اخبار

ایران وایر: شبکه خبری «سی‌بی‌سی کانادا» در آخرین ساعات روز سه‌شنبه ۲۱بهمن۱۳۹۹، خبری اختصاصی منتشر کرده است که در آن گفته شد دولت و آژانس امنیت کانادا در حال بررسی یک فایل صوتی هستند که در آن «محمدجواد ظریف»، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی درباره عمدی بودن سرنگونی هواپیمای اوکراینی سخن می‌گوید.

۱۸دی۱۳۹۸ پرواز شماره ۷۵۲ هواپیمای اوکراینی، اندکی پس از بلندشدن در تهران، هدف موشک‌های سپاه پاسداران قرار گرفت، ساقط شد و تمامی سرنشینان آن جان باختند. جمهوری اسلامی سه روز این موضوع را انکار و مربوط به نقص فنی دانست و پس از آن طی یک بیانیه تایید کرد که موشک پدافند سپاه، هواپیمای خودی را هدف قرار داده؛ اما آن را یک خطای انسانی دانست. حالا یک فایل صوتی در دسترس یک رسانه کانادایی قرار گرفته که محمدجواد ظریف در آن احتمال عمدی بودن شلیک سپاه به هواپیمای مسافربری را مطرح کرده است. با «حامد اسماعیلیون» که همسر و فرزندش از جان‌باختگان هواپیمای ۷۵۲ هستند؛ دراین‌باره گفت‌وگو کرده‌ایم.

***

به نوشته سی‌بی‌سی، فردی که «محمدجواد ظریف»، وزیر خارجه جمهوری اسلامی تشخیص داده شده، در این فایل می‌گوید این به‌هیچ‌وجه نامحتمل نیست که دو یا سه نفر تعمدا هواپیما را سرنگون کرده باشند. ظریف از امکان نفوذی بودن این افراد سخن می‌گوید.

حامد اسماعیلیون که همسرش «پریسا اقبالیان» و دخترش «ری‌را»، از جان‌باختگان شلیک سپاه به هواپیمای اوکراینی هستند، به «ایران وایر» می‌گوید: «از ابتدا سناریوهای زیادی درباره شلیک به این هواپیما مطرح بوده است. تقریبا همه خانواده‌های کشته‌شدگان به عمدی بودن این شلیک اعتقاد دارند. جمهوری اسلامی ابتدا مساله نقص فنی را مطرح کرد و سه روز دروغ گفت، مدتی بعد گفتند خطای انسانی بوده، بعد بحث اشکال دستگاه و تنظیم نادرست آن مطرح شد و بعد گفتند خطای سیستم. اما در این فایل صوتی خود محمدجواد ظریف که در واقع مذاکره‌کننده ارشد جمهوری اسلامی در این پرونده است، احتمال می‌دهد که این هواپیما را عمدی زده باشند و می‌گوید حقیقت هیچ‌گاه روشن نخواهد شد.»

بر اساس گزارش سی‌بی‌سی، ظریف در این فایل صوتی می‌گوید که حقیقت هیچ‌وقت از سوی بالاترین مقامات ارشد سیاسی و نظامی ایران آشکار نخواهد شد. به نوشته سی‌بی‌سی، ظریف در این فایل صوتی از «روسیه» به‌عنوان یک مثال نام می‌برد که متهم به سرنگون کردن هواپیمای مالزی در سال ۲۰۱۴ بود؛ اما هیچ‌وقت آن را قبول نکرد.

اشاره او به پرواز شماره ۱۷ هواپیمایی مالزی است که روز ۱۷ژوئیه۲۰۱۴ وقتی از آمستردام عازم کوالالامپور بود، در مرز روسیه و اوکراین سرنگون شد و تمام سرنشینان آن جان باختند. گزارش‌های زیادی از اصابت موشک زمین به هوای روسیه به هواپیما حکایت داشتند.

ظریف در فایل صوتی عنوان کرده است که دلایل فراوانی برای پنهان‌کاری مقامات سیاسی و نظامی وجود دارد: «آن‌ها هیچ‌وقت حقیقت را نمی‌گویند؛ زیرا در این صورت منافذی در سیستم دفاع کشور باز می‌شود که به نفع کشور نیست که بیان شوند.»

حامد اسماعیلیون می‌گوید: «در بخشی که کشورها پیگیری می‌کنند، یک اصطلاح حقوقی به نام «جبران» وجود دارد که شامل مثلا پرداخت غرامت و عذرخواهی رسمی جمهوری اسلامی می‌شود؛ اما بخش مهم و اساسی آن گفتن «حقیقت» است. اما الان این فایل صوتی و گفته‌های ظریف در یک محفل خصوصی دو چیز را روشن می‌کند؛ یکی اینکه این آدم، این تیم و حکومت جمهوری اسلامی حکومت نرمالی نیست که بیاید و حقیقت را بگوید. دوم اینکه ظریف چیزی را که در گفت‌وگوهای رسمی با کشورهای دیگر می‌گوید، متفاوت از چیزی است که ممکن است در یک گفت‌وگوی خصوصی به کسی گفته باشد. او در همه‌جا، در مذاکرات رسمی درباره خطای انسانی و اشتباه حرف می‌زند؛ اما در این فایل صوتی می‌گوید که هزار جور امکان وجود دارد و عمدی زدنش هم احتمال دارد و اصلا بعید نیست.»

