ایران وایر: این سومین بار در شش ماه اخیر است که آیت‌الله «علی خامنه‌ای»، رهبر ایران ظاهرا در مقام دفاع از «صندوق توسعه ملی» برمی‌آید. او آذر ماه سال گذشته در اقدامی بی‌سابقه، کار لایحه بودجه را متوقف کرد و اجازه نداد بودجه پیشنهادی دولت به مجلس شورای اسلامی برود؛ مگر آن که بند الف تبصره یک ماده واحده لایحه بودجه سال ۱۳۹۸ را مطابق خواسته او اصلاح کنند.

او بار دیگر هم در بهمن سال قبل برای «اصلاحات ساختاری» بودجه مهلت چهارماهه تعیین کرد اما بعد از چند روز کاشف به عمل آمد که منظور او اصلاح ساختاری بودجه با محوریت صندوق توسعه ملی است. حالا هم که در اقدامی کم‌سابقه، نامه «حسن روحانی» را با این لحن نسبتا تند برگردانده است: «مطلعید که استفاده از صندوق توسعه ملی صرفاً در صورت مسدود بودن راه‎های دیگر ممکن است…»

اگر تخته اقتصاد و سیاست را لوح پاک فرض کنیم، رهبر ایران به اعتبار این سه اقدام، یک اصلاح‌طلب تمام عیار به نظر می‌رسد که کمربند خود را برای مقابله با بی‌انضباطی‌های مالی دولت سفت کرده است. اما اگر عینک ساده‌انگاری را از چشم برداریم و به زمینه در هم ریخته اقتصاد و جامعه ایران نگاه کنیم، «تردید» خوش‌بینانه‌ترین و «نگرانی» واقع‌گرایانه‌ترین واکنش به موضع‌گیری‌های اخیر او است.

انگیزه آیت‌الله خامنه‌ای با سابقه ‌هم‎دستی در تاراج حساب ذخیره ارزی و نیت او برای دفاع از صندوق توسعه ملی چیست؟ آیا یک حرفی از مشاوران جوان خود شنیده است و قصد اظهار فضل اقتصادی دارد‌ یا قصد او عوام‌فریبی است و سعی می‌کند دل آزرده هوادارن اقتصاد آزاد را به دست آورد؟ چه‌بسا کاسه‌ای زیر نیم‌کاسه باشد! آیا هدف او زیاد کردن عمق سقوط دولت روحانی است یا فکر روز مبادا و تامین منابع مالی برای جنگ‌های غیر منظم است؟‌

هرچه هست، هم سوابق و هم شواهد و قرائن جایی برای خوش‌بینی باقی نمی‌گذارند چنان‎که بازخوانی آن‎ها سایه سنگین تردید و نگرانی را بیش از پیش گسترده می‌کند.

چرا دفاع رهبر ایران از صندوق توسعه ملی عجیب است؟

۱- هم دستی با احمدی‌نژاد

دفاع رهبر ایران از صندوق توسعه ملی به این دلیل ساده که سابقه حمایت او از بزرگ‌ترین تاراج صندوق ذخیره ارزی از یاد نرفته است، عجیب به نظر می‌رسد. اصلا فلسفه وجودی صندوق توسعه ملی و تغییر ساختار صندوق ذخیره ارزی، جلوگیری از تکرار دست‌درازی‌های «محمود احمدی‌نژاد» تحت حمایت مطلق رهبر ایران به منابع ارزی بود. در یک قلم، رییس‌جمهوری وقتِ محبوب رهبری در اوج درآمدهای ارزی ایران،۳۰درصد حساب ذخیره ارزی را برای راه‌اندازی «صندوق مهر رضا» برداشت کرد.
در آن هنگام، نه‌تنها آیت‌الله خامنه‌ای نسبت به این مساله واکنش نشان نداد بلکه در سخن‌رانی‌های متعدد خود تمام‌قد از آن دفاع می‌کرد. او آن را جزو نقاط قوت دولت نهم می‌دانست و از احمدی‌نژاد می‌خواست صندوق مهر رضا را به مثابه یک دست‎آورد بزرگ به شکل «هنرمندانه» برای مردم تبلیغ کند: «یک نکته‌ دیگر هم کارهای خوبی است که در زمینه‌ اقتصاد انجام گرفته؛ مثل این “سهام عدالت”، ادامه‌ طرح‌های نیمه تمام، نوع عدالت در ارایه‌ تسهیلات بانکی، صندوق مهر رضا و امثال این‎ها. محتوا و فواید این کارها را با شکل صحیح برای مردم بیان کنید تا معلوم شود این کارها انجام گرفته است. البته ما بارها گفته‌ایم آمدن و نشستن و پشت میکروفون یا جلوی دوربین حرف زدن، این کافی نیست، یک مقداری برنامه‌سازی و ارایه مطلب به شکل هنرمندانه لازم است.»

پس از بریز و بپاش‌های دولت وقت بود که مجمع تشخیص مصلحت نظام پا به میان گذاشت و بحث تشکیل «صندوق مستقل توسعه ملی» را پیش انداخت. کار تشکیل صندوق تا سال ۱۳۸۹ طول کشید. برای اولین بار در لایحه بودجه این سال صحبت از تشکیل آن به میان آمد و صندوق تشکیل شد.

کار صندوق مهر رضا، پرداخت وام ازدواج و وام به طرح‌های زودبازده تعریف شد؛ طرح‌هایی مطلقا شکست‌خورده که میزان انحراف از اهداف آن حدود ۸۰ درصد بود. این طرح‌ها زمینه‌ساز آشفتگی‌های بزرگ مالی در سال‎های آینده شدند؛ هرج و مرجی بزرگ که بخشی از اقتصاد فروپاشیده امروز ایران میراث‌دار آن است.

فراموش نکنیم که هدف از صندوق مهر رضا، اصلاح نظام وام‌دهی و تغییر اولویت‌ در پرداخت تسهیلات نبود بلکه دست‌درازی به ۳۰ درصد منابع ذخیره شده ارزی بود؛ منابعی که امروز در شرایط ورشکستگی دولت، علی خامنه‌ای اجازه استفاده از آن را نمی‌دهد و از حسن روحانی می‌خواهد که کسری درآمد خود را از منابع عمومی بودجه تامین کند.

این البته فقط نقل زمان احمدی‌نژاد نیست، تجربه سال‌های اخیر هم نشان داده است که رهبر ایران اصولا مشکلی با استفاده از منابع صندوق توسعه ملی ندارد.

۲- نهادهای نظامی؛ شکم‌های بزرگ، دهان‌های باز

علی خامنه‌ای پارسال بر اساس «قانون بودجه» مصوب سال ۱۳۹۷، هنگام بررسی لایحه بودجه این سال، مجلس را وادار به تصویب برداشت ۲.۵ میلیارد دلار از منابع صندوق توسعه ملی برای تقویت بنیه دفاعی کرد. این در حالی است که نهادهای نظامی در ایران به واسطه سیطره بر اقتصاد کشور، خود صاحب منابع درآمدی مستقل و قدرتمندی هستند که آن‌ها را حداقل از دست‌درازی به صندوق توسعه ملی بی‌نیاز می‌کند. اما طمع مالی و سیاسی رهبر ایران و نهادهای نظامی زیر نظر او حد ندارد چنان‎که هر جا فرصت تقسیم غنائم است، نهادهای نظامی جلوی صف قرار دارند؛ از بلعیدن اقتصاد رسمی و غیررسمی تا بودجه عمومی، بودجه متفرقه و منابع صندوق توسعه ملی.

