اخبار

رادیوفردا: مایک پمپئو، وزیر امور خارجۀ آمریکا، در گفتگوی تلویزیونی، از اینکه «در صورت لازم» به ایران برود ابراز خرسندی کرد. او که در کلیۀ سخنان خود همواره به تمجید از تاریخ و فرهنگ و مردم ایران پرداخته و حساب آنها را از حکومت ایران جدا کرده است، در این گفتگو از اینکه بتواند «مستقیماً با مردم ایران سخن گوید» و «واقعیت‌ها را در بارۀ رفتار دولت» جمهوری اسلامی به آگاهی آنان برساند، اظهار خوشنودی کرد.

مایک پمپئو، وزیر امور خارجۀ آمریکا، روز پنجشنبه ٢۵ ژوئیه/٣ مرداد، گفت برای انجام مذاکرات آماده رفتن به تهران است. او که در یک گفتگوی تلویزیونی با شبکۀ «بلومبرگ» شرکت کرده بود، در پاسخ به این پرسش که آیا حاضر است در شرایط بحرانی کنونی و برای انجام مذاکرات به ایران برود، گفت: «البته، اگر چنین تصمیم گرفته شود، با کمال میل به آنجا می‌روم […] و خوشحال خواهم شد که بتوانم مستقیماً با مردم ایران گفتگو کنم».

وی در پاسخ به پرسش دیگری در بارۀ امکان حضور در یک شبکۀ تلویزیونی ایران گفت «از داشتن چنین بختی برای گفتگو با مردم ایران» استقبال می‌کند. او گفت محمد جواد ظریف به آمریکا می‌آید، آزادانه با رسانه‌ها گفتگو می‌کند، مردم آمریکا را خطاب قرار می‌دهد و تبلیغات [رژیم] ایران را از طریق امواج [رسانه‌های] آمریکا منتشر می‌کند. من هم علاقه مندم بخت رفتن [به آنجا] را، نه برای انجام تبلیغات، بلکه برای گفتن واقعیت به مردم ایران داشته باشم و بتوانم به آنها بگویم که دولت آنها چه می‌کند و چگونه به کشور زیان می‌رساند».

مایک پمپئو در بارۀ سیاست آمریکا در قبال ایران گفت «کوشش ما بر اینست که فشار لازم را بر این کشور بگونه‌ای وارد کنیم که بروشنی درک کند که اگر رفتار یک دولت عادی را در پیش گیرد، مردم کشور نیز خواهند توانست از یک زندگی عادی برخوردار شوند».

وزیر امور خارجۀ آمریکا در بارۀ امکانات گفتگو میان دو کشور گفت واقعیت اینست که دولت ایران «توسط آیت‌الله [علی خامنه‌ای] اداره می شود» و محمد جواد ظریف نیز [در زمینۀ روابط خارجی] از اختیاری برخوردار نیست.

این نخستین بار نیست که اعضای دولت آمریکا برای گفتگو با مقامات ایران ابراز آمادگی می‌کنند. دونالد ترامپ خود نیز بارها گفته برای دیدار با مقامات ایران «هر وقت و هر جا که بخواهند» آمادگی دارد. او هنگامی که نخستین بار در سپتامبر ٢٠١٧ برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به نیویورک رفته بود، از امانوئل ماکرون، رئیس جمهوری فرانسه، خواست امکان دیدار او با حسن روحانی را که وی نیز همان هنگام در نیویورک بود، فراهم سازد. رئیس جمهوری ایران با این حال، بگفتۀ دیپلمات‌های غربی در سازمان ملل، نگران بود چنین دیداری وی را هدف حملات جناح تندرو در داخل کشور سازد و از همین رو بدان تن نداد.

با اینکه در ماه‌های اخیر برخی مقامات ایران نیز تلویحاً به امکان گفتگو با آمریکا اشاره کرده بودند، روز چهارشنبه گذشته ٢٤ ژوئیه، حسین دهقان، مشاور آیت‌الله خامنه‌ای در امور صنایع دفاعی و پشتیبانی نیروهای مسلح در گفتگو با شبکۀ تلویزیونی الجزیره گفت «ایران تحت هیچ شرایطی با ایالات متحده مذاکره نمی‌کند».

مناسبات میان تهران و واشینگتن که در پی توافق اتمی وین در ژوئیه ٢٠١۵ رو به بهبودی گدشته بود، با خروج آمریکا از این توافق در ٨ مه ٢٠١٨ و بویژه برقراری مجازات‌ها و تحریم‌های گذشته و تازه بسیار پُر تنش شد.

دونالد ترامپ توافق در بارۀ برنامۀ هسته‌ای ایران را که از سوی دولت باراک اوباما پذیرفته شده بود، ناکافی تلقی می‌کند و خواستار گفتگوهائی برای گسترش محدودیت‌ها در این زمینه و نیز در بارۀ برنامۀ موشکی و دخالت‌های ایران در بحران‌های منطقه‌ایست. تنش میان دو کشور از روز ٢٠ ژوئن با سرنگون ساختن یک پهپاد آمریکائی از سوی نیروی دریائی سپاه در خلیج فارس رو به تیرگی بیشتر گذاشت و هم اینک نیز همواره بخشی از نیروهای دو کشور در منطقه در حال آماده باش بسر می‌برند.

بی‌بی‌سی: در یک هفته اخیر، همزمان با روزهایی که ساعت به ساعت، تنشی فزاینده در خلیج فارس، ایران و جهان را گرفتار کرد، محمد جواد ظریف وزیر خارجه ایران در نیویورک درگیر ملاقات‌هایی بود که در نگاه برخی، دریچه‌ای برای حل دیپلماتیک “مساله ایران” توصیف شد و برخی دیگر نیز کماکان با بدبینی، این تلاش‌ها را بی‌ثمر خواندند.

آقای ظریف برای شرکت در نشست‌های سازمان ملل به آمریکا سفر کرده بود تا درباره توسعه پایدار، در کنفرانسی شرکت کند؛ اما تحولاتی که با سرعتی خارق‌العاده منطقه را درگیر خود کرده موجب شد تا رسانه‌ها بارها اخباری درباره او منتشر کنند و تقریبا هیچ کس به این موضوع اشاره نکند که او چرا در آمریکاست.

اما نقطه طلایی این سفر، گزارش‌های پراکنده درباره دیداری بود که هنوز روشن نیست رخ داده یا نه: ملاقات با رند پال، سناتور جمهوریخواه که ظاهرا برای این دیدار با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا نیز هماهنگی‌هایی انجام داده بود.

مساله دیدار آقای ظریف با یک سناتور آمریکایی، به تنهایی موضوعی فوق‌العاده یا تعیین‌کننده نیست. وزیر خارجه ایران، چه پیش از ترامپ و چه حتی بعد از دوران پرتنش تهران-واشنگتن بعد از ریاست جمهوری ترامپ، هرازگاهی در سفرهایش به واشنگتن با برچهره‌های بانفوذ سیاست آمریکا از جمله نمایندگان کنگره لابی کرده است.

ظریف تحصیلکرده آمریکاست و با سازوکار واشنگتن به خوبی آشناست. ضمن اینکه همیشه روابط بسیار خوبی با آیت‌الله خامنه‌ای داشته و توانسته اعتماد رهبر جمهوری اسلامی را به خود جلب کند. رابطه این دو به شکلی است که در اوج حملات تندروها به ظریف، آقای خامنه‌ای او و تیم زیردستش را “بچه‌های خودمان و فرزند انقلاب” توصیف کرد.

وزیر خارجه ایران از هر دوی این ویژگی‌ها بهره برده تا بتواند بر سیاست‌های آمریکا اثر بگذارد.

این تلاش‌ها هرازگاهی صدای دولت ترامپ را هم در آورده. به ویژه وقتی که پای جان کری، وزیر خارجه سابق آمریکا به ماجرا باز شد و ترامپ ادعا کرد که او با مقام‌های ایرانی دیدار کرده و باید محاکمه شود. اندکی بعد مایک پومپئو مدعی شد که آقای کری با محمد جواد ظریف دیدار کرده. دفتر آقای کری این ادعاها را تکذیب کرد.

همه این خبرها نشان می‌داد که تشکیلات دیپلماسی ایران برای ارتباط با آمریکا خود را به وزارت خارجه این کشور و دیدارها با مقام‌هایی مانند برایان هوک محدود نکرده. (اخیرا ظریف گفت که دیدارها در این سطح تا زمان خروج آمریکا از برجام ادامه داشته.)

آنچه به دیدار احتمالی میان ظریف و رند پال رنگ و رویی از یک ملاقات ویژه و مهم بخشیده، دو اظهارنظر جداگانه و مستقل از هم از سوی مقام‌های تهران و واشنگتن است. اول اینکه دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا، پیش از هرگونه دیداری گفت از احتمال چنین ملاقاتی خبر دارد؛ آن هم به این دلیل که یک خبرنگار از این ماجرا خبر داشت و از رئیس‌جمهور آمریکا درباره آن پرسید.

در تصویری که دونالد ترامپ در پاسخ به آن خبرنگار ارائه کرد، اینطور پیدا بود که رند پال برای ملاقات با ظریف با ترامپ تماس گرفته. و ترامپ هم گفته، چرا که نه. او نگفت که آیا رند پال حامل پیامی ویژه برای ایران است یا نه، اما مقام‌های دولت آمریکا در مصاحبه‌ها با رسانه‌های کشورشان تاکید کردند که رند پال در نهایت به عنوان “فرستاده رسمی” آمریکا با ظریف ملاقات نمی‌کند.

اندکی بعد محمد جواد ظریف اظهارنظر دوم را بیان کرد: اینکه اگر آمریکا تحریم‌ها را لغو کند، ایران “همین فردا” به پروتکل الحاقی می‌پیوندد. به بیان دیگر وضعیت بازرسی‌های بین‌المللی از برنامه هسته‌ای ایران که بر اساس برجام به شکل مدت‌دار در حال انجام است، دائمی می‌شود؛ نشانه‌ای از پذیرفتن یکی از “ایرادهایی” که کاخ سفید ترامپ به برجام وارد می‌کرد.

