اخبار

بی‌بی‌سی: بریتانیا، فرانسه و آلمان روند فعال‌سازی مکانیسم ماشه برای بازگرداندن خودکار تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران را آغاز کرده‌اند. اقدامی که عباس عراقچی، وزیرخارجه ایران آن را محکوم و غیرقانونی خوانده است.

این سه کشور اروپایی که از امضاکنندگان «برنامه جامع اقدام مشترک» موسوم به برجام هستند، روز پنجشنبه با ارسال نامه‌ای به شورای امنیت سازمان ملل روند فعال سازی مکانیسم ماشه را آغاز کردند.

بریتانیا، فرانسه و آلمان پنجشنبه – ۶ شهریور/۲۹ اوت – در بیانیه‌ای مشترک دلایلی را برای توجیه اقدامشان در خصوص فعال‌سازی مکانیسم ماشه عنوان کرده‌اند.

این کشورها به سیر تاریخی پرونده هسته‌ای ایران اشاره کرده و با بر شمردن موارد و نمونه‌هایی، جمهوری اسلامی را به نقض «آشکار و عمدی» برجام متهم کردند؛ از جمله این موارد، «زیرپا گذاشتن محدودیت‌های تعیین شده در برجام در زمینه غنی‌سازی‌، آب سنگین، سانتریفوژها و محدودیت دسترسی آژانس بین‌المللی انرژی برای نظارت» بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران عنوان شده است.

وزارت خارجه ایران هم در بیانیه‌ای اقدام بریتانیا، فرانسه و آلمان را به عنوان «تلاشی غیرقانونی و ناموجه برای بازگرداندن قطعنامه‌های لغو‌شده» محکوم کرده و این سه کشور را به «تحریف زنجیره رویدادها» متهم کرده است.

در این بیانیه آمده است که «فارغ از همه بحث‌های حقوقی و سیاسی مربوط به سوابق موضوع، سوءاستفاده از سازوکار مذکور در شرایطی که تاسیسات هسته‌ای ایران در اثر حمله غیرقانونی یک عضو سابق برجام شدیدا آسیب دیده نشانه‌ای آشکار از سوءنیت است.»

ایران هشدار داده است که «تصمیم سه کشور اروپایی به‌شدت روند جاری تعاملات و همکاری‌های ایران و آژانس را تضعیف خواهد کرد» و با «پاسخ‌های مقتضی» همراه خواهد بود.

اقدام این سه امضا کننده برجام برای فعال‌سازی مکانیسم ماشه دو روز پس از نشست‌شان با ایران در ژنو صورت می‌گیرد که بنابر گزارش‌ها نتیجه ملموسی نداشت.

بریتانیا، فرانسه و آلمان پیشتر تا پایان ماه اوت (سه روز دیگر) به ایران مهلت داده‌ بودند که راه‌ حل دیپلماتیکی برای پرونده هسته‌ای خود پیدا کند وگرنه مکانیسم ماشه را فعال خواهند کرد.

عباس عراقچی، وزیرخارجه ایران در واکنش به این اقدام تروئیکای اروپایی در کانال تلگرامی خود ابراز امیدواری کرده که سه کشور اروپایی «با اتخاذ رویکردی مسئولانه و درک واقعیت‌های موجود، این حرکت نادرست خود را ظرف روزهای پیش رو به نحو مناسب اصلاح کنند.»

بخوانید: مکانیسم ماشه چیست و اگر فعال شود چه سرنوشتی در انتظار ایران است؟

این مکانیسم برای بازگشت خودکار تحریم‌‌های بین‌المللی در قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد گنجانده شده است؛ قطعنامه‌ای که ۱۰ سال پیش به تصویب رسید و کشورهای عضو سازمان ملل متحد را به اجرای مفاد «برنامه جامع اقدام مشترک» موسوم به برجام، متعهد می‌کند.

ایران برنامه هسته‌ای خود را صلح‌آمیز می‌خواند و قبلا هشدار داده بود که چنانچه کشورهای غربی برای فعال کردن مکانیسم ماشه علیه این کشور در شورای امنیت سازمان ملل متحد اقدام کنند، ممکن است همکاری‌های خود با آژانس را به طور کامل متوقف کند.

این درحالی است که دیروز گزارش شد که بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که در جریان جنگ دوازده روزه با اسرائیل ایران را ترک کرده بودند، دوباره در این کشور مستقر شده‌اند و از نیروگاه هسته‌ای بوشهر هم بازدید کردند.

این جنگ منجر به تصویب قانون الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در مجلس ایران شد که براساس آن ورود بازرسان آژانس تا زمان «تضمین امنیت مراکز و دانشمندان هسته‌ای» ممنوع شده و فقط با اجازه شورای امنیت ملی امکان‌پذیر است.

همین امر دیروز باعث اعتراض شدید شماری از نمایندگان مجلس ایران شد که قانونی بودن حضور و فعالیت بازرسان آژانس در ایران را زیر سوال بردند؛ هرچند در پی این انتقادات، وزیر خارجه و رئیس مجلس ایران هر دو اطمینان دادند که این کار با اجازه شورای عالی امنیت ملی صورت گرفته است.

عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، گفت: «ورود بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به ایران با تصمیم شورای عالی امنیت ملی و برای نظارت بر تعویض سوخت نیروگاه بوشهر انجام شده است.»

او همچنین تاکید کرد که «هنوز هیچ متن نهایی درباره چارچوب همکاری جدید با آژانس تأیید نشده و دیدگاه‌ها در حال تبادل هستند.»

این درحالی است که رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، دیروز خواستار دسترسی بازرسان به همه تاسیسات هسته‌ای ایران شد، از جمله تاسیساتی که هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفته است.

آقای گروسی دیروز در واشنگتن با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا دیدار و گفتگو کرد. پرونده هسته‌ای ایران از جمله موضوعات مورد گفتگو در این دیدار بوده است.

سه کشور اروپایی بریتانیا، فرانسه و آلمان در حالی روند فعال‌سازی مکانیسم ماشه را آغاز کرده‌‌اند که برای این کار حداکثر حدود یک ماه و نیم دیگر فرصت داشتند.

بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت، توسل به مکانیسم ماشه فقط تا ۱۸ اکتبر سال جاری میلادی (۱۰ سال پس از آغاز اجرای برجام) امکان‌پذیر است و پس از آن اعمال دوباره تحریم‌های بین‌المللی نیازمند رای‌گیری در شورای امنیت است که روسیه در آن حق وتو دارد.

تحلیلگران می‌گویند کشورهای اروپایی سعی دارند روند فعال‌سازی مکانیسم ماشه را تا پیش از ماه اکتبر که روسیه ریاست دوره‌ای شورای امنیت را بر عهده می‌گیرد، تکمیل کنند.

سه کشور اروپایی بریتانیا، فرانسه و آلمان به همراه ایالات متحده، چین و روسیه از امضاکنندگان «برنامه جامع اقدام مشترک» موسوم به برجام بودند؛ توافقی که در آن به ایران مشوق‌هایی داده شد تا غنی‌سازی اورانیوم را محدود کند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در دوره اول ریاست جمهوری‌اش از این توافق خارج شد و تحریم‌های جدیدی علیه ایران وضع کرد. اما بریتانیا، فرانسه و آلمان در آن زمان گفتند که به توافق پایبند می‌مانند و قصد دارند به تجارت با ایران ادامه بدهند. در نتیجه این امر، تحریم‌های سازمان ملل و اتحادیه اروپا علیه ایران دوباره برقرار نشدند.

اما مکانیسمی که اروپاییان برای جبران بازگشت تحریم‌های آمریکا در نظر گرفتند در عمل چندان موثر واقع نشد و بسیاری از شرکت‌های غربی مجبور شدند تجارت با ایران را متوقف کنند.

مکانیسم ماشه چیست؟

مکانیسم ماشه، که در متن برجام با عنوان «سازوکار حل‌وفصل اختلاف» آمده، ابزاری است که به کشورهای عضو توافق اجازه می‌دهد در صورت نقض تعهدات از سوی ایران، روندی رسمی را برای بازگرداندن تحریم‌های بین‌المللی آغاز کنند.

این روند در بندهای ۳۶ و ۳۷ برجام توضیح داده شده و به این صورت عمل می‌کند:

• اگر یکی از طرف‌های مقابل ایران در برجام احساس کند که طرف دیگر به تعهداتش پایبند نیست، می‌تواند شکایت خود را به «کمیسیون مشترک» (نهاد نظارتی بر اجرای برجام) ارائه دهد.
• کمیسیون ۱۵ روز فرصت دارد تا موضوع را بررسی و حل‌وفصل کند. اگر اختلاف حل نشد، موضوع به سطح وزیران خارجه ارجاع می‌شود که آن‌ها نیز ۱۵ روز دیگر فرصت دارند.
• در صورت ادامه اختلاف، کمیسیون ۵ روز دیگر برای تلاش نهایی فرصت دارد.
• اگر پس از این ۳۵ روز، کشور شاکی همچنان قانع نشد، می‌تواند موضوع را به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع دهد.

