و فنی به طراز یک نیروی نخبه و سطح بالا ارتقا می‌دهد.” با این حال، او این نگرانی را مطرح می‌کند که شوروی ممکن است مهمات کافی در اختیار عراق نگذارد و آنها مجبور شوند به دنبال منابع تسلیحاتی دیگری در گوشه و کنار جهان بگردند. ارتش عراق آن زمان عمدتاً از تسلیحات روسی استفاده می‌کرد. صدام وضعیت نظامی ایران را ضعیف ارزیابی می‌کند. او و یارانش با توجه به آشفتگی اوضاع سیاسی و امنیتی ایران شانس موفقیت خود را زیاد می‌دانند. سازمان اطلاعات نظامی عراق (استخبارات) در گزارش محرمانه‌ای درباره اوضاع ایران پیش‌بینی کرده بود که رابطۀ حکومت جدید با سازمان‌های مجاهدین خلق و چریک‌های فدایی خلق بدتر خواهد شد. گزارش استخبارات همچنین به درگیری حکومت مرکزی با گروه‌های مسلح در کردستان اشاره کرده و گفته بود که کمبود تدارکات و ادامۀ تفرقه و تضاد در میان نیروهای سیاسی باعث تضعیف بیشتر توان رزمی ایران خواهد شد. با این اوصاف، استخبارات به این نتیجه رسیده بود: “واضح است که در حال حاضر ایران توان عملیات تهاجمی گسترده علیه عراق یا دفاع از خود در مقیاس وسیع را ندارد.”

صدام و مشاورانش با توجه به آشفتگی اوضاع ایران بعد از انقلاب ارزیابی خوش‌بینانه‌ای از پیامدهای اقدام نظامی داشتند در چنین شرایطی عراق علاوه بر حمایت از برخی گروه‌های شورشی در مناطق مرزی، به مرکزی برای فعالیت بعضی از مقام‌های رژیم پیشین ایران تبدیل شده بود. گروهی از هواداران آنها اقدام به کودتا کردند. ولی کودتای نوژه لو رفت و عوامل اصلی آن اعدام شدند. حکومت انقلابی ایران قبلاً هم بعضی از فرماندهان ارتش را اعدام کرده بود. از طرف دیگر، تلاش آمریکا برای آزادی ده‌ها نفر از کارمندان سفارتش در تهران که گروگان گرفته شده بودند بی‌نتیجه مانده بود. بعد از شکست عملیات کماندویی آمریکا برای آزاد کردن آنها عراق زمینۀ حمله به ایران را آماده‌تر می‌دید. شعار صدور انقلاب اسلامی و احساس خطر کشورهای عرب منطقه از ایران هم انگیزۀ اقدام نظامی عراق را تقویت کرده بود. شبل عیسمی، معاون دبیرکل حزب بعث عراق، در جلسۀ صدام با مشاورانش می‌گوید: “شکی نیست که شرایط بین‌المللی در حال حاضر به نفع ماست تا آن اراضی را پس بگیریم و این عملیات را انجام دهیم.” او حتی به امکان تصرف سه جزیرۀ تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی در خلیج فارس اشاره می‌کند که حق حاکمیت آنها مورد مناقشۀ ایران و امارات متحده عربی است. صدام می‌گوید در نامه‌ای به شیخ زاید، حاکم ابوظبی، نوشته که عراق توان نظامی تصرف این سه جزیره را دارد و از او خواسته که برای این منظور همکاری کند و دست کم به جامعۀ بین‌المللی بگوید که “به برادرانش اجازه می‌دهد تا آنها را برای او پس بگیرند.”