پیشنهاد محمدجواد ظریف برای عبور از بحران هسته‌ایدر چنین وضعیتی، این دیدار، دریچه‌ای – هر قدر کوچک و دور – برای گشوده شدن بن‌بست “مساله ایران” به نظر می‌آید؛ بن‌بستی که از زمان خروج آمریکا از برجام آغاز شد و در هفته‌های اخیر به دلیل تنش‌ در خلیج فارس، ویژگی نظامی-امنیتی پیدا کرده است و دست و دل مخالفان جنگ را لرزانده.

واقعیت این است که رند پال، سناتوری که زیر سایه امید به حل مشکل از راه دیپلماتیک، از سوی یکی از رسانه‌های آمریکایی “جان کری جدید” توصیف شده، یکی از مخالفان سرسخت جنگ با ایران است. علت این موضوع هم عقاید سیاسی ویژه آقای پال است.

رند پال یک جمهورخواه هوادار جنبش پوپولیستی “تی‌ پارتی” است که از کوچک شدن دولت حمایت می‌کند. او خود را یک “لیبرترین محافظه‌کار” توصیف می‌کند؛ طرفدار سرسخت آزادی‌های فردی، مخالف هرگونه مداخله حکومت در زندگی شهروندان و صد البته منتقد همیشگی هرگونه افزایش مالیات‌هایی که از جیب مردم عادی می‌رود.

آنچه که یک لیبرتین (اختیارگرا) آمریکایی را حسابی به خشم می‌آورد این است که حکومت از ملت مالیات بگیرد، یا از کشورهای دیگر پول قرض کند و بعد با این پول به جنگ کشوری برود که هزاران کیلومتر با آمریکا فاصله دارد. رند پال – همانند پدرش – با تمامی “مداخلات” پرهزینه آمریکا در بیرون مرزهایش مخالف بوده و پای ثابت هرگونه طرحی است که در آن، بودجه دولت کم شود یا راهی پیدا شود که مردم کمتر مالیات بدهند.

به همین دلیل، اینکه او از ارتباط دوستانه‌اش با ترامپ استفاده کرده تا با ظریف ملاقات کند و به شکلی بین دولت کشورش و ایران نقش میانجی را بازی کند، در عقاید سیاسی او برای جلوگیری از جنگ ریشه دارد. او اساسا یک انزواگرای دست راستی است که به دلیل همین عقاید سیاسی تاکنون بارها با کسانی مانند جان بولتون، مشاور امنیت ملی ترامپ یا مایک پومپئو، وزیر خارجه کشورش، رودرو شده.

آقای پال به دلیل همین عقاید از جمله کسانی است که به رغم نزدیکی با دونالد ترامپ اصرار دارد اگر آمریکا بخواهد با ایران جنگی را آغاز کند، باید حتما از کنگره مجوز بگیرد. او امیدوار است که چنین طرحی اصولا جلوی جنگ را بگیرد.

حالا گویا آقای پال به این نتیجه رسیده که تنها حرف زدن و طرح‌هایی از این دست در کنگره کافی نیست و در روزهایی که تنش فزاینده در خلیج فارس، به سرعت می‌تواند به وضعیتی غیرقابل کنترل برای طرفین تبدیل شود، آستین‌ها را بالازده تا با دور زدن چهره‌های جنگ‌طلبی مانند جان بولتون، بین ترامپ و ایران پل بزند.

درباره اینکه اصولا چنین ملاقاتی صورت گرفته یا نه هنوز خبر تایید شده‌ای منتشر نشده است. آقای ظریف گفته که با برخی اعضای کنگره ملاقات‌هایی کرده و هر کدامشان بخواهند، نامشان را فاش می‌کنند. وب‌سایت “المانتیور” به نقل از مقام‌هایی که نامشان فاش نشده گزارش داده که این ملاقات صورت گرفته است.

اگرچه محتوای این ملاقات احتمالی یا جزییات هرگونه پیشنهادی از سوی ترامپ یا تهران برای پایان دادن به بن‌بست اخیر روشن نیست، اما با توجه به تحولات منطقه – آتش‌سوزی و انفجار در نفتکش‌ها، مساله پهپادها و همچنین بحران اخیر توقیف نفتکش‌ها – این امکان وجود دارد که فرصت برای نتیجه‌دادن چنین ابتکاراتی، به چشم‌برهم‌زدنی بر باد برود.

دونالد ترامپ در مدتی که بر سر کار بوده، یکبار با افزایش قابل‌ملاحظه تنش با کره شمالی ناگهان به نتیجه‌ای که دلش میخواست رسید و توانست با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی ملاقات کند و محافل دیپلماتیک را شوکه کند. برخی این گمانه را مطرح می‌کنند که او به دنبال بازتولید همین مدل در برابر آیت‌الله خامنه‌ای و تهران است.

اما ناظرانی که با جمهوری اسلامی و شخصیت خامنه‌ای آشنا هستند، این شبیه‌سازی را غیرواقع‌بینانه و خوش‌خیالی توصیف می‌کنند. در عین حال چه رفتارهای پیشین حکومت ایران در قبال بحران‌هایی که موجودیتش را با خطر روبه‌رو کند، و چه اظهارنظرهای پراکنده همانند وعده پیوستن به پروتکل الحاقی در ازای برداشته شدن تحریم‌ها، همه می‌توانند نشانه‌هایی باشند از اینکه در نهایت، توافق دیپلماتیک تهران با کاخ سفید ترامپ غیرممکن نیست. هر قدر که دست دادن ترامپ و خامنه‌ای، غیرممکن باشد.

دویچه‌وله: در پی بالا گرفتن تنش در منطقه خلیج فارس عربستان موافقت خود را با استقرار نیروهای نظامی آمریکا در این کشور اعلام کرد. این کشور همچنین از حملات هوایی تازه به صنعا، پایتخت یمن خبر داده است.

عربستان سعودی با استقرار سربازان آمریکایی در این کشور موافقت کرده است.

به گزارش روزنامه آلمانی “سایت”، نماینده وزارت دفاع عربستان سعودی جمعه ۲۸ تیر (۱۹ ژوئیه) در گفت‌وگو با SPA، خبرگزاری دولتی این کشور گفت، ملک سلمان پادشاه عربستان سعودی چنین اقدامی را تأیید کرده است.

به گفته او، واشنگتن و ریاض تلاش دارند، همکاری‌های خود جهت “دفاع و امنیت و ثبات در منطقه را قوت ببخشند.”

پیش از این رسانه‌های آمریکایی از برنامه دولت آمریکا و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور این کشور برای اعزام حداکثر ۵۰۰ نظامی آمریکایی به عربستان سعودی خبر داده بودند. هدف از این اقدام محافظت از نیروهای مسلح و مصالح آمریکا در منطقه در برابر تهدیدهای موجود خوانده شده بود.

آخرین استقرار سربازان آمریکایی در عربستان در سال ۲۰۰۳ رخ داد. در سال ۱۹۹۱ نیز در جریان جنگ خلیج فارس سربازان آمریکایی در عربستان استقرار یافتند. در آن زمان از پایگاهی در جنوب ریاض نیروی هوایی آمریکا حملات خود علیه عراق را عملی می‌کرد. حدود ۲۰۰ فروند هواپیمای نظامی آمریکا برای مدتی در آن‌جا مستقر بودند.

افزایش تنش‌ها علیه ایران

موافقت عربستان با استقرار نظامیان آمریکایی در این کشور همزمان با افزایش تنش‌ها در منطقه خلیج فارس در مقابله با ایران اعلام شده است.

ایران که پیش از این نیز متهم به حمله به چند نفتکش در آب‌های دریای عمان و خلیج فارس شده بود جمعه از توقیف یک نفتکش بریتانیایی در تنگه هرمز به دلیل “رعایت نکردن قوانین و مقررات بین‌المللی” خبر داد. بریتانیا این اتهام را رد و تهدید کرده در صورت آزاد نشدن سریع این نفتکش “پیامدهای جدی” در انتظار ایران خواهد بود.

حملاتی تازه علیه یمن

همزمان ائتلاف نظامی تحت رهبری عربستان سعودی که با شبه‌نظامیان حوثی مورد حمایت ایران در یمن می‌جنگد از حملات هوایی تازه علیه صنعا، پایتخت این کشور خبر داد.

خبرگزاری رویترز می‌‌نویسد، طبق گزارش تلویزیون یمن، ائتلاف تحت رهبری عربستان بامداد شنبه مواضعی نظامی را در صنعا هدف گرفته است.

به گفته رویترز، سایت‌های پدافند هوایی و انبارهای موشک‌های بالستیک در صنعا مورد حمله واقع شده‌اند. صنعا در کنترل شبه‌نظامیان حوثی یمن قرار دارد.

رادیوفردا: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، می‌گوید اجازه داده است که رند پال سناتور جمهوری‌خواه با مقام‌های ایران وارد گفت‌وگو شود.

بر اساس برخی گزارش‌های رسانه‌های آمریکایی، سناتور رند پال پیشنهاد داده بود که با محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، دیدار کند.

آقای ظریف هفته گذشته در نیویورک بود و بنا به گزارش نشریه اینترنتی المانیتور او در ساعات پایانی حضورش در آمریکا با این قانونگذار آمریکایی دیدار کرده است.

مقام‌های ایرانی هنوز این خبر را تأیید یا تکذیب نکرده‌اند.