حتی برای بودجه امسال هم در حالی که به دلیل شرایط خاص کشور، دولت پیشنهاد کرده بود قید واریز سهم صندوق توسعه ملی را بزند، آیت‌الله خامنه‌ای تمام قد ایستاد و به قیمت توقف بودجه، دولت را مجبور کرد لایحه بودجه را آن طور که او می‌گوید، اصلاح کند.

ظاهرا این کار رهبر ایران، دفاع از صندوق بود اما در باطن و دقت در جزییات نشان می‌دهد که آیت‌الله خامنه‌ای عملا با این کار، منابع آزاد شده صندوق در سال جاری را به سمت و سویی که می‌خواهد، هدایت می‌کند؛ یعنی از ۴۰ هزار میلیارد تومان آزاد شده با عنوان سقف دوم بودجه، ۲۰ هزار میلیارد تومان (حدود چهاردرصد کل منابع بودجه) مستقیم به حساب ستاد کل نیروهای مسلح برود تا بدون نظارت و بی‌آن که به کسی جواب بدهد، در هر کجا که خواست هزینه کند.
جالب این که تحقیقات «ایران‎وایر» پس از رونمایی بودجه سال ۱۳۹۸ نشان می‌دهد از ۲۰ هزار میلیارد تومان باقی‌مانده هم باز چهار هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان دیگر سهم نهادهای نظامی و امنیتی است و چیزی حدود ۳۰۰ میلیارد تومان به نهادهای مذهبی و تبلیغاتی می‌رسد.

مطالب مرتبط:

رمزگشایی از «رهنمودهای رهبری» برای بودجه ۹۸

چرا دفاع رهبری از صندوق توسعه ملی ترسناک است؟- بخش دوم

رهبر ایران و نهادهای زیر نظر او در شش سال گذشته از کارشکنی برای دولت فروگذار نکرده‌اند. از مجادلات لفظی گذشته تقریبا می‌توان رد کارشکنی را در تمام طرح‌های خرد و کلان دولت دید؛ از کارشکنی در «برجام» و عادی‌سازی روابط با غرب -حتی اروپا- گرفته تا تامین هزینه مدیریت بلایای طبیعی.

در همین زمینه می‌توان پاسخ رد رهبر ایران به درخواست رییس‌جمهوری برای استفاده از منابع صندوق توسعه ملی را برای جبران خسارت‌های سیل تحلیل و ارزیابی کرد.

آیا به جز صندوق توسعه ملی، چیزی برای جبران خسارت سیل وجود دارد؟

کمی حساب و کتاب نشان می‌دهد حتی روی کاغذ هم جبران خسارت‌های سیل اخیر از منابع جاری و عمرانی بودجه شبیه شوخی است.

۱- پنج درصد بودجه یعنی چه؟

رهبر ایران در نامه خود به «حسن روحانی، از او خواسته است تا هزینه‌‌ها را پیش از هر چیز، از محل پنج درصد مقرر در بودجه عمومی تامین کند.

بند «م» ماده ۲۸ «قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۲)» سقف برداشت تن‌خواه برای وقوع حوادث غیرمترقبه، از جمله خشک‌سالی و سیل را تا سه درصد بودجه عمومی افزایش داده است. این تن‌خواه باید تا پایان همان سال از محل‌صرفه‌جویی در اعتبارات عمومی و یا اصلاح بودجه تسویه شود.

از سوی دیگر، در این قانون الحاق سقف برداشت از تن‌خواه بودجه عمومی در «قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران» هم از ۱.۲درصد به دو درصد افزایش پیدا کرده است.

اگر این دو را با هم جمع کنیم، دولت می‌تواند امسال پنج درصد منابع عمومی بودجه سال ۱۳۹۸ را صرف جبران خسارت سیل کند؛ چیزی در حدود ۱۰ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان.

این عدد در بهترین حالت، حدود یک سوم برآوردهای اولیه خسارت سیلی است که به گفته وزیر کشور، تا این جای کار چیزی در حدود ۳۰ تا ۳۵ هزار میلیارد تومان خسارت روی دست دولت گذاشته است.

۲- ظرفیت بودجه عمرانی چه قدر است؟

رهبر ایران هم‎چنین از جابه جایی بودجه عمرانی صحبت کرده که با احتساب بودجه عمرانی متفرقه و استانی، چیزی در حدود ۸۵ هزار میلیارد تومان است. از این میزان، بیش از ۱۳ هزار ۵۰۰ میلیارد تومان هم بودجه عمرانی اختصاصی است؛ مثلا بودجه عمرانی «قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا» ۱۰ هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده که به طور اختصاصی، از محل درآمدهای خود این نهاد بدون واریز به حساب خزانه در همین قرارگاه هزینه می‌شود. بنابراین، بودجه عمرانی واقعی در سال ۱۳۹۸ چیزی در حدود ۷۰ هزار میلیارد تومان است که تصور تحقق آن محال است.

در شرایط نسبتا پایدار سال ۱۳۹۷، فقط ۴۴ درصد بودجه عمرانی تحقق پیدا کرد. امسال قطعا با توجه به شرایط خاص کشور و مشکلات تامین منابع نفتی و مالیاتی و نیز افزایش هزینه‌های جاری مثل حقوق کارمندان و بازنشستگان، حتی اگر ۴۰درصد بودجه عمرانی هم تحقق پیدا کند، جای امیدواری است. با این حساب، وقتی از جابه‌جایی بودجه عمرانی صحبت می‌شود، حرف از چیزی در حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان در بهترین حالت ممکن است؛ یعنی اگر کل بودجه عمرانی کل کشور هم به جبران خسارت‌های سیل اختصاص پیدا کند، باز کم‎تر از رقم مورد نیاز است. ضمن آن که کل خسارت‌های سیل، عمرانی نیست. بخش عمده‌ای از خسارت‌ها، کمک‌های نقدی و جاری به مردمی است که جان و مال خود را در جریان سیل از دست داده‌اند.

۳- چاپ پول؟

منبع سوم پیشنهاد آیت‌‌الله خامنه‌ای هم استفاده از بیمه و تسهیلات بانکی است. بیمه خصوصی که در ایران بیش‌تر به شوخی می‌ماند اما معنی بیمه دولتی و تسهیلات بانکی هم چیزی جز استفاده از منابع مالی (استقراض) نیست. این در حالی است که کل منابع مالی دولت در سال ۱۳۹۸، حدود ۵۰ هزار میلیارد تومان خواهد بود که خود این رقم هم به اندازه کافی نگران‌کننده است. در واقع، ترجمه ساده آخرین پیشنهاد آیت‌الله خامنه‌ای برای تامین خسارت سیل، چاپ پول و استقراض از بانک مرکزی است که حتما شدت و زمان پدیدار شدن آثار تورمی آن زودتر از استفاده از منابع صندوق توسعه ملی است. در چنین شرایطی، صحبت‌های رییس بانک مرکزی و رییس‌جمهوری ایران برای استفاده از منابع صندوق توسعه ملی قابل درک است.