در این مرحله، شورای امنیت باید ظرف ۳۰ روز درباره ادامه تعلیق تحریم‌ها رای‌گیری کند. اما نکته مهم اینجاست که اگر حتی یکی از اعضای دائم شورای امنیت (آمریکا، روسیه، چین، فرانسه یا بریتانیا) این قطعنامه را وتو کند، تحریم‌های سازمان ملل به‌طور خودکار و بدون نیاز به رای‌گیری جدید بازمی‌گردند. به همین دلیل، این سازوکار به نام «مکانیسم ماشه» یا «بازگشت خودکار تحریم‌ها» شناخته می‌شود.

همچنین در پیوست اول برجام، سازوکاری برای دسترسی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به سایت‌های مشکوک ظرف ۲۴ روز پیش‌بینی شده است. اگر ایران همکاری نکند، این موضوع نیز می‌تواند در نهایت به فعال‌سازی مکانیسم ماشه منجر شود.

در سال ۲۰۲۰، آمریکا تلاش کرد از مکانیسم ماشه برای بازگرداندن تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران استفاده کند، اما اکثریت قاطع اعضای شورای امنیت، از جمله متحدان نزدیک واشنگتن مانند فرانسه و بریتانیا، اعلام کردند که آمریکا با خروج رسمی‌اش از برجام در سال ۲۰۱۸، دیگر «عضو مشارکت‌کننده» در این توافق محسوب نمی‌شود و بنابراین از نظر حقوقی حق استفاده از این سازوکار را ندارد.

شمشیر بازگشت تحریم‌های هسته‌ای علیه ایران؛ بهای گزاف برای برنامه‌ای که «دیگر وجود ندارد» یا «به شدت آسیب دیده است؟»

شبنم شعبانی – بی‌بی‌سی

سه کشور اروپایی امروز رسماً به شورای امنیت اطلاع دادند که سازوکار اسنپ‌بک یا همان مکانیسم ماشه را فعال می‌کنند. این همان ابزاری است که در قطعنامه ۲۲۳۱ تعبیه شده بود و اگر در ماه اکتبر پیش‌رو براساس برجام منقضی می‌شد، برای همیشه از بین می‌رفت. بنابراین شاید تا حدودی روشن باشد ‌‌که چرا اروپا نمی‌توانست اجازه دهد این ابزار از دست برود، بدون آنکه ایران به گفته آنها با «پایبندی کامل» به مذاکرات بازگردد.

به عبارتی دیگر به نظر می‌رسد که برای لندن، پاریس و برلین، هزینه از دست دادن این ابزار بسیار بیشتر می‌توانست باشد تا هزینه رویارویی و تنش دیپلماتیک با ایران مشابه آن چه تا کنون در جریان بوده است.

هم‌زمان، روسیه پیش‌نویس قطعنامه‌ای را برای تعویق مکانیسم ماشه ارائه کرده است، اما تقریبا همه در محافل مطبوعانی و سیاسی بر این نظرند که این پیش‌نویس پشتوانه کافی ندارد و شانس زیادی برای تصویب نخواهد داشت. تلاش مسکو بیشتر شاید یک مانور سیاسی با در نظر گرفتن منافع ملی خود باشد تا یک مسیر واقعی برای باز گردن گره کور پرونده هسته‌ای ایران.

اروپا بارها تأکید کرده است که هدف نهایی‌اش دستیابی به یک توافق جامع است: توافقی که بتواند بحران هسته‌ای ایران را به‌طور کامل حل کند. اما تا زمانی که چنین توافقی به دست نیاید، دستکم به زعم اروپایی‌ها اسنپ‌بک تنها گزینه‌ای است که نمی‌توان از آن صرف‌نظر کرد.

ایران حالا در صورت بازگشت تحریم‌ها بهای سنگینی خواهد پرداخت: برای برنامه‌ای که دست‌کم در جنگ ۱۲ روزه در واقع یا از بین رفته و یا آن‌چنان آسیب دیده که تنها با هزینه هنگفت مالی، زمانی، امنیتی و سیاسی دوباره از زیر آوار بیرون آورده خواهد شد.

پرسش بزرگ همین ‌جا است: آیا ایران می‌خواهد همچنان این هزینه سنگین را پرداخت کند؟ هزینه‌ای که با وضعیت فعلی روابط قدرت در جهان، و حقیقت جاری روی زمین در خاورمیانه جنگ‌زده، نه در قالب پیشرفت واقعی هسته‌ای، بلکه در شکل انزوای بین‌المللی، تحریم‌های گسترده و فشار دیپلماتیک، گریبان ایران را بیش از از پیش خواهد فشرد.

واکنش‌ها؛ از «غیرقانونی» و «بی‌اثر» خواندن تا رکود جدید طلا

• تنها ساعاتی پس آغاز روند مکانیسم ماشه توسط سه کشور اروپایی، رسانه‌ها در ایران از ثبت رکورد تاریخی طلا در این کشور خبر می‌دهند. شرق روز پنجشنبه از رسیدن بهای طلای ۱۸ عیار به ۸ میلیون و ۴۲۷ هزار تومان برای هر گرم خبر داد و آن را ثبت یک رکورد تاریخی گزارش کرد.همزمان بهای دلار در ایران روز چهارشنبه به ۱۰۱ هزار تومان رسید.
• حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت خارجه ایران می‌گوید این کشور تحریم‌های شورای امنیت که در پی فعال شدن مکانیسم ماشه عله برنامه هسته‌ای ایران به اجرا گذاشته خواهد شد را «قبول ندارد». آقای قنبری روز پنجشنبه در یک گفتگوی تلویزیونی وضعیت کشورش در صورت فعال شدن مکانیسم ماشه را به قبل و بعد از خروج آمریکا از برجام تشبیه کرد و گفت «مگر خروج آمریکا از برجام چه تاثیری بر صادرات نفت ما گذاشت؟»
• نماینده ایران در سازمان ملل می‌گوید با فعال شدن مکانیسم ماشه، اعضای شورای امنیت سازمان ملل در لحظه‌ای تعیین‌کننده قرار دارند. نماینده ایران در سازمان ملل ضمن استقبال از پیش‌نویس قطعنامه روسیه و چین برای تمدید فنی و دیپلماسی برجام، عواقب فعال شدن مکانیسم ماشه را «وخیم» خواند. در بیانیه نمایندگی ایران آمده: «واکنش سه کشور اروپایی به این پیش‌نویس در نهایت نشان خواهد داد که آیا آنها واقعاً به دیپلماسی متعهد هستند یا بحران را به پیش می‌برند.»

رادیوفردا: چهار دیپلمات غربی به خبرگزاری رویترز گفته‌اند که بریتانیا، فرانسه و آلمان، موسوم به تروئیکای اروپایی، احتمالاً از روز پنج‌شنبه، ششم شهریور، روند فعال‌سازی «مکانیسم ماشه» را آغاز خواهند کرد.

این منابع روز چهارشنبه در عین حال گفتند که این سه کشور امیدوارند تهران در ۳۰ روز آینده تعهداتی دربارهٔ برنامه هسته‌ای خود ارائه دهد تا مانع از اجرای عملی این تصمیم شوند.

نمایندگان تروئیکای اروپایی روز چهارم شهریور با نمایندگان ایران دیدار کردند تا پیش از موعد میانهٔ اکتبر، زمانی که اختیار بازگرداندن تحریم‌ها علیه ایران را از دست می‌دهند، دیپلماسی را احیا کنند.

اما سه دیپلمات اروپایی و یک دیپلمات غربی به رویترز گفتند این گفت‌وگوها به تعهدات ملموس از سوی ایران منجر نشد، هرچند هنوز امکان ادامهٔ مذاکره وجود دارد.

به گفتهٔ این منابع، روند بازگرداندن تحریم‌ها احتمالاً از پنج‌شنبه کلید می‌خورد و شامل بازگشت تحریم‌های مالی، بانکی، انرژی و دفاعی ایران خواهد بود.

سازوکار ماشه عنوانش به صورت مستقیم در برجام نیامده، اما اجرای «مکانیسم ماشه» به این معنا است که تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران که در سال ۱۳۹۴ بر اساس برجام ملغی شده بود، بازخواهد گشت.

سه کشور اروپایی طرف برجام بارها به تهران هشدار داده‌اند که اگر برای حل‌وفصل برنامۀ هسته‌ای خود گفت‌وگو نکند، از این سازوکار که به معنی بازگشت خودکار تحریم‌ها است، استفاده خواهند کرد.

🚨🇫🇷🇬🇧🇩🇪🇪🇺🇮🇷☢️A senior European diplomat involved in the Iran talks tells me: “European leaders are nearing a decision on starting the snapback process against Iran. It would take a diplomatic miracle to prevent that from happening”

— Barak Ravid (@BarakRavid) August 27, 2025

این روند در شورای امنیت سازمان ملل ۳۰ روز طول می‌کشد تا اجرایی شود.

یک دیپلمات غربی گفته است «مذاکرات واقعی از زمانی آغاز می‌شود که نامه رسمی به شورای امنیت ارسال شود».

