اخبار

بی‌بی‌سی: سازمان حقوق بشر ایران،‌ کنفرانس دو روزه «عدالت در دوران گذار؛ چالش‌ها و راهکارها» را در مقرش در اسلو نروژ برگزارکرد. مدافعان حقوق بشر و کارشناسان مخالف جمهوری اسلامی در کنفرانس به مساله تبعات گذر ایران به سوی دموکراسی صحبت کردند و به سوالات پاسخ دادند.

دومین روز این کنفرانس،‌ امروز یکشنبه ۱۲ اردیبهشت با سخنرانی سرجان درمانوویچ،‌ وزیر خارجه پیشین مونته نگرو،‌ آغاز شد.

آقای درمانوویچ در سخنانش که موضوع آن «مدل‌های گوناگون گذار دموکراتیک: درس‌هایی از بالکان غربی و دیگر کشورها» بود درباره انوع گذار و نمونه‌های آن در کشورهای مختلف از جمله چکسلواکی سابق و کشورهای بالکان اشاره کرد.

گفت که به عنوان یک شهروند بالکان غربی با تمام وجود مساله گذار به دموکراسی را تجربه کرده است.

آقای درمانوویچ به نمونه‌های موفقی از گذار به دموکراسی مثل آنچه در چکسلواکی سابق اتفاق افتاده و یا فروریختن دیوار برلین اشاره کرد اما تاکید کرد که گاهی وقت‌ها گذار به دمکراسی بسیار «پیچیده‌تر و دشوارتر از این نمونه‌هاست.»

چندین سال است که در کنار اعتراضات در داخل ایران، مساله گذار ایران به دموکراسی توسط گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی و یا منتقدان شرایط موجود در ایران مطرح می‌شود.

رویا کریمی‌مجد، روزنامه‌نگار رادیو فردا مجری این کنفرانس بود.

عدالت محیط زیستی از موضوعاتی بود که درروز دوم این کنفرانس به بحث گذاشته شد.

نیک آهنگ کوثر، روزنامه‌نگار و حسین رئیسی، وکیل حقوق‌بشر و استاد دپارتمان حقوق‌ و‌ پژوهش‌های حقوقی دانشگاه کارلرتون اتاوا کاناداتحلیلگر مسائل آب و محیط زیست و سام خسروی‌فرد، کارشناس و تحلیلگر محیط زیست در این نشست سخنرانی کردند و به پرسش‌ها پاسخ دادند.

نیک‌آهنگ کوثر در بخشی از سخنرانی خود از نادیده گرفتن وضعیت آب و نان مردم و تغییرات شدید محیط زیستی ابراز نگرانی کرد و آن را نشانه بی‌توجهی به واقعیت های ایران دانست.

او گفت: «وقتی بیشتر فعالان نمی‌دانند که بهره‌مندی از محیط زیست سالم یک حق بشری است، وقتی اکثر سیاسیون حتی بحث تبدیل آب و بهداشت به حقوق بشر در سال ۲۰۱۰ را نشنیده‌اند، باید نگران بود. عدالت انتقالی آیا بدون مدیریت عادلانه آب میسر است؟»

سام خسروی فرد هم به آسیب و صدمه شدیدتری که در «شرایط متشنج سیاسی، اجتماعی» بر محیط زیست وارد می‌شود اشاره کرد و راهکارهایی چون «افزایش آگاهی عمومی و افزایش مشارکت مردمی و درگیر کردن‌ آنها با مسائل محیط‌زیست را در کنار تلاش‌های ملی و بین‌المللی محیط زیستی و تهیه سیاست‌های محیط زیستی جایگزین» را پیشنهاد داد.
جاوید رحمان: مرگ مهسا امینی انعکاسی از وضعیت همه زنان و دختران در ایران است

جاوید رحمان، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر جمهوری اسلامی ایران در سخنرانی به موضوع «برجسته‌ترین موارد نقض حقوق بشر در ایران؛ نقش سازوکارهای سازمان ملل متحد در برقراری عدالت» پرداخت.

او در سخنانش به مساله کشته شدن مهسا ژینا امینی در دست گشت ارشاد اشاره کرد و این را انعکاس وضعیت همه زنان و دختران در ایران خواند و گفت این مساله ابعاد سرکوب مذهبی و قومی در ایران را نشان می‌دهد.

سخنان این کارشناس حقوق بشر سازمان ملل متحد در حالی مطرح می‌شود که فقط دو هفته تا اولین سالگرد کشته شدن مهسا امینی در زمان بازداشت به دست گشت ارشاد مانده است.

اتفاقی که به گفته آقای رحمان به اعتراضات سراسری در ایران و جنبش زن زندگی آزادی منجر شده است.

جاوید رحمان مهمان ویژه این کنفرانس بود و در اولین روز کنفرانس سخنرانی کرد.

مدیر سازمان حقوق بشر ایران: هدف باید جلوگیری از تکرار جنایات باشد

محمود امیری‌مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران و برگزارکننده این کنفرانس در اولین پنل این کنفرانس با عنوان «عدالت انتقالی» که روز شنبه ۱۱ شهریور برگزارشد گفت از منظر ما عدالت شامل آشکار کردن تمامی ابعاد جنایات ۴۴ سال گذشته، محاکمه‌ی منصفانه همه آمران و عاملان جنایت، دادخواهی برای قربانیان و تغییرات ساختاری در سیستم سیاسی و قضایی می‌شود.

او هدف نهایی را ترمیم جامعه و بستن راه برای تکرار این جنایات خواند.

آقای امیری‌مقدم تاکید کرد که آمران و عاملان جنایت هم شامل تمام کسانی می‌شود که در ارتکاب جنایت نقش داشته‌اند؛ از رهبر جمهوری اسلامی و دیگر سران حکومت گرفته تا پایین‌ترین رده‌هایی که در ارتکاب جنایت مشارکت داشته‌اند.

شیرین عبادی،‌ حقوقدان و برنده جایزه نوبل صلح هم در این پنل سخنرانی کرد و گفت که عدالت انتقالی «مجموعه اقدامات قضائی و غیرقضائی، برای عبور بدون خشونت و همچنین، طراحی آینده‌ای صلح‌آمیز، با ثبات و دموکراتیک و امکان توسعه پایدار، بدون امکان تولید یا بازتولید استبداد، در آینده است.»

او در بخشی از سخنانش انحلال سپاه پاسداران را یک ضرورت خواند.

او دراین‌باره گفت: «حذف و اصلاح نهادهایی که باعث نقض حقوق بشر شده‌اند، یکی دیگر از سازوکارهای عدالت انتقالی است. برای نمونه، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی باید منحل شود، چراکه وظیفه این نهاد، حفظ نظام جمهوری اسلامی است و هیچ ارتباطی به ایران ندارد. به عبارت دیگر، انحلال سپاه پاسداران، برای ایران، یک ضرورت است…»

پنل مقابله با اطلاعات نادرست

ششمین و آخرین پنل کنفرانس دو روزه به «مقابله با اطلاعات نادرست در دوران گذار» اختصاص داشت.