دولت ایران امسال برای تامین حقوق و مزایای کارمندان و بازنشستگان هم با مشکل مالی رو‌به‌رو است؛ آن هم در شرایطی که هیچ راه‎کاری برای جذب سرمایه‌گذاری یا حتی کمک خارجی وجود ندارد. روحانی عملا برای فروش نفت در مضیقه تحریم‌های امریکا علیه ایران است و رکود اقتصادی نیز موجب شده است تا امیدی به درآمدهای عمومی (عمدتا مالیاتی) نباشد. این وضعیت یک بن‌بست تمام عیار به شمار می‎رود که رهبر ایران حتی حاضر به پذیرش آن نیست.

در چنین شرایطی، واکنش تند و بی‌سابقه علی خامنه‌ای را می‌توان به حساب کارشکنی برای دولت نوشت. چرا که تجربه و سابقه نشان داده است رهبر ایران در استفاده از منابع ذخیره ارزی برای سازمان‌های ثروتمند نظامی، صداوسیما و نهادهای تبلیغاتی و دینی و حتی صندوق مهر رضا، در حد دست‌درازی به ۳۰ درصد ذخایر ارزی مشکلی ندارد اما حالا در شرایط بحرانی که سیل امان مردم ایران را بریده است، مته به خشخاش می‌گذارد.

ترس از ترک‌تازی رهبری و سپاه زیر نظر او

در چنین شرایطی، میدان برای ترک‌تازی نظامیان و منتقدان با نفوذ دولت باز و فراخ است. علاوه بر نمایش‌های سیاسی، نهادهای قدرتمند و ثروتمند زیر نظر رهبری، از همه مهم‌تر سپاه، می‌توانند از آب گل‌آلوده ماهی بگیرند؛ یعنی هم مستقیما وارد میدان شوند و وجهه خود را در جامعه بازسازی و هم منابع صندوق توسعه ملی و ذخایر ارزی را برای روز مبادا نزد خود حفظ کنند.

به فرض تداوم شرایط فعلی، این بازی دست کم دو اثر مخرب دارد؛ یکی سیاسی است که باعث بی‌اعتباری بیش‎تر دولت می‌شود و و دیگری اقتصادی است. تزریق نقدینگی انباشته ریالی سازمان‌های اقتصادی بزرگ مثل سپاه، آستان قدس رضوی و ستاد اجرایی فرمان امام قطعا باعث هرج و مرج بیش‎تر در ساختار اقتصاد متلاشی ایران می‌شود و عمق رکود تورمی کنونی را افزایش می‌دهد.

اما اگر فرض کنیم که شرایط کنونی تداوم نداشته باشد، منابع ارزی به رهبر ایران و سپاه زیر نظر او اجازه می‌دهند در شرایط بحرانی بتوانند هزینه‌های جنگ‌های نامنظم را تامین کنند. این بدترین سناریوی متصور برای ایران و ترسناک‌ترین حالتی است که فراتر از یک نامه‌نگاری ساده یا تسویه‌حساب‌های سیاسی در جمهوری اسلامی، تهدیدی برای آینده ایران در کوتاه‌مدت خواهد بود.

مطالب مرتبط:
چرا دفاع رهبری از صندوق توسعه ملی عجیب است؟ – بخش اول

رمزگشایی از «رهنمودهای رهبری» برای بودجه ۹۸

مووی مگ: بازیگر ایرانی برای همدردی با مردم سیل زده به این مناطق سفر کرد، که پس از سفر هدیه تهرانی به مناطق سیل زده شایعاتی درباره کمک‌های این بازیگر منتشر شده است.

طبق این شایعات گفته شده که هدیه تهرانی کمک یک میلیارد تومانی به سیل زدگان کرده است. اما این بازیگر درباره این شایعات در صفحه اینستاگرامش مطلبی منتشر کرد و گفت که لطفا شایعه نسازید. هدیه تهرانی با تکذیب این شایعه در اینستاگرامش نوشت:

لطفا شایعه نسازید! آرزو داشتم توانی داشتم که نه برای سیل و مردم سیل زده، که برای آبادی کل ایران تلاش و هزینه میکردم!

اما همانطور که بارها گفته شد، بنده به دلیل اینکه سیلاب ابتدا گلستان آمد در گلستان بودم و همچنان هم هستم.

همانطور که هر بار ضمن ابراز همدردی و همدلی با مردم لرستان و خوزستان در پست ها و لایوها تکرار و اعلام کردم که نبودن ما در تمام شهرهای حادثه دیده دلیل بر بی اهمیتی نیست و همچنان که در گلستان هستیم با گروهای دیگری برای جمع آوری اقلام مورد نیاز و ارسال به لرستان و خوزستان در حد توان و امکان در ارتباط و پی گیر هستیم. بنظرم حتی اگر توان و امکانات مسئولان مملکت را داشتیم باز هم متمرکز بودن در یکجا و کار را تا حد امکان به نتیجه رساندن و نیمه کاره رها نکردن، بهتر از موقت از یک منطقه به منطقه دیگر رفتن است.

لازم است این موضوع را تاکید کنم که من هم یک شهروندم مثل شما و مثل هر آدم دیگری که در حد توان کنار مردم هست و هرگز هم چنین مبالغی را نداشته‌ام که بتوانم در این حد هزینه کنم؛ لطفا ذهن مردم را منحرف نکنید؛ قضاوت ننمایید؛ شایعه نسازید و بجای انگشت اشاره بودن، در کنار هم باشیم!

ایران آنلاین: پیشنهاد جالب معاون دادستان/ پیشگیری از فروش چادرهای هلال احمر توسط فضای مجازی
فضای مجازی جامعه را به سمت شفافیت می برد/ آگهی فروش چادرهای امدادی در سایت های اینترنتی در میان امواج مشکلات مردم مناطق سیل زده باعث حیرت بسیاری از مردم شد که البته سایت دیوار به حذف این آگهی ها اقدام کرد/

معاون دادستان کل کشور در امور فضای مجازی گفت: بسیاری از مشکلات و تخلفات مانند فروش چادرهای هلال احمر در گذشته نیز وجود داشته ولی امروز طرح آن در فضای مجازی باعث ایجاد شفافیت و مانع سوء استفاده سودجویان می شود.
آگهی عجیب فروش چادرهای امدادی در سایت اینترنتی

به گزارش خبرنگار قضایی ایرنا انتشار آگهی فروش چادرهای امدادی در سایت های اینترنتی در میان امواج مشکلات مردم مناطق سیل زده باعث حیرت بسیاری از مردم شد که البته سایت دیوار به حذف این آگهی ها اقدام کرد.