حامد اسماعیلیون تاکید می‌کند که برای گفتن حقیقت هیچ مرزی وجود ندارد: «به ما مربوط نیست که بعد از گفتن حقیقت سیستم دفاعی شما چه خواهد شد. شما باید حقیقت را بگویید؛ وگرنه مجبور می‌شوید حقیقت را بگویید.» اشاره او به تصمیم خانواده جان‌باختگان برای محاکمه مقصران شلیک به هواپیمای اوکراینی در دادگاه‌های بین‌المللی است. انجمن خانواده‌های جان باختگان هواپیمای «پی‌اس ۷۵۲» چند روز پیش، از مردم درخواست کرد که برای بردن پرونده به دادگاه‌های بین‌المللی کمک کنند. در کمتر از ۴۸ ساعت، بیش از ۱۰۰هزار دلار کمک برای انجمن جمع‌آوری شد.

او می‌گوید: «یک ماه و نیم تا دو ماه دیگر گزارش نهایی جمهوری اسلامی منتشر می‌شود و در واقع مسئولیت حقوقی جمهوری اسلامی در آن روز پایان می‌گیرد و توپ در زمین کشورهای دیگر می‌افتد. مطمئنا ما می‌دانیم که آن‌ها از گزارش نهایی راضی نخواهند بود. همین گزارش فایل صوتی امروز هم نشان می‌دهد که این‌ها حقیقت را نخواهند گفت. پس از آن کشورها ابتدا باید طبق قانون مذاکراتی برای وادار کردن جمهوری اسلامی به گفتن «حقیقت» انجام دهند. اگر این مذاکرات به بن‌بست برسد پرونده هم در سازمان جهانی هوانوردی غیرنظامی و هم در دیوان بین‌المللی دادگستری مورد دادرسی قرار می‌گیرد.» او با اشاره به گزارش سی‌بی‌سی از فایل صوتی ظریف می‌گوید: «ظریف آخر صحبت‌هایش ترسش را از رفتن این پرونده به دادگاه‌های بین‌المللی عیان می‌کند و می‌گوید بیایید پرونده را با پرداخت غرامت ببندیم. یعنی ببینید چقدر این مساله برای این‌ها حیاتی است که می‌خواهند هر جور که می‌توانند این کابوس را برای خودشان تمام کنند.»

در گزارش سی‌بی‌سی آمده که دولت کانادا از نوامبر گذشته به این فایل دسترسی داشته و در حال بررسی آن بوده است.

هویت دو نفر دیگر که در این فایل سخن می‌گویند، فاش نشده و یکی از مقامات کانادایی دلیل عدم افشای هویت آن‌ها را به خطر افتادن جان انسان‌ها اعلام کرده است. حامد اسماعیلیون اما می‌گوید او و دیگر خانواده‌های جان‌باختگان تا امروز از وجود این فایل اطلاعی نداشته‌اند.

رادیوفردا: شبکه خبری سی بی‌سی کانادا سه‌شنبه ۲۱ بهمن گزارش داده است که دولت و نهادهای امنیتی کانادا در حال بررسی یک فایل صوتی هستند که گفته می‌شود متعلق به وزیر امور خارجه ایران است و در آن در خصوص عمدی بودن سرنگونی هواپیمای اوکراینی صحبت می‌کند.

طبق این گزارش، صدایی که گفته می‌شود منسوب به محمد جواد ظریف است در این فایل صوتی می‌گوید، «هزاران امکان» در توضیح چگونگی سرنگونی هواپیمای مسافربری اوکراینی وجود دارد از جمله این که دو یا سه «نفوذی» این کار را انجام داده باشند، «سناریویی که بعید نیست.»

شبکه خبری سی بی‌سی کانادا اضافه کرده است، صدای منسوب به محمد جواد ظریف ادامه داده است که حکومت و نظامیان ایران هرگز اجازه نخواهند داد حقیقت روشن شود.

این صدا در ادامه به فارسی تصریح کرده است، دلیل این که اجازه افشای حقیقت داده نمی‌شود این است که چنین اقدامی باعث باز شدن «برخی درها به سوی سیستم دفاعی کشور» خواهد شد که به «نفع کشور نیست.»

سپاه پاسداران بامداد ۱۸ دی یک فروند هواپیمای مسافربری اوکراینی به شماره پرواز پی‌اس ۷۵۲ را که در حال اوج گرفتن از فرودگاه امام تهران بود، با شلیک دست‌کم دو فروند موشک سرنگون کرد که تمام ۱۷۶ سرنشین آن جان باختند.