وزارت خارجه آلمان تأیید کرده که «مکانیسم ماشه» همچنان روی میز است، اما لندن و پاریس واکنش فوری نشان نداده‌اند. تهران هشدار داده است که در صورت بازگرداندن تحریم‌ها «پاسخی سخت» خواهد داد.

بازگشت بازرسان

این تحولات هم‌زمان با بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به ایران رخ داده است.

در پی جنگ ۱۲ روزه و بمباران تأسیسات هسته‌ای ایران توسط اسرائیل و آمریکا، تهران همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را تعلیق کرد و بازرسان این نهاد ناظر سازمان ملل نیز ایران را ترک کردند.

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، روز چهارم شهریور گفت بازرسان اجازه ورود به کشور یافته‌اند، اما هنوز توافقی دربارهٔ محدودهٔ دسترسی آنان یا نحوه همکاری کامل با تهران وجود ندارد.

عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز به نمایندگان مجلس گفته است توافقی دربارهٔ ازسرگیری کامل همکاری با آژانس به دست نیامده است.

تروئیکای اروپایی پیشنهاد داده‌اند اگر ایران بازرسی‌های کامل آژانس را از سر بگیرد و دربارهٔ ذخایر اورانیوم غنی‌شدهٔ خود شفاف‌سازی کند، آغاز مکانیسم ماشه تا شش ماه به تعویق بیفتد.

بر اساس گزارش آژانس، ایران اورانیوم را تا سطح ۶۰ درصد غنی کرده و پیش از حملات هوایی اسرائیل و آمریکا به ایران، به اندازه‌ای مواد در اختیار داشت که در صورت غنی‌سازی بیشتر می‌توانست برای شش سلاح هسته‌ای کافی باشد.

با این حال آژانس گفته است درحالی که نمی‌تواند صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای تهران را تأیید کند، هیچ نشانهٔ معتبری از پروژهٔ تسلیحاتی هماهنگ در ایران نیز در دست ندارد.

به نوشتهٔ رویترز، یک دیپلمات اروپایی افزوده که ایران در نشست اخیر با تروئیکای اروپایی نشانه‌هایی از تمایل به ازسرگیری مذاکرات مستقیم با آمریکا نشان داده، اما یک منبع ایرانی گفته این امر تنها در صورتی ممکن است که واشینگتن تضمین دهد در طول مذاکرات حملهٔ نظامی انجام نخواهد داد.

تهران و واشینگتن در ماه‌های اخیر پنج دور مذاکرات هسته‌ای برگزار کردند و دور ششم آن که قرار بود ۲۵ خرداد در مسقط برگزار شود در پی حملات اسرائیل به ایران لغو شد.

واکنش‌ها به بازگشت بازرسان

بازگشت بازرسان به ایران روز چهارشنبه توسط محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، تأیید شد.

او گفت که «شروط مجلس رعایت شده است»، اما شماری از نمایندگان از جمله محمدتقی نقدعلی و کامران غضنفری این اقدام را «نقض» قانون مجلس دانستند.

برخی دیگر، از جمله امیرحسین ثابتی، حضور بازرسان را «جاسوسی در پوشش بازرس» خواندند و توافق عباس عراقچی با آژانس را «فاجعه» توصیف کردند.

یک روز بعد، کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در بیانیه‌ای گروسی، مدیرکل آژانس، را «عنصر سرسپرده آمریکا و رژیم صهیونیستی» خواند و تأکید کرد که تهران به آژانس «اعتمادی ندارد». این کمیسیون از دولت خواست قانون تعلیق همکاری را به‌طور کامل اجرا کند.

در همین حال، روزنامه وال‌استریت جورنال گزارش داده است که تدابیر حفاظتی پیرامون رافائل گروسی در هفته‌های اخیر افزایش یافته است. در ایران، مقام‌های تندرو و رسانه‌هایی مانند روزنامهٔ کیهان پیش‌تر گروسی را «عامل اسرائیل» معرفی کرده و خواهان محاکمه یا «مجازات سخت» او شده بودند.

کارشناسان یادآور شده‌اند که یکی از دلایل اصلی ایران برای ادامه همکاری نسبی با آژانس، نیاز به تعویض سوخت نیروگاه بوشهر است که تنها در حضور بازرسان این نهاد امکان‌پذیر است.

صدای آمریکا: گزارش سالانه ایالات متحده درباره نقض حقوق بشر در نقاط مختلف جهان، حاکی از «بدتر» شدن وضعیت حقوق بشر در ایران در سال ۲۰۲۴ میلادی است.

وزارت امور خارجه آمریکا در گزارش جدیدی روز سه‌شنبه ۲۱ مرداد درباره وضعیت نقض حقوق بشر در سراسر جهان منتشر کرده که بخش قابل توجهی از آن به وضعیت نقض حقوق بشر توسط جمهوری اسلامی در ایران می‌پردازد.

بنا بر این گزارش، وزارت خارجه ایالات متحده می‌گوید که «محدودیت‌های شدید حقوق بشری» در سال پیشین میلادی، مقارن با ۱۰ دی ۱۴۰۲ تا ۱۰ دی ۱۴۰۳ خورشیدی، «با صدها اعدام، سرکوب خشونت‌آمیز، نقض قوانین مربوط به پوشش زنان، و تداوم هدف قرار دادن مخالفان سیاسی، بدتر شده است.»

مطابق گزارش سالانه وزارت خارجه آمریکا، «بسیاری از اعدام‌شدگان» توسط جمهوری اسلامی در ایران، زیر شکنجه وادار به اعتراف اجباری شده‌اند و از حق دادرسی عادلانه محروم بوده‌اند.

بر اساس این گزارش، هرچند گروهی از بازداشت‌شدگان در ارتباط با اعتراضات «جنبش زن، زندگی، آزادی»، آزاد شدند، اما برخی دیگر با «بازداشت‌های جدید، احکام زندان، شکنجه، و حتی اعدام مواجه بوده‌اند.»

در گزارش وزارت خارجه آمریکا یادآوری شده که هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی مستقل سازمان ملل متحد در مورد ایران، در گزارش ماه مارس خود، به این نتیجه رسید که بسیاری از اقدامات حکومت جمهوری اسلامی در واکنش به جنبش زن، زندگی، آزادی، جنایت علیه بشریت محسوب می‌شود.

• محدودیت آزادی مذهبی

این گزارش سالانه همچنین نشانگر آن است که «محدودیت‌های آزادی مذهبی» در ایران تحت حکومت جمهوری اسلامی «همچنان شدید است.»

تشدید فشار و بازداشت به‌ویژه علیه شهروندان بهائی و نوکیشان مسیحی، بارها در ایران گزارش شده است.

• افزایش اعدام‌ها و سرکوب فرامرزی

وزارت امور خارجه آمریکا همچنین اعلام کرده که «گزارش‌های معتبری از قتل‌های خودسرانه و غیرقانونی، ناپدید شدن‌ها، شکنجه، مجازات‌های بی‌رحمانه و غیرانسانی و تحقیرآمیز، بازداشت‌های خودسرانه و سرکوب فرامرزی علیه افراد در خارج از کشور را مستند کرده است.»

رسانه‌های بین‌المللی و سازمان‌های حقوق بشری، بازداشت‌های خودسرانه و طولانی مدت افراد دارای تابعیت دوگانه را به اتهامات سیاسی، مستند کرده‌اند.

افراد دارای تابعیت دوگانه، مانند سایر شهروندان، با انواع نقض تضمین‌های محاکمه عادلانه و سایر موارد نقض حقوق بشر، از جمله عدم دسترسی سریع به وکیل منتخب خود، محاکمات شتابزده که در طی آن اجازه دفاع از خود را نداشتند و محرومیت از درمان پزشکی به موقع، مواجه بودند.

• استفاده از کودکان در درگیری‌های مسلحانه

این گزارش همچنین به «موارد جدی نقض حقوق بشر در درگیری‌های مسلحانه، از جمله استخدام و استفاده غیرقانونی از کودکان توسط جمهوری اسلامی ایران و گروه‌های تروریستی متحد آن، مانند شبه‌نظامیان عراقی، حوثی‌های یمن، و نیروهای وفادار به بشار اسد، رئیس جمهوری پیشین سوریه» اشاره کرده است.

• نقض آزادی بیان

گزارش سالانه آمریکا درباره نقض حقوق بشر در جهان همچنین در بخش دیگری به «محدودیت‌های شدید بر آزادی بیان و رسانه‌ها» توسط جمهوری اسلامی در ایران پرداخته و اعلام کرده است که «روزنامه‌نگاران با تهدید، بازداشت، پیگرد قانونی، و سانسور مواجه هستند.»

چندین روزنامه‌نگار ایرانی ساکن و شاغل در غرب، خشونت یا تهدید به خشونت از سوی جمهوری اسلامی ایران را گزارش کردند.