شهرام القاسی، استاد جامعه‌شناسی فرهنگ و ارتباطات، عمار ملکی، استادیار علوم سیاسی دانشگاه تیلبرگ هلند،‌ مولود حاجی‌زاده و رویا کریمی مجد،‌ دو روزنامه نگار در پنل مقابله با اطلاعات نادرست حضور داشتند.

آقای القاسی در بخشی از سخنانش بر ضرورت «سواد رسانه‌ای» تاکید کرد و گفت: «آنچه در رسانه‌های اجتماعی هست، بخشی کنترل حکومت است و بخشی قدرت انسان‌ها؛ برای تشخیص این‌ها، ما نیاز به سواد رسانه‌ای داریم.»

عمار ملکی تبلیغات سیاسی را از «ضرورت‌ها و لوازم دموکراسی» خواند اما تاکید کرد که «جایی که به حوزه‌ پروپاگاندا و جوسازی وارد می‌شود، خطرناک است.»

او مسائل مهم و قابل توجه در زمینه پروپاگاندا چه از سوی جمهوری اسلامی و چه از سوی اپوزیسیون را اینطور تقسیم کرد‌: «بزرگ‌نمایی و تمامیت‌خواهی،‌ وارونه‌کردن حقیقت و مصادره به مطلوب،‌ مثبت‌سازی و عادی‌سازی شر،‌ اتهام‌زنی، تهمت‌زنی و دروغ‌پراکنی.»

مولود حاجی‌زاده هم به جنبش «زن زندگی آزادی» اشاره کرد و اینکه چطور اطلاعات نادرست «در مواردی جنبش را متوقف و زمانی منحرف» کرده و نتیجه‌ی آن، «انتقال ناآگاهی و ناامیدی به جامعه و جایگزین کردن نامسئله به‌جای مسئله» بوده است.

رویا کریمی‌مجد، هم درباره اهمیت اطلاعات درست گفت: «زیرساخت گذار به دموکراسی براساس اطلاعات درست چیده می‌شود و در این مسیر، جامعه نیازمند نهادی است که مبنای خود را بر آموزش بگذارد: آموزش عمومی برای صحت‌سنجی خبرها».

کنفرانس «عدالت در دوران گذار؛ چالش‌ها و راهکارها»، سومین کنفرانس از مجموعه نشست‌های «گذار از استبداد به دموکراسی در ایران» است که پیشترسازمان حقوق بشر ایران آن را برگزار کرده است.

این سازمان می‌گوید که هدفش این است که از طریق گفت‌وگو میان شهروندان و متخصصان «با بررسی سناریوها و مدل‌های گوناگون گذار»، راه‌حل‌هایی را پیشنهاد کنند که «در مسیر گذار از جمهوری اسلامی حقوق‌بشر را برای همه مردم ایران تضمین کنند.»

پیام اخوان، وکیل بین المللی حقوق بشر، آرش سرکوهی، مشاور حقوق بشر پارلمان آلمان،‌ فرهاد ثابتان، استاد اقتصاد در دانشگاه ایالتی کالیفرنیا و فعال حقوق بشر،‌ محمد مقیمی، حقوق‌دان و وکیل دادگستری، رها بحرینی، حقوق‌دان و پژوهشگر سازمان عفو بین‌الملل،‌ شهرام خلدی، مدرس تاریخ و علوم سیاسی در دانشگاه واترلو کانادا و فرهاد ثابتان اقتصاددان، و مدر‌‌ّس اقتصاد در دانشگاه ایالتی کالیفرنیا؛ از دیگر کارشناسان حاضر در این کنفرانس دو روزه بودند.

تکراتو: گروه هکری بلک ریوارد هک اپلیکیشن هف هشتاد را برعهده گرفت. یکی از بهترین اپ‌های امور مالی چند ساعت است که دچار اختلال شده است.

اپلیکیشن‌های مالی ایرانی مانند هفت هشتاد، آپ، 724 و غیره ممکن است در برابر حملات هکری آسیب‌پذیر باشند. از ساعاتی پیش که بروز اختلالات در 780 رخ داده بود، گفته می‌شد که این مورد شاید مربوط به اختلال در شبکه باشد. اما حالا گروه هکری بلک ریوارد مدعی هک اپلیکیشن هف هشتاد شده است و ممکن است که این موضوع واقعیت داشته باشد.

هک اپلیکیشن هف هشتاد توسط گروه هکری بلک ریوارد

طی ساعات اخیر یک گروه هکری ادعا کرده است که اپلیکیشن هفت هشتاد (780) را هک کرده است؛ در همین حال برخی از کاربران فضای مجازی، پیغام‌های توهین‌آمیزی که در این اپلیکیشن منتشر شده است را بازنشر داده‌اند.

به نقل از سیتنا، گروه هکری بلک ریوارد در ادعایی اعلام کرد که اپلیکیشن هفت هشتاد (780) را هک کرده است. در همین حال برخی از کاربران فضای مجازی، پیغام‌های توهین‌آمیزی که در این اپلیکیشن منتشر شده است را بازنشر داده‌اند. اپلیکیشن هفت هشتاد هم در پیام ارسالی برای کاربران، بروز اختلال را تایید کرده است.

بی‌بی‌سی: سایت خبری بلومبرگ در گزارشی در مورد روابط آمریکا و ایران نوشته است که به نظر می‌رسد چندین ماه دیپلماسی محرمانه بین دولت‌های ایران و آمریکا باعث پیشرفت در مبادله زندانیان در برابر آزادی دارایی‌های مسدود شده و احتمالا تصمیم طرف ایرانی به کاهش سرعت غنی سازی شده است. در عین حال، شرایط بازار جهانی نفت نیز نوعی ترتیبات غیررسمی دوجانبه نفتی بین دو طرف را ایجاد کرده است.

در این گزارش آمده است که مقامات آمریکایی به طور خصوصی اعتراف کرده‌اند که به تدریج تحریم نفتی ایران را کاهش داده‌اند که نتیجه آن افزایش فروش نفت ایران به بالاترین سطح از زمان بازگشت تحریم‌ها در پنج سال پیش و بیشترین میزان فروش نفت به چین بوده است.

انگیزه مقامات آمریکایی این بوده که جاری شدن سیل نفت به بازار جهانی باعث کاهش بهای آن شود‌. براساس این گزارش، بهای شاخص نفت این هفته به زیر ۸۵ دلار رسید که باعث آرامش خاطر مصرف کنندگان و بانک‌های مرکزی کشورهای غربی شد در حالیکه جو بایدن امیدوار است که پایین ماندن بهای نفت به انتخاب مجدد او در سال آینده کمک کنند.

بلومبرگ می‌افزاید که اگرچه هیچیک از این دو کشور انتظار ندارد به‌زودی توافق اتمی برجام احیا شود، اما در هفته‌های اخیر در زمینه تبادل احتمالی زندانیان در برابر انتقال ۶ میلیارد دلار عایدی مسدود شده نفتی ایران در کره جنوبی توافقی صورت گرفته و گزارش‌هایی نیز وجود دارد حاکی از اینکه ایران هم به طور قابل توجهی سرعت غنی‌سازی اورانیوم به درجه خلوص قابل استفاده در تسلیحات اتمی را کاهش داده است.