سپاه پاسداران بعد از چند روز پنهانکاری، نهایتا تحت فشار جامعه جهانی اقرار کرد که این هواپیما با موشک‌های سپاه ساقط شده است، اما علت آن را «خطای انسانی» اعلام کرد.

شبکه خبری سی بی‌سی کانادا می‌گوید٬ به این فایل صدا گوش داده است و محتوای آن توسط سه نفر از فارسی به انگلیسی ترجمه کرده است.

رالف گودیل، مشاور ویژه نخست‌وزیر کانادا در پرونده سرنگونی پرواز ۷۵۲، هم گفته است که از وجود این فایل صوتی مطلع است.

رالف گودیل اضافه کرده است، این فایل صوتی حاوی اطلاعات حساس است و اظهار نظر در وسایل ارتباط جمعی و عمومی در خصوص جزئیات آن می‌تواند جان برخی از افراد را به مخاطره بیاندازد.

در میان کشته شده‌ها ده‌ها شهروند خارجی از کانادا، افغانستان، بریتانیا و اوکراین نیز حضور داشتند و ایران تاکنون گزارش جامعی از علت هدف قرار گرفتن این پرواز به کشورهای یاد شده ارائه نکرده است.

در سالگرد سرنگونی این هواپیما، حسن روحانی، رئیس‌جمهوری ایران، بار دیگر وعده داد که مقصران این حادثه «حتما» در دادگاه محاکمه خواهند شد.

بعد از سرنگونی هواپیمای اوکراینی، گزارش‌های زیادی در خصوص تهدید و فشار سپاه پاسداران بر خانواده قربانیان ایرانی منتشر شده است تا در این زمینه سکوت کنند.

خانواده‌های جان‌باختگان می‌گویند حکومت ایران در یک سال گذشته کوشیده است مراسم خاکسپاری و یادبود ۱۷۶ قربانی هواپیمای اوکراینی را «غصب» کند.
با استفاده از سی بی‌سی و رادیو فردا؛ خ

رادیوفردا: «آن هواپیما موشک نخورده و همچنان دارد می‌رود. کسانی که توی هواپیما بودند، زنده‌اند و کسانی که مرده‌‌اند، ماییم؛ ما بازماندگان قربانیان هستیم که مرده‌ایم.»

همزمان با سالگرد شلیک موشک‌های سپاه پاسداران به پرواز ۷۵۲، جواد سلیمانی، همسر الناز نبیئی که از مسافران این هواپیما بود، در مصاحبه با رادیو فردا می‌گوید که همچنان منتظر بازگشت اوست:

«شاید ما در مرحله انکار باشیم. من با اینکه خانه جدید هم رفته‌‌ام، وسایل الناز را باز کرده‌ام. کفش‌هایش جلوی در است، لباس‌هایش آویزان است و دروغ می‌گویم اگر بگویم صددرصد این قضیه را پذیرفته‌ام. شاید کورسوی امید داشته باشم که یکی از همین روزها برگردد پیام بدهد که جواد، من فرودگاهم، بیا دنبالم. یا درِ خانه را بزند با چمدان‌هایش بیاید. هنوز چنین امیدی دارم و فکر می‌کنم خیلی از خانواده‌ها چنین امیدی داشته باشند. ولی واقع‌بینانه بخواهیم نگاه کنیم، دیگر چیزی نمی‌تواند آن‌ها را برگرداند.»

در پرواز ۷۵۲ هواپیمایی اوکراین که روز ۱۸ دی با شلیک دو موشک سپاه پاسداران سرنگون شد، ۱۷۶ نفر کشته شدند که ۱۴۶ نفر از آنها ایرانی بودند. البته کودک ۷ ماهه‌‌ای هم در میان قربانیان بود که پیش از به دنیا آمدن در رحم مادرش جان باخت.

الناز نبیئی، دانشجوی دکترای دانشگاه آلبرتا کانادا، یکی از مسافران بود که همسرش، جواد سلیمانی، «جنازه سوخته و پاره پاره‌شدهٔ» او را در پزشکی قانونی شناسایی کرد و به اتفاق پدر و مادر الناز، او را در زنجان به خاک سپرد.

او از حذف و غارت «سیستماتیک» می‌گوید: «وسایل قیمتی را در محل سقوط پرواز در شاهدشهر و در فرودگاه غارت کردند و قبل از این‌که تحقیقاتی انجام شود، بولدوزر انداختند. موبایل‌های جانباختگان تحویل داده نشد. آنها هم که تحویل داده شده، خرد و خاکشیر هستند. تبلت خدمه پرواز تحویل داده نشد. اینها برای تحقیقات خیلی می‌توانست کمک کند. برای پاک کردن جنایت خودشان این‌ها را تحویل نداده‌اند.

۸۴ ساک هم که در فرودگاه بار زده نشده بود غارت شد. آن‌ها دیگر دست مأموران فرودگاه بود. محل سقوط، مردم محلی غارت کردند. قاضی شهریاری سرپرست دادسرای جنایی به من گفت که کنار تابوت یک‌سری از وسایل همسرتان هست. رفتم تحویل بگیر،م چیزی به من ندادند و در پزشکی قانونی کهریزک، کسی که آنجا مشغول کار است، حلقه ازدواج را از دست همسر من کشیده و تحویل نداد. این اوج فساد و تباهی جمهوری اسلامی را نشان می‌دهد.»