به گفته منابع متعدد سازمان‌های غیردولتی، دولت جمهوری اسلامی طیف وسیعی از تاکتیک‌ها را برای اعمال فشار یا انتقام‌جویی علیه افراد ساکن خارج از ایران، از جمله آزار و اذیت، ارعاب و نظارت، به کار گرفته است.

جمهوری اسلامی به طور مرتب والدین، خواهران و برادران و سایر بستگان افراد ساکن خارج را که در ایران زندگی می‌کنند، تهدید کرده است.

مواردی از جمله «محدودیت‌های آزادی مذهبی، محدودیت‌های مرتبط با حقوق صنفی کارگران، و رواج بدترین شکل کار کودکان» توسط جمهوری اسلامی در ایران در این گزارش سالانه مورد تأکید قرار گرفته است.

بنا بر تأکید وزارت امور خارجه ایالات متحده، مقامات «تهران هیچ گام قابل توجهی برای تحقیق یا پاسخگو کردن مقامات مسئول نقض حقوق بشر بر نداشته است.»

این گزارش سالانه در حالی منتشر می‌شود که گزارش‌های متعددی از نقض حقوق بشر در ایران همچنان منتشر می‌شود.

در روزهای گذشته نیز نقض حقوق بشر از طریق قطع انگشتان دست سه زندانی در ارومیه واکنش‌های گسترده‌ای را برانگیخت و مای ساتو، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد در امور ایران، آن را «غیرانسانی و تحقیرآمیز» دانست.

بی‌بی‌سی: علی لاریجانی، دبیر شورای‌عالی امنیت‌ملی ایران، که در اولین سفر خارجی خود پس از انتصاب مجدد در این سمت به عراق رفته بود، از این کشور عازم بیروت، پایتخت لبنان شده است. مجتبی امانی، سفیر ایران در بیروت، در پستی در شبکه ایکس نوشته این سفر «در مرحله‌ای سرنوشت‌ساز در تاریخ لبنان اتفاق می‌افتد.»

آقای امانی گفته آقای لاریجانی علاوه بر دیدار با مقام‌های ارشد لبنان «با گروهی از نخبگان سیاسی و فکری، در جلساتی صریح که در آنها دیدگاه و نظر ایران» را بیان خواهد کرد، ملاقات می‌کند.

سفر آقای لاریجانی به بیروت در شرایطی انجام می‌شود که به دلیل حمایت دولت لبنان از خلع سلاح حزب‌الله، مهم‌ترین گروه شبه‌نظامی مورد حمایت ایران در منطقه، روابط دو کشور تحت‌تأثیر قرار گرفته است.

دبیر شورای‌عالی امنیت‌ملی ایران پیش از سفر به بیروت گفته بود که حامل پیام‌هایی، از جمله برای مقام‌های لبنان است.

مقام‌های جمهوری اسلامی ایران در سفر به لبنان به طور معمول با رهبر و فرماندهان حزب‌الله دیدار می‌کنند.

برخی از منابع خبری عربی گفته‌اند که یوسف راجی،‌ وزیر خارجه لبنان، با آقای لاریجانی در این سفر دیدار نخواهد کرد.

اوایل هفته جاری، اختلافات ایران و لبنان به رسانه‌ها کشیده شد. وزارت خارجه لبنان شامگاه شنبه ۱۸ مردادماه /۹ اوت اظهارات علی اکبر ولایتی،‌ مشاور علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران را گفته بود با خلع سلاح حز‌ب‌الله مخالفت است، «دخالت آشکار و غیرقابل قبول در امور داخلی لبنان» خواند.

آقای ولایتی یک روز پیش از آن گفته بود که «جمهوری اسلامی قطعا با خلع سلاح حزب‌الله مخالف است» و آمریکا و اسرائیل «گمان می‌کنند در لبنان هم می‌توانند جولانی دیگری بر سر کار بیاورند؛ اما این خواب هرگز تعبیر نخواهد شد و لبنان مثل همیشه ایستادگی خواهد کرد.»

وزارت خارجه لبنان در بیانیه شدیدالحن خود که وزیر خارجه این کشور آن را در شبکه ایکس منتشر کرد، گفته بود «این اولین دخالت از این نوع نیست. برخی از مقامات ارشد ایران بارها با اظهارات بی‌اساس در مورد تصمیمات داخلی لبنان که هیچ ارتباطی با جمهوری اسلامی ایران ندارد، پا را از گلیمشان فراتر گذاشته‌اند.»

آقای لاریجانی در جریان سفر به عراق در یک کنفرانس خبری شرکت کرد و بدون اشاره مستقیم به اختلافات اخیر با لبنان گفت «ایران دوست هر دو کشور عراق و لبنان است و با آنها هم‌فکری دارد، اما دستوری نمی‌دهد.»

او درباره حزب‌الله لبنان گفت این گروه «از بلوغ سیاسی برخوردار است و جریان مقاومت مصالح کشور خودشان را تشخیص می‌دهد و نیازمند قیم نیست.»

جمهوری اسلامی ایران با حمایت از گروه‌های شبه‌نظامی در منطقه، آنها را «محور مقاومت» در برابر اسرائیل می‌خواند.

سفر آقای لاریجانی به لبنان کمتر از یک‌سال پس از کشته‌شدن حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله صورت می‌گیرد که مهر/سپتامبر پارسال در حمله هوایی اسرائیل به جنوب بیروت کشته شد.

امضای توافق امنیتی ایران و عراق در بغداد

برخی از ناظران تحولات خاورمیانه می‌گویند حزب‌الله پس از کشته شدن حسن نصرالله، از قدرت و نفوذ قبل در داخل لبنان برخوردار نیست.

طبق آتش‌بس پاییز گذشته بین اسرائیل و لبنان که در پی بیش از یک سال جنگ اسرائیل و حزب‌الله به دست آمد،‌ فقط نهادهای دولتی لبنان باید مسلح باشند.

بر اساس این توافق، دولت لبنان از ارتش خواسته است تا پایان ماه جاری میلادی طرحی را برای خلع سلاح همه گروه‌های غیردولتی ارائه کند که از حزب‌الله هم از جمله آنهاست.

دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، پیش از سفر به بیروت، در عراق یک توافق امنیتی با این کشور امضا کرد.

آقای لاریجانی پس از مذاکره با قاسم عرجی، مشاور امنیت ملی این کشور با محمد شیاع سودانی، نخست‌وزیر عراق ملاقات و در حضور او و همراه با آقای عرجی این توافقنامه را امضا کرد.

درباره محتوی این توافق، مقام های دو کشور اظهارنظری نکردند.

اما تلویزیون ایران مصاحبه کوتاهی با آقای لاریجانی در هواپیمای او که عازم عراق بود انجام داد که در آن گفته بود «همیشه عناصر مزاحم در منطقه حضور دارند. زمانی که دو کشور ایران و عراق جلوی رفتارهای نامتعارف گروه‌های تروریستی را بگیرند، این اتفاق می‌تواند در کل منطقه ثبات ایجاد کند.»

او در سفر به عراق با رئیس جمهور این کشور هم ملاقات کرد.

آقای لاریجانی سپس از گروه‌هایی که به زائران شیعه از جمله مسافران ایرانی در سفر به کربلا خدمات می دهند، در ظهر کاظمین دیدن کرد و در دومین سفر عازم نجف شد. دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران زاده این شهر است که از شهرهای زیارتی و مدفن امام اول شیعیان است.

رادیوفردا: دو نویسندهٔ سرشناسِ امور جاسوسی و اطلاعاتی اسرائیل گزارشی مشروح دربارهٔ عملکرد موساد در استفاده از ناراضیان ایرانی برای پیشبرد اهداف اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران نوشته و می‌گویند برخی جزئیات در مورد به‌کارگیری این افراد در جنگ ۱۲ روزه با ایران نخستین‌ بار است که فاش می‌شود. این دو نویسنده، یوسی ملمن و دان راویو، نویسندهٔ مشترکِ چند کتاب پرفروش دربارهٔ موساد و جامعهٔ اطلاعاتی اسرائیل هستند.

این دو، در گزارشی که ۱۶ مردادماه در سایت «پروپابلیکا» انتشار یافت، توضیح داده‌اند که چگونه تشکیلات اطلاعاتی اسرائیل، از جمله با تکیه به مهره‌هایی که از ایران و کشورهای همسایهٔ ایران جذب کرده بود، طرح‌های نظامیِ «به‌دقت طراحی‌شدهٔ» اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران را در میدان نبرد عملی کرد.

دو نویسنده گفته‌اند که گزارش آن‌ها نتیجهٔ گفت‌وگوهایی است که با ۱۰ مقام اطلاعاتی کنونی و پیشینِ اسرائیل انجام داده‌اند، بدون این‌که نام این منابع را ببرند.

موساد یا دفتر نخست‌وزیری اسرائیل، که مسئول مستقیمِ تشکیلات اطلاعات و جاسوسی خارجی این کشور است، به این گزارش واکنشی نشان نداده‌اند.