40 آگهی برای فروش چادرهای غیرقابل فروش هلال احمر

چادرهای هلال احمر که جمله غیرقابل فروش بر روی آنها نوشته شده در 40 آگهی به قیمت های مختلف عرضه شده بود. سایت دیوار این آگهی ها را حذف و اعلام کرد که هیچ آگهی دیگری با این محتوا منتشر نخواهد شد.
جمعیت هلال احمر با تقدیر از این اقدام اعلام کرد که چادرهای امدادی و اقلام امدادی و زیستی هلال احمر به صورت رایگان در بین خانواده های آسیب دیده توزیع می شود و غیرقابل فروش هستند.
هلال احمر همچنین اعلام کرد: در برخی نقاط و شرایط خاص همچون حوادث بزرگ مانند زلزله کرمانشاه و بم، بنا به دلایلی همچون نبود امنیت و هرج و مرج در منطقه و درخواست های فراوان ممکن است این گونه اقلام بیشتر از نیاز توزیع شود و هموطنان دریافت کننده این اقلام به هر دلیلی ممکن است تصور کنند که می توانند سهمیه خود را بفروشند.
با توجه به اطلاعیه هلال احمر، خرید و فروش این چادرها غیرقانونی است

جواد جاویدنیا، معاون دادستان کل کشور در این زمینه به خبرنگار ایرنا گفت: علاوه بر سایت دیوار موارد متعددی دیگری وجود دارد که آگهی چادرهای هلال احمر را منتشر کرده بودند که سریع این آگهی ها را حذف کردند چون با توجه به اطلاعیه هلال احمر، خرید و فروش این چادرها غیرقانونی است و افرادی از این موقعیت سوء استفاده کرده اند.
باید کانکس ها و چادرهای مازاد یا رفع نیاز شده در کرمانشاه بازگردد

وی خواستار ایجاد ساز و کاری برای بازگرداندن برخی اموال مازاد یا رفع نیاز شده توزیع شده میان سیل زدگان شد و گفت: کانکس هایی نیز سال گذشته در میان زلزله زدگان کرمانشاه توزیع شد که باید تکلیف آنها مشخص شود. چون برای برخی از هموطنان خانه هم ساخته شده ولی هنوز تکلیف برخی کانکس ها مشخص نشده است.
معاون دادستان کل کشور افزود: اگر دریافت کنندگان کالاها در مناطق سیل زده یا زلزله زده بدانند که چه تکلیفی نسبت به اموال دریافتی دارند، شاهد چنین مشکلاتی نخواهیم بود.
وی اضافه کرد: در زلزله بم نیز چنین مشکلاتی وجود داشت ولی در این اندازه رسانه ای نشد. چنین مواردی در گذشته نیز ممکن است وجود داشته باشد ولی در فضای مجازی مطرح نشد تا مسئولان به آن توجه کنند. زمانی که چنین مسائلی در فضای مجازی مطرح می شود مسئولان مجبور به عکس العمل در مقابل آن می شوند و این امر موجب شفافیت و منابع سوء استفاده می شود.

دویچه‌وله: در خراسان شمالی و شمال خراسان رضوی باران‌های سیل‌آسا موجب سیلابی شدن مسیل‌ها در این منطقه گشته است. سرپرست فرمانداری مشهد از امکان تخلیه ساکنان حریم کانال‌های زرکش و سیاسک در مشهد خبر داد.

سامانه بارش‌های جدید سیل‌آسا بعداز ظهر روز شنبه ۱۷ فروردین (۶ آوریل) به شمال شرقی کشور رسید.پیش‌بینی می‌شود که این باران‌ها تا بعدازظهر روز یکشنبه ۱۸ فروردین ادامه یابد. در خراسان شمالی، شمال خراسان رضوی و ارتفاعات شرقی سمنان بارش شدیدی آغاز شده است. بیشینه بارش در شمال غرب خراسان رضوی تا ۵۰ میلی‌متر رسیده و موجب سیلابی شدن مسیل‌ها در این منطقه شده است.

به کانال دویچه وله فارسی در تلگرام بپیوندید

طبق پیش‌بینی سازمان هواشناسی کشور شنبه و یکشنبه (۱۷ و ۱۸ فرودین) به ویژه در نواحی غربی مشهد باران سیل‌آسا خواهد بارید.

در مشهد مسئولین اعلام کردند که برای تخلیه مناطق آسیب‌پذیر آمادگی وجود دارد.

سرپرست فرمانداری مشهد روز شنبه ۱۷ فروردین گفت: «در صورت اعلام شرایط بحرانی، ساکنان مناطق آسیب‌پذیر از جمله حریم کانال‌های زرکش و سیاسک در مشهد تخلیه می‌شود.»

برخی کمک‌های مالی

آیت‌الله مکارم شیرازی، یکی از مراجع تقلید شیعیان، از مردم خواست که کمک کنند و کمک‌ها بیشتر به صورت نقدی باشد. خود مکارم شیرازی ۱۰۰ میلیون تومان به سیلزدگان کمک کرده است. او اعلام کرد: «اینکه فکر کنیم دولت، سپاه و ارتش به‌تنهایی می‌توانند به حادثه‌دیدگان کمک کنند اشتباه است و خود مردم باید دست به کار شوند.»

از طرفی برخی از سلبریتی‌ها هم دست به کار شده و کمک به سیلزدگان را آغاز کرده‌اند. عادل فردوسی پور و هدیه تهرانی جزو نخستین سلبریتی‌هایی بوده‌اند که به یاری سیلزدگان شتافتند. این دو چند ساعتی پس از سیل در استان گلستان، خود را به این استان رساندند و با تیم‌های امداد همراه شدند.

اما جواد جاویدنیا، معاون دادستان کل کشور، به سلبریتی‌ها هشدار داد که از دادن شماره حساب جهت جمع آوری کمک‌های مردمی به سیل‌زدگان پرهیز کنند. او تهدید کرد که اگر آنها شماره حساب بدهند، حسابشان مسدود خواهد شد.

فرماندار در وسط شکاف چه می‌کند؟

مدیریت بحران سیل و توانایی مدیران از موضوعات مهم مطرح شده حین بحران سیل در ایران بوده است.

اکبر نصراللهی، کارشناس علوم ارتباطات، در توییتر خود نحوه مدیریت مسئولین را زیر ذره‌بین برده و نوشته است: «در کشوری که این همه مخاطرات و بحران دارد ضروری است در کنار بررسی شرایط احراز صلاحیت و حتی قبل از آن، از کاندیدای پست مدیریتی، قبل از دادن حکم مدیریت ، تست مدیریت بحران گرفته شود.»

نصراللهی در تازه‌ترین توییت خود با چاپ عکس فرماندار اسدآباد در یک شکاف می‌پرسد: این فرماندار چرا در شکاف فرو رفته است؟

به گزارش عصر ایران، دکتر نصراللهی در یادداشتی با اشاره به حضور میدانی برخی مسئولین در مناطق سیل‌زده می‌نویسد: «دولتمردان هم برای اثبات دلسوزی و همراهی با مردم و مسئولیت‌پذیری خود، بدون برخی اقدامات تبلیغاتی و نمایشی مثل رفتن فرماندار اسدآباد در شکاف فرونشست زمین و بازدیدهای تشریفاتی و مزاحمت برای کارشناسان و امدادگران‌، اگر وظایف‌شان را در شرایط عادی و دوره مخاطرات شایسته‌تر انجام دهند، نیازی به این کارها نیست.»

دویچه‌وله: گزارش‌های مختلفی از اعتراضات مردم مناطق سیل‌زده ایران منتشر شده است. رسانه‌های ایران از “خشم مردم پل‌دختر” خبر داده‌اند. وزیر کشور و فرمانده پلیس ایران “اخلالگران در نظم و امنیت” را تهدید به “برخورد قاطع” کرده‌اند.