مسئولان جمهوری اسلامی سه روز نخست بعد از ساقط کردن هواپیما با کتمان حقیقت، علت را سانحه هوایی ذکر می‌کردند اما پس از فشارهای بین‌المللی، فرمانده هوافضای سپاه عنوان کرد که هدف قرار دادن این هواپیما «سهوی» بوده و پدافند سپاه پاسداران آن را با یک موشک کروز «اشتباه» گرفته است.

جواد سلیمانی، همسر الناز نبیئی، می‌گوید که در یک سال گذشته هیچ نکته مثبتی را در عملکرد جمهوری اسلامی ندیده است: «من به‌شخصه هیچ انتظاری از جمهوری اسلامی نداشتم. ما خانواده‌ها گزارشی از ایران قبول نمی‌کنیم چون قاتل نمی‌تواند گزارش بدهد. وقتی موارد مختلف دیگری را که جمهوری اسلامی جنایتی انجام داده بررسی می‌کردیم، انتظار می‌رفت چنین رفتاری از آن‌ها ببینیم.

طبیعتا عملکرد جمهوری اسلامی و دروغ گفتن‌هایشان و انکارشان خانواده‌ها را آزار می‌دهد. چون چیزی که می‌تواند خانواده‌ها را آرام کند فهمیدن حقیقت است. یعنی این‌که بدانند دقیقاً آن شب چه اتفاقی افتاد و بعد از حقیقت هم، برقراری عدالت است. جمهوری اسلامی از همان بدو مشخص بود که اجازه این کار را نمی‌دهد، به خاطر اینکه این جنایت را سپاه پاسداران انجام داده و در سطح بالای سپاه پاسداران بوده. این‌طور نیست که یک مدیر میانی یا پایین بتواند یک سامانه پدافندی را نزدیک فرودگاه بگذارد.»

به گفته او «چون سپاه پاسداران در این قضیه دخیل بوده، مشخص بود که علی خامنه‌‌ای به عنوان فرمانده کل قوا اجازه نمی‌دهد در سطح بالا کسی مورد بازخواست قرار بگیرد، کما اینکه حاجی‌زاده [فرمانده هوافضای سپاه پاسداران] را سعی کردند در صدا و سیما به عنوان یک قهرمان ملی معرفی کنند.»

جواد سلیمانی می‌گوید: «ما همه آرزو می‌کردیم نقص فنی باشد و وقتی که مشخص شد موشک سپاه پاسداران بود، واقعاً یک بار دیگر هواپیما را زدند و داغش برای ما بیشتر شد. در آن دو سه روز (نخست) از حاجی‌زاده تا علی خامنه‌‌ای در جریان بودند که موشک زده شده. علی خامنه‌‌ای در حسینیه مشغول سخنرانی شاد از تحقق انتقام سخت‌شان بود و حاجی‌زاده در کنفرانس برای تشریح عملیات حمله به پایگاه آمریکایی، شاد و خندان بود.

دولت هم در تعامل کامل با سپاه سعی کرد این جنایت را مخفی کند. وقتی مدیرکل بررسی سوانح و برج مراقبت که زیرمجموعه‌های وزارت راه و دولت هستند خبر داشتند، یعنی دولت و سپاه در تعامل کامل با هم بودند و خانواده‌ها این‌ها را در کنار هم می‌بینند و فرقی قائل نیستند. فقط سعی کردند که دو سه روز به تأخیر بیندازند که به نوعی مردم را در حالت انتظار قرار دهند و یک مقدار خشم مردم فروکش کند و بتوانند شرایط را کنترل کنند.»

بعد از فاجعه ساقط کردن هواپیما، بسیاری از خانواده‌های جانباختگان تحت فشار قرار گرفتند که اعضای از دست رفته خانواده خود را شهید اعلام کنند و در بسیاری از موارد، ماموران امنیتی در خاکسپاری آنها حضور داشتند: «پیکرها که تحویل داده شد، به صورت سیستماتیک سعی کردند بسیاری از مراسم‌ها را مصادره کنند که کردند. سعی کردند بسیاری از جانباخته‌ها را در آن حال و هوایی که خانواده‌ها حال‌شان دست خودشان نبود در قطعه شهدا دفن کنند که کردند و بعد از همه این‌ها هم بازداشت و احضار و تهدید کماکان ادامه دارد. یعنی واقعاً من هیچ نکته مثبتی را در عملکرد جمهوری اسلامی نمی‌بینم که بگویم این‌جا درست عمل کرده. شما هر تکه‌‌اش را نگاه می‌کنید، فساد است و تباهی و وقاحت و بی‌کفایتی.