نقش همدستان موساد در حمله به سایت‌های راداری و موشکی

در روزهای جنگ ۱۲روزهٔ اسرائیل و جمهوری اسلامی، فیلم مبهمی در فضای مجازی منتشر شد که ظاهراً حضور نیروهای زمینی کوماندویی در خاک ایران را نشان می‌داد؛ افرادی که ظاهراً کار را برای عملیات هوایی ارتش اسرائیل هموار می‌کردند.

رسانه‌های اسرائیل تصاویری منتشر کرده‌اند که مدعی است «عملیات موساد در درون خاک ایران» را به نمایش می‌گذارد.

این رسانه‌ها نوشته‌اند که نیروهای سازمان اطلاعات اسرائیل در این تصاویر در حال استقرار سامانه‌های ضربتی درون خاک ایران دیده می شوند.

پیشتر خبرگزاری رویترز به نقل از یک… pic.twitter.com/mVRof46SFV

— RadioFarda‌|‌راديو فردا (@RadioFarda_) June 13, 2025

رادیوفردا: گزارش نوشتهٔ دو روزنامه‌نگار اسرائیلی، در شرح نخستین ساعات بامداد جمعه ۲۳ خرداد که حملات گستردهٔ اسرائیل در ایران آغاز شد، آورده است که در آن ساعات، یک تیم کوماندویی با هدایت یک جوان ایرانی آمادهٔ یاری‌رسانی به طرحِ حمله به رادارها و موشک‌هایی بود که برای محافظت از تهران و تأسیسات نظامی مستقر شده بود و هم‌زمان، در همین ساعات، تیم‌های دیگری از کوماندوهای آموزش‌دیده از سوی اسرائیل در سراسر ایران آمادهٔ حمله به تأسیسات دفاعی از داخل کشور شده بودند.

نویسندگان نوشته‌اند که همکاران اسرائیل در این عملیات افرادی با انگیزه‌های مختلف بودند؛ از دلایل شخصی گرفته تا انگیزهٔ سیاسی. برخی برای «انتقام‌گیری از حکومتِ سرکوبگر» و مذهبیِ حاکم بر کشورشان به این مسیر پا نهادند، اما برخی نیز انگیزهٔ مادی داشتند یا موساد قول داده بود که درخواست‌شان برای درمان اعضای خانواده را برآورده می‌کند یا برای برخوردار شدن آن‌ها از فرصت‌های تحصیلی در دانشگاه‌های خارج، قول مساعد داده بود.

براساس این گزارش، منابعی در موساد حاضر شدند از جوانی که هدایت تیم ۷۰ نفرهٔ کوماندوها در تهران در ساعات اولیهٔ جنگ را بر عهده داشت، تنها با حروف اولِ نام و نام خانوادگی‌ او یاد کنند: «سین. ت».

گزارش حاکی است که روز دوم جنگ، گروه دیگری از همدستان موساد، که چه از ایران و چه از سایر کشورهای منطقه جذب شده بودند، موج بعدیِ حملات در داخل ایران را آغاز کردند.

این منابع گفتند حملات کوماندویی در جنگ نقشی محوری داشت و به نیروی هوایی اسرائیل امکان داد تا «بدون از دست دادن حتی یک فروند هواپیما، بمباران‌های خود را عملی کند».

ارتش اسرائیل در گزارش نهایی خود از نتیجۀ جنگ اعلام کرد در این بمباران‌ها «نیمی از سه هزار فروند موشک بالستیک و ۸۰ درصد از پرتابگرهای موشکی» ایران منهدم شد.

این‌ها غیر از ضربات شدید به سایت‌های هسته‌ای ایران و کشتن فرماندهان نظامی و دانشمندان هسته‌ای بود.

سین. ت، دانشجویی از یک خانوادهٔ کارگری که همکار موساد شد

این گزارش مدعی است سین. ت، که در یک خانوادهٔ کارگری در شهری کوچک در نزدیکی تهران بزرگ شد و به دانشگاه رفت، پس از بازداشت و شکنجهٔ وحشیانه از سوی نیروهای بسیج، از حکومت کشورش منزجر شده بود.

بعدها یک مأمور موساد با سین. ت ارتباط برقرار کرد و او را برای آموزش از ایران خارج کرد. سین. ت پس از ماه‌ها آموزش، درست در آستانهٔ حملات اخیر، همراه با تیم کوچکش از راهی مخفی به ایران وارد شد تا نقش خود را در عملیات پیچیدهٔ محوّله ایفا کند.

سین. ت از موساد خواسته بود یکی از بستگان نزدیکش که درمانِ او در ایران ممکن نبود، از مراقبت پزشکی برخوردار شود. موساد پذیرفت، زیرا این رویه را بارها و سال‌ها برای نفوذ در گروه‌های افراطی فلسطینی آزموده بود.

اسرائیل، با تکیه به تجربیات موفق خود در اعزام مأموران آموزش‌دیده‌اش به سایت شورآباد برای سرقت آرشیو هسته‌ای ایران در زمستان ۱۳۹۷ و سپس کشتن محسن فخری‌زاده، «پدر برنامهٔ هسته‌ای» جمهوری اسلامی در آذر ۱۳۹۹، در طراحی‌های خود مدت‌ها پیش از شروع حملات خرداد امسال توانسته بود چندین تُن تجهیزات فلزی را از طریق کامیون‌هایی که در مسیر کشورهای خارجی به‌سوی ایران حرکت می‌کردند، به ایران وارد کند، بدون این‌که رانندگان‌شان از محتوای بارشان خبر داشته باشند.

تیم‌های کوماندوییِ درون ایران، پس از دریافت محموله‌ها، قطعات را ــ که اجزای تسلیحات بودند ــ سوار کرده و سلاح‌ها را برای روز موعود آماده کردند.

منابع اسرائیلی به محل اعزام کامیون‌ها به‌سوی ایران اشاره نکرده‌اند. کامیون‌های زیادی روزانه در مسیرهای ترانزیتیِ افغانستان، آذربایجان، ترکمنستان، ارمنستان و ترکیه به‌سوی ایران در حرکت هستند.

این گزارش تأکید دارد که موساد با نهادهای اطلاعاتی هفت کشور همسایهٔ ایران ارتباط برقرار کرده بود و به گفتهٔ یک اسرائیلی که در امور لجستیک با موساد همکاری داشته، وارد و خارج کردن تجهیزات به ایران کاری است نسبتاً آسان که از جمله با استفاده از شرکت‌های صوری، حمل‌ونقل دریایی، و به‌صورت قانونی انجام می‌شود.

رابطهٔ مأمور موساد با مهرهٔ جذب‌شده

یکی از افسران پیشین موساد گفته است عملکرد این تشکیلات در قبال افرادی که جذب می‌کند به‌گونه‌ای است که خود آن‌ها گام نخست را بردارند و با میل و خواستهٔ خویش عمل کنند، نه از راه فشار، تهدید یا اخاذی.

به‌گفتهٔ این مأمور پیشین موساد، اعتماد مهم‌ترین عنصر در رابطهٔ میان مأمور موساد با فردِ جذب‌شده است؛ مانند سربازی که از روی اعتماد به فرمانده خود راهی میدان می‌شود.

یک مأمور پیشین موساد که وظیفهٔ او ارتباط با این افراد به‌خدمت‌گرفته بوده، کار خود را مجموعه‌ای از وظایفی مانند اعتراف گرفتن، پرستاری بچه، روان‌شناسی، مربی معنوی، و تبدیل‌شدن به کسی که فرد او را مانند خانوادهٔ خود بداند، توصیف کرده است.

منابع اسرائیلی انگیزهٔ تحصیل در مراکز علمی خارجی ــ که می‌تواند برای ایرانیانِ مشتاقِ تحصیل در دانشگاه‌های برتر جهان جذاب باشد ــ را به راهکاری دیگر برای جذب افراد به همکاری با خود تبدیل کرده‌اند؛ حتی ورود به مدارس شبانه‌روزی برای نوجوانان.

این نویسندگان معتقدند که موساد، پس از شناسایی یک عامل بالقوه برای همکاری، ابتدا با او در کشوری در همسایگی ایران مانند آذربایجان یا هند دیدار می‌کند.

«داوطلبان» ظاهراً بدون آن‌که خود بدانند یا متوجه باشند، زیر نظر روان‌شناسیِ کارشناسان روان‌کاویِ موساد قرار می‌گیرند، در مراحل بعدی پرسش‌نامه‌ای در ارتباط با جزئیات زندگی خود و خانواده پُر می‌کنند و از سوی یک متخصص دروغ‌سنجی، برای سنجش مطالبی که گفته‌اند، مورد سؤال قرار می‌گیرند.

آن‌ها در طول مسیر همکاری خود، به دفعات متعدد باید از آزمایش‌های دروغ‌سنجی موفق بیرون آیند تا وفاداری بی‌وقفه‌شان تأیید شود.

جزئیاتی از آموزش و همکاری

گزارش حاکی است که آموزش افراد انتخاب‌شده برای همکاری با اسرائیل در عملیات اخیر علیه ایران حدود پنج ماه طول کشید. برخی به اسرائیل برده شدند که در آن، اماکن و مدل‌هایی شبیه تأسیسات ایرانی برای تمرین احداث شده بود و برخی دیگر تمرین‌ها را زیر نظر کارشناسان اسرائیلی در کشورهای خارجی گذراندند.