در ادامه این گزارش آمده است که سخنگوی وزارت خارجه آمریکا همچنان تاکید دارد که ایالات متحده به اجرای تحریم‌های نفتی و غیرنفتی ادامه می‌دهد و به نظر می‌رسد که این تحریم‌ها در مورد واردات نفتی توسط کره جنوبی، ژاپن و کشورهای دیگر اعمال می‌شود اما در مورد چین، نوعی نرمش مشاهده می‌شود. چین نیز با استفاده از تخفیف قابل توجه قیمت نفت ایران، به ذخیره‌سازی نفت ادامه می‌دهد.

ناظران بازار نفتی تخمین می‌زنند که صادرات نفتی ایران به چین احتمالا به حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز رسیده که بالاترین میزان در دهه گذشته است. همچنین، بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی در پاریس، تولید نفت ایران در ماه ژوئیه به ۳ میلیون بشکه در روز رسید که بالاترین سطح از سال ۲۰۱۸ است.

به نوشته بلومبرگ، از آنجا که تاسیسات نفتی ایران توانایی تولید بیش از ۳.۸ میلیون بشکه در روز را ندارد، حتی در صورت لغو تحریم‌ها هم این کشور قادر به دستیابی به سطح تولید بسیار بالاتر از میزان فعلی نخواهد بود.

البته براساس تخمین‌ها، ایران در حال حاضر ۸۰ میلیون بشکه نفت را روی دریا یا خشکی انبار کرده و بخشی از صادرات نفت از این محل صورت می‌گیرد. ماه گذشته در مجموع ۱۶ میلیون بشکه نفت از این انبارها خارج شد. به این ترتیب، بهره‌برداری از شرایط فعلی وابسته به این است که ذخایر چه مدتی دوام خواهد آورد.

در این گزارش آمده است که تلاش ایران برای افزایش صادرات نفت در زمانی مساعد صورت نمی‌گیرد زیرا اقتصاد چین با کاهش رشد مواجه است و ادامه صادرات نفت ایران به وضعیت اقتصادی چین بستگی خواهد داشت.

ایران همچنین با مشکلاتی در زمینه بانکی و بیمه و همچنین حمل و نقل دریایی مواجه است.

در نتیجه، دریافت عواید حاصل از فروش نفت برای ایران مشکل است و همزمان، عدم علاقمندی خارجیان به سرمایه‌گذاری در صنایع نفتی، افزایش ظرفیت تولید را دشوار می‌کند. علاوه بر این، ادامه صادرات نفتی به توانایی ایران به دسترسی به تعداد کافی نفتکش بستگی دارد.

ایران در حال حاضر عمدتا از نفتکش‌های خود برای این منظور استفاده می‌کند که معمولا کشتی‌های کوچک و فرسوده و فاقد بیمه دریایی هستند و برای افزایش صادرات باید به نفتکش‌هایی دسترسی داشته باشد که آماده پذیرش ریسک حمل محموله‌هایی باشند که رسما تحت تحریم آمریکاست. مشکل دیگر این است روسیه هم که با تحریم غرب مواجه است، ناگزیر است به همین قبیل کشتی‌های روی آورد.

بلومبرگ به نقل از یک کارشناس حمل و نقل دریایی گفته است: اگر قرار به افزایش صادرات نفت ایران باشد، آیا تانکرهای کافی آماده برای جابجایی نفت هر دو کشور در دسترس خواهد بود.

صدای آمریکا: با ادامه بازداشت شهروندان خارجی به ویژه آمریکایی از سوی جمهوری اسلامی ایران، کنگره آمریکا ممکن است طرح اجرای ممنوعیت سفر به ایران را بررسی کند.

مایک ترنر، رئیس کمیته اطلاعات مجلس نمایندگان آمریکا، روز یکشنبه در شبکه تلویزیونی سی‌بی‌اس گفت که کنگره باید طرح ممنوعیت سفر به ایران را بررسی کند.

شماری از شهروندان آمریکایی ایرانی‌تبار همه‌ساله و به رغم هشدارهای پیشین دولت جو بایدن، رئیس جمهوری دموکرات آمریکا، به ایران سفر می‌کنند و با خطر بازداشت خودسرانه و آزار و اذیت از سوی مقامات جمهوری اسلامی ایرانی مواجه هستند.

سخنان این عضو کنگره آمریکا پس از آن بیان می‌شود که بر اساس گزارش‌های منتشر شده که جزئیات آن به تایید مقامات دولت بایدن نرسیده است، جمهوری اسلامی در قبال دریافت حدود ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدود شده خود در کره جنوبی، پنج شهروند آمریکایی را آزاد می‌کند.

نام شماری از این افراد گزارش نشده است اما بقیه کسانی که نامشان منتشر شده ایرانی‌تبار هستد و مدت‌های طولانی پس از سفر به ایران در بازداشت بوده‌اند.

بسیاری از کارشناسان می‌گویند جمهوری اسلامی برای رسیدن به مقاصد سیاسی خود از جمله دسترسی به پول‌های بلوکه شده، افراد بی‌گناه نظیر مسافرانی را که برای دیدار با خانواده خود به ایران سفر می‌کنند بازداشت می‌کند و با این کار عملا یک گروگان‌گیر بین‌المللی است.

به نوشته نشریه هیل، زمانی که مارگارت برنان، مجری سی‌بی‌اس از مایک ترنر، نماینده جمهوری‌خواه ایالت اوهایو در مجلس نمایندگان آمریکا، پرسید که آیا کنگره باید طرحی را برای ممنوعیت سفر از آمریکا به ایران اجرا کند، ترنر پاسخ داد که ممنوعیت سفر باید در کنگره آمریکا بررسی شود.

ترنر گفت فکر می‌کند که چنین طرحی «قطعا باید در نظر گرفته شود.»

او گفت یکی از اعضای خانواده یکی از بازداشت‌شدگان در ایران پیام «فوق‌العاده مهمی» دارد که «مردم نباید به ایران بروند.»

مایک ترنر گفت که او از توافق دیپلماتیک و مذاکرات گسترده‌تر بین آمریکا و ایران حمایت خواهد کرد که بتواند در نهایت توسعه برنامه هسته‌ای ایران را متوقف می‌کند.

پیشنهاد بررسی احتمالی ممنوعیت سفر به ایران در کنگره آمریکا بی‌اساس نیست. در تاریخ ۸ فوریه ۱۹۶۳ دولت آمریکا سفر به کوبا را ممنوع کرد و همه تراکنش‌های تجاری و مالی با کوبا را برای شهروندان آمریکایی غیرقانونی اعلام کرد. در سال ۲۰۰۹ دولت باراک اوباما برخی از این محدودیت‌ها را لغو کرد.

• هشدارهای پیشین دولت آمریکا در مورد سفر به ایران

مقامات دولت بایدن بارها نسبت به سفر شهروندان خارجی به ایران به ویژه کسانی که تابعیت ایرانی هم دارند، هشدار داده‌اند. آنها با توجه به سابقه جمهوری اسلامی گفته‌اند که سفر به ایران برای آنها خطرناک است. مقامات جمهوری اسلامی اما با وجود اینکه افراد بسیاری را بازداشت کرده‌اند و آنها را طی معامله‌های مختلف با دولت های خارجی آزاد کرده‌اند، اتهام گروگان‌گیری را رد می‌کنند.