رادیوفردا: مهم‌ترین بخش دستور اجرایی روز دوشنبه، سوم تیر ۱۳۹۸ رئیس‌جمهور آمریکا مبنی بر تحریم خامنه‌ای و مقامات منصوب او در هیاهوی این خبر که تحریم یاد شده ممکن است دامن جواد ظریف، وزیر خارجه آمریکا را نیز بگیرد، گم شد. عده زیادی از کسانی که خود را روزنامه‌نگار یا کارشناس حوزه ایران و خاورمیانه می‌دانند نیز آن را سمبلیک خواندند؛ از این جهت که رهبر ایران به آمریکا سفر نمی‌کند و دارایی شخصی هم ندارد و فرماندهان سپاه که اسامی‌شان در خبر وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام شده بود نیز از قبل مشمول تحریم‌های قبلی علیه سپاه بوده‌اند.

نگاهی حقوقی و دقیق‌تر به دستور اجرایی جدید اهمیت و گستردگی آن را روشن می‌کند. براساس این دستور، علاوه بر رهبر جمهوری اسلامی، تمامی مقامات منصوب وی، اشخاص حقیقی منصوب شده توسط این مقامات و همه نهادها و شرکت‌هایی که تحت نظر یا در مالکیت‌شان قرار دارد و همه اشخاص حقیقی و حقوقی که به آنها هرگونه خدماتی اعم از مالی و غیرمالی ارائه می‌دهند، می‌باید مشمول مجازات‌های بین‌المللی قرار بگیرند. همچنین وزارت خارجه و وزارت خزانه‌داری آمریکا موظف شده‌اند فهرست‌هایی را از این مقامات و نهادهایی که تحت اداره یا مالکیت آنهاست، مشمول انسداد دارایی‌ها و ممنوعیت ورود یا حضور در خاک آمریکا کنند. دیگر بخش‌های دولت آمریکا هم باید تدابیر لازم را برای اجرای این دستور اتخاذ کنند.

به این ترتیب، تحریم‌های جدید نه تنها سمبلیک، تکراری یا بی‌تأثیر نیست بلکه به شکلی روشن، بخشی از طبقه حاکمه ایران را هدف گرفته که به دلیل انتصاب توسط رهبر در تمامی این سال‌ها از مصونیت مطلق برخوردار بوده است. مقامات و نهادهایی که فعالیت‌های اقتصادی و منافع آنان از طریق رانت‌خواری و فساد گسترده به دست آمده و فعالیت‌ها و تصمیمات آنها یکی از مهم‌ترین دلایل فقر، تورم و بحران‌های اقتصادی و اجتماعی و زیست محیطی سال‌های اخیر بوده‎اند. بسیاری از مقامات و نهادهای یاد شده در زمره بدنام‌ترین ناقضان حقوق بشر نیز هستند.

به عنوان مثال، سید ابراهیم رئیسی که توسط رهبر جمهوری اسلامی به ریاست قوه قضاییه منصوب شده است، یکی از متهمان به ارتکاب جنایت علیه بشریت است. پس از انتشار فایل صوتی جلسه مرداد ماه ۱۳۶۷ حسین‌علی منتظری با رئیسی، مصطفی پورمحمدی، حسین‌علی نیری و مرتضی اشراقی، آنچه جان به دربردگان از اعدام هزاران زندانی سیاسی در تابستان سال ۶۷ به آن شهادت می‌دانند مسجل شد؛ اینکه این چهار نفر، اعضای گروهی، موسوم به «هیئت مرگ» در استان تهران بوده‌اند که در اجرای فتوای روح‌الله خمینی، رهبر جمهوری اسلامی در آن زمان، چند هزار مخالف سیاسی جمهوری اسلامی را در اوین و گوهردشت به چوبه دار فرستادند.

یکی دیگر از مقامات منصوب رهبر که در ادامه اعمال این دستور باید مشمول تأدیب‌های بین‌المللی شود، حسین شریعتمداری، مدیر مسئول روزنامه کیهان است که با پرونده‌سازی علیه دگراندیشان، نویسندگان، روزنامه‌نگاران و فعالان سیاسی و مدنی در بسیاری از موارد، منجر به زندانی و شکنجه شدن آنها شده و در مواردی نیز توجیه قتل آنان را فراهم کرده است.

احمد جنتی و سایر اعضای شورای نگهبان نیز که منصوب رهبر جمهوری اسلامی هستند، در شمول این دستور اجرایی جای می‌گیرند. جنتی با نقش بارزش در رد صلاحیت هزاران متقاضی کاندیداتوری ریاست جمهوری و نمایندگی مجلس شناخته می‌شود اما کمتر کسی درباره دست داشتن وی در وقایع خونبار انقلاب فرهنگی در دانشگاه جندی‌شاپور می‌داند؛ جایی که اسلام‌گرایان تحت فرمان او که در آن زمان امام جمعه اهواز بود تعداد زیادی از دانشجویان معترض را دستگیر کردند یا در همان صحن دانشگاه آنها را زخمی کردند یا به قتل رساندند.

اعضای شورای عالی فضای مجازی، مسئولان نقض آزادی بیان و دسترسی به اطلاعات، محسن رضایی از مسئولان اصلی سرکوب مخالفان سیاسی در دهه اول پس از انقلاب، قربان‌علی دری نجف آبادی وزیر اطلاعات در زمان وقوع قتل‌های زنجیره‌ای، حسین اشتری فرمانده نیروی انتظامی و مسئول سرکوب اعتراضات دی ماه ۹۶ و زنان معترض به حجاب اجباری، از جمله دیگر مقامات منصوب شده توسط رهبر جمهوری اسلامی هستند که مشمول این دستور اجرایی جدید می‌شوند. پرونده‌های حقوقی آنان در کنار پرونده نقض حقوق بشر سیدعلی خامنه‌ای در کتاب چهره جنایت منتشر شده است.

مبنای اعلام شده برای صدور این دستور اجرایی مسائل نظامی، برنامه اتمی و اختلافات منطقه‌ای و بین‌المللی است. ولی همان‌طور که گفته شد، این دستور اجرایی می‌تواند تأثیر قابل توجهی هم بر حوزه حقوق بشر در ایران داشته باشد. در میان افرادی که وزارت خارجه و وزارت خزانه‌داری آمریکا موظف به قرار دادن نامشان در فهرست محدودیت‌ها و مجازات‌های بین‌المللی شده‌اند، نام ده‌ها ناقض حقوق بشر هم وجود دارد که در مشاغل و مناصب مختلف در این سال‌ها، آمر یا عامل جرائم بین‌المللی چون شکنجه، سربه‌نیست کردن (ناپدیدکردن قهری)، مصادره سازماندهی شده و گسترده اموال اقلیت‌های مذهبی به خصوص بهاییان، سرکوب خشونت‌بار اعتراضات مردمی و… بوده‌اند. آنها نه تنها هیچگاه به دلیل ارتکاب این جرائم محاکمه و مجازات نشده‌اند بلکه به مناصب بالاتر ارتقا یافته و به رهبر جمهوری اسلامی نزدیک و نزدیک‌تر شده‌اند.

تا پیش از این در نبود هیچ ضمانت اجرایی بین‌المللی این افراد هر روز بر دارایی‌های خود افزوده‌اند و بسیاری از آنها آزادانه به کشوهای خارجی تردد کرده‌اند. حالا، همین نزدیکی‌شان به خامنه‌ای، شخص آنان و منافع و جایگاه‌شان و نهادهای مرتبط با آنها را در معرض تحریم شدن و محدودیت‌های جدی قرار داده است.

نظرات طرح‌شده در این یادداشت، الزاماً بازتاب دیدگاه رادیوفردا نیست.

ایران وایر: تحریم آیت الله خامنه ای و بیت رهبری با «فرمان اجرایی» و امضای «دونالد ترامپ» آغاز شده است.
این برای اولین بار در تاریخ ۴۰ساله جمهوری اسلامی ایران است که شخص رهبر و دفتر او تحت تحریم ایالات متحده امریکا قرار می‎گیرند.

ایالات متحده امریکا برای اولین بار شخص آیت‌الله «علی خامنه‌ای»، رهبر نظام جمهوری اسلامی ایران و «بیت رهبری»، یعنی دفتری که علی خامنه‎ای از طریق آن ایران را اداره می‎کند را تحت تحریم مالی قرار داد. این تحریم با «فرمان اجرایی» و امضای «دونالد ترامپ» آغاز شده است.

فرمان اجرایی، اختیارات بسیار وسیعی برای افزایش دامنه تحریم‌ها علیه ایران به دولت امریکا داده و قدرتمندترین فرد و‌ نهاد جمهوری اسلامی ایران در ۳۰ سال اخیر را هدف گرفته است.

وزارت خزانه‎داری امریکا که اجرای تحریم‎های اقتصادی را کنترل می‌کند، در اطلاعیه‌ای اعلام کرده است تحریم جدید اجازه می‎دهد افراد منصوب به آیت‎الله خامنه‎ای و نهادهای زیرمجموعه و تحت کنترل او هم به مرور به فهرست این تحریم اضافه شوند.

این برای اولین بار در تاریخ ۴۰ساله جمهوری اسلامی ایران است که شخص رهبر و دفتر او تحت تحریم ایالات متحده امریکا قرار می‎گیرند. امریکا پیش از این بخش‎هایی از نهادهای تحت مدیریت آیت‎الله خامنه‌ای، از جمله «ستاد اجرایی فرمان امام» و «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» را تحریم و حتی این نهاد نظامی را در ردیف سازمان‌های تروریستی خارجی قرار داده بود اما خود رهبر و دفتر او تحریم نشده بودند.

وزارت خزانه‌داری امریکا در دوره ریاست جمهوری «باراک اوباما»، ستاد اجرایی فرمان امام را که یک امپراتوری قدرتمند اقتصادی است، تحریم کرد. اما در پاسخ به این سوال که چرا شخص آیت‌الله خامنه‌ای را تحریم نکرده است، پاسخ داده‌ بود که ایالات متحده نمی‌خواهند این فرض حکومت ایران را تایید کند که دولت امریکا همه فشارها را برای تغییر نظام حکومتی در ایران گذاشته است.