نویسندگان به وجود دو گروه کوماندویی اعزامی به ایران اشاره کرده‌اند که هر یک شامل ۱۴ تیم چهار تا شش نفره بوده است؛ برخی از آن‌ها تبعیدی‌های ضد رژیم حاکم بودند که در آستانهٔ عملیات، مخفیانه به ایران انتقال داده شدند.

گزارش افزوده است که دو گروه دستورالعمل‌های خاص خود را داشتند، اما ارتباط آن‌ها با برنامه‌ریزان اسرائیلی حفظ شده بود تا در صورت نیاز، طرح‌ها را تغییر دهند یا به‌روز کنند. وظیفهٔ عمدهٔ آن‌ها حمله به پدافند هوایی ایران جهت کمک به عملیات بمباران نیروی هوایی اسرائیل بود. اسامی رمز آن‌ها از نُت‌های موسیقی برگرفته شده بود.

کوماندوهای آموزش‌دیده برای تخریب زمینی سایت فردو

بر اساس این گزارش، اسرائیل برای منهدم کردن سایت هسته‌ای فردو در کوه‌های اطراف قم نیز تیمی از کوماندوهای نخبهٔ ارتش و تشکیلات امنیتی خود را آموزش داد. این گروه قرار بود در یک عملیات زمینی پرمخاطره به سایت نفوذ کرده و غافلگیرانه به ساختمان و تجهیزات حمله کند؛ سانتریفیوژها را تخریب کرده، اورانیوم غنی‌شده را بردارد و با خود از سایت خارج کند.

عملیاتی که برای فردو در این گزارش بیان شده، شبیه عملیات اسرائیل در مجموعهٔ صنایع نظامی و تسلیحاتی سوریه در پاییز سال گذشته است. اما نویسندگان گزارش گفته‌اند داوید برنئا این طرح را بسیار خطرناک می‌دانست و نگران بود که بهترین سربازان نخبهٔ اسرائیل و جاسوسان کشته یا گروگان گرفته شوند.

برنئا و سایر مقامات اسرائیل بعدها به این باور رسیدند که دولت دونالد ترامپ خود ممکن است به حملهٔ اسرائیل در ایران بپیوندد؛ ارزیابی‌ای که عملی شد و بمب‌افکن‌های بی-۲ آمریکایی بامداد یکم تیر، سه سایت فردو، نطنز و اصفهان را با بمب‌های سنگین و موشک‌های تاماهاوک که از زیردریایی‌ها شلیک شد، هدف قرار دادند.

بر اساس این گزارش، داوید برنئا در چارچوب آمادگی موساد برای عملیات اخیر در ایران، بخش «تسومت» در موساد را که مسئول استخدام مأموران غیراسرائیلی است، تقویت کرد و تصمیم گرفت پیشرفته‌ترین تجهیزات اسرائیل برای عملیات و ارتباطات را در اختیار مجریان خارجیِ طرح قرار دهد. هم‌زمان، داستان‌های پوششی برای هر یک از مأمورین، به‌منظور جلوگیری از هرگونه تناقض احتمالی، بارها و بارها بررسی شد.

نقطه‌عطف در تمرکز اسرائیل بر ایران

نیروهای پیشین موساد در گفت‌وگو با تهیه‌کنندگان این گزارش گفته‌اند از سال ۱۹۹۳ به بعد که اسرائیل و سازمان آزادی‌بخش فلسطین توافق اسلو را امضا کردند، موضوع ایران به صدر برنامه‌های اسرائیل و تشکیلات اطلاعاتی آن ارتقا یافت.

از سال ۲۰۰۲، که آریل شارون، نخست‌وزیر وقت، ژنرال ذخیره مئیر داگان را به ریاست موساد منصوب کرد، توقف برنامهٔ هسته‌ای ایران به هدف اصلی موساد تبدیل شد. داگان همواره به توانایی فزایندهٔ موساد در جذب افراد، از جمله ایرانی‌ها، برای انجام عملیات مخفی در ایران «افتخار می‌کرد». داوید برنئا، رئیس کنونی موساد، راه اسلاف خود، از داگان گرفته تا شبتای شاویط و یوسی کوهن، در تمرکز تشکیلات خود بر ایران را ادامه داده است.

مقامات اسرائیلی گفتند موساد در ۱۵ سال گذشته مأموران میدانی خود را از ایران خارج کرده و کارهایی مانند شناسایی خانه‌های دانشمندان هسته‌ای را به عوامل ایرانی یا شهروندان کشورهای سوم سپرده است، به‌ویژه که انزجار فزاینده از رژیم ایران، کار جذب چنین عواملی را آسان کرده بود.

برنئا در نخستین روزهای پس از برقراری آتش‌بس در جنگ اخیر، در یک نشست قدردانی از نیروهای سازمانش، اظهاراتی مبهم دربارهٔ ادامهٔ عملیات میدانی موساد در ایران بیان کرد، اما توضیحی نداد و این گفته را دیگر تکرار نکرد.

رونن برگمن، گزارشگر اطلاعاتی و جاسوسی اسرائیل که او نیز مانند یوسی ملمن و دان راویو کتاب‌هایی در خصوص عملیات تشکیلات اطلاعاتی اسرائیل در ارتباط با ایران نوشته است، ۹ مرداد به نشریهٔ آلمانی اشپیگل گفت که اسرائیل در سال‌های اخیر برای پیشبرد عملیات خود در ایران عمدتاً به نیروهای محلی تکیه کرده است؛ کسانی با انگیزه‌های مختلف، به‌ویژه در مخالفت با جمهوری اسلامی.

برگمن این را نیز گفته بود که ترجیح موساد این است که از کسانی استفاده نکند که صرفاً انگیزهٔ مادی دارند، زیرا هر کس برای پول کار کند، ممکن است به کارفرمایش خیانت کند.

گزارشِ دو نویسندهٔ اسرائیلی به سرنوشت تیم‌های اعزامی به ایران اشاره نکرده است، اما مقامات اطلاعاتی پیشین اسرائیل در دورهٔ اخیر به رسانه‌های کشورشان گفتند که تعهد اخلاقی موساد در قبال نیروهایی که با آن‌ها همکاری می‌کنند، ارائهٔ حمایت همیشگی و خارج کردن آن‌ها و بستگان‌شان از حوزهٔ خطر است؛ به‌گونه‌ای که فرد را نسبت به ادامهٔ همکاری راسخ نگاه می‌دارد.

محمود علوی، وزیر پیشین اطلاعات جمهوری اسلامی، در ماجرای تعقیب عوامل مرتبط با ترور محسن فخری‌زاده گفته بود که آن‌ها همواره نیم ساعت جلوتر از نیروهای اطلاعاتی ایران بودند.

رسانه‌های اسرائیل در ماجرای سرقت آرشیو هسته‌ای ایران نیز مدعی بودند که عوامل ایرانی مرتبط با آن عملیات همگی سالم از ایران بیرون برده شدند.

جمهوری اسلامی ایران، پس از برقراری آتش‌بس در جنگ ۱۲روزه در سوم تیر، هفت شهروند خود را به اتهام جاسوسی و همکاری با اسرائیل اعدام کرده که آخرین مورد آن، روزبه وادی، دانشمند هسته‌ای بود که یک سال و نیم پیش از جنگ اخیر بازداشت شده بود.

صدای آمریکا: آمریکا و ۱۳ کشور دیگر با انتشار بیانیه مشترکی اقدامات تهدیدآمیز جمهوری اسلامی در آمریکای شمالی و اروپا را محکوم کردند.

دولت‌های ایالات متحده، بریتانیا، آلبانی، اتریش، بلژیک، کانادا، چک، دانمارک، فنلاند، فرانسه، آلمان، هلند، اسپانیا، و سوئد در این بیانیه که روز پنج‌شنبه ۹ مرداد ۱۴۰۴ توسط وزارت امور خارجه آمریکا منتشر شده، «افزایش روزافزون تهدیدات حکومتی از سوی سازمان‌های اطلاعاتی [جمهوری اسلامی] ایران» در خاک‌شان را محکوم کردند.

کشورهای صادرکننده این بیانیه با اشاره به همکاری فزاینده سازمان‌های اطلاعاتی رژیم جمهوری اسلامی با «سازمان‌های جنایت‌کار بین‌المللی» به منظور هدف قرار دادن «روزنامه‌نگاران، مخالفان، شهروندان یهودی، و مقامات کنونی و سابق در اروپا و آمریکای شمالی»، این امر را «غیرقابل قبول» خوانده‌اند.

در این بیانیه ضمن تأکید بر اتحاد کشورهای مذکور در زمینه مقابله با تلاش‌های سازمان‌های اطلاعاتی جمهوری اسلامی به منظور «کشتن، آدم‌ربایی، و آزار و اذیت مردم در اروپا و آمریکای شمالی»، این اقدامات رژیم حاکم بر ایران «نقض آشکار حاکمیت ملی» این کشورها توصیف شده است.