در پی گذشت بیش از دو هفته از بارش‌های شدید و وقوع سیل در ایران که تلفات جانی و خسارت‌های مالی بسیاری بر جای گذاشته، گزارش‌های مختلفی از اعتراض مردم مناطق سیل‌زده، از جمله در مواجهه با مقام‌های دولتی، حکومتی و نظامی جمهوری اسلامی، منتشر شده است. گرچه برخی از این گزارش‌ها را رسانه‌های رسمی داخلی مخابره کرده‌اند، اما هنوز بسیاری از خبرها و تصاویری که از این اعتراضات، به‌خصوص در شبکه‌های اجتماعی، منتشر شده هنوز به‌طور مشخص از سوی مقام‌های جمهوری اسلامی تأیید نشده‌اند.

از جمله خبرگزاری ایلنا امروز پنجشنبه ۱۵ فروردین (چهارم آوریل) از “خشم مردم پل‌دختر” در مواجهه با استاندار لرستان و نماینده این شهرستان در مجلس خبر داد و نوشت: «در پی ضعف در امدادرسانی و بی‌توجهی مسئولان به وضعیت سیل‌زدگان لرستان، مردم شهرستان پل‌دختر واکنش تندی نسبت به استاندار لرستان و نماینده این شهرستان داشتند.»

این خبرگزاری با استناد به “یک منبع آگاه” نوشت که مردم “خشمگین و ناراضی” شهرستان پل‌دختر در لرستان در اعتراض به “شرایط بحرانی ناشی از سیل و عدم رسیدگی به مشکلات‌شان و همچنین ضعف مسئولان در امدادرسانی” در “واکنش تندی” نسبت به این دو مقام “به‌شدت از وضعیت موجود و بی‌توجهی‌ها گلایه کردند”.

این “منبع آگاه” ضمن تأکید بر “به‌حق” بودن اعتراضات مردم به شرایط رسیدگی به وضعیت سیل‌زدگان، گفته است که این اعتراضات “بسیار تند” بوده و معترضان “مسبب شرایط بوجود آمده” را مسئولان استان لرستان می‌دانند.

فرماندار پل‌دختر در این میان شرایط مردم این شهرستان را “سخت” توصیف کرده و از نیاز فوری به کمک‌رسانی خبر داده است. او همچنین کمک‌های ارسالی را با توجه به حجم و میزان خسارات وارده به پلدختر “ناکافی” دانسته است.

طبق آخرین آمار سازمان اورژانس ایران، در جریان سیل اخیر در استان لرستان ۱۴ نفر جان خود را از دست داده‌اند، یک نفر مفقود شده و ۲۵۶ نفر مصدوم شده‌اند. همچنین علاوه بر خسارت‌های جدی به زیرساخت‌های این استان، به گزارش ایرنا، “۲۰ هزار نفر” نیز آواره شده و “بسیاری خانه و زندگی‌شان را به‌طور کامل از دست داده‌اند”.

همچنین فیلمی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که نشانگر اعتراض و شعارهای تند مردم به هنگام دیدار محسن رضایی، دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام، در روز گذشته از شهرستان پل‌دختر است.

معترضان “عصبی و احساساتی”

هم‌زمان “باشگاه خبرنگاران جوان” منتسب به صدا و سیمای جمهوری اسلامی، روز گذشته از “حمله مسلحانه افراد ناشناس” به احمد خادم سیدالشهدا، فرمانده قرارگاه کربلای سپاه پاسداران واقع در جنوب غرب ایران، خبر داد. به گزارش این خبرگزاری، زمانی که این فرمانده سپاه در حال بازدید از “مناطق مستعد سیل‌گرفتگی” در روستای صحفه بود “افراد ناشناس وی را هدف شلیک گلولهقرار دادند که با هوشیاری و اقدام سریع سردار از منطقه خارج و به نقطه امن انتقال داده شد”.

احمد خادم سیدالشهدا گفت که سیل‌زدگان معترض جوانانی “عصبی و احساساتی” بوده‌اند

این خبر اما شامگاه گذشته توسط احمد خادم سیدالشهدا تکذیب شد. این سردار سپاه به خبرگزاری دولتی ایرنا گفت: «امروز برای بررسی وضعیت سیلاب در منطقه نیزارهای نیشکر امیرکبیر رفته بودیم که کشاورزان سیلاب زده منطقه اعتراضاتی داشتند.» او افزود که سوءقصدی در کار نبوده و تنها “برخی از جوانان منطقه” که سیلاب وارد مزارعشان شده و خساراتی را متحمل شده‌اند «مقداری عصبی و احساساتی شده بودند و به ما اعتراض کردند ولی ما بدون توجه به عصبانیت آنها به ماموریت خود که همانا نجات جان مردم است ادامه خواهیم داد».

اشاره این فرمانده سپاه به شکستن سیل‌بندها در مناطقی است که گفته می‌شود با اعتراض افرادی مواجه شده که نمی‌خواهند مزارع و زمین‌های کشاورزی خود را از دست بدهند.

سردار خادم سیدالشهدا افزود: «برای اینکه سیل جان مردم را به مخاطره نیندازد مجبوریم در جاهایی سیل‌بندها را بشکنیم تا آب از شهرها و روستاها دور شود که به ناچار این عمل باعث ضرر و آسیب به برخی کشاورزان هم خواهد شد.»

این مقام ارشد سپاه در مورد یکی دیگر از دلایل اعتراض مردم گفت: «هر چند رییس جمهوری قول داده است که تمامی خسارات کشاورزان را بعد از ارزیابی پرداخت خواهند کرد ولی کشاورزان که عدم پرداخت خساراتشان در سیل ۹۵ را تجربه کرده‌اند از عمل نشدن به وعده دولت نگرانند.»

این فرمانده سپاه با تأیید اینکه در “منطقه نیزارهای نیشکر امیرکبیر” عده‌ای از معترضان “با تهدید اعلام کردند که اجازه نخواهیم داد سیل‌بندهای منطقه شکسته شوند”، افزود: «ولی ما نجات جان آنها برایمان مهم است.»

در شبکه‌های اجتماعی تصاویر تنش در این منطقه و نیز مشایعت شدن احمد خادم سیدالشهدا به سوی خودروی حامل او توسط محافظان‌اش مشاهده می‌شود.

درگیری سپاه با مردم سیلزده در خوزستان
تلاش نيروهاى امنيتى سپاه برای باز كردن سيل بند ها وغرق روستاى #شمريه در دهستان اسماعیلیه با آب #كارون به درگيرى با اهالى روستا منجر شد. / ۱۴ فروردین۹۸@SepehrAzadi pic.twitter.com/IVQeA2SJ6i

— Kiarash (@Kiarash19550586) April 4, 2019

هشدار درباره “برخورد قاطع با اخلال‌گران”

در پی انتشار گزارش‌های مختلفی از ناآرامی در مناطق سیل‌زده، عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور ایران، امروز پنجشنبه بدون اشاره به موارد مشخص، از “بروز بی‌نظمی و ایجاد اختلال” و “حتی ایجاد درگیری با امدادرسانان” در مناطق سیل‌زده خبر داد و “برخورد قاطع با عاملان بی‌نظمی” را “از سوی ارگان‌های ذیربط ضروری” عنوان کرد.