امریکا حالا از این مرحله عبور کرده و مراودات مالی قدرتمندترین شخص ایران و دفتر او را تحریم کرده است. این تحریم دارای پیامدهای نمادین و آثار اقتصادی بلندمدت خواهد بود.

تحریم‎هایی با امکان اثرات غیرنمایشی

با وجود اعمال یکی از شدیدترین تحریم‎های اقتصادی تاریخ امریکا علیه ایران، هنوز بخش‌های وسیعی از اقتصاد جمهوری اسلامی با درس گرفتن از تحریم‎های دوره پیشین، خود را از تیررس تحریم‎های مستقیم دور نگاه داشته‎اند.

این بخش از نهادهای اقتصادی متعلق به نظام جمهوری اسلامی ایران توانسته‌اند با ایجاد شرکت‌ها و موسسات صوری بدون این که نشانی از ارتباط خود با نهاد رهبری جمهوری اسلامی داشته باشند، در دور زدن تحریم‎ها فعال باشند و از نظر ظاهری خود را شبیه یک موسسه خصوصی جلوه دهند.

مدیریت بخش بزرگی از این شرکت‎ها، معتمدان و افراد نزدیک به دفتر آیت‌الله خامنه‎ای و بیت رهبری هستند که در هیات مدیره این شرکت و موسسات متنوع فعالیت دارند. آن طور که وزارت خزانه‌داری امریکا اعلام کرده است، دفتر کنترل دارایی‌های خارجی این وزارت‌خانه (اوفک) اجازه دارد بر اساس فرمان اجرایی دونالد ترامپ، منصوبان رهبر ایران را هم تحت تحریم قرار دهد. در صورتی که این افراد به فهرست تحریم‎ها اضافه شوند، شرکت‎هایی که به صورت ظاهری مالکیت یا مدیریت غیردولتی دارند، به طور خودکار تحت تحریم‎های مالی ایالات متحده قرار می‎گیرند.

به جز ستاد اجرایی فرمان امام که وزارت خزانه‎داری امریکا هفت سال پیش سرمایه و دارایی آن را در حدود ۱۰۰ میلیارد دلار تخمین زده بود، نهادهای ثروتمند متعدد دیگری در جمهوری اسلامی فعالیت می‎کنند که تحت نظارت آیت‎الله خامنه‎ای هستند و تاکنون به طور مستقیم تحریم نشده‌اند.

شرکت‎ها و موسسات مالی تولیدی که از فعالیت‎های نفتی و بانک‎داری تا تولید لوازم مصرفی فعالیت دارند، به شکل زنجیره‎ای تودرتو، وابسته به نهادهای زیر نظر رهبر ایران هستند.

عمده این نهادهای ثروتمند عبارتند از «بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی»، «کمیته امداد امام خمینی»، «بنیاد ۱۵خرداد»، «بنیاد مسکن انقلاب اسلامی»، «بنیاد شهید انقلاب اسلامی»، «تولیت آستان‌ قدس رضوی» (این نهاد بزرگ‌ترین موقوفه جهان اسلام است و شرکت‌های اقتصادی متعددی، از صنایع غذایی تا هتل‌داری و گردش‌گری در اختیار دارد)، «تولیت آستان‌ احمدبن موسی شاه چراغ»، «تولیت مسجد جمکران»، «تولیت آستان‌ حضرت معصومه» و «تولیت آستان‌ عبدالعظیم حسنی». این نهاد مذهبی هم دارای شرکت‌های تجاری و مالی متعددی است که از جمله در واردات خودروهای لوکس فعال است.

«مجمع جهانی اهل بیت»، «مجمع تقریب مذاهب اسلامی»، موسسه مطبوعاتی «کیهان»، موسسه مطبوعاتی «اطلاعات»، «سازمان تبلیغات اسلامی» و موسسه «جامعه‎الصادق» که «دانشگاه امام صادق» بخشی از آن محسوب می‎شود، بخشی از غول‎های مالی تحت مدیریت آیت‎الله خامنه‎ای هستند که با فرمان جدید دونالد ترامپ در معرض تحریم قرار گرفته‎اند.

به غیر از نهادهایی که یک امپراتوری ثروتمند را تشکیل می‌دهند و سایر منصوبان رهبری مثل فقهای شورای نگهبان، صداوسیما، فرماندهان نظامی، اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام که در معرض تحریم هستند، یک گروه در خارج از ایران بیش از بقیه در برابر تحریم‌های جدید امریکا آسیب پذیرند. آیت‌الله خامنه‌ای شخصا دارای نمایندگانی در خارج از ایران به عنوان نماینده «ولی‌فقیه» است که مستقل از نمایندگی رسمی جمهوری اسلامی، یعنی سفارت‌خانه‌ها، فعالیت می‌کنند.

نماینده ولی فقیه و سرپرست حجاج ایرانی در عربستان سعودی، نماینده ولی فقیه در بریتانیا که ریاست «مرکز اسلامی لندن» را هم از سوی آیت‌الله خامنه‌ای بر عهده دارد و نماینده‌های ولی فقیه در سوریه، لبنان، پاکستان، افغانستان، عراق، جمهوری آذربایجان، روسیه، هند، آلمان، فرانسه و اتریش، همگی منصوبان آیت‌الله خامنه‌ای و دارای دفاتر نمایندگی در این کشورها هستند.

تحریم‌ جدید وضع شده از سوی رییس جمهوری امریکا می‌تواند مبادلات مالی این مراکز را تحت تاثیر قرار دهد و حتی صدور روادید برای نمایندگان آیت‌الله خامنه‌ای در این کشورها را با دوره قبل از تحریم‎ها، متفاوت کند.

نمایندگان علی خامنه‌ای در این کشورها بخشی از ساختار رسمی دیپلماتیک محسوب نمی‌شوند و کشورها بر اساس کنوانسیون‎های بین‎المللی، موظف به صدور اجازه فعالیت برای آن‎ها نیستند.

به این ترتیب، تحریم آیت‌‌‌الله خامنه‌ای و بیت رهبری صرفا معنایی نمادین ندارد و می‌تواند بخش‎هایی از اقتصاد ایران را که برای دور زدن تحریم‌ها علیه ایران به کار گرفته می‌شدند، به مجموعه عظیم نهادها و افراد تحریم شده ایران از سوی ایالات متحده امریکا اضافه کند.

تحریم‌ها یک شبه اهداف خود را تحت تاثیر قرار نمی‌دهند و عملکرد آن‌ها را به صفر نمی‌رسانند اما هزینه اداره و ادامه فعالیت‌شان را بالاتر می‌برند. در واقع، هدف از تحریم جدید، افزایش هزینه‎های هدف به صورت مداوم است.

به جز این، معنای نمادین تحریم، ایجاد نوعی هزینه حیثیتی هم برای نهاد و افراد تحریم شده است. در میان حدود ۲۰۰ کشور جهان، وضعیتی که ایران و کادر رهبری با آن مواجه است، بسیار انگشت شمار و حتی کم سابقه است. این وضع از جمهوری اسلامی ایران یک نظام حکومتی با وضعیت غیرعادی در میان کشورها ساخته است.

رادیوزمانه: بعد از انهدام پهپاد جاسوسی آمریکا توسط موشک‌های سپاه پاسداران و اعلام خبر انصراف دونالد ترامپ از عملیات حمله هوایی به ایران در دقایق پایانی منتهی به آغاز این حمله، موجی از ترس و وحشت مردم عادی در ایران را فرا گرفته است. برخی تلاش می‌کنند با شوخی و خنده از شدت این شوک بکاهند و عده‌ای دیگر تلاش می‌کنند اینطور وانمود کنند که این مسائل ربطی به آنان ندارد. اما آیا اثرات روانی بالا رفتن سطح تنش میان ایران و آمریکا قابل انکار است؟

مشقت هر روزه برای بقا. و اینک خطر جنگ، خطر ترکیب فلاکت با بمب

ترسی که اکنون در جامعه ایران از جنگ شکل گرفته آنچنان عمیق و درونی است که شاید فقط بتوان آنرا با حس درونی زنان ایران بعد از اسیدپاشی‌های سریالی مقایسه کرد. هنگامی که موج اسیدپاشی‌ها در ایران آغاز شد و پلیس ایران عملاً با ناتوانی در بازداشت اسیدپاشان این شایعه را قوت بخشید که اسیدپاشان اعضای بسیج و عواملی مذهبی هستند که تلاش دارند در دل زنانی که معتقد به رعایت حجاب اجباری به شکل مورد نظر حکومت نیستند هراس ایجاد کنند. وحشت عمومی در دل زنان ایران در آن زمان بسیار شبیه به وحشت عمومی از خطر جنگ در بین عموم مردم است، با این تفاوت که در هراس از جنگ مردان ایران نیز در برابر این خظر مصونیت ندارند.

به عنوان مشاهده‌گری که فعالیت اصلی او رصد مداوم جامعه ایران است می‌توانم با قاطعیت بگویم هنگامی که در دولت محمود احمدی‌نژاد اسرائیل را مدام تهدید به حمله هوایی به مراکز هسته‌ای ایران می‌کرد هرگز خطر جنگ به شکلی که اکنون برای مردم ایران جدی است، وجود نداشته است.