این بیانیه می‌افزاید: «ما این نوع حملات را، صرف نظر از هدف‌شان، نقض حاکمیت ملی خود می‌دانیم. ما به همکاری برای جلوگیری از وقوع این اقدامات متعهد هستیم.»

کشورهای صادرکننده این بیانیه مشترک از مقامات جمهوری اسلامی خواسته‌اند که بی‌درنگ به انجام این‌گونه فعالیت‌های غیرقانونی پایان دهند.

به‌تازگی دریا صفایی، نماینده ایرانی‌تبار پارلمان بلژیک اعلام کرده که پلیس و نیروهای امنیتی بلژیک با او تماس گرفته و گفته‌اند اطلاعاتی دریافت کرده‌اند که بر اساس آن رژیم جمهوری اسلامی در ایران قصد دارد او را بدزدد و از طریق ترکیه به ایران منتقل کند.

در روزهای گذشته اتحادیه اروپا هشت فرد و یک نهاد مرتبط با جمهوری اسلامی را به دلیل نقش داشتن در ترور مخالفان و سرکوب‌های فرامرزی علیه منتقدان حکومت ایران، تحریم کرد.

علاوه بر این، کمیته اطلاعات و امنیت پارلمان بریتانیا پیشتر در گزارشی درباره افزایش چشمگیر فعالیت‌های رژیم جمهوری اسلامی به منظور ارعاب، ربایش، و کشتن افراد در خاک بریتانیا هشدار داد.

همچنین، دادگاه عالی اسپانیا در هفته‌های پیشین جمهوری اسلامی را به داشتن ارتباط با توطئه ترور آلخاندرو ویدال کوادراس، سیاستمدار اسپانیایی و نایب رئیس پیشین پارلمان اروپا، متهم کرد.

رادیوفردا: دو منبع آگاه در آمریکا به شبکه سی‌ان‌ان گفتند این کشور در جنگ اخیر اسرائیل و ایران حدود یک‌چهارم از موشک‌های تاد خود را صرف محافظت از اسرائیل در برابر حملات موشکی ایران کرده است.

این میزان استفاده از موشک‌های رهگیری پیشرفته تاد بیشتر از سرعت تولید و جایگزینی ذخایر آن است.

دو منبع یادشده گفتند نیروهای آمریکایی در این جنگ بیش از صد و احتمالا تا ۱۵۰ موشک تاد را شلیک کرده‌اند.

به نوشته این شبکه، این موشک‌ها از دارایی‌های پرهزینه در شبکه دفاع موشکی آمریکا هستند و استفاده از چنین شمار زیاد موشک در زمانی بسیار کوتاه در شرایطی رخ داده که حمایت مردم آمریکا از سیاست دفاع از اسرائیل به «پایین‎‌ترین حد» خود رسیده است.

وزارت دفاع آمریکا سال گذشته تنها ۱۱ فروند موشک تاد را که در کارخانجات لاکهید مارتین تولید می‌شود، دریافت کرد و در سال جاری (تا آخر سپتامبر) نیز بر اساس برآوردهای لایحه بودجه، تحویل ۱۲ فروند دیگر آن به نیروهای مسلح پیش‌بینی شده است.

جمهوری اسلامی ایران در جنگ ۱۲ روزه، ۵۵۰ فروند موشک بالیستیک در اقدام تلافی‌جویانه نسبت به عملیات گسترده هوایی اسرائیل در ایران، به سوی اسرائیل شلیک کرد.

افزون بر موشک‌های سامانه تاد، اسرائیل نیز از سامانه پیشرفته ضدموشکی خود، آرو یا پیکان (به عبری: حتص) برای رهگیری موشک‌های شلیک شده ایران استفاده کرد.

ارتش اسرائیل در گزارش پایانی جنگ اعلام کرد ۸۶ درصد از موشک‌های گسیل شده ایرانی، رهگیری شد و از ۱۴ درصدی که رهگیری نشدند، کمی بیش از پنج درصد به هدف اصابت کردند.

مقاماتی در اسرائیل مانند آویگدور لیبرمن گفتند ۲۶ فروند موشک اصابت کرد. آن موشک‌ها مرگ ۲۹ تن را در پی داشت، ۱۸ هزار اسرائیلی را بی‌خانمان کرد و خسارات زیاد از جمله به مؤسسه علمی وایزمن وارد کرد.

ارزیابی شده که اسرائیل نیز صدها فروند از موشک‌های سامانه آروی خود را برای رهگیری موشک‌های ایران استفاده کرده باشد. اسرائیل هر هفته چند بار ناچار است این سامانه را برای رهگیری موشک‌های بالیستیکی که حوثی‌های یمن به سوی اسرائیل گسیل می‌کنند، فعال کند و هربار شماری از موشک‌های آن شلیک می‌شود.

مدیران صنایع نظامی اسرائیل دو هفته پس از جنگ در نشست خبری از دستور خود به این صنایع برای تولید انبوه دوباره موشک‌های سامانه آرو و افزایش تولیدات نظامی دیگر برای احتمالات جنگی آتی خبر دادند.

مقامات دفاعی پیشین آمریکا و کارشناسان موشکی به سی‌ان‌ان گفتند این میزان از کاهش سریع موشک‌های تاد، نگرانی‌هایی در خصوص وضعیت امنیت جهانی آمریکا و توان بازسازی سریع ذخایر آن ایجاد کرده است.

اما کینگزلی ویلسون، معاون سخنگوی پنتاگون، در واکنش به این گزارش گفت ارتش آمریکا «قوی‌تر از هر زمان دیگر است و از تمامی تجهیزات لازم برای انجام هر مأموریتی در هر جایی و در هر زمانی برخوردار است».

خانم ویلسون گفت عملیات «چکش نیمه‌شب» (بمباران سه سایت هسته‌ای ایران در یکم تیر از سوی بمب‌افکن‌های آمریکایی) نمونه‌ای از توان آمریکا در انجام هر مأموریت است.

ارتش آمریکا قرار است در ادامه امسال یک سامانه دیگر تاد را نیز به هفت سامانه کنونی خود بیفزاید. دو سامانه تاد آمریکا در ماه‌های گذشته برای محافظت از اسرائیل به این کشور منتقل شد.

سامانه دفاع هوایی برد بلند تاد دارای دفاع منطقه‌ای متحرک با توان رهگیری موشک در خارج از جو زمین و شبیه سامانه اسرائیلی آرو است اما ظاهرا پیشرفته‌تر و کارآتر از آرو محسوب می‌شود.

ارتش آمریکا از طریق سنتکام، ستاد مرکزی نیروهای خود در خاورمیانه، که اسرائیل نیز در حوزه آن قرار دارد، در پی تشدید بحران اسرائیل و جمهوری اسلامی از زمستان دو سال پیش همکاری و کمک نظامی به ارتش اسرائیل را افزایش داد و فرمانده سنتکام بارها برای هماهنگی به اسرائیل سفر کرد.

پس از درگیر شدن اسرائیل در جنگ در جبهه‌های مختلف به دنبال حمله گروه افراطی حماس به خاک اسرائیل، بسته کمک ویژه آمریکا به میزان ۲۶ میلیارد دلار به اسرائیل در کنگره تصویب شد.

بر اساس آن بسته که بهار پارسال با حمایت اکثریت نمایندگان جمهوری‌خواه و دموکرات تصویب شد و جو بایدن آن را امضا کرد، ۱۴.۶ میلیارد دلار از مبلغ یادشده برای کمک‌های نظامی مستقیم از جمله فروش سلاح و چهار میلیارد دلار آن برای تأمین موشک‌های رهگیری اختصاص یافت اما بعدا بر سر اختلافات بر سر جنگ اسرائیل در غزه، آقای بایدن انتقال برخی تسلیحات به اسرائیل را متوقف کرد.

از بعد از روی کار آمدن دونالد ترامپ او تسلیحاتی را که سلفش مسدود کرده بود، به اسرائیل منتقل کرد. از سوی دیگر، حمایت دموکرات‌ها در کنگره از اسرائیل در دوره اخیر کاهش یافت.

نتایج یک نظرسنجی دو ماه پیش در آمریکا حاکی بود که ۵۵ درصد از افکار عمومی آمریکا موافق حمایت نظامی از اسرائیل تا رهایی گروگان‌های اسرائیلی از دست حماس در غزه هستند و ۴۷ درصد از ادامه کمک‌های نظامی به اسرائیل تا قلع و قمع حماس حمایت می‌کنند. این میزان در سال ۲۰۲۴ کمی بیشتر و در دو مورد یادشده، به ترتیب ۶۰ و ۴۹ درصد بود.

رادیوفردا: استفان جی. رپ، حقوقدان و از دادستان‌های پیشین دادگاه بین‌المللی کیفری، با انتشار مقاله‌ای در روزنامهٔ واشینگتن‌پست در مورد تشدید نقض حقوق بشر در ایران و افزایش موارد اعدام شهروندان در پی جنگ اخیر ایران و اسرائیل هشدار داد.