عراق می‌خواست به نمایندگی از امارات متحده عربی سه جزیره مورد مناقشه با ایران در خلیج فارس را تصرف کند شبل عیسمی لزوم پذیرفتن میانجی‌های بین‌المللی را مطرح می‌کند. صدام تأیید می‌کند و می‌گوید در دیدارش با یاسر عرفات، رئیس سازمان آزادی‌بخش فلسطین، از او خواسته تا به ابوالحسن بنی‌صدر، رئیس جمهوری ایران، پیغام دهد که حاضر است از نظام سیاسی جدید در ایران حمایت کند ولی در مورد حاکمیت مناطق مورد مناقشه کوتاه نخواهد آمد. او می‌گوید حتی حاضر است که میانجی‌گری اعراب با اسرائیل را بپذیرد. اما از کلامش پیداست که مذاکره را ترفندی برای رسیدن به هدف خود و تسلیم طرف مقابل می‌داند: “اگر اعراب به صدام حسین اختیار بدهند که با بگین (نخست‌وزیر اسرائیل) بنشیند و مذاکره کند به او خواهم گفت اعلام عمومی کن که همۀ سرزمین‌‎های اشغالی ۱۹۶۷ را پس می‌دهی، آن وقت باهم مذاکره می‌کنیم. وقتی که این را اعلام کرد و برگشت به او خواهم گفت کشور شما قانونی نیست و باید از سرزمین‌های ما بیرون بروید!” صدام و یارانش حکومت‌های کشورهای عرب منطقه را برای حمله به ایران همراه خود نمی‌بینند اما روی مردمان این کشورها حساب می‌کنند. علی ابوحسن، از مشاوران صدام، واکنش این حکومت‌ها را عمدتاً منفی پیش‌بینی می‌کند: “آنها یا کنار ایستاده‌اند و تماشا می‌کنند یا خائن و توطئه‌گر هستند. همان‌طور که آقای رئیس جمهور گفتند من هم فکر نمی‌کنم تعداد زیادی از رژیم‌های عرب از ما حمایت کنند. اما در مورد مردم کشورهای عرب وضع فرق می‌کند و همه‌چیز به نتیجۀ نهایی عملیات بستگی دارد. اگر موفقیت‌آمیز باشد خلق عرب حکومت‌هایشان را وادار به تجدید نظر می‌کنند.” او همچنین هشدار می‌دهد که تحت کنترل گرفتن شط‌العرب به سادگی تصرف زین‌القوس و سیف سعد نیست و می‌تواند به جنگ تمام‌عیار بینجامد. او با اشاره به نیروی دریایی برتر ایران و پایگاه‌های هوایی این کشور در امتداد خلیج فارس و دریای عمان می‌گوید که ایرانی‌ها می‌توانند حمل‌و نقل بین‌المللی نفت در تنگۀ هرمز را مختل کنند. صدام می‌گوید اولویتش درگیری محدود در شط‌العرب است اما در حالی که مشت خود را روی میز می‌کوبد تأکید می‌کند که اگر ایرانی‌ها بخواهند بیش از حد واکنش نشان بدهند “سر آنها را در گل فرو خواهیم کرد تا به ارادۀ سیاسی ما عمل کنند.” او حالت مطلوب خود را پرهیز از جنگ تمام‌عیار و خودداری از حمله به اهداف شهری و نفتی اعلام می‌کند، با این حال اذعان می‌کند که وقتی جنگ شد ممکن است هر اتفاقی بیفتد و سیر حوادث از کنترل خارج شود. صدام می‌گوید: “ما می‌خواهیم اهداف نظامی را بمباران کنیم و دست آنها را بپیچانیم تا واقعیت‌های قانونی را بپذیرند.” او سپس از عدنان خیرالله، وزیر دفاع، می‌پرسد: “چه چیزی مانع این می‌شود که ما هر وقت خواستیم قصر شیرین را بگیریم؟” جواب می‌شنود که “هیچ چیز”. صدام و مشاورانش همچنین با اشاره به سیاست آیت‌الله خمینی در ضدیت با حکومت عراق استدلال می‌کنند که امکان ندارد او سازش کند چون مردی “یک‌دنده” است و حتی از لزوم “آزاد کردن” عراق حرف زده چه رسد به این که راضی شود عراق بخشی از اراضی تحت کنترل ایران را بگیرد.

آیت‌الله خمینی ارتش و مردم عراق را به قیام علیه صدام فراخوانده بود اما صدام ادعا می‌کند که آیت‌الله خمینی دیگر در ایران بر اوضاع مسلط نیست و کسی به حرف او گوش نمی‌کند. او می‌گوید که ارتش عراق بعثی است اما ارتش ایران پیرو خمینی نبوده و شعار “ارتش ۲۰ میلیونی” و پیشروی بدون مانع به طرف بغداد را جدی نمی‌گیرد. صدام می‌گوید به رسانه‌های عراق دستور داده که خطاب به سربازان ارتش ایران بگویند آیت‌الله خمینی آنها را به جبهۀ جنگ و زیر آتش می‌فرستد تا سپاه پاسداران در داخل کشور بازی قدرت را آن طور که می‌خواهد پیش ببرد. پیام تبلیغاتی صدام که رادیوی فارسی عراق باید به ارتش ایران بدهد این است: “ما ضد ایران نیستیم.” او حکومت ایران را “نژادپرست”، “عقب‌مانده”، “بدگمان” و “نفرت‌انگیز” توصیف می‌کند و دستور می‌دهد که منازعات نژادی از رادیوی فارسی عراق حذف شود. همچنین تأکید می‌کند که آنچه برای ایرانی‌ها پخش می‌شود باید متفاوت از حرف‌هایی باشد که در عراق مطرح می‌شود.