به گزارش ایلنا، وزیر کشور ایران با اشاره به “انتشار برخی گزارش‌ها مبنی بر وقوع بی‌نظمی‌ها در جریان امدادرسانی” گفت: «متاسفانه با وجود تلاش چشمگیر و شبانه‌روزی همه نهادها و سازمان‌های امدادرسان در برخی موارد شاهد بروز بی‌نظمی و ایجاد اختلال در قالب مراجعات مکرر چندباره غیرضرور و حتی ایجاد درگیری با امدادرسانان هستیم که این اقدامات موانع جدی امدادرسانی به‌موقع و سریع را موجب شده است و از هموطنان عزیز می‌خواهیم با صبر و طمانینه و حفظ آرامش که برآمده از فرهنگ غنی ایرانی واسلامی است اجازه دهند امدادگران بر اساس ضوابط تعریف شده به امدادرسانی بپردازند.»

حسین اشتری، فرمانده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی نیز ضمن هشدار به “اخلالگران نظم و امنیت”، وظیفه اصلی نیروی انتظامی را “استقرار نظم و امنیت در مناطق سیل‌زده و گسترده کردن چتر امنیتی در این مناطق” عنوان کرد. اشتری تاکید کرد: «پلیس با اخلال‌گران نظم و امنیت در مناطق سیل‌زده قاطعانه برخورد می‌کند.»

فرمانده ناجا همچنین در بازدید از شهرستان‌های سیل‌زده معمولان و پل‌دختر و روستاهای اطراف آن وضعیت امنیتی این منطقه را “مناسب” توصیف کرد، اما در عین حال گفت: «البته باید تقویت شود از همین‌رو روز گذشته بیش از ۱۰۰۰ نفر نیروی کمکی از شهرستان‌های اطراف و یگان ویژه اعزام شدند و در این مناطق تقسیم شده‌اند. همچنین ایستگاه‌های بازرسی و کنترل در گلوگاه‌ها ایجاد شده و گشت‌های سیار خودرویی و پیاده در شهر حضور دارند.»

با وجود خسارت‌های سنگینی که سیل اخیر در مناطق مختلف به بار آورده، مقام‌های جمهوری اسلامی تأکید کرده‌اند که این خسارت‌ها “کاملا جبران خواهد شد”. علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، روز گذشته گفت: «این ویرانی‌ها و تخریب خانه‌ها و مزارع باید جبران شود و خواهد شد.» علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی نیز شامگاه گذشته گفته بود: «سیل‌زدگان نگران جبران خسارات نباشند.»

در شرایطی که به گفته خود مقام‌های جمهوری اسلامی آسیب‌دیدگان نگران جبران خسارت‌های ناشی از سیل هستند، شماری از آنان، به‌خصوص مقام‌های وزارت خارجه، از “بلوکه بودن حساب‌های هلال احمر ایران” خبر داده‌اند. حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران نیز به گزارش خبرگزاری دولتی ایرنا “اقدام آمریکا در جلوگیری از ورود کمک‌های بین‌المللی” برای آسیب‌دیدگان سیل را “جنایت بی‌سابقه” توصیف کرده است.

این در حالی است که مایک پمپئو، وزیر خارجه آمریکا، سه‌شنبه گذشته با انتشار بیانیه‌ای ضمن ابراز همدردی با قربانیان سیل در ایران، بر آمادگی کشورش برای کمک به سیل‌زدگان از طریق صلیب سرخ جهانی و هلال احمر تأکید کرده بود. پمپئو در عین حال عامل اصلی خسارت‌های شدید سیل ویرانگر در ایران را “سوءمدیریت” حاکمیت جمهوری اسلامی دانسته و گفته بود: «رژیم ایران عوامل خارجی را مقصر اعلام می‌کند در حالی که در حقیقت سوءمدیریت آنهاست که به این فاجعه انجامیده است.»

پیش‌تر نیز وزارت خارجه آمریکا ضمن تسلیت به خانواده قربانیان سیل‌ در ایران در توییتر اعلام کرده بود: «ما مانند همیشه آماده کمک هستیم، همان‌طور که در سایر نقاط جهان در اینگونه شرایط پیشتاز هستیم.»

با وجود این، مقام‌های جمهوری اسلامی از موانعی سخن می‌گویند که آمریکا بر سر راه ورود کمک‌های بشردوستانه به این کشور قرار داده است. محمدجواد ظریف، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، سه‌شنبه گذشته در صفحه توییتر خود اعلام آمادگی آمریکا برای کمک به سیل‌زدگان ایران از طریق صلیب سرخ جهانی و هلال احمر را “خبر جعلی” خواند و “خبر واقعی” را از نظر خود چنین توصیف کرد: «بر اساس اظهارات رئیس کمیته بین‌المللی صلیب سرخ، جمعیت هلال احمر ایران نمی‌تواند هیچ‌گونه منابع مالی را به دلیل تحریم‌های غیرقانونی آمریکا دریافت کند.»

با وجود این، رابرت پالادینو، معاون سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، سه‌شنبه گذشته بر مستثنا بودن “موارد مرتبط با غذا، دارو و اقلام پزشکی” در تحریم‌های ایالات متحده علیه ایران تأکید کرده و با اشاره به سخنان مایک پمپئو گفته بود که این کشور کمک‌هایش را “از طریق نهادهای بین‌المللی همچون صلیب سرخ و هلال احمر” برای سیل‌زدگان ایران خواهد فرستاد.

کمک یک میلیون و دویست هزار یورویی اتحادیه اروپا به سیل‌زدگان در ایران

در این میان کریستوس استیلیانیدس، کمیسر امور کمک‌‌های بشردوستانه اتحادیه اروپا، از کمک یک میلیون و دویست هزار یورویی اتحادیه اروپا به سیل‌زدگان ایران خبر داده است. او در صفحه ‌شخصی‌اش در توییتر به زبان فارسی نوشت: «پس از سیل شدید در ایران اتحادیه اروپا برای کمک به آسیب پذیرترین جوامع ۱.۲ میلیون یورو به کمک اولیه اضطراری تخصیص داده است. اتحادیه اروپا در این زمان دشوار با مردم ایران همبستگی کامل دارد.»

پس از سیل شدید در #ایران اتحادیه اروپا برای کمک به آسیب پذیرترین دجوامع ۱.۲ میلین یورو به کمک اولیه اضطراری تخصیص داده است. اتحادیه اروپا در این زمان دشوار با مردم ایران همبستگی کامل دارد.

— Christos Stylianides (@StylianidesEU) April 4, 2019

تحویل دادن “کمک‌های نقدی به کنسولگری”

همچنین برخی از نمایندگی‌های جمهوری اسلامی در خارج از کشور نیز از باز شدن حساب‌هایی جهت دریافت کمک‌های نقدی برای سیل‌زدگان خبر داده‌اند.

Iran sammelt im Ausland Spenden für Betroffenen von Überschwemmungen (london.mfs.ir)

از جمله سفارت جمهوری اسلامی ایران در لندن متن اطلاعیه “مرکز اسلامی انگلیس” را با درج مشخصات حساب بانکی آن برای جمع‌آوری کمک‌های مالی برای آسیب‌دیدگان سیل اخیر منتشر کرده است.