او که سمت سفیر ویژه ایالات متحده در امور جنایت‌های جنگی را هم در سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۵ در کارنامه‌اش دارد، در مقاله‌اش نوشت کشتار تازهٔ مردم ایران به‌دست حکومت حاکم بر تهران «در برابر چشم همگان در حال رخ دادن است».

استفان جی. رپ در این مقاله که روز جمعه سوم مرداد منتشر شد، همچنین نوشت حکومت ایران «در حال احیای سیاه‌ترین تاکتیک‌های خود است و جهان را نیز با این کار محک می‌زند».

به نوشتهٔ آقای این حقوقدان بین‌المللی، این خطر وجود دارد که حکومت تهران به کشتارهایی مانند اعدام‌های شتاب‌زدهٔ هزاران نفر در تابستان پس از جنگ ایران و عراق دست بزند.

هزاران زندانی سیاسی در دهه شصت به ویژه در تابستان ۱۳۶۷ به دلیل حمایت یا عضویت در گروه‌ها و سازمان‌هایی مانند سازمان مجاهدین خلق ایران و احزاب دیگر اعدام شدند. سال گذشته گزارشگر ویژه سازمان ملل این اعدام‌ها را «جنایت علیه بشریت» توصیف کرد.

استفان جی. رپ در مقاله‌اش یادآوری کرده است که رژیم ایران «برای ارعاب مردم و سرکوب مخالفان» به اعدام به‌عنوان اصلی‌ترین ابزار متوسل شده است.

به‌نوشتهٔ این حقوقدان، اعدام‌های اخیر در ایران رویدادهای اتفاقی نیست بلکه «بخشی از یک سیاست حساب‌شدهٔ حکومتی است تا از نظر خود اقتداری را که به‌خاطر شکست اخیرش در منطقه از اسرائیل متحمل شده، جبران کرده باشد».

قوه قضاییه جمهوری اسلامی در جریان جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل سه نفر و پس از اعلام آتش‌بس نیز سه نفر دیگر را به اتهام «جاسوسی» و «همکاری» با اسرائیل اعدام کرد.

آقای رپ در مقالهٔ خود به انتشار یادداشتی در خبرگزاری فارس، نزدیک به سپاه پاسداران، نیز اشاره کرده و آن را زمینه‌سازی برای اعدام‌های دیگر خوانده است.

خبرگزاری فارس در این یادداشت که ۱۷ تیرماه منتشر کرد، اعدام‌های دسته‌جمعی زندانیان در تابستان ۱۳۶۷ را «یکی از کارنامه‌های درخشان جمهوری اسلامی» خواند و افزود: «امروز زمان تکرار این تجربهٔ موفق تاریخی است».

آقای رپ از کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل خواست مأموریت تازه‌ای برای یک کمیتهٔ حقیقت‌یاب در مورد ایران تعیین کند و حکومت‌های دموکراتیک دنیا نیز روابط خود با ایران را کاهش دهند تا هزینهٔ سرکوبگری و اعدام‌ها را برای جمهوری اسلامی افزایش دهند.

این حقوقدان بین‌المللی همچنین با بیان این‌که بی‌اعتنایی رژیم ایران به درخواست‌های جهانی برای رعایت حقوق بشر نباید بهانه‌ای برای بی‌عملی جامعهٔ جهانی باشد، افزود: «به‌عنوان کسی که تجربهٔ سپردن جنایتکاران به دست عدالت را دارم، می‌دانم که پاسخ‌گویی (این نوع حکومت‌ها) کند است اما غیرممکن نیست».

استفان جی. رپ همچنین نوشته است: «حاکمان تهران شاید امروز خود را مصون از مجازات بدانند، اما در نتیجهٔ یک تلاش پایدار بین‌المللی ممکن است در آینده به دست عدالت سپرده شوند.»

مقامات و رسانه‌های جمهوری اسلامی ایران در طول جنگ ۱۲ روزهٔ ایران و اسرائیل گزارش‌های متعددی از بازداشت شمار بسیاری زیادی از شهروندان به ظن جاسوسی و یا همکاری با اسرائیل منتشر کردند.

غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه، ۳۱ تیرماه شمار بازداشتی‌ها را «بیش از دو هزار نفر» اعلام کرد و گفت شمار بسیاری از آن‌ها با وثیقه یا محدودیت‌های قانونی آزاد شدند اما برخی بازداشت‌شدگان به «همکاری تشکیلاتی با دشمن» متهم‌اند و ممکن است با حبس سنگین یا اعدام روبه‌رو شوند.

سازمان دیده‌بان حقوق بشر، روز هفتم خرداد، پیش از شروع جنگ ایران و اسرائیل، شمار کل اعدام‌ها در سال جاری میلادی در ایران را تا آن زمان ۴۷۸ مورد اعلام کرده بود.

صدای آمریکا: عباس عراقچی، وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی در گفت‌وگو با شبکه آمریکایی فاکس‌نیوز گفت که تاسیسات هسته‌ای جمهوری اسلامی در حملات آمریکا آن‌چنان آسیب دیده است که حکومت او در شرایط حاضر قادر به ادامه غنی‌سازی اورانیوم نیست.

مصاحبه با فاکس‌نیوز روز دوشنبه منتشر شد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا پیشتر گفته بود که حملات هوایی آمریکا به سه سایت هسته‌ای فردو، نطنز و اصفهان که به دستور او انجام شد، برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی را «کلا» منهدم کرد. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائيل نیز گفته بود که برنامه‌هسته‌ای جمهوری اسلامی را «به فاضلاب فرستادیم.»

عباس عراقچی همچنین اصرار کرد که جمهوری اسلامی باید قادر به غنی‌سازی اورانیوم باشد. او گفت سازمان انرژی اتمی جمهوری اسلامی مشغول بررسی‌های بیشتر در مورد خسارات و مواد پیشتر غنی‌شده اورانیوم است.

ایالات متحده و اسرائيل گفته‌اند جمهوری اسلامی به خاطر ماهیتی که دارد نباید غنی‌سازی اورانیوم کند. جمهوری اسلامی بارها اسرائيل را به نابودی تهدید کرده است و غنی‌سازی اورانیوم به آن امکان تولید سلاح هسته‌ای می‌دهد.

ایالات متحده و اسرائيل می‌گویند که اجازه تولید سلاح هسته‌ای به جمهوری اسلامی نخواهند داد.

«رادیوفردا: دو منبع اطلاعاتی» آمریکا شامگاه پنجشنبه به شبکه سی‌بی‌اس گفتند گزارش رسانه‌های ایران از زخمی شدن رئیس‌جمهور ایران در حمله اسرائیل به ایران «درست است».

خبرگزاری‌های فارس و ایرنا این هفته گزارش دادند که محل نشست محرمانه شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در روز چهارم از جنگ اسرائیل و ایران، دوشنبه ۲۶ خرداد، هدف بمباران اسرائیل قرار گرفت و آقای پزشکیان و شمار دیگری از مسئولان حاضر در نشست هنگام تلاش برای خروج از دریچه اضطراری، آسیب جزئی دیدند.

مسعود پزشکیان دو هفته پیش در گفت‌وگو با تاکر کارلسون، مجری آمریکایی، گفت «نه آمریکا، بلکه اسرائیل» سعی در کشتن او داشت، اما شکست خورد.

این منابع نگفتند که این کشور چگونه از زخمی شدن مسعود پزشکیان آگاه شده بود. در آن روز، دونالد ترامپ نشست سران گروه هفت در کانادا را به‌سرعت ترک کرده و به واشینگتن بازگشته بود.

مقامات اسرائیل در مورد بمباران هدفمند محل نشست محرمانه شورای عالی امنیت ملی هنوز اظهارنظر نکرده‌اند.

نورنیوز، رسانه نزدیک به شورای عالی امنیت کشور، در گزارش این حمله نوشت جلسۀ این شورا «در مکانی کاملاً امنیتی و حفاظت‌شده در غرب تهران» در حال برگزاری بود و این حمله ضمن هدف قرار دادن ورودی‌ها و خروجی‌های محل جلسه، زنگ خطر تازه‌ای را در سطح عالی‌ترین نهادهای امنیتی ایران به صدا درآورد.

نورنیوز همچنین افزود «به‌رغم آن‌که مسیرهای اضطراری برای خروج پیش‌بینی شده بود، رئیس‌جمهور در جریان تخلیه دچار جراحات سطحی شد و برخی دیگر از اعضا نیز با مشکلات تنفسی خفیف روبرو شدند. این نشان می‌دهد که مهاجمان به‌طور خاص به سازوکارهای خروج اضطراری نیز آگاه بوده‌اند».

روز ۲۶ خرداد ویدئویی از حملات سنگین اسرائیل به نقطه‌ای در شهرک باقری چیتگر منتشر و بسیار پربازدید شد. برخی رسانه‌های ایران اخیراً اعلام کردند که آن تصاویر مربوط به همین حمله بوده است.

با این حال، شبکۀ خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، سه روز پس از این حمله، تصاویر آن را با عنوان حملۀ موشکی سپاه پاسداران به اسرائیل پخش کرده بود.