برای خود ما از بنیاد شهید و سپاه می‌آمدند و بعد گفتند که امام‌جمعه زنجان می‌خواهد نماز بخواند. ابتدا مخالفت کردیم اما یک سری خبرها می‌آمد که یک سری پیکرها دفن نشده مثل مرحوم مجتبی عباسپور در خوزستان که با نحوه دفن مخالفت کرده بودند و جنازه روی زمین مانده بود. اولویت ما دفن فوری بود و تصمیم بر این شد که صرفاً بچسبیم به تابوت تا پیکر دفن شود، اما چیزی که دیدیم یک مصادره همه‌جانبه بود. مثل نظامیانی که کشته می‌شوند خواستند مراسم بگیرند. فشار آوردند در قطعه شهدا دفن کنند. بالاخره خانواده مقاومت کردند و ما در قطعه خانوادگی دفن کردیم.»

مقامات نظامی و رسمی زنجان مراسم خاکسپاری الناز نبیئی را مصادره کردند

جواد سلیمانی بعد از اعتراض به مصادره مراسم خاکسپاری همسرش توسط جمهوری اسلامی در اینستاگرام شخصی خود، تحت فشار و مورد تهدید قرار گرفت: «فرمانده سپاه زنجان و نماینده علی خامنه‌‌ای در زنجان، خودشان را به عنوان صاحب عزا نشان می‌دادند و آنجا خوشحالم حرفی را که توی دلم بود به امام جمعه زدم. اگر نمی‌زدم، واقعاً دق می‌کردم. گفتم خیلی وقیح هستید که نمی‌گذارید مراسم خودمان را برگزار کنیم. از یزید هم وقیح‌تر هستید.

روز بعد یک شماره ناشناسی زنگ زد، ده صبح بود و گفت که از وزارت اطلاعات هستند که من بروم دفترشان یک سری توضیحات بدهم. بدون خداحافظی با خانواده به سمت تهران رفتم. در این فاصله از زنجان خیلی پیام می‌دادند که فلان‌جا رفتند؟ گفتند این هشدار است. این چه صحبتی بود با امام جمعه کرده. این چه پست اینستاگرامی گذاشته. از منزل پدر و مادرم زنگ زدند که شماره ناشناسی زنگ زده و سراغ تو را گرفته. اتفاقی هم نمی‌افتاد، صرفاً احتمالاً می‌خواستند یک تعهدی بگیرند. ولی من آدمی نبودم که بروم تعهد بدهم. شنبه بود که احضار شدم و زنگ زدند. یکشنبه از ایران خارج شدم.»

او اما دیگر نتوانست در خانه مشترکش با الناز زندگی کند: «خیلی خاطره داشتیم و خانه عجیبی بود. من سه چهار روز در آن خانه می‌ماندم و کلی خاطرات زنده می‌شد و حالم به گونه‌‌ای بد می‌شد که دوستانم می‌آمدند مرا می‌بردند خانه‌شان. سه چهار روز خانه دوستانم بودم، دوباره دلتنگ آن خانه می‌شدم و این سیکل ادامه داشت. با تراپیست‌‌ام صحبت کردم گفتند شاید دیگر صلاح نباشد در آن خانه باشی. اما حقیقت این است که من از اکتبر که به خانه جدید آمدم، فکر می‌کردم و بقیه هم فکر می‌کردند حالم بهتر شود ولی واقعا تغییر نکرد، چون چیزی تغییر نکرده. چون هیچ کسی بابت این جنایت چیز جدیدی نگفته. هیچ کسی مجازات نشده و آزار و اذیت جمهوری اسلامی هم به‌نحوی ادامه دارد.

اخیراً نزدیک سالگرد از طرف سپاه که خودش جنایت کرده یا بنیاد شهید می‌روند درِ خانه‌ها در می‌زنند و زنگ می‌زنند. خانواده‌ها را تحت فشار می‌گذارند یا بعضاً فرم‌هایی را که یک‌جوری اعلام رضایت برای دریافت غرامت است می‌گویند امضا کنید. خانواده‌ها اما هوشیار هستند و جواب نمی‌دهند. چیزی تغییر نکرده که حال من بهتر شود.»

و حالا یک سال پس این فاجعه، خانواده‌های جانباختگان همچنان خواستار معرفی و مجازات آمران و عاملان این جنایت هستند: «من و بسیاری از خانواده‌ها این حس را داریم که عزیزمان مظلومانه و ناجوانمردانه به قتل رسیده و می‌دانیم قاتل کیست اما قاتل به آزار و اذیت ادامه می‌دهد. اما ما ساکت نمی‌نشینیم. جمهوری اسلامی بداند که کل دنیا هم اگر ساکت بنشینند، خانواده‌ها هستند. صدر تا ذیل از شورای عالی امنیت ملی، فرماندهان سپاه و کسانی که جنایت را انجام دادند و انکار کردند من به‌شخصه از هیچ کدامشان نمی‌گذرم و تا آخر عمرم دنبال‌شان می‌کنم که پاسخگوی جنایت شان باشند و مجازات شوند.