در تمام ایام پس از خروج آمریکا از برجام نیز ترس از جنگ به این شکل همه‌گیر نشده بود اما در زمانی بسیار کوتاه تقریباً همه مردم ایران از مواضع و توئیت‌های دونالد ترامپ باخبر شده‌اند و حالا خطر جنگ برای آنها جدی شده است. آنچه در ادامه می‌خوانید نظرات تعدادی از مردم کوچه و بازار است. تلاش شده که صحبت‌ها عینا منتقل شوند. انتخابی که شده برای پوشاندن طیف نظرات شنیده شده است. همه نظر شبیه فکر کردن با صدای بند است. آنها لبریز از تردید هستند. معلوم نیست آنچه افراد مختلف به زبان می‌آورند ناشی از اندیشه و تصمیم آنهاست یا تلاشی برای کاهش فشارهای درونی خود.
پای صحبت مردم

■ یک خانم کارمند می‌گوید از خبر حمله سپاه به پهپاد آمریکایی را از طریق اینترنت و در راه بازگشت به خانه مطلع شده است: «من عادت دارم بین راه موزیک گوش می‌دهم تا سر و صدای خیابان و ترافیک اذیتم نکند. وقتی خبر را خواندم اولش نمی‌دانستم پهپاد یعنی چی. کنجکاو شدم بیشتر در تلگرام و اینترنت سرچ کردم. وای هر دفعه که صفحه را بالا و پائین می‌کردم یک خبر جدید می‌آمد. معلوم بود یک خبر معمولی مثل بقیه خبرها نیست.»

چیزی که این خانم در ادامه می‌گوید دارای نکات جالبی است. او از پدر و مادر مسن خود صحبت می‌کند که پیگیرتر از او اخبار داخلی و خارجی را از طریق گوشی‌های هوشمند خود دنبال می‌کنند.

او ادامه می‌دهد: «وقتی من رسیدم خانه آنها بیشتر از من خبر داشتند چه پیش آمده. ساعت ۱۲:۳۰می‌خواستم بخوابم ولی پدرم نگذاشت. مادرم می‌گفت امشب حمله می‌کنند. من به آنها می‌خندیدم که این حرفها مسخره است. پدرم هر چی کنسرو، لوازم پانسمان و غذای خشک بود را جمع کرده بود توی یک ساک. گفت لباس کامل بپوش که اگر آژیر زدند لخت نباشی. کلی توی دلم به آنها خندیدم ولی صبح که بلند شدم فهمیدم واقعاً داشته جنگ می‌شده و پدر و مادرم فهمیده بودند.»

■ یک مهندس شاغل در بخش دولتی می‌گوید «دیشب نخوابیدیم» و می‌گوید: «اگر حکومتی یک درصد به فکر مردم باشد به خاطر یک هواپیمای بدون سرنشین جنگ به راه نمی‌اندازد. در فیلمی که منتشر شد افراد سپاه با خوشحالی الله اکبر می‌گویند. من نمی‌فهمم این چرا باید خوشحالی داشته باشد. آن آقای سپاهی که با هیجان دارد فریاد می‌زند اگر شب بمباران می‌شد باز الله اکبر می‌گفت؟ یک لحظه با خودشان فکر نمی‌کنند اگر کشته شوند چه بر سر خانواده و نزدیکان آنها می‌آید.»

■ یک مامور سد معبر شهرداری که سعی کرده است با پیراهن آستین بلند خالکوبی‌های خود را بپوشاند اما روی صورتش چند جای بریدگی است می‌گوید: «آقا من دیگه مطمئن شدم امسال جنگ میشه. هیچ کاریش هم نمیشه کرد. الکیه. آخه کدوم خری میاد هواپیمای آمریکا را بزنه؟ من نمی‌دونم این آخوندها چه مرگشونه؛ چی فکر می‌کنند پیش خودشون؟ اگر جمهوری اسلامی از راس کار بره، روی این کره زمین به این بزرگی یک سوراخ موش برای فرار پیدا نمی‌کنند. آدم باشید بتمرگید سر جاتون آخه.»

■ یک میوه‌فروش می‌گوید افرادی را می‌شناسد که اقدام به خرید اسلحه کرده‌اند و آماده هستند وقتی جنگ شروع شد انتقامشان را از حکومتی‌ها بگیرند.

او به حال کسانی که نمی‌دانند در کشور چه خبر است غبطه می‌خورد: «خوش به حال اونها. به خدا خوش به حال اونها. کسی که بدونه توی مملکت چه خبره و چی قراره بشه به اباالفضل شب نمی‌تونه بخوابه. میره روی هوا. سنگ روی سنگ بند نیست. جوری شده که الان لاستیک ماشین بترکه همه مردم می‌ریزند بیرون. بمب که لاستیک نیست. آمریکا یکی بزنه قیامت میشه.»

■ یک کارگر بخش ضایعات که درک سیاسی او در نثار درود و رحمت به «آن خدابیامرز» خلاصه می‌شود در صحبتهایی که هیچ رنگ و بویی از شوخی ندارد می‌گوید: «بزنه. دمش گرم اگر وجود داشته باشه و بزنه. هیچ راهی برای نجات ایران از دست آخوندها نیست جز اینکه آمریکا حمله کنه. صبح تا شب مهمان دعوت می‌کنند در ماهواره حرفهای مفت می‌زنند. از وقتی یادم هست سیاسی‌ها دارند فقط حرف می‌زنند ولی کو؟ چی شده تا حالا؟»

■ یک کارگر دیگر اما می‌گوید که «ما جنگ نمی‌خواهیم.» او جوشکار ساده است. می‌گوید «تنها کاری که توانستم گیر بیاورم حقوقش یک میلیون و هفتصد هزار تومان بدون بیمه است که نهصد هزار تومان آن می‌رود برای اجاره خانه».

طبق شرح حالی که از خود می‌دهد زندگی بسیار دشواری دارد. او از کلمه «استیصال» برای توصیف شرایط زندگی خود استفاده می‌کند با این حال نظرات سیاسی او با آنچه که انتظار می‌رود متناسب با استصیال باشد تفاوت دارد: « مردم حق دارند که خسته باشند؛ من هم خسته‌ام. کشور ما مثل یک خانه است که هیچ چیزش درست نیست. یک روز شیر آب خراب است و یک روز برق قطع است. پشت بامش آب می‌دهد، چاه پر شده، دیوار ترک خورده و … اما کلنگ برداریم خانه را خراب کنیم که چه فایده‌ای ببریم؟ می‌گویند آمریکا حمله کند که آخوندها بروند. این کار یک روز و یک ماه نیست. چند سال مجبور می‌شویم مثل عراق و یمن زندگی کنیم. جنگ فقط خراب می‌کند. راه درستش این است که مثل دی]ماه ۱۳۹۶[ تظاهرات کنیم. من خودم بودم. مردم اگر سفت گرفته بودند می‌توانستیم کاری بکنیم. تهران ضعیف بود ولی.»

■ یک خانم آموزگار برداشتی از وضعیت ایران ارائه می‌دهد که به گفته خودش بر مبنای احساسی است که از زندگی در این اوضاع دارد. او می‌گوید: «جنگ می‌شود. این را می‌دانم جنگ می‌شود. کاش می‌توانستیم کاری کنیم که جلوی آنرا بگیریم ولی مسئولان کشور کارهایی می‌کنند که شرایط مردم بدتر شود.»

■ خانمی که مسئول صندوق یک فروشگاه زنجیره‌ای است می‌گوید: «من نمی‌دانم چقدر جدی است. همه درباره این صحبت می‌کنند که قرار بوده حمله کنند ولی نمی‌دانم چه اتفاقی افتاده که کنسل شده.» او مقداری درباره نظرات خودش صحبت می‌کند و سپس با دست به یک نقطه از فروشگاه اشاره می‌کند. او به قفسه‌ای اشاره می‌کند که مربوط به کنسرو ماهی است. من در آن چیز غیر طبیعی نمی‌بینم اما او می‌بیند. «از وقتی تن ماهی گران شد فروش آن پائین آمده است. از روی اجناسی که برای ما می‌آید مشخص است. مثلاً روغن مایع تغییر نکرده. یک دوره مردم هجوم آوردند و فروشگاه را خالی کردند اما چند ماهی است وضعیت روغن معمولی است. از پارسال که دلار گران شد فروش بعضی چیزها مثل تن ماه، دستمال توالت، لوازم بهداشتی، لبنیات و… از نصف کمتر شده. بعضی چیزها مصرفش بالا رفته مثل کنسرو بادنجان، تخم‌مرغ و…

دیروز و امروز فروش کنسرو ماهی تُن بالا رفته. همینطوری به همکارم گفتم انگار وضع مردم خوب شده دوباره ماهی تُن می‌خرند. گفت برای بمباران می‌خرند.»

از او می‌پرسم آیا از خریداران در این رابطه سوال کرده است؟ پاسخ می‌دهد: «من نپرسیدم ولی حتماً یه چیزی هست که اینطوری شده. نمی‌دانم برای بمباران است یا چیز دیگر؛ روزهای دیگر اینطوری نبود. خودم امروز می‌خواهم چند تا ببرم خانه. بد نیست توی خانه باشد. والا از این حکومت هیچی بعید نیست. شانس که نداریم؛ می‌بینی فردا دوباره چندتا کشتی را منفجر کردند و جنگ شد.»

■ خانمی مسن و خانه‌دار می‌گوید: «لعنت به پدر و مادر سپاه و آخوندها. هیچ کس از اینها خوشش نمی‌آید جز حقوق‌بگیرهای خودشان ولی جنگ راهش نیست. زمان جنگ ایران و عراق مگر ندید چه وضعیتی داشتیم. چقدر جوانها می‌میرند، چقدر مردم خانه‌ خراب می‌شوند. برگردیم به جنگ فقط گردن آخوندها را کلفت‌تر می‌کنیم. خود مردم باید یک کاری بکنند که از این وضعیت نجات پیدا کنیم.»

■ یک عکاس معتقد است «پرسش از مردم درباره جنگ کاری احمقانه است.» او چنین استدلال می‌کند که نظر مردم درباره جنگ اهمیت ندارد و تنها کسی که می‌تواند جنگ راه بیاندازد یا جلوی جنگ را بگیرد «خود خامنه‌ای است.»

■ یک خانم دانشجو تمایل دارد از تریبونی که به دست آورده برای صحبت با «آقای خامنه‌ای» استفاده کند. به او نمی‌گویم کارش نتیجه‌ای خواهد داشت یا خیر. گوش دادن به صحبتهایش را ترجیح می‌دهم: «آقای خامنه‌ای این درست نیست که ما مردم ایران به خاطر سخنرانی‌های شما عذاب بکشیم. مردم دیگر تحمل ندارند. هیچ کس در این کشور حال و حوصله ندارد. خانواده‌ها کمتر با هم حرف می‌زنند. مردم افسرده‌اند.