در برخی موارد، افراد بازداشت شده نظیر نزار زاکا، شهروند لبنانی-آمریکایی، با دعوت مقامات جمهوری اسلامی به ایران سفر کرده بودند.

در آمریکا معامله احتمالی بر سر آزادی شهروندان آمریکایی با انتقاداتی همراه شده است. شماری از منتقدان ضمن استقبال از بازگردادن آنها به آمریکا می‌گویند نباید با دادن پول به جمهوری اسلامی، آیت‌الله‌های حاکم در ایران را به گروگان‌گیری تشویق کرد. اما جان کربی، یک سخنگوی کاخ سفید، اخیرا به سی‌ان‌ان گفت در حالی که نمی‌تواند وارد جزئیات مذاکرات شود، در هر مذاکره‌ای یک داد و ستد جریان دارد. منتقدان دولت بایدن می‌گویند باید از ابزارهای دیگری برای بازگرداندن شهروندان به آمریکا استفاده شود. برخی از کارشناسان نیز از اینکه برخی شهروندان با نادیده گرفتن هشدارها به ایران سفرهای «غیر ضروری» می‌کنند، انتقاد کرده‌اند.

هفته گذشته آنتونی بلینکن وزیر امور خارجه آمریکا پیشرفت مثبت در توافق مبادله زندانیان را تایید کرد و گفت که این گونه تلاش‌های دیپلماتیک، «اراده مقابله» با «اقدامات بی‌ثبات کننده» جمهوری اسلامی در منطقه را «کاهش» نمی‌دهد.

او همچنین بر اهمیت اولویت دادن به رفاه و امنیت شهروندان آمریکایی در سراسر جهان تاکید و بر تعهد دولت برای حل و فصل موارد بازداشت غیرقانونی تاکید کرد.

آنتونی بلینکن تصریح کرد که تلاش برای بازگرداندن این آمریکایی‌ها به خانه منجر به «رفع هیچ‌گونه تحریمی» برای ایران نخواهد شد.

وزیر خارجه آمریکا گفت در صورت پیگیری چنین تلاش‌هایی، منابع مالی خود ایران صرفا برای «اهداف بشردوستانه» در حساب‌های «محدود و همسو» با «معافیت‌های تحریمی موجود» و برای «اقلام غیرتحریمی» استفاده می‌شود.

• «الکساندر و ویلیام و جوزف و جان و کاترین» و تاکید بر «سیاست گروگان‌گیری»

در ایران نیز برخی از منتقدان دولت ابراهیم رئیسی، رئیس جمهوری اسلامی، به طعنه اشاره کرده‌اند که دولت ایران در ازای آزاد کردن ایرانی‌ها از کشورهای خارجی امتیاز و پول گرفته است.

محمد علی ابطحی، از مقامات دولت محمد خاتمی در شبکه‌های اجتماعی نوشته است :‌«چرا تو زندانیای آمریکایی که آزاد‌ کردند الکساندر و ویلیام و جوزف و جان و کاترین اینا نیستند. برای آزاد کردن ایرانی‌های خودمان و پس فرستادنشون به خارج پول گرفتیم یعنی؟»

این سخنان واکنش تندورهای حامی و نزدیک علی‌ خامنه‌ای و سپاه را در پی داشت. از جمله عبدالله گنجی، که نوشته است «سفارش کنید کسانی را بفرستند که نامشان انگلیسی باشد.» به عبارت دیگر، تاکیدی دوباره که جمهوری اسلامی به «سیاست گروگان‌گیری» برای کسب امتیاز از کشورهای خارجی ادامه خواهد داد.

• خروج از زندان و انتقال به بازداشت خانگی

هفته گذشته در یک تحول مهم «در مسیر آزادی» پنج آمریکایی در زندان‌های جمهوری اسلامی، آنها به بازداشت خانگی «در یک هتل در تهران» منتقل شدند که به نظر می‌رسد «گامی به‌ پیش» در «توافق مبادله گروگان‌ها» بین ایالات متحده و ایران به شمار آید.

سیامک نمازی، عماد شرقی، مراد طاهباز سه نفر از این پنج نفر هستند که نام دو نفر دیگر به خواسته خانواده‌های آنها «ناشناس» باقی مانده است.

پیشتر در پی تبادل اسدالله اسدی، دیپلمات جمهوری اسلامی با یک امدادگر بلژیکی، شاهزاده رضا پهلوی هم در توییتی این گونه اقدامات را موجب تشویق جمهوری اسلامی به گروگان‌گیری و اقدامات تروریستی بیشتر خواند.

اولیویه وندکستله، امدادگر بلژیکی در بهمن‌ماه ۱۴۰۰ در جمهوری اسلامی بازداشت شد و به اتهام «جاسوسی» به «۴۰ سال» زندان محکوم شده بود. اسدالله اسدی قبل به اتهامات مرتبط با یک بمب‌گذاری ناموفق در فرانسه، محکوم و در بلژیک زندانی شده بود.

در طول عمر جمهوری اسلامی، به جایگاه و شهرت گردشگری ایران به خاطر اقدامات حکومت از جمله بازداشت شهروندان خارجی، تحمیل حجاب، و همچنین اقدامات خودسرانه ماموران و عدم دسترسی کنسولی به بازداشت‌شدگان خارجی، به شدت آسیب وارد شده است.

صدای آمریکا: در یک تحول مهم «در مسیر آزادی» پنج آمریکایی دوتابعیتی بازداشت شده در زندان‌های جمهوری اسلامی روز پنج‌شنبه به بازداشت خانگی در یک هتل منتقل شدند که به نظر می‌رسد «گامی به‌ پیش» در «توافق مبادله گروگان‌ها» بین ایالات متحده و ایران به شمار آید.

بنا‌بر گزارشهای تاییدنشده، این توافقنامه شامل مقرراتی برای آزادی احتمالی سرمایه‌های مسدود شده جمهوری اسلامی به مبلغ ۶ میلیارد دلار و بازگرداندن پنج زندانی دوتابعیتی است که در زندان‌های ایران نگهداری می‌شوند.

از میان این پنج ایرانی آمریکایی دوتابعیتی، سیامک نمازی، عماد شرقی، مراد طاهباز و «نفر چهارم ناشناس» از زندان «اوین» تهران به بازداشت خانگی منتقل شده‌اند که کاخ سفید این خبر را تایید کرده است.

همچنین به گفته منابع آگاه از مذاکرات، «پنجمین دوتابعیتی» که هویتش آشکار نشده است، پیش‌تر در بازداشت خانگی بوده است.

آدرین واتسون، سخنگوی شورای امنیت ملی کاخ سفید، خبر انتقال «پنج زندانی» آمریکایی ایرانی از زندان اوین به حبس خانگی را «گامی امیدوارکننده» خواند.