هدف خیلی از خانواده‌ها مجازات آمرین و عاملین و کسانی است که این جنایت را رقم زدند. کسانی که این جنایت را مخفی کردند و کسانی که مراسم‌ها را مصادره کردند و خانواده‌ها را تحت فشار قرار دادند. همه باید پاسخ بدهند و مجازات شوند.»

بی‌بی‌سی: دور دوم مذاکرات ایران و اوکراین در مورد هواپیمای اوکراینی ساقط شده توسط موشک‌های سپاه پاسداران صبح امروز در تهران آغاز شده و یوهنی ینین، معاون وزارت خارجه اوکراین گفته است در جریان این نشست “اوکراین به دنبال جزئیات کامل و مو به مو آنچه است که اتفاق افتاده” است.

آقای ینین گفته است میزان غرامت بستگی به اطلاعاتی دارد که در این مذاکرات آنان کسب می‌کنند.

این مذاکرات در سطح معاون امور حقوقی وزارت خارجه دو ‌کشور انجام می‌شود و قرار است تا ۳۰ مهرماه در تهران ادامه داشته باشد.

دور اول این مذاکرات در کی‌یف، پایتخت اوکراین صورت گرفته بود.

ساعاتی پس از حمله موشکی روز هشتم ژانویه به پایگاه های محل استقرار نیروهای آمریکایی در عراق، به تلافی کشته شدن قاسم سلیمانی فرمانده نیروی قدس سپاه، یک هواپیمای مسافربری اوکراین که از تهران راهی کی‌یف بود با دو موشک سرنگون شد که به مرگ کلیه ۱۷۶ سرنشین آن منجر شد.

مقامات ایران سه روز پس از این سرنگونی و انکار، سرانجام پذیرفتند که این هواپیمای مسافربری در اثر شلیک پدافند موشکی سپاه پاسداران سرنگون شده است.

اما بی‌بی‌سی فارسی به یک فایل صوتی دست پیدا کرده که نشان می‌داد از همان ساعات اولیه سرنگون شدن هواپیمای مسافربری اوکراینی، مقام‌های هواپیمایی کشوری ایران در تماس با سپاه پاسداران، دریافته بودند که یک حمله موشکی انجام شده اما “به دلیل مسائل امنیتی” دستور داشتند چیزی نگویند.

ایران می‌گوید این شلیک خطای انسانی بوده است.

سرنشینان هواپیما علاوه بر شهروندان عمدتا ایرانی شامل ۵۷ کانادایی، ۱۱ اوکراینی، ۱۷ سوئدی، چهار افغان و چهار بریتانیایی می شد.

ارسال جعبه سیاه پرواز ۷۵۲ اوکراین بیش از شش ماه طول کشید. این تاخیر باعث انتقاد اوکراین، فرانسه و کانادا و بازماندگان مسافران پرواز شده بود که ایران را متهم می‌کردند نمی‌خواهد “اسرار” جعبه سیاه خوانده شود.

بعضی از بازماندگان ۱۷۶ سرنشین هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ ایران را متهم می‌کنند که با نگه داشتن جعبه سیاه اطلاعات آن از بین برده تا مشخص نشود به چه دلیل پدافند سپاه به هواپیمای مسافری شلیک کرده است.

رادیو فردا: رئيس سازمان هواپیمایی ایران گفته است بازخوانی اطلاعات جعبه سیاه هواپیمای اوکراینی نشان می‌دهد که تا ۱۹ ثانیه بعد از انفجار موشک اولی که به سوی این هواپیما شلیک شده بود، «هیچ صدایی از کابین مسافران شنیده نمی‌شود» و مسافران در «سلامت جسمانی» بوده‌اند.

تورج دهقانی زنگنه که صبح روز یک‌شنبه دوم شهریور در یک نشست خبری تازه‌ترین اطلاعات مربوط به سرنگونی هواپیمای اوکراینی توسط سپاه پاسداران را ارائه می‌داد، گفت دو خلبان و یک معلم خلبان پس از شلیک موشک اول «تا آخرین لحظه مشغول هدایت هواپیما بودند».

او تاکید کرده است که انفجار موشک اول «صدمه قابل توجهی» به هواپیما زده بود.

حکومت ایران شش ماه بعد از ساقط کردن پرواز ۷۵۲ که با شلیک دو موشک از سوی سپاه پاسداران صورت گرفت و منجر به کشته شدن ۱۷۶ نفر از شهروندان ایران، افغانستان، بریتانیا، کانادا و اوکراین شد، نهایتا روز ۲۷ تیرماه جعبه‌ سیاه را برای بازخوانی تحویل فرانسه داد.

مقام‌های ایرانی به مدت سه روز اصرار داشتند که این هواپیما بر اثر نقص فنی سقوط کرده است و متعاقباً گفتند که دلیل این سانحه، خطای انسانی و اشتباه در تنظیمات رادار و فقدان هماهنگی بین مامور سامانه و فرماندهان دفاع ضدموشکی بود.