تیر آخر به پیمان الجزایر و آغاز رسمی جنگ

فردای آن روز، صدام در پارلمان عراق جلوی دوربین‌های تلویزیون اعلام می‌کند که عهدنامۀ الجزایر ملغی شده چون ایران به تعهداتش عمل نکرده است. او می‌گوید عراق حالا به زور متوسل خواهد شد. عراق اعلام می‌کند که شط‌العرب کاملاً تحت حاکمیت این کشور درمی‌آید و کشتی‌های ایرانی فقط با پرچم عراق می‌توانند از آن عبور کنند. ایران نمی‌پذیرد. اطراف رودخانه درگیری‌های شدیدی رخ می‌دهد. سپس عراق حملۀ هوایی و زمینی گسترده‌ای را علیه ایران آغاز می‌کند.

جنگ ایران و عراق از طولانی‌ترین جنگ‌های قرن بیستم بود در یک جلسۀ رهبران عراق که چند روز بعد از آغاز رسمی جنگ تشکیل می‌شود طارق عزیز، معاون صدام، می‌گوید: “نقل است که رژیم [جمهوری اسلامی] در ایران تأسیس نشد. آنها ایران را نساختند و بنابراین برای ایران هیچ تلاشی نکردند.” صدام می‌گوید: “این تحلیل هوشمندانه و درست است… شما [عراقی‌ها] یک کشور ویران را تحویل گرفتید و آن را ساختید. وقتی هر سنگ آن خراش برمی‌دارد انگار قلب شما خراش برداشته است… در طرف دیگر، آنها (رژیم جدید ایران) کشوری توسعه‌یافته را تحویل گرفتند… عمارتی که قبلاً ساخته شده بود و آنها نیاز نداشتند که برایش بکوشند و با آن نسبتی نداشتند.” جنگی که صدام و یارانش با این اوصاف و تعابیر آغاز می‌کنند هشت سال طول می‌کشد و در دو کشور صدها هزار کشته و صدها میلیارد دلار خسارت به جا می‌گذارد تا اینکه در نهایت دو طرف با میانجی‌گری سازمان ملل متحد به مرزهای بین‌المللی برمی‌گردند. یک دهه بعد از آغاز این جنگ، صدام و یارانش جنگ دیگری را آغاز می‌کنند، این بار علیه کشور نفت‌خیز کویت که در جنگ با ایران کمکشان کرد اما حاضر نبود ده‌ها میلیارد دلار طلبش از عراق را ببخشد. آنها باز دچار اشتباه محاسبه می‌شوند و با طرح کردن مناقشات ارضی و نفتی، کل کویت را اشغال می‌کنند. اما با واکنش ویرانگر ائتلافی نظامی به رهبری آمریکا از کویت عقب می‌نشینند. عراق زیر بار تحریم‌های بین‌المللی خردکننده‌ای می‌رود که سالها بعد با یک حملۀ نظامی دیگر از طرف آمریکا و متحدانش به فروپاشی حکومت بعثی می‌انجامد و از قضا نفوذ ایران در این کشور عمدتاً شیعه‌نشین گسترش می‌یابد.

رادیوفردا: در پی تنش‌ بین ایران و آمریکا که در آغاز سال ۲۰۲۰ به خاطر کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس، بالا گرفت، برخی منابع می‌گویند که روسیه ممکن است به ایران برای شناسایی و ردگیری هواپیماهای رادارگریز مافوق صوت آمریکا و اسرائیل کمک کرده باشد.

این مطلب را در روزهای اخیر خبرگزاری دولتی روسی «تاس» گزارش کرد و از قول یک مقام نظامی روس نوشت یک سامانه راداری روسی به نام «رزونانس» که به ایران فروخته شده است توانسته که «به‌طور موفقیت‌آمیزی» هواپیماهای اف-۳۵ آمریکایی را در ماه ژانویه در نزدیکی مرز با ایران شناسایی کند.

مقام یادشده، الکساندر استوچیلین، معاون مدیر پژوهشگاه رزونانس است که این هفته در جریان نشست بین‌المللی فناوری نظامی ۲۰۲۰ ارتش روسیه با خبرگزاری تاس گفت‌وگو کرد.

او مدعی شد که «در جریان رخدادهای معروف اول امسال» جنگنده‌های بسیار پیشرفته نسل پنجم آمریکا، معروف به «جنگنده تهاجمی مشترک» (جی‌اس‌اف) از سوی ایران ردیابی شد.

سایت خبری «نشنال اینترست» می‌نویسد که منظور او از «رخدادهای معروف اول امسال»، کشته شدن قاسم سلیمانی است.

اظهارات این مقام روسی در مورد وجود این‌گونه توانایی‌ها در ایران در تضاد با ضعف راداری سپاه پاسداران قرار می‌گیرد که منجر به سرنگونی هواپیمای مسافربری اوکراینی در نزدیکی تهران شد؛ رویدادی که جان تمامی سرنشینان آن پرواز را گرفت.