آقای خامنه‌ای من دانشجوی دانشگاه تهران هستم که به اندازه خودش معتبر است و افرادی که در آن قبول می‌شوند جزء افراد باهوش کشور هستند. یکی از همکلاسی‌های ما که معدل همه ترمهای او بالای ۱۷ بوده خانواده‌اش گفتند باید برگردد چون با اینکه در خوابگاه زندگی می‌کند هزینه ماهیانه او را ندارند که برایش بفرستند. آقای خامنه‌ای این دانشجو الان دارد با کارهایی که نمی‌خواهم بگویم خرج تحصیل خودش را در می‌آورد. اگر دختر خود شما بود راضی بودید؟ فرق این دختر با دختر شما چی هست که ایشون در کشور انگلیس با آقای حداد عادل خرید می‌کند ولی همکلاسی من شبها یک ساعت در حمام خودش را می‌شوید چون از خودش متنفر شده و بعید نیست کارش به خود کشی بکشد.

آقای خامنه‌ای اگر جنگ بشه مسئولش شما هستید چون اگر مذاکره کنید هیچ اتفاقی نمی‌افته. به خاطر چند تا موشک دارید با زندگی مردم بازی می‌کنید. حالا چی میشه مذاکره کنید؟ اگر مذاکره کنید شاید به توافق نرسید ولی حداقلش این است که می‌توانید جلوی جنگ را بگیرید.»

■ یک مادر ایرانی که به تنهایی سرپرستی کودکان خود را بر عهده دارد می‌گوید «از جنگ می‌ترسم چون وقتی برای طلاق گرفتن از شوهر معتادم می‌جنگیدم فهمیدم اگر در این کشور پول و پشتیبان نداشته باشی خیلی راحت می‌توانند حقّت را بخورند. وقتی از قاضی دادگاه خانواده تا یک کارمند ساده دادگستری به ما زن‌ها در ایران رحم نمی‌کنند و برای وظایف قانونی که باید انجام بدهند بیشرمانه‌ترین حرفها را به ما زنها می‌زنند چطور توقع داشته باشیم یک سرباز خارجی به حقوق ما احترام بگذارد.»

او می‌گوید اگر جنگ بشود جایی را ندارد که به آنجا پناه ببرد و نمی‌داند چطور باید در شرایط جنگ از کودکان خود مراقبت کند. او از دولت آمریکا «خواهش» می‌کند به ایران حمله نکند اما اگر حمله کرد به جای مردم ایران «اینها» را بکشد. «حداقل جوری نشود که اینها عفور بشوند.»

■ یک تراشکار حاشیه نشین با سه فرزند که یکی از دلایل مهم رضایت او به بمباران ایران توسط هواپیماهای آمریکایی نابودی خانه‌های مالکانی است که «خون مستاجران را می‌خورند» در مورد احتمال وقوع جنگ بین ایران و آمریکا می‌گوید: «راستش را بخوام بگم واسه من فرقی نداره. کار آدمیزاد نباید به اینجا بکشه که مال ما کشیده. حالا چند وقت؟ اگر می‌گفتند شش ماه صبر کنید _یعنی آخرش معلوم بود،_ ما حرفی نداشتیم ولی آخرش کجاست؟ آخر نداره. از زمان احمدی‌نژاد شروع شده همینجوری بدتر و بدتر تا رسیده به اینجا که همه چی از دست رفته. خوب آمریکا بزنه. بزنه تمامش کنه همه‌مون تکلیف خودمون را بدونیم راحت بشیم.

این از من. از نظر من بزنه بهتره تا اینطوری بره جلو. ولی ما نگران زن و بچه‌مون هستیم. پریشب خوابیدیم صبح گفتند هواپیماها روی هوا بوده که ترامپ گفته برگردید. خدا به همه‌مون رحم کرد. اگر زده بود یعنی الان توی جنگ بودیم. ترس ما جنگ نیست ما از این حکومت بیشتر می‌ترسیم. این حکومت به مردم رحم ندارد؛ از اجنبی بدتر است. آمریکا موشک‌ها را می‌زنه روی ساختمون دولت ولی اگر شلوغ شود اینها اسلحه را می‌گیرند روی مردم. رحم نمی‌کنند به کسی. این را از من داشته باش چند سال دیگر بگو یه آدمی بود، هیچ‌کاره بود ولی عقلش می‌رسید و اینجا را می‌دید. این حکومت به مردم رحم نمی‌کنه اگر مطمئن بشه کارش تمومه هرچی از مردم دستش برسه به آتش می‌بننده. مردم ایران بی‌غریت نیستند؛ از همین می‌ترسند که کاری نمی‌کنند.»

بی‌بی‌سی: دونالد ترامپ امروز -و در بحبوحه ابراز نگرانی‌ متحدان آمریکا در خلیج فارس- از کشورهای دیگر جهان خواست خود از نفتکش‌های‌شان در تنگه هرمز حفاظت کنند، و سپس رهبر جمهوری اسلامی را “تحریم” کرد

به دنبال ساقط شدن پهپاد گلوبال هاوک آمریکایی به وسیله یک موشک زمین به هوای ایرانی در پنجشنبه گذشته، رئیس‌جمهور آمریکا به بیان پی در پی مواضعی پرداخته که شگفتی بسیاری از مخالفان و حامیانش را به دنبال داشته است.

او روز پنجشنبه (۳۰ خرداد) و پس از ساقط شدن پهپاد آمریکایی توییت کرد “ایران اشتباه بسیار بزرگی انجام داد” و سپس در پاسخ به این سئوال که آیا آمریکا برای تلافی سقوط پهپاد به ایران حمله خواهد کرد گفت: “به زودی خواهید دید.” رئیس‌جمهور آمریکا سپس تاکید کرد: “برای من سخت است که باور کنم این اتفاق عمدا رخ داده” و افزود: “احساس می‌کنم این اشتباه توسط فردی رخ داده که نباید این اشتباه را انجام می‌داد.” (آن هم در شرایطی که مقام های ایرانی تصریح کرده بودند اشتباهی در کار نبوده). او به علاوه، با تاکید بر اینکه کسی در ماجرای پهپاد کشته نشده گفت اینکه ماجرا تلفات جانی نداشته “بسیار مهم است”.

دونالد ترامپ روز جمعه، با انتشار یک رشته توییت نوشت که قرار بوده سه مکان در ایران مورد حمله قرار بگیرد، اما پس از آنکه متوجه شده چنین عملیاتی به مرگ ۱۵۰ نفر منجر خواهد شد، تصمیم گرفته آن را متوقف کند. او یک روز بعد در مصاحبه ای ادعای تجدیدنظر در حمله تلافی جویانه به خاطر تلفات آن را تکرار کرد (هرچند دیروز یکشنبه گفت درواقع حمله را “لغو” نکرده و “متوقف” کرده). رئیس دولت ایالات متحده، همچنین با تاکید بر علاقه‌مند‌ نبودن به جنگ، از آمادگی خود برای مذاکره بدون پیش شرط با تهران سخن گفت، هرچند این را هم افزود که اگر جنگ شود، جمهوری اسلامی ایران “ویران خواهد شد”.

روز شنبه، دونالد ترامپ با ذکر اینکه یک هواپیما با ۳۸ سرنشین نیز “در تیررس” ایران بوده ولی به آن شلیک نکرده گفت: “ما بابت این تصمیم از آنها سپاسگزاریم.” واکنشی که با موضع رسمی دولت ایالات متحده در این مورد که قلمرو هوایی ایران نقض نشده بوده تناقض داشت (اگر هواپیمایی وارد قلمرو ایران نشده بود، لابد ساقط نکردن آن جای تشکر نداشت).

نهایتا امروز دوشنبه ۳ تیر، آقای ترامپ با دو غافلگیری جدید، ابتدا در بحبوحه ابراز نگرانی‌ متحدان آمریکا در خلیج فارس، از کشورهای دیگر جهان خواست خود از نفتکش‌های‌شان در تنگه هرمز حفاظت کنند. در مرحله بعد نیز، مجموعه تحریم‌های جدیدی را علیه تهران اعلام کرد که نقطه اوج آن، تحریم رهبر جمهوری اسلامی بود -تحریمی که گذشته از مفهوم “نمادین” آن، قاعدتا در حد انتظارات “عملیاتی” ایجاد شده در واشنگتن و تهران نبود.

مجموعه موضع گیری های فوق، از سوی رئیس جمهوری صورت گرفته که اگرچه از همان ابتدای روی کار آمدن تاکید داشته موافق “جنگ”‌هایی (زمینی) از جنس لشکرکشی به عراق و افغانستان نیست، اما وعده برخورد سختگیرانه تر با جمهوری اسلامی ایران و متحدانش را داده است. به عنوان نمونه، وی بارها گفته که از وقتی او رئیس جمهور شده، نیروهای ایرانی در خلیج فارس دیگر (مانند زمان باراک اوباما) رفتار تهدیدآمیز ندارند.

قاعدتا وقتی رئیس جمهور آمریکا پس از هشدارهای مکرر به برخورد “جدی” تر با نیروهای ایرانی در خلیج فارس، بر ادعاهایی از این نوع پافشاری می کند که ساقط شدن هواپیمای جاسوسی آمریکا “اشتباهی” بوده یا به دلیل نگرانی از کشته شدن ۱۵۰ نیروی ایرانی حمله‌ای لغو شده، معانی بسیار مشخصی از آن برداشت می‌شود.