نشست خبری رئيس سازمان هواپیمایی ایران اولین توضیحات مقام‌های دولت ایران پس از بازخوانی اطلاعات جعبه سیاه است.

آقای دهقانی زنگنه در این نشست خبری با تاکید بر اینکه «تمام متغیرها نشان می‌دهد که هواپیما در شرایط پروازی نرمال و در پروفایل پروازی پیش‌بینی شده قرار داشته»، گفته است: «تحلیلی از آثار موشک دوم در جعبه سیاه وجود ندارد».

او در توضیح بیشتر در این زمینه گفته است که موشک دوم ۲۵ ثانیه بعد از موشک اول شلیک می‌شود و «قطعات ناشی از موشک اول و اصابت آن به هواپیما موجب قطع هم‌زمان جعبه‌های CVR و FDR» شده است.

رئيس سازمان هواپیمایی ایران در همین حال گفته است گزارش نهایی سرنگونی هواپیما تا یک‌سال دیگر اعلام می‌شود.

پیش از این «انجمن خانواده‌های جان‌باختگان پرواز ۷۵۲» که یک نهاد مدنی مستقل برای پیگیری مسائل سقوط این هواپیماست، خواستار انجام تحقیقات بی‌طرفانه و جامع درباره «جنایت سرنگونی این هواپیما» شده بود.

مقام‌های حکومت ایران در توضیحات قبلی خود بارها بر «وقوع خطای انسانی» به عنوان عامل اصلی شلیک موشک و سرنگونی هواپیما نام برده‌‌اند.

این توضیحات از سوی خانواده جان‌باختگان و همچنین مقام‌های دولت‌های کانادا و اوکراین غیرقابل قبول توصیف شده است.

واکنش معاون وزیر خارجه اوکراین

یوگنی ینین، معاون وزیر خارجه اوکراین و سرپرست هیئت مذاکره‌کنندگان اوکراینی با ایران، در نخستین واکنش به گزارش ایران از اطلاعات جعبهٔ سیاه به رادیو فردا گفت: «پس از تقریباً هشت ماه از وقوع سانحه، ایران سرانجام تصمیم گرفت اطلاعات جعبهٔ سیاه که یک ماه پیش در فرانسه استخراج شده بود را منتشر کند. این اطلاعات آنچه از ابتدا تصور می‌کردیم را تایید کرد: هواپیما نقص فنی نداشت، خلبانان طبق دستورالعمل‌‌های موجود عمل کردند و اصابت دو موشک پدافند هوایی در شرایطی که این هواپیما مجوز پرواز از نهادهای نظامی و غیرنظامی داشت، باعث سقوط آن شد».

او افزود: «ایران مسئول این سانحه است و مشغول مذاکره با این کشور هستیم تا غرامت این اقدام را دریافت کنیم. انتظار داریم ایران طی دور بعدی این مذاکرات پاسخ تمام سوالات‌ را ارائه دهد و حقیقت را هرچقدر که تلخ باشد علنی کند».

تورج دهقانی زنگنه رئیس جدید سازمان هواپیمایی کشوری روز یکشنبه تاکید کرد ارائه اطلاعات جعبه سیاه پرواز ۷۵۲ صرفاً برای ایمنی بیشتر و پیشگیری از حوادث مشابه است و توقع می‌رود از آن برداشت و استفاده سیاسی نشود.

بازخوانی جعبه‌های سیاه این پرواز در شش ماه گذشته موضوع کشمکش بین‌ ایران و سایر کشورهای مرتبط با این سانحه بود تا این‌که ماه گذشته اطلاعات آن در فرانسه با موفقیت بازخوانی و تحلیل شد.

اندکی بعد اوکراین و ایران مذاکره دربارهٔ مسائل مرتبط با سرنگونی هواپیمای اوکراینی را آغاز کردند که انتظار می‌رود دور دوم آن اواسط اکتبر/ مهرماه خورشیدی در تهران برگزار شود.

«ایران وایر: محمود صادقی» که آخرین ساعات دوره نمایندگی مجلس شورای اسلامی را سپری می‌کند، در توییتر خود خبر داده است که وزیر دفاع ایران گفته علت سرنگون کردن هواپیمای مسافری اوکراین بر فراز تهران «تخطی اپراتور از ضوابط» بوده است.

آقای صادقی در توییتر خود نوشته است: «سه‌شنبه گذشته وزیر دفاع در پاسخ به سوال این‌جانب، تخطی اپراتور از ضوابط مربوط به اقدام در وضعیت محدود (لزوم کسب مجوز) و عدم ارتباط‌گیری و اتکا به اطلاعات مبهم دریافتی را علت شلیک به هواپیمای مسافربری اوکراینی اعلام کرد».