او ضمن ذکر نام‌های سیامک نمازی، مراد طاهباز و عماد شرقی گفت: «دو آمریکایی دیگر هم که اصلا نباید بازداشت می‌شدند، فعلا ترجیح می‌دهند هویت‌شان ناشناس بماند.»

آدرین واتسون با تاکید بر این که دولت جو بایدن همچنان از نزدیک، شرایط آنها را رصد می‌کند افزود: «البته تا بازگشت همه آنها به ایالات متحده آرام نخواهیم گرفت.»

سخنگوی شورای امنیت ملی کاخ سفید با اشاره به تداوم مذاکرات «ظریف و حساس» برای آزادی نهایی این شهروندان آمریکایی، از ارائه جزئیات درباره وضعیت آنها در حبس خانگی و یا تلاش‌های دولت بایدن برای تضمین آزادی‌شان خودداری کرد.

همزمان شبکه خبری سی‌ان‌ان، به نقل از یک منبع آگاه، درباره توافق جمهوری اسلامی و آمریکا مبنی بر آزادی زندانیان گفت که چارچوب «مبادله زندانیان دوتابعیتی» از «مذاکرات توافق هسته‌ای» مجزا است.

کریستین امانپور، گزارشگر ارشد سی‌ان‌ان روز پنجشنبه در یک گزارش خبری به نقل از یک «منبع آگاه» تاکید کرد گفت‌وگوها بر سر آزادی زندانیان آمریکایی، جدا از مذاکرات بر سر برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی است اما آزادی نهایی آمریکایی‌ها، «شاید بتواند به تسهیل مذاکرات در دیگر حوزه‌ها نیز کمک کند.»

گزارشگر ارشد سی‌ان‌ان همچنین تصریح کرد که این ۶ میلیارد دلار، «متعلق به ایران» و در واقع «بدهی پیشین کره‌جنوبی به ایران» بوده و «پول آمریکایی» نیست.

از سوی دیگر، شبکه خبری الجزیره قطر در «خبری فوری» به نقل از جان کربی، هماهنگ کننده ارتباطات راهبردی شورای امنیت ملی کاخ سفید اعلام کرد که «پولهای آزاد شده ایران از کره جنوبی در حسابی در قطر نگهداری و تنها برای خریدهای بشردوستانه هزینه خواهد شد.»

ساعتی بعد شماری از رسانه‌ها اعلام کردند این رقم با موافقت آمریکا به حسابی در کشور قطر واریز می‌شود و جمهوری اسلامی حق هزینه‌کرد آن را به جز برای «خریدهای بشردوستانه» آنهم با نظارت کشور قطر، نخواهد داشت.

بدین ترتیب «توافق مبادله گروگان‌ها» نقشه‌راهی را ترسیم می‌کند تا وجوه ۶ میلیارد دلاری متعلق به ایران که قبلا در یک حساب در کره‌جنوبی مسدود شده بود، فقط برای «کالاهای ضروری»، «غذا و دارو»، «اقلام غیر تحریمی» و «کارهای بشردوستانه» استفاده شود.

در این حال، محمد جمشیدی، معاون سیاسی ابراهیم رئیسی، رئیس جمهوری اسلامی ایران، روز جمعه در توییتی نوشت: «فرایند آزادسازی کل دارایی‌های ایران در کره جنوبی نیز آغاز شده است. تا زمان انتقال کامل پول‌ها، زندانیان مدنظر آمریکا همچنان در ایران باقی می‌مانند.»

همزمان با تایید تماس بین وزارت امور خارجه آمریکا و پنج زندانی دوتابعیتی، آنتونی بلینکن «تاکید کرد» که جمهوری اسلامی هیچ‌گونه «تخفیفی در تحریم‌ها» به ازای آزادی پنج زندانی دوتابعیتی دریافت نخواهد کرد.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، آنتونی بلینکن در پاسخ به پرسشی درباره فرایند آزادی زندانیان دوتابعیتی در بند و «آزادسازی ۶ میلیارد دلار وجوه بلوکه شده ایران» به خبرنگاران گفت: «جمهوری اسلامی هیچ‌گونه تخفیف تحریمی به ازای آزادی پنج آمریکایی دریافت نخواهد کرد.»

آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا، با ابراز خوشحالی از اینکه دوتابعیتی‌ها از زندان خارج شده‌اند گفت: «اما می‌خواهیم مطمئن شویم که ما این روند را تکمیل کرده و آنها را به خانه نزد خانواده‌هایشان بازمی‌گردانیم.»

وزیر خارجه آمریکا همچنین به خبرنگار سی‌ان‌ان گفت که به غیر از گروه پنج‌نفره‌ای که اکنون به بازداشت خانگی منتقل شده‌اند، از شهروندان آمریکایی یا ایرانیانی با «اقامت دائم» که در ایران با بازداشت غیرقانونی مواجه هستند، اطلاعی ندارد.

همچنین آنتونی بلینکن متذکر شد که مذاکرات درباره «زندانیان دو تابعیتی» از بحث در مورد «برنامه هسته‌ای» جدا است، اگرچه آزادی آنها به طور بالقوه می‌تواند به «مذاکرات دیپلماتیک گسترده‌تر» نیز کمک کند.

ناظران امور ایران می‌گویند که جمهوری اسلامی با بازداشت شهروندان کشورهای دیگر، به ویژه دوتابعیتی‌ها، قصد دارد از آنها برای چانه‌زنی‌ در روابط خود با دیگر کشورها استفاده کند و در عمل، آنها را با اتهامات دروغین به گروگان می‌گیرد.

بسیاری از کشورهای غربی از جمله مقامات ایالات متحده بارها به شهروندان دو تابعیتی هشدار داده‌اند که با توجه به اقدامات جمهوری اسلامی، سفر به ایران مخاطره‌آمیز است و از آنها خواسته‌اند با سفر به ایران، حتی برای دید و بازدیدهای خانوادگی، خود را به خطر نیندازند.

رادیوفردا: یک روز پس از اعلام معامله میان دولت آمریکا و جمهوری اسلامی ایران بر سر مبادله زندانی میان دو کشور، مقام‌های ارشد اسرائیلی در گفت‌وگو با روزنامه نیویورک تایمز خبر از این دادند که این معامله بخشی از «تفاهم‌های گسترده» است.

دو مقام ارشد امنیتی در اسرائیل که نخواسته‌اند نام‌شان فاش شود، به روزنامه نیویورک‌تایمز گفته‌اند که در چارچوب «تفاهم‌های گسترده‌‌تر» که به صورت «غیرمستقیم» میان ایران و آمریکا حاصل شده، فعالیت هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران «محدود» و حملات نیروهای نیابتی وابسته به تهران به نیروهای آمریکایی حاضر در منطقه «متوقف خواهد شد».

به نوشته نیویورک‌تایمز در روز جمعه ۲۰ مرداد، این مقام‌های اسرائیلی افزوده‌اند که این «تفاهم‌های گسترده‌تر» در مذاکرات غیرمستقیم با میانجی‌گری سلطان‌نشین عُمان حاصل شده است.