روزنامه الشرق الاوسط هم در شماره روز ۱۱ شهریور خود در گزارشی با اشاره به سامانه راداری رزونانس، ضمن ابراز تردید از مؤثر بودن این سامانه نوشت که به نظر می‌آید دفاع مقام‌های روسی از کارآمدی این سیستم برای جلب مشتریان بیشتر جهت خریداری سامانه مشابه از روسیه باشد.

به نوشته این روزنامه، در بازار نظامی بین‌المللی بین این سامانه و سیستم پاتریوت رقابت تنگاتنگی وجود دارد.

اشارات منابع روسی به همکاری پیشرفته راداری مسکو و تهران همزمان است با مقاومت مسکو در برابر تلاش‌های هفته‌های اخیر ایالات متحده برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران.

Iran Successfully Used Russian-Made Rezonans-NE Radar to Track US F-35 stealth Jets, the deputy CEO of the research center Rezonans Alexander Stuchilin told Tass.
More on https://t.co/iSwq29Ldml pic.twitter.com/5eQ6bssVje

— Skyshelf.eu (@SkyshelfE) August 25, 2020

چند روز پیش از آغاز آخرین دور از تلاش‌های آمریکا در این خصوص امیر حاتمی، وزیر دفاع ایران، پس از ورود به مسکو گفت که گفت‌وگوهای او با مقام‌های روسی مربوط به «همکاری در زمینه فناوری پیشرفته نظامی» می‌شود.

تلاش‌های آمریکا در این راستا، تاکنون به خاطر مخالفت دیگر اعضای شورای امنیت سازمان ملل با موفقیت همراه نبوده است.

رزونانس، موفق یا نه؟

سامانه رزونانس یک سیستم راداری با بسامد بسیار بالا است که برای هشدار سریع علیه نزدیک شدن هواپیمای رادارگریز و موشک‌های کروز رادارگریز طراحی شده است.

این سامانه شامل چهار کانتینر آنتن‌دار نود درجه ای است که مستقل از یکدیگر عمل می‌کنند. حداکثر برد رزونانس ۱۱۰۰ کیلومتر است و می‌تواند تا پانصد هدف را ردگیری کند.

در حال حاضر به جز روسیه سه کشور الجزایر، مصر و ایران سامانه رزونانس را دریافت کرده‌اند.

به نوشته «نشنال اینترست»، گزارش‌های تازه‌تر نشان می‌دهد که این سیستم راداری دست‌کم از سال گذشته میلادی به‌طور تمام‌وقت در حریم هوایی ایران فعال بوده است.

الکساندر استوچیلین، معاون مدیر پژوهشگاه رزونانس، در این مورد گفته که خدمه این رادار در ایران اطلاعات مربوط به مسیر پرواز اف-۳۵ را «به‌طور واضح مخابره کردند و به این خاطر طرف مقابل دست به هیچ اقدام بازگشت‌ناپذیری نزد؛ از نوع اقدامی که می‌توانست به جنگی بزرگ منجر شود.»

این هفته سایت خبری اسرائیلی «آی۲۴نیوز» به نقل از گزارشی از روزنامه الجریده کویت نوشت که جنگنده‌های اف-۳۵ اوایل ماه جاری وارد حریم هوایی ایران شدند و شاید پیش از بازگشت به پایگاه‌شان در افغانستان به تهران نیز رسیده باشند.

این روزنامه گزارش کرده است که همان هنگام بر فراز فرودگاه بین‌المللی تهران صدای شکستن دیوار صوتی به گوش رسید.

سایت خبری آی۲۴نیوز نیز گزارش می‌کند که ماهواره‌های روسی ممکن است از مسیر حرکت این جنگنده‌ها فیلمبرداری کرده باشند اما معلوم نیست که برای یافتن مسیر آنها از سامانه رزونانس هم استفاده شده‌ است یا نه.

اوایل سال جاری روزنامه کویتی الجریده در گزارشی دیگر خبر داده بود که جنگنده‌های اف-۳۵ اسرائیل پروازهایی بر فراز سوریه و عراق داشته و برای انجام مأموریت شناسایی وارد حریم هوایی ایران نیز شدند.

«نشنال اینترست» هم می‌نویسد که بنابر اطلاعات، این جنگنده‌های اف-۳۵ از سوی رادارهای ایرانی و روسی مستقر در سوریه ردیابی نشدند که این می‌تواند نشانه ضعف سامانه رزونانس در پوشش کامل حریم‌ هوایی باشد.

در حال حاضر اسرائیل از معدود کشورهایی است که جنگنده اف-۳۵ آمریکایی را به خدمت گرفته است. طی ماه جاری دومین اسکادران اف-۳۵آی «آدیر» نیروی هوایی اسرائیل رسماً عملیات‌ خود را آغاز کرد.

منابع: ایتارتاس، نشنال اینترست، اللشرق الاوسط، آی۲۴نیوز و رادیو فردا / پ.پ