سرکنسولگری جمهوری اسلامی در میلان نیز در اطلاعیه‌ای خطاب به ایرانیان مقیم شمال ایتالیا، با ذکر مشخصات بانکی، از آنها خواسته است تا در صورت تمایل کمک‌های نقدی ریالی و یورویی خود را به این حساب‌ها واریز کنند.

Iran sammelt im Ausland Spenden für Betroffenen von Überschwemmungen (milan.mfa.ir)

در اطلاعیه مزبور از کمک‌کنندگان خواسته شده است، در صورتی که مایل به ارسال کمک‌های نقدی یورویی هستند، “در قبال دریافت رسید، وجه نقد را به کنسولگری تحویل داده” یا کمک‌هایشان را به حساب بانکی ذکرشده واریز و “تصویر رسید پرداخت” را به کنسولگری ایران ارسال کنند.

کمک‌های صلیب سرخ آلمان نیز امروز به مقصد ایران ارسال شده است. به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای جمهوری اسلامی، این کمک‌ها “شامل ۴۰ قایق نجات بادی و تجهیزات مخصوص نجات در مجموع به وزن هفت و نیم تن”، از فرودگاه برلین به مقصد تهران ارسال شده است.

در روزهای گذشته شماری از نهادهای بین‌المللی همچون سازمان ملل و نیز برخی کشورها از جمله آلمان، بریتانیا و ترکیه برای کمک به سیل‌زدگان ایران اعلام آمادگی کرده بودند. به گزارش رسانه‌های ایران، ماریا ویوتی، رئیس دفتر دبیرکل سازمان ملل، در تماسی تلفنی با اسحاق آل حبیب، سرپرست نمایندگی دائم ایران در این نهاد بین‌المللی، مستثنا بودن کمک‌های انسان‌دوستانه از هر گونه تحریمی را “بدیهی” دانسته است.

اوگوچی دانیلز، نماینده “برنامه توسعه” سازمان ملل متحد در ایران نیز سه‌شنبه گذشته اعلام کرد که تیم سازمان ملل “از نزدیک” شرایط سیل در ایران را رصد کرده و چنانچه دولت ایران درخواست دهد، این تیم حمایت‌های لازم را از تلاش‌های دولت بعمل خواهد آورد.

دوشنبه گذشته نیز حمید بعیدی‌نژاد، سفیر جمهوری اسلامی در بریتانیا، در حساب توییتر خود نوشته بود: «صلیب سرخ انگلستان آمادگی کامل دارد به‌محض دریافت فهرست مورد نیاز اقلام فوری کمک‌رسانی و تجهیزات مقابله با سیل از سوی هلال احمر ایران، موارد مورد نیاز را بصورت فوری به ایران ارسال کند.»

جمعیت هلال احمر ترکیه نیز پنج کامیون محموله بشردوستانه شامل چادر، ملحفه، پتو، ظروف آشپزخانه و چراغ‌های خوراک‌پزی به ایران ارسال کرده است.

مقام‌های جمهوری اسلامی در حالی از تأثیر منفی تحریم‌های آمریکا بر کمک‌رسانی به سیل‌زدگان سخن می‌گویند که اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس جمهوری ایران، دوشنبه گذشته گفته بود: «کشوری که این همه ثروت دارد دستش را برای کمک دراز نمی‌کند.»

در جریان سیلاب و بارندگی‌های شدید در ایران که با آغاز سال جدید خورشیدی (۱۳۹۸) اکثر استان‌های کشور را در بر گرفت، ۷۰ نفر کشته و صدها نفر مصدوم شدند. از دیگر پیامدهای سیل اخیر، بی‌خانمان شدن ده‌ها هزار ایرانی و هزاران میلیارد تومان خسارت بود.

عصرایران: دیرکل مدیریت بحران استانداری خوزستان با اشاره به آخرین وضعیت مناطق سیلابی، گفت: تاکنون ۱۰۰ روستا در خوزستان تخلیه شد.

کیامرث حاجی‌زاده در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: از اوایل بارش فروردین ماه ۹۸ تاکنون ۷.۳ میلیارد مترمکعب آب وارد خوزستان شده که تا این لحظه چهار میلیارد متر مکعب از سدهای استان رهاسازی شده است.

وی تصریح کرد: ۱۰۰ روستای در معرض سیلاب تاکنون به صورت کلی و جزئی برای جلوگیری از خطرات ناشی از سیلاب در خوزستان تخلیه شده است.

حاجی‌زاده بیان کرد: همه روستاهای تخلیه شده دچار آب‌گرفتگی نشده‌اند بلکه به منظور پیشگیری از حوادث احتمالی و به خطر نیفتادن جان مردم تخلیه شده‌اند.

رادیوفردا: شامگاه چهارم فروردین ۱۳۹۸، گردان مهندسی و تخریب «حضرت ابوالفضل» وابسته به گروه «مهندسی ۴۵ جوادالائمه» نیروی زمینی سپاه پاسداران، بخشی از مسیر خط آهن گرگان-اینچه‌برون در شمال شهر آق‌قلا را در سه نقطه منفجر کردند.

علت انفجار، «رهاسازی آب انباشت‌شده در منطقه» اعلام شد. محسن رضایی، دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام نوشت «ستاد بحران استانداری» گلستان پس از ۴۸ ساعت به سپاه اجازه انفجار داد. او از این انفجارها به عنوان «انفجار امید» یاد کرد.

روز هفتم فروردین، گردان مهندسی و تخریب سپاه با دستور مستقیم محمدعلی جعفری، فرمانده سپاه بخشی از جاده «چارقلی-گمیشان» را منفجر کردند تا راه خروج آب باز شود.

این دو انفجار به عنوان راه‌حل کاهش حجم آب در شهر آق‌قلا و جلوگیری از وقوع بحران در گمیشان از سوی رسانه‌های وابسته به سپاه، برجسته شدند و اسناد افتخار «مدیریت جهادی» سپاه نام گرفتند.

خط آهن گرگان-اینچه برون، بخشی از یک خط‌آهن مهم بین کشورهای ایران، قزاقستان و ترکمنستان است که در مجموع ۹۲۴ کیلومتر طول دارد و ۱۲۹ کیلومتر آن در ایران واقع شده است.

اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۹۲، در دولت احمدی‌نژاد، بخشی از فاز اول این پروژه که ۸۰کیلومتر بود، با اعتباری معادل ۱۳۰ میلیارد تومان افتتاح شد. آذرماه سال ۱۳۹۳ نیز حسن روحانی، رئیس جمهور ایران دوباره این خط آهن را افتتاح کرد. در مراسم افتتاح گفته شد که ۱۱۰میلیارد تومان دیگر برای تکمیل پروژه هزینه شده است. البته اعدادی در که درباره طول این پروژه اعلام شده، به شدت متناقض هستند و از ۸۰ کیلومتر تا ۱۵۰ کیلومتر را در بر می‌گیرد ولی آخرین عددی که به طور رسمی اعلام شده، ۱۲۹ کیلومتر است.

اما در روزهای پایانی آماده‌سازی این پروژه یعنی ۲۴ آذر ۱۳۹۳، سردار عبادالله عبداللهی، فرمانده وقت قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه پاسداران، در یک نشست خبری از اجرای پروژه خط آهن «گرگان-اینچه برون» به عنوان «اولین رکورد در کشور» یاد کرد و گفت: «در مدت کمتر از یک سال» این پروژه را ساخته‌اند.