روز پنج‌شنبه ۱۹ مرداد، از یک‌ سو وزیر خارجه و سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، و از سوی دیگر وزارت خارجه ایران، گزارش‌های نیویورک‌تایمز و شبکه سی‌ان‌ان را تأیید کردند؛ گزارش‌هایی از این که ایران در برابر آزادی پنج زندانی دوتابعیتی و رهایی چند ایرانی از زندان‌های آمریکا، شش میلیارد دلار از پول نفت خود را که از سال‌ها پیش نزد بانک‌های کره جنوبی مسدود شده، دریافت خواهد کرد.

آنتونی بلینکن، وزیر خارجه، گفت آزادی این پنج تن «یک گام مثبت است» و «ما با آن‌ها پس از خروج از زندان گفت‌وگو کردیم» اما افزود: «ما تنها در ابتدای این روند هستیم و بازگشت آن‌ها به خانه (در آمریکا) هنوز مستلزم کار زیادی است».

آقای بلینکن همچنین تأکید کرد که «آمریکا به اجرای تمامی تحریم‌ها ادامه خواهد داد و ایران هیچ تخفیفی دریافت نخواهد کرد».

در مقابل محمد جمشیدی، معاون امور سیاسی دفتر ابراهیم رئیسی رئیس‌جمهور ایران، روز ۲۰ مرداد در توئیتر خود نوشت: «تا زمان انتقال کامل پول‌ها، زندانیان مدنظر آمریکا همچنان در ایران باقی خواهند ماند».

همزمان بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، که در گذشته به هر توافق احتمالی میان آمریکا و ایران شدیداً اعتراض می‌کرد، هنوز به تحول جدید بین واشینگتن و تهران واکنشی نشان نداده است. رسانه‌های اسرائیل گزارش داده‌اند که آقای نتانیاهو در روزهای جاری در «استراحت» و «تعطیلی تابستانی» در کشورش به سر می‌برد.

آقای نتانیاهو ماه گذشته به رسانه‎‌های آمریکا گفته بود که ممکن است «یک تفاهم جزئی» بین آمریکا و ایران در جریان باشد که برای دولت او قابل تحمل است. او هفته گذشته اما تأیید کرد که پشت پرده با دولت جو بایدن برای پیشبرد توافق عادی‌سازی رابطه با عربستان سعودی کار می‌کند.

رسانه‌های اسرائیل نوشته بودند که دولت نتانیاهو به عربستان پیام داده که بهتر است توافق با اسرائیل را تا زمانی که دولت جو بایدن در واشینگتن برسر کار است، بپذیرد و منتظر روی کار آمدن احتمالی یک دولت جمهوری‌خواه در نتیجه انتخابات پاییز سال آینده آمریکا نباشد.

احتمال می‌رود که کوشش دولت بایدن برای توافق بین اسرائیل و عربستان، امری که بنیامین نتانیاهو آن را هدف شماره یک خود پس از بازگشت به قدرت عنوان کرده بود، دلیل سکوت نسبی دولت اسرائیل و نخست‌وزیر آن در قبال تفاهم جاری بین آمریکا و ایران باشد.

به نوشته تایمز اسرائیل در روز ۲۰ مرداد، برخی از قانون‌گذاران دموکرات آمریکایی که در حال حاضر در سفر به اسرائیل به سر می‌برند، از نیت دولت جو بایدن برای کوشش جهت عملی شدن توافق عادی‌سازی رابطه اسرائیل و عربستان به عنوان «دادن هدیه» به بنیامین نتانیاهو سخن گفتند، ولی زمان انجام آن را نظر به وضعیت جاری اسرائیلی، مناسب ندانستند.

در این میان، مقامات ارشد امنیتی اسرائیل به نیویورک‌ تایمز گفته‌اند که ایران در تفاهم غیررسمی تازه با آمریکا پذیرفته که غنی‌سازی اورانیوم را به سطح ۶۰ درصد محدود کند و اجازه ندهد که شبه‌نظامیان زیر حمایت تهران به نظامیان آمریکایی در خاک سوریه و عراق حمله کنند.

یکی از مقامات اسرائیلی که نیویورک‌تایمز با او مصاحبه کرده، با اشاره به نیاز روسیه به دریافت کمک نظامی بیشتر از ایران در جریان ادامه جنگ مسکو در اوکراین، به طور تلویحی به درخواست آمریکا از ایران برای قطع تجهیز روسیه به پهپادهای ساخت ایران، به عنوان بخش احتمالی از تفاهم‌های تازه آمریکا با ایران اشاره کرده است.

به نوشته نیویورک تایمز، یک مقام ارشد در ارتش آمریکا تأیید کرد که کاهش فعالیت شبه‌نظامیان مرتبط با ایران علیه نظامیان آمریکا ممکن است مطرح باشد.

گام‌های اولیه در راه اجرای تفاهم تازه میان آمریکا و ایران در حالی برداشته شده که منطقه در دوره اخیر شاهد تنش‌های دریایی بود. پس از تعقیب و توقیف شماری از کشتی‌های غیرنظامی به دست نیروی دریایی سپاه، آمریکا ماه گذشته جنگنده‌های پیشرفته‌تر خود را برای نظارت بر خطوط کشتی‌رانی در خلیج فارس در منطقه مستقر کرد و هفته گذشته نیز دو ناو جنگی را با بیش از سه هزار سرباز به دریای سرخ اعزام کرد.

دولت اسرائیل گزارش نیویورک تایمز از اظهارات مقامات ارشد دفاعی این کشور درباره «معامله تهران- واشینگتن به عنوان بخشی از تفاهم‌های گسترده‌تر» را رد نکرده است.

با استفاده از گزارش‌های نیویورک‌تایمز، تایمز اسرائیل، یدیعوت آحرونوت، شبکه کان، و رادیوفردا/ ف. ر./ف.دو/م.ا.

رادیوفرانسه: لوموند : “حکومت ایران در معرض موج تازه‌ای از اعتراض‌های اقتصادی و اجتماعی مردم قرار گرفته است. مردم به شدت از بی تفاوتی رهبران و سقوط سطح زندگی شان خشمگین هستند، در حالی که آقازاده ها از کلیه امتیازات و رانت‌ها برخوردارند. خشم مردم، به گزارش لوموند، آتش زیر خاکستر است.”

غزل گلشیری، خبرنگار روزنامۀ لوموند، در گزارشی در این نشریه ضمن اشاره به نرخ تورم پنجاه درصدی در ایران در ماه مارس گذشته گفته است که این نرخ از تورم حالا دیگر کمر طبقۀ متوسط را نیز خم کرده و وضعیت مسکن و معیشت آن را وخیم‌تر از پیش ساخته است.

غزل گلشیری نوشته است که افزایش بی‌سابقۀ کرایه‌خانه‌ها در هفته‌های گذشته بعضاً زوج های دارای فرزندان را نیز مجبور کرده که به خانه‌های پدران و مادران خود بازگردند.

لوموند به نقل از مرکز آمار ایران نوشته است که در پائیز گذشته کرایه‌خانه‌ها نسبت به دورۀ مشابه سال قبل ٤٦ درصد افزایش داشته و بر اساس داده‌های رسمی آهنگ تورم طی همین دوره تقریباً به پنجاه درصد یا دقیقاً ٤٩٫٧ درصد رسیده است.