مثلا در میان مدافعان و مخالفان جمهوری اسلامی ایران، بعید است افراد زیادی این روایت را جدی بگیرند که نه تنها آقای ترامپ، که اساسا هیچ رئیس جمهور دیگری در تاریخ آمریکا، عملیاتی نظامی را به ملاحظه جانِ۱۵۰ نیروی “دشمن” معلق کرده باشد. به ویژه آنکه حمله آمریکا، لابد قرار بوده به مناطقی همچون سایت های موشکی سپاه صورت بگیرد؛ یعنی همان نهادی که واشنگتن آن را در فهرست “گروه های تروریستی” خود قرار داده. همین موضوع، باور اینکه ملاحظه جان اعضای سپاه پاسداران باعث لغو یک عملیات آمریکا شود را، به طور مضاعف دشوار کرده است.

رئیس جمهور آمریکا، دو روز پیش از ساقط شدن پهپاد آمریکایی هم، حمله خبرساز به دو نفتکش در دریای عمان را کار ایران دانسته و در عین حال این مساله را “بسیار جزئی” خوانده بود (حدود یک ماه پس از آنکه به دنبال خرابکاری در چهار کشتی در نزدیکی سواحل امارات، بدون متهم کردن مستقیم جمهوری اسلامی ایران هشدار داده بود اگر تهران خطا کند “متحمل رنج زیادی خواهد شد”.) البته تهران هرگونه دست داشتن خود در حمله به دو نفتکش را رد می کرد، ولی اهمیت موضع‌گیری آقای ترامپ در جای دیگری بود: او “با فرض” حمله به نفتکش ها از سوی سپاه موضوع را “بسیار جزئی” عنوان کرده بود.

مجددا، آنچه در ارتباط با چنین موضع گیری هایی جلب توجه می کرد، نه نفس اظهارات دونالد ترامپ، که شدت مغایرت آن با مواضع هشدارآمیزی بود که در گذشته بیان کرده بود. تا جایی که مثلا در پایان اردیبهشت گذشته، ساعتی پس از اصابت چند راکت به نزدیکی سفارت آمریکا در بغداد، اعلام کرده بود: “اگر ایران جنگ می‌خواهد، این رسما پایان کارش خواهد بود، دیگر هرگز ایالات متحده را تهدید نکنید”. وی مرداد گذشته، حتی در واکنش به هشدار مشابه حسن روحانی توییت کرده بود اگر جمهوری اسلامی مجددا ایالات متحده را تهدید کند، “بلایی به سر آن خواهد آمد که کمتر کسی در تاریخ متحمل شده‌”، چون آمریکا “دیگر” تحمل چنین “حرف‌هایی” را ندارد.

در توییت دونالد ترامپ نه تنها زمان روز ساقط شدن پهپاد آمریکایی به اشتباه دوشنبه (به جای پنجشنبه) ذکر شده، که املای کلمه سایت هم اشتباه است (به جای site، کلمه sight آمده)

‘حرکت سینوسی’ سردرگم کننده

مشخص است که راهبرد اصلی رئیس جمهور ایالات متحده در مورد جمهوری اسلامی ایران، اعمال تحریم های حداکثری -که بر وضعیت اقتصادی ایران تاثیرات جدی بر جای گذاشته- و همزمان، دعوت به مذاکره است.

ولی با وجود وضوح کامل رویه دونالد ترامپ در عرصه اقتصادی، وی در عرصه های دیگرِ رویارویی با تهران، کمابیش سردرگم به نظر رسیده. به عنوان نمونه، دفعات تکرار پیشنهاد مذاکره با وی مقام های جمهوری اسلامی، و عجله ای که ظاهرا در این ارتباط به خرج می‌دهد، باعث شگفتی مخالفان و موافقان حکومت ایران شده است.

اظهارات رئیس جمهور آمریکا پس از ساقط شدن گلوبال هاوک نیز، حاکی از نوعی شتاب‌زدگی مشابه دارد. تا جایی که مثلا در توییت خبرساز جمعه او درمورد تصمیم به توقف حمله به سه مکان یا سایت در ایران، نه تنها زمان روز ساقط شدن پهپاد آمریکایی به اشتباه دوشنبه (به جای پنجشنبه) ذکر شده، که املای کلمه سایت هم اشتباه است (به جای site، کلمه sight آمده).

این شتابزدگی، البته ممکن است زودگذر باشد و دولت ایالات متحده، در میان‌مدت دست به اقدامات مشخص تری علیه جمهوری اسلامی ایران بزند. ولی حداقل از مجموعه واکنش های واشنگتن تا این لحظه، بی‌تردید سطوح موثری از حکومت ایران نتایج فوری خواهند گرفت. مثلا اینکه -برخلاف تهدیدات موثر دولت ترامپ در عرصه اقتصادی- تهدید نظامی واشنگتن را اساسا جدی نگیرند.

تقویت چنین نگاهی در جمهوری اسلامی ایران، به سادگی می‌تواند به ریسک‌پذیری بالاتر طیفی از تصمیم گیران نظامی و سیاسی -و نگرانی کمتر نیروهای عملیاتی از حرکت در “لب مرز درگیری”- تبدیل شود. در این صورت، پیام‌های متناقض دونالد ترامپ به تهران نه -چنانکه او انتظار دارد- زمینه ساز “مذاکره”، که نوعی اطلاعات گمراه کننده در مورد ریسک رویارویی سخت خواهد بود.

در بیان جزِئی تر، اگر دولت آمریکا در مناطقی چون خلیج فارس که پتانسیل درگیری بالایی دارند یک رویه مشخص -اعم از مسالمت جویانه یا سرسختانه- را در پیش بگیرد، احتمال بیشتری وجود دارد که نظامیان دو طرف درک واقعی تری از خطوط قرمز همدیگر داشته باشد و حرکت خود در اطراف این خطوط را، با واقع بینی بیشتری تنظیم کنند.

ولی حرکت سینوسی واشنگتن میان دو قطب “تهدیدشدید و نرمش شدید”، ممکن است با سردرگم کردن نیروهای مسلح دو طرف یا متحدان آنها در مناطق خطر، امکان اشتباه محاسبه یکی از بازیگران و جرقه خوردن درگیری نظامی را افزایش دهد.

بی‌بی‌سی: مایک پومپئو، وزیرخارجه آمریکا با انتشار بیانیه‌ای تحت عنوان “اصلاح غیرواقعیات” گفته دولت آمریکا تا زمانی که ایران آماده مذاکره شود بر فشار خود خواهد افزود. وزیرخارجه آمریکا تاکید کرده که دونالد ترامپ هیچ پیغامی برای تهران از طریق عمان نفرستاده و این که انتشار نقشه دستی از محل ساقط شدن پهپاد آمریکایی توسط محمدجواد ظریف “واقعیت را عوض نخواهد کرد”.

در این بیانیه که عصر روز شنبه (اول تیر – ۲۲ ژوئن) منتشر شده آقای پومپئو نوشته: “رهبران ایران خوب می‌دانند که حقیقت چیز خطرناکی است. مهم است که روایت‌ها را تصحیح کنیم.”

وزیرخارجه آمریکا سپس در سه بند به موضوعات محل مناقشه میان تهران و واشنگتن طی چند روز اخیر پرداخته و نوشته: “اولا، رئیس جمهور ترامپ هیچ پیغامی از طریق عمان برای ایران نفرستاد که در آن پیشنهاد مذاکره شده باشد. ما موضع خود را آشکارا بیان کرده‌ایم. ما هر وقت که زمانش فرا برسد آماده و خواستار رو در رو شدن هستیم. این که ایران تلاش دیپلماتیک تاریخی شینزو آبه، نخست‌وزیر ژاپن را رد می‌کند و نفتکش ژاپن را در دریای عمان هدف قرار می‌دهد و پهپاد ما را در آبهای بین‌المللی سرنگون می کند خود گویا است.”

اشاره وزیر خارجه آمریکا به دیدار دو هفته پیش شینزو آبه، نخست‌وزیر ژاپن با آیت‌الله علی خامنه‌ای است که طی آن رهبر ایران رد و بدل کردن پیغام با دونالد ترامپ را رد کرد.
پومپئو حق نشر عکس Reuters
Image caption وزیر خارجه آمریکا به داشتن موضع سرسختانه علیه ایران مشهور بوده است

همزمان با آن دیدار و در حالی که آقای آبه هنوز تهران را به مقصد توکیو ترک نکرده بود دو نفتکش در دریای عمان با انفجارهایی روبرو شدند که تلفات جانی نداشت. آمریکا، بریتانیا و عربستان ایران را به دست داشتن در این انفجارها مقصر شناختند. اما ایران با رد این اتهام‌ها گفت که این حملات و انفجارهایی که ماه گذشته در بندر فجیره امارات رخ داد “مشکوک” است و این که از نظر تهران “کسانی به دنبال تیره کردن روابط ایران با جامعه جهانی” هستند.

با وجود متهم کردن ایران از سوی آمریکا و بریتانیا، کشورهایی چون آلمان ویدئوی منتشر شده از سوی ارتش آمریکا در این رابطه را ناکافی دانستند و سازمان ملل متحد هم خواستار تحقیقات مستقل در این باره شد.

درباره ادعای رد و بدل شدن پیغام میان واشنگتن و تهران از طریق مسقط هم روز جمعه ابتدا خبرگزاری رویترز به نقل از مقام‌های ایرانی نوشت که آقای ترامپ تنها دقایقی قبل از ان که معلوم شود رئیس جمهوری آمریکا فرمان لغو حمله هوایی به سه نقطه نظامی ایران را صادر کرده، او برای مذاکره با تهران از طریق عمان پیغام فرستاده است.

اما این ادعا کمی بعد از سوی ایران تکذیب شد و کیوان خسروی، سخنگوی شورای امنیت ملی ایران هم روز جمعه به شبکه خبر ایران گفته بود: “این موضوع تحت هیچ عنوان صحت ندارد.”