همان ایام، سردار رمضان شریف، مسئول روابط عمومی کل سپاه نیز از این پروژه به عنوان «نقطه عطف تعامل دولت و سپاه» یاد کرد و گفت: «سرعت، کیفیت و دقت» نشانه‌های اقدامات قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه است.

اطلاعات سردار عبداللهی البته دقیق نبود و بیشتر شعاری بود. حرف و حدیث این پروژه از سال ۱۳۸۶ شروع شد و ۱۱ تیرماه ۱۳۸۶، توافق‌نامه احداث این پروژه بین رؤسای جهوری ایران و ترکمنستان و قزاقستان امضا شد. کلنگ این پروژه در ایران، اول تیرماه سال ۱۳۹۰ با حضور علی‌نیکزاد، وزیر وقت مسکن و شهرسازی به زمین زده شد.

قرارداد اجرای پروژه در داخل ایران، تیرماه سال ۱۳۹۰ ابتدا با «شرکت پارس انرژی» امضا شد و قرار بود این شرکت در طول مدت ۱۶۴ روز کار را به اتمام برساند ولی سال ۱۳۹۱ اعلام شد که قرارگاه خاتم‌الانبیا وارد این پروژه شده است. به عبارت دقیق‌تر، عملیات اجرایی این پروژه ۴۲ ماه طول کشید که از این مدت حداقل قرارگاه خاتم‌الانبیا ۳۰ ماه به طور مستقیم درگیر بود.

در واقع، پروژه‌ای که شامگاه چهار فروردین ۱۳۹۸ به یکی از مهم‌ترین عوامل تشدید بحران در جریان سیل آق‌قلا تبدیل شد، پروژه‌ای بود که قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه ساخته بود و از آن به عنوان نماد افتخار یاد می‌کرد و وقتی هم سه قسمت آن را منفجر کرد،‌ دوباره آن را به عنوان نماد افتخار توصیف کردند.

این در حالی است که نورمحمد تربتی‌نژاد، نماینده گرگان در مجلس، در جلسه ستاد مدیریت بحران استان گلستان که هفتم فروردین برگزار شد، گفته است این راه‌آهن در مسیر سیل قرار دارد زیرا در زمان ساخت «گذرگاه‌های آب» برای آن طراحی نشده است.

مسئولان سپاه در روزهای اخیر به جای پاسخگویی درباره بی‌توجهی فنی و کارشناسی در جریان ساخت این خط آهن، به این افتخار کرده‌اند که چند جا را منفجر کرده‌اند که آب رد شود.

این نمونه را می‌توان یکی از بهترین مدل‌ها برای چگونگی «مدیریت جهادی» در جمهوری اسلامی در سال‌های اخیر دانست.

نکته مورد توجه اینکه حتی این افتخار هم از سوی حسن روحانی، رئیس‌جمهور ایران هم نفی شده است. او روز جمعه نهم فروردین در جلسه «شورای هماهنگی مدیریت بحران استان خوزستان» گفته است که از منطقه سیل‌زده در استان گلستان به صورت هوایی بازدید کرده و شکستن جاده و راه‌آهن هیچ تأثیری در کاهش بحران نداشته است:‌ «آب از این ور آمده آن ور، مثل یک قسمت از آب کاسه را می‌فرستید آن طرف کاسه. هیچ تاثیری نداشته.»

روحانی: برایم سوال بود که چرا آب از آق‌قلا و گمیشان خارج نمی‌شود. جاده‌ها و راه‌آهن را شکافته‌اند؛ این هیچ تاثیری ندارد، آب از یک سمت به سمت دیگر رفته است. با این کار سیلاب آق‌قلا به گمیشان منتقل شده. طبق گزارش‌ها، شکستن جاده‌ها هیچ تاثیری نداشته است. رودخانه باید آب را خارج کند. pic.twitter.com/Cgtx4t4FRr

— خبرگزاری ایرنا (@IRNA_1313) March 29, 2019

اما نمادهای افتخار این پروژه ملی، محدود به همین مورد نیست. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، به علت ناهماهنگی فنی بین مجریان این خط آهن سه‌جانبه که یکی خاتم‌الانبیای سپاه بوده و دیگری شرکت ایرانی «پارس انرژی»، تفاوت قوس ریل در خط آهن ایران و ترکمنستان مشکل‌زا شده و علاوه بر تأخیر ایجاد کردن در مسیر حمل کالا، هزینه بازرگانان را هم افزایش داده است.

دولت ایران برای حل مشکل و راه‌اندازی خط عریض منتهی به راه‌آهن ترکمنستان، مجبور شده که ۲۲ میلیارد تومان دیگر هزینه کند ولی باید دو میلیون دلار هم طرف ترکمنستانی برای تکمیل پروژه بپردازد که مدیران استانی دنبال تهیه این میزان دلار از محل دلار ۴۲۰۰ تومانی هستند ولی هنوز نهایی نشده است.

وجود چنین مشکلاتی علاوه بر افزایش هزینه‌ها سبب شده که در برخی مقاطع خاص مانند دوران بحران روابط روسیه و ترکیه که فرصت خوبی برای صادرات میوه از ایران پیش آمده بود، بازرگانان ایرانی نتوانند وارد رقابت شود.

در مجموع این طرح کلان که با تبلیغات گسترده در دولت احمدی‌نژاد و روحانی به بهره‌برداری رسید، در تامین اهداف اولیه خود شکست خورده و مسئولان ایرانی نتوانسته‌اند به یک پروتکل مشخص همکاری با طرف ترکمنستانی و قزاقستانی به ویژه در زمینه تعرفه‌ها و تامین واگن دست پیدا کنند.

بر اساس پیش‌بینی‌های اولیه قرار بوده که با اجرای طرح بین سه کشور، شاهد ترانزیت سالانه ۱۰ میلیون تن ترانزیت کالا باشیم که سال ۱۳۹۷، سهم ایران از میزان ترانزیت، حدود ۵۰ هزار تن بوده است، کمتر از نیم درصد.

ناکامی و سهل‌انگاری ایران در پیشبرد این پروژه در سال‌های اخیر موجب اعتراض طرف‌های خارجی هم شده است.

علی‌محمد چوپانی، رئیس اتاق بازرگانی گرگان ۱۲ آبان ۱۳۹۷ به خبرگزاری ایسنا گفته است که مدیران دو کشور ترکمنستان و قزاقستان به این نتیجه رسیده‌اند که مدیریت فعلی راه‌آهن ایران توانایی ایجاد ظرفیت لازم برای ترانزیت را ندارد و هشدار داده که در صورت ادامه این وضعیت و همچنین «سهل‌انگاری وزارت مسکن و شهرسازی»، ممکن است قزاقستان و ترکمنستان به دنبال «جایگزینی این خط» راه‌آهن باشند.

رئیس اتاق بازرگانی گرگان البته گفته حل مشکلاتی مثل عریض کردن خط آهن به دخالت «دست‌های پنهان بیگانگان» مربوط است، عبارتی کلیشه‌ای که پاسخ محبوب و مطلوب بسیاری از مسئولان جمهوری اسلامی در توضیح ناتوانی‌شان در حل مشکلات معمولی کشور است.