لوموند می‌نویسد : اگر چه ایران وارد دورۀ “ابرتورم” نشده است یعنی دوره‌ای که تورم طی یک دورۀ پنج سالۀ متوالی به بیش از ۵٠ درصد برسد، اما، رسیدن نرخ تورم به بیش از ٤٠ درصد طی پنج سال گذشته خود پدیده‌ای تازه است و اگر راه حلی برای آن طی دو، سه سال آینده جستجو نشود کشور وارد دورۀ “ابرتورم” خواهد شد.

به گفتۀ غزل گلشیری، کاهش ارزش ریال در مقابل ارزهای معتبر خارجی و افزایش چهل درصدی بهای مواد غذایی رفتار غذایی ایرانیان را بسیار تغییر داده است. از این پس، به نوشتۀ لوموند، حتا اعضای طبقۀ متوسط نیز ناچار شده‌اند گوشت و میوه و مواد لبنی را از سبد مواد غذایی خود حذف کنند.

لوموند در ادامه افزوده است که مسبب این وضع دولت رئیسی است که برای پر کردن صندوق‌های خالی خود به رشد بهای ارزهای خارجی به ویژه دلار و یورو در مقابل ریال دامن زده است. لوموند افزوده است که افزایش دستمزد کارمندان بدون تناسب با افزایش نرخ تورم بخش‌های گسترده‌ای از جامعه را فقیر کرده است و همزمان منابع مربوط به خرید دارو و کمک به اقشار ضعیف جامعه نیز شدیداً کاهش یافته‌اند.

غزل گلشیری در پایان مطلب خود نوشته است : در حالی که حکومت ایران با راه‌اندازی دوبارۀ گشت ارشاد حاضر نیست کمترین نرمشی در زمینۀ رعایت آزادی‌های فردی از خود نشان بدهد، کل نظام مستقر در معرض موج تازه‌ای از اعتراض‌های اقتصادی و اجتماعی مردم قرار گرفته است. یک هنرپیشۀ ساکن تهران به لوموند گفته است که مردم به شدت از بی تفاوتی رهبران و سقوط سطح زندگی شان خشمگین هستند، در حالی که آقازاده ها از کلیه امتیازات و رانت‌ها برخوردارند. خشم مردم، به گفتۀ همین منبع، آتش زیر خاکستر است.

در این حال، محسن پیرهادی، نایب رئیس کمیسیون تلفیق مجلس شورای اسلامی هشدار داد که جمعیت زیر خط فقر ایران به مرز ۲۸ میلیون نفر رسیده و همین نه فقط افزایش آسیب های اجتماعی، بلکه زنانه‌تر شدن این آسیب ها را در پی داشته است.

در خرداد ماه گذشته، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی اعلام کرد که در فاصلۀ یک دهه حدود یازده میلیون نفر به جمعیت فقیر ایران افزوده شده است به طوری که افزایش تورم و همچنین افزایش کرایه خانه‌ها و قیمت اقلام خوراکی بیش از گذشته طبقۀ متوسط ایران را به سمت حاشیه‌نشینی و سکونت در شهرهای مجاور سوق داده است.

در زمستان گذشته، فرشاد مؤمنی، اقتصاددان در ایران، هشدار داده بود که در نتیجۀ فقر فزاینده حدود ۳۰ درصد جمعیت ۱۸ تا ۲۴ سالۀ ایران اکنون فاقد تحصیلات متوسطه دوم و حدود ۵۶ درصد جمعیت نیز فاقد تحصیلات کامل متوسطه هستند.

رادیوفردا: بررسی‌های رادیوفردا از جریان ورود و خروج پول در بازار سرمایه نشان می‌دهد که از زمان سقوط تاریخی بورس تهران بیش از ۳۰ هزار میلیارد تومان پول در ۵۰ روز گذشته از این بازار خارج شده است.

در این ۵۰ روز، بورس اوراق بهادار تهران یکسره ریزشی بوده است و مجموع روزهایی که شاخص بورس مثبت بوده، به‌سختی به تعداد انگشتان یک دست می‌رسد.

بعد از سقوط ۱۲۵ واحد از ارتفاع شاخص در ۱۷ اردیبهشت که به «دوشنبه سیاه» بورس تهران مشهور شد، خروج پول از بورس تقریباً بدون وقفه ادامه داشته است.

فعالان بازار سرمایه و مدیران بسیاری از شرکت‌های خصوصی تا زمان افشای مصوبه دولت مبنی بر افزایش نرخ گازِ مصرفی صنایع از دلایل ریزش پیاپی شاخص اظهار بی‌اطلاعی می‌کردند. آن‌ها زمانی از دلیل پشت‌پردهٔ ریزش‌های سریالی بورس مطلع شدند که نامهٔ منتسب به محمد مخبر، معاون اول رئیس‌جمهور، به شرکت‌ها رسانه‌ای شد و پرده از تصمیم پنهانی دولت دربارهٔ افزایش قیمت گاز صنایع و پتروشیمی‌ها برداشت.

از آن روز تاکنون خروج پول از بازار سرمایه بی‌وقفه ادامه دارد. حقیقی‌ها (سهام‌داران خرد که به طور مستقل در بازار بورس فعال‌اند) در تلاش‌اند تا باقی‌ماندهٔ سرمایهٔ خود را از این بازار خارج کنند تا بیشتر از این زیان نبینند.

نمودار زیر وضعیت بی‌سابقهٔ بازار بورس را در ۵۰ روز اخیر نشان می‌دهد.

ظهور یقه‌سفیدهای جدید

دولت «رانتیر» (رانتخوار یا تحصیلدار) اصطلاحی است که برای دولت‌هایی مشابه دولت جمهوری‌ اسلامی به کار می‌رود؛ دولتی که از منابع مستقل مالی به‌جز مالیات جامعه برخوردار باشد و با استقلال بیشتری بتواند سیاست‌ها و خواست‌های دولتی را به اجرا بگذارد.

در چهار دههٔ گذشته دولت رانتیر برای گروه‌های خاص رانت ایجاد کرده است که حاصل تولید این رانت‌ها افزایش شکاف طبقاتی و یک‌شبه پول‌دار شدن گروهی موسوم به «یقه‌سفیدها» در اقتصاد ایران است که طبقه‌ای نوظهور تشکیل داده‌ و در همهٔ حوزه‌های اقتصادی ریشه دوانده‌اند.

این گروه نوظهور با نزدیکی به مراکز قدرت یا خود پشت پردهٔ جریان‌های فساد در اقتصاد هستند و یا به‌صورت مستقیم رانت اقتصادی برای زیرمجموعه‌های خود ایجاد می‌کنند.

تصمیم پنهانی‌ای که ۱۷ اردیبهشت امسال دولت برای افزایش نرخ گاز مصرفی صنایع گرفت، نمونهٔ روشنی از رانت و فسادی است که سرمایه‌های بسیاری از سهامداران خرد را از بین برد.