یک ماه پیش محمود صادقی به همراه دو نماینده دیگر از سرتیپ «امیر حاتمی»، وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران پرسیده بود: «علت ناهماهنگی در شبکه‌ یکپارچه پدافند هوایی، که منجر به شلیک به هواپیمای پرواز ۷۵۲ اوکراینی و سرنگونی آن شد، چیست؟ نقش تقصیر سازمانی (سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) و مسئولیت مترتب با آن چیست و چه اقدامی برای جلوگیری از تکرار آن شده است؟»

پاسخ کامل وزیر دفاع به سه پرسش نمایندگان روشن نیست و آنچه منتشر شده است متوجه شدن مسئولیت به سمت اپراتور سامانه دفاع موشکی سپاه است. برخی از منابع غیررسمی اپراتور را فردی معرفی کرده‌اند که به دلیل تسلط بر حوزه کارش، نحوه کار با سامانه پدافند موشکی را در ایران و سوریه آموزش می‌داده است.

سه روز پس از شلیک موشک‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به هواپیمای مسافربری و به سقوط کشاندن آن با ۱۷۶ مسافر بر فراز تهران، جمهوری اسلامی ایران هدف قرار دادن هواپیمای غیرنظامی را به دلیل فشار کشورهای اوکراین و کانادا پذیرفت.

ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که پدافند هوایی سپاه این هواپیما را با موشک کروز اشتباه گرفته و به آن شلیک کرد. علیرغم پذیرفتن مسئولیت ساقط کردن هواپیما، جمهوری اسلامی با گذشت چهار ماه از آن فاجعه هنوز نه جعبه‌های سیاه را به مالک هواپیما نداده و نه اقدامی برای بازخوانی اطلاعات آن کرده است. «محمدجواد ظریف»، وزیر امور خارجه ایران گفته بود که جمهوری اسلامی تجهیزات موردنیاز بازیابی اطلاعات جعبه سیاه را ندارد اما آن را به بیرون ایران هم نخواهد فرستاد. مدتی بعد مقام‌های ایران و اوکراین از توافق برای خارج کردن جعبه سیاه از ایران خبر دادند اما هنوز این کار انجام نشده است.

چنین رویکردی فرضیه عمدی بودن شلیک به هواپیما را افزایش داده است. خصوصا اینکه سرتیپ پاسدار «امیرعلی حاجی‌زاده» گفته بود تهران آماده پاسخ متقابل نظامی آمریکا و حتی هدف قرار دادن مقر رهبر جمهوری اسلامی بوده و به همین دلیل دیدار عمومی آیت‌الله «علی خامنه‌ای» با حضور شماری از مردم قم که به تهران آورده شده بودند، برگزار و مراسم به‌طور زنده از تلویزیون حکومتی پخش شد که به‌نوعی فرضیه سپر انسانی قرار دادن شهروندان ایرانی در برابر حمله آمریکا را تقویت می‌کند.

تردیدی نیست که باز بودن آسمان ایران برای عبور و مرور هواپیماهای مسافری در ساعاتی که مقام‌های جمهوری اسلامی ایران پایگاه هوایی آمریکا در عراق را هدف موشک قرار داده بودند خلاف مسئولیت‌پذیری ملی و تعهدات بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران بوده است.

فرو کاستن علت سرنگونی هواپیما به تخلف و «تخطی اپراتور» سامانه موشکی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی همانند روش و الگوی همیشگی جمهوری اسلامی ایران است که مسئولیت اقدامات پرهزینه و مرگبار خود را به یک فرد محدود و سپس از زیر بار مسئولیت‌پذیری آن شانه خالی می‌کند. این الگوی رفتاری در حمله نیروهای لباس شخصی و نیروی انتظامی به کوی دانشگاه تهران که به کشته شدن و ضرب‌وجرح دانشجویان انجامید، نیز می‌توان دید. پس از وعده‌های مکرر جمهوری اسلامی ایران برای معرفی عوامل حمله به کوی دانشگاه، سرانجام یک سرباز وظیفه به نام «اروجعلی ببرزاده» به اتهام دزدی یک ریش‌تراش محاکمه شد و نظام از محاکمه عوامل اصلی خودداری کرد.

اما در فاجعه شلیک به هواپیمای مسافربری به دلیل اینکه هواپیما متعلق به یک کشور خارجی یعنی اوکراین است و کانادا که شهروندانش مسافران این پرواز بوده‌اندِ هم از چنین تحقیقات پشتیبانی می‌کند، به فراموشی سپردن و منحرف کردن پرونده همانند قضایای داخلی، شدنی نیست.

وزارت خارجه اوکراین اعلام کرده در صورت به نتیجه نرسیدن مذاکرات با ایران، موضوع را در دادگاه‌های بین‌المللی مطرح خواهد کرد.

بررسی سوانح هوایی و تحقیقات احتمالی کیفری زمان‌بر است. به‌طور مثال، بررسی و محاکمه و پیگیری انفجار هواپیمای پان‌امریکن معروف به پرونده «لاکربی» بیش از دو دهه طول کشید اما نیمه‌کاره رها نشد. به‌طور حتم این پرونده همانند پرونده‌های کوی دانشگاه تهران، بازداشتگاه کهریزک، اسیدپاشان اصفهان و ده‌ها نمونه‌های مشابه، به فراموشی سپرده نخواهد شد.