نمونهٔ این اتفاق در ۳۱ مرداد ۱۳۹۹ هم افتاده بود؛ زمانی که شاخص بورس تهران با ریزش ۵۱ هزار واحدی سرمایه‌های بسیاری از سهامداران خرد را از بین برد. این ریزش با خروج سهامداران حقوقی وابسته به دولت از بازار اتفاق افتاد و بعدها مشخص شد که تبلیغات دولت حسن روحانی برای تشویق مردم در جهت سرمایه‌گذاری در بورس به‌قصد جمع‌آوری نقدینگی برای جبران کسری بودجه دولت بوده است.

در پشت صحنهٔ هر تصمیم اقتصادی که بازارها را به هم می‌ریزد، همیشه یک گروه از «یقه‌سفیدها»ی نوظهور در حال شکل گرفتن هستند؛ درست مثل آن‌چه اردیبهشت ماه امسال رخ داد و دوشنبه سیاه بورس تهران را رقم زد.

پول داغ کجا می‌رود؟

بررسی جریان ورود و خروج پول طی ۵۰ روز گذشته از بورس نشان می‌دهد که ۳۰ هزار میلیارد تومان پول داغ در ۵۰ روز گذشته از بازار سرمایه خارج شده است؛ پولی که راهی هر بازاری که بشود، می‌تواند آن را دچار تلاطم کند.

هرچند در یک ماه اخیر دلار به‌نسبت در مسیر کاهشی قرار داشته و در کانال ۴۸ تا ۵۰ هزار تومان در نوسان بوده است، با این حال تحلیلگران بر این باورند که این نوسان موقت خواهد بود و بازار مترصد یک خبر سیاسی یا تصمیم اقتصادی از سوی دولت است تا به‌سرعت جریان پول را به آن سو هدایت کند.

علاوه‌بر ۳۰ هزار میلیارد تومانِ خارج‌شده از بورس، چاپ پول هم بدون وقفه ادامه دارد. براساس آمارهای بانک مرکزی، در سه ماه نخست امسال نقدینگی ۳.۹ درصد رشد کرده است.

آخرین آمار حجم نقدینگی مربوط به پایان اردیبهشت ماه است که شش هزار و۴۶۸ هزار میلیارد تومان اعلام شد. با احتساب ۱۳۹ هزار میلیارد تومان تسهیلات پرداختی در خرداد ماه طبق آمار بانک مرکزی، می‌توان انتظار داشت که حجم نقدینگی در ایران به بیش از شش هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان در پایان خرداد رسیده باشد.

نقدینگی یکی از عوامل مهم تورم محسوب می‌شود. طبق «نظریهٔ‌ مقداری پول»، در شرایطی که میزان فعالیت‌های اقتصادی و سرعت گردش پول ثابت بماند، این شرایط می‌تواند به تورم منجر شود. میانگین تورم در سه ماه گذشته بالاتر از ۵۰ درصد گزارش شده است.

با احتساب خروج پول از بورس و رشد نقدینگی در ماه‌های اخیر به نظر می‌رسد که پول داغ تازه‌ای در حال گرم کردن خود برای حرکت به سوی یک بخش غیرمولد در اقتصاد ایران است.

پولی که یقه‌سفیدها آن را هدایت خواهند کرد، می‎تواند به سوی بازار سکه و طلا حرکت کند یا مسکن، در نهایت اما اثر خود را بر روی کالاها و خدمات و زندگی مردمی خواهد گذاشت که در عین حال که مالیات می‌دهند، دولتی ادارهٔ امور آن‌ها را در دست دارد که نمونهٔ عملی و بارز یک دولت رانتیر است.

دویچه‌وله: وال استریت‌ژورنال از تحریم ۱۴ بانک عراقی به دلیل معامله دلاری با ایران خبر داده است. آمریکا هدف از این ممنوعیت را ممانعت از پولشویی و انتقال دلار به ایران و سایر کشورهای تحریم شده خاورمیانه اعلام کرده است.

روزنامه وال استریت ژورنال روز چهارشنبه ۱۹ ژوئیه (۲۸ تیر) به نقل از مقامات آمریکایی گزارش داد که این کشور بر معاملات دلاری ۱۴ بانک عراقی ممنوعیت‌های جدیدی اعمال کرده است. این گزارش می‌افزاید وزارت خزانه‌داری آمریکا و بانک فدرال رزرو نیویورک، ۱۴ بانک عراقی را به ظن پول‌شویی برای حکومت جمهوری اسلامی و انتقال ارز به ایران تحریم می‌کنند.

به گزارش وال‌استریت‌ژورنال، وضع این تحریم‌های جدید نشان دهنده تشدید اجرای تحریم‌ها علیه ایران است و تنها چند ماه پس از آن صورت می‌گیرد که دولت بایدن قصد کاهش تنش‌ها با تهران را داشت. پیش از این وزارت خزانه‌داری مجوز پرداخت ۲/۵ میلیارد یورو برابر با حدود ۲/۸ میلیارد دلار را به منظور پرداخت بدهی‌های دولت عراق برای واردات برق و گاز ایران صادر کرده بود.

روز سه‌شنبه خبرگزاری رویترز از موافقت آنتونی بلینکن وزیر امور خارجه ایالات متحده با معافیت تحریمی جدید ۱۲۰ روزه‌ای خبر داد که به عراق اجازه می‌دهد بدهی خود را بابت برق خریداری شده از ایران پرداخت کند.

اگرچه تا لحظه تنظیم این خبر، بیانیه‌ای از سوی وزارت خزانه داری ایالات متحده و یا مقامات رسمی عراق در این خصوص صادر نشده است اما وال استریت ژورنال، هدف از تحریم ۱۴ بانک عراقی را ممانعت از پولشویی و همچنین جلوگیری از انتقال دلار آمریکا به ایران و سایر کشورهای تحریم شده خاورمیانه‌ای اعلام کرده است.

برخی از کارشناسان احتمال می‌دهند که اعمال تحریم‌های جدید آمریکا در روابط بغداد و واشینگتن تنش ایجاد کند و در عین حال، پیامدهایی برای ارزش دینار عراق و وضعیت معیشت مردم این کشور داشته باشد.

اما بر اساس این گزارش، دارایی ۱۴ بانک تحریم شده اخیر مجموعا تنها ۱/۲۹ درصد از کل دارایی‌های بانکی کشور عراق را شامل می‌شود و مقامات آمریکایی بر این باورند که این تحریم‌ها تاثیر شدیدی بر روی مردم عراق نخواهد داشت چرا که ۴۶ بانک دیگر این کشور تحت تاثیر این دسته از تحریم‌های دلاری قرار نمی‌گیرند.

 به نوشته وال‌استریت‌ژورنال، مقامات آمریکایی با بررسی‌های بیشتر متوجه انجام پول‌شویی در این بانک‌ها شدند و دریافتند که این بانک‌ها تراکنش‌های ساختگی داشته‌اند و از این رو این احتمال را طرح کرده‌اند که ممکن است افراد تحت تحریم آمریکا طرف حساب این تراکنش‌های بانکی ساختگی بوده باشند.

این روزنامه به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی نوشته که آمریکا دلایل محکمی در اختیار دارد که این اموال پول‌شویی شده ممکن است به اشخاصی منفعت برساند که تحت تحریم قرار دارند.