آقای پومپئو در بند دوم بیانیه روز شنبه خود به نقشه‌های دستی که محمدجواد ظریف، وزیرخارجه ایران طی چند روز گذشته از مسیر پروازی پهپاد آمریکایی و نقطه هدف قرار گرفتن آن منتشر کرده انتقاد کرده و نوشته: “ایالات متحده فراتر از هرگونه تردیدی به وضوح نشان داد که چه طور یک هواپیمای بدون سرنشین آمریکا در آبهای بین‌المللی هدف قرار گرفته است. این که وزیرخارجه (آقای) ظریف با یک نقشه دستی بخواهد این واقعیت را رد کند، اعتباری ندارد. این حمله دومین باری است که طی چند هفته اخیر ایران هواپیماهای بدون سرنشین ما را هدف قرار می‌دهد.”

At 00:14 US drone took off from UAE in stealth mode & violated Iranian airspace. It was targeted at 04:05 at the coordinates (25°59'43"N 57°02'25"E) near Kouh-e Mobarak.

We've retrieved sections of the US military drone in OUR territorial waters where it was shot down. pic.twitter.com/pJ34Tysmsg

— Javad Zarif (@JZarif) June 20, 2019

اشاره وزیرخارجه آمریکا به نقشه‌ای است محمدجواد ظریف در صبح روز ساقط شدن پهپاد آمریکایی در نزدیکی تنگه هرمز در توییتر منتشر کرد. آقای ظریف امروز (شنبه) هم چند نقشه گرافیکی دیگر در توییتر منتشر کرده و مدعی شده که نقطه هدف قرار گرفتن پهپاد آمریکایی “غیرقابل انکار” است.

LEGEND: blue=drone; yellow line=Iranian FIR; red line=Iranian territorial waters; ; green line=baseline internal waters; yellow dots=Iran radio warnings sent; red dot=point of impact. pic.twitter.com/Fs2jadCuoq

— Javad Zarif (@JZarif) June 22, 2019

واشنگتن و تهران در همان ساعات اولیه علنی شدن خبر هدف قرار گرفتن پهپاد ارتش آمریکا نقشه هایی را منتشر کردند که در انها ادعا شده بود مسیر پروازی و حدود مرزهای آبی و هوایی ایران در آنها مشخص شده است. هر کدام از طرفین با استناد به نقشه خود مدعی بود که نقطه اصابت موشک زمین به هوا که موجب منهدم شدم پهپاد شد منطبق بر روایت اوست.

با این حال، روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز روز جمعه در گزارشی نوشت: “مقام‌های آمریکایی تلاش کردند با انتشار تصاویری در مقابل ادعای ایران، نشان دهند که پهپاد هیچ‌گاه وارد حریم هوایی ایران نشده است. هرچند این تصاویر توضیحات مختصری ارایه می‌داد و در نسخه اولیه هم مشخصات مسیر پرواز پهپاد را غلط ارایه کرده بود.”

در بخش سوم بیانیه وزیر خارجه آمریکا تاکید کرده که: “آمریکا در حال تخلیه نیروهای خود از پایگاه شکاری بلد در عراق نیست. بلکه در دوره ریاست جمهوری آقای ترامپ آمریکا بیش از هر زمان دیگری به پشتیبانی و حمایت از متحدان خود در منطقه پایبند است.”

خبر مربوط به آماده شدن بخش هایی از نیروهای طرف قرارداد ارتش آمریکا از پایگاه شکاری بلد عراق را روز گذشته خبرگزاری رویترز منتشر کرد و نوشت چهار منبع نظامی به این خبرگزاری گفته‌اند صدها نفر از پرسنل لاکهید مارتین و شرکت نظامی خصوصی سالی‌پورت گلوبال آماده ترک این پایگاه نظامی شده‌اند.

خبری که اکنون وزیرخارجه آمریکا آن را تکذیب کرده است و خبرگزاری رویترز هم با به روز کردن گزارش خود به نقل از یک منبع امنیتی نوشته برنامه ترک این دو شرکت خصوصی نظامی به رغم مقدمات روز جمعه اکنون تعلیق شده است.

السلطات العراقية تعلن سقوط ثلاث قذائف هاون على قاعدة بلد الجويةhttps://t.co/8q64TUFB4O

— قناة الحرة (@alhurranews) June 15, 2019

رویترز نوشته اکنون هم مقامات عراقی و هم وزارت خارجه آمریکا هرگونه تخلیه مستشاران آمریکایی را رد کرده‌اند.

پایگاه هوایی بلد در استان صلاح الدین عراق یکی از بزرگترین پایگاه‌های هوایی این کشور است که هفته پیش گزارش شد سه خمپاره به محوطه‌ای در آن اصابت کرده است.

ایران وایر: طبق اظهارات مقامات کابینه، یک گروه ماجرای سرنگونی پهپاد را بررسی و توافق کردند که اقدامی نظامی برای پاسخ به آن ترتیب داده و به رییس‌جمهور پیشنهاد دهند.
آقای ترامپ با فهرستی از حداقل ۱۲ طرح حمله مختلف به ایران تنها در این ماه و از هنگام حمله به کشتی‌های نفت‌کش در خلیج فارس روبه‌رو بود است.
پیتر بیکر، مگی هابرمن، و توماس گیبونزنف – نیویورک تایمز

واشنگتن – رییس‌جمهور ترامپ از ژنرال‌ها و دیپلمات‌های خود شنید، به قانون‌گذاران و مشاوران خود گوش سپارد، اما در میان این صداها، نظر محبوب وی متعلق به یکی از مجریان شبکه فاکس بود: تاکر کارلسون.

گرچه مشاوران امنیت ملی او را به حمله نظامی علیه ایران فرامی‌خواندند، آقای کارلسون در روزهای اخیر به آقای ترامپ گفته بود که برخورد نظامی با تحریک‌های ایران دیوانگی است. او به رییس‌جمهور گفت که جنگ‌طلبان صلاح او را در سر ندارند و اگر آقای ترامپ به جنگ با ایران برود باید با شانس دوباره انتخاب شدن در انتخابات بعدی خداحافظی کند.

فارغ از این که این پیشنهاد چقدر تاثیر بر رییس‌جمهور داشت، مضمون آن به شک خود آقای ترامپ دامن زد و او که با یکی از سخت‌ترین تصمیماتش در زمینه امور خارجه از آغاز دوران رییس‌جمهوری مواجه بود، جنبه شک و اجتناب از جنگ را گرفت. طبق گفته خودش، رییس‌جمهور حمله به ایران را در شامگاه پنج‌شنبه تنها ده دقیقه مانده به شروع به خاطر وجود احتمال کشته شدن ۱۵۰ ایرانی، متوقف کرد.

دغدغه‌ای که آقای کارلسون با آقای ترامپ مطرح کرد این شعار انتخاباتی او بود که نمی‌خواهد وارد جنگ‌های بی‌انتها در خاورمیانه شود. گرچه آقای ترامپ در نظر عموم فردی مقتدر و متکبر به نظر می‌رسد، در عالم واقعیت بارها از ورود به جنگ و نزاع طفره رفته و معتقد است امریکا پول و جان‌های زیادی را خرج جنگ‌های بیهوده در خاورمیانه کرده و او اشتباه گذشتگان‌اش را تکرار نخواهد کرد.

بنا به اعتقاد آقای کارلسون و سایر شکاکان، حمله علیه ایران به سادگی می‌تواند به جنگی تمام قامت بدون پایانی آسان تبدیل شود، که دقیقا چیزی است که ترامپ علیه آن شعار داد و رای گرفت. این گونه بود که رییس‌جمهور کل بعدازظهر را با خود جنجال رفت و راضی شد حمله‌ای علیه ایران ترتیب دهد تا پاسخی باشد به تحریک های آناه در منطقه، ولی دقایقی پیش از پرواز جت‌های نظامی و شلیک بمب‌ها، حمله را متوقف کرد.

سناتو جیم ریش، جمهوری‌خواه از ایالت آیداهو و رییس کمیته روابط خارجه سنا که در جلسه کاخ سفید پیش از حمله حضور داشت، می‌گوید: «سخن من به کسانی که از تصمیم رییس‌جمهور در این زمینه انتقاد می‌کنند این است که باید قدردان او باشند که چنین تصمیمی گرفت. من به چشم دیدم که چقدر با خود در این زمینه کلنجار رفت.»

داستان کامل این که چگونه آقای ترامپ اول دستور حمله علیه کشوری دیگر را صادر و بعد آن را متوقف کرد، داستانی مبهم است، حتی برای خیلی از اشخاصی که در جلسات حضور داشتند، ژنرال‌ها، مقامات حکومتی، نمایندگان مجلس و سایرین که با ما مصاحبه کرده ولی خواستند هویت‌شان مخفی بماند. در روز پس از توقف حمله، چندین داستان مختلف و ضد و نقیض درباره چرایی و چگونگی این تصمیم در رسانه‌های مختلف منتشر شد و کاخ سفید هم هیچ تلاشی نکرد تا روایت صحیح را معرفی کرده و سکوت اختیار کرد. سخنگوی فاکس‌نیوز هم ازهرگونه اظهار نظر در این زمینه خودداری کرد.

با این وجود، این داستان یک تفاوت آشکار در رفتار و شیوه تصمیم‌گیری رییس‌جمهور ترامپ با سایر رییس‌جمهوران پیش از او را نشان داد. حتی در موردی که مهم‌ترین تصمیم دوران ریاست جمهوری وی به عنوان فرمانده کل قوا بود.

فارغ از جلسات و پیشنهادات، آقای ترامپ بیش از هر چیز به غریزه خود اعتماد دارد و برای اثبات نظر خود و اقنای سایرین از هرگونه منبع متعبر و غیرمعتبری بهره می‌جوید و حاضر است یک تنه جلوی اتاقی پر از مشاوران مخالف نظرش بایستد. برای شش ماه گذشته او هنوز وزیر دفاعی که مورد تایید سنا باشد را معرفی نکرده است و وزیر دفاع موقت نیز هفته گذشته استعفا داد. مشاوران‌اش هم تمام وقت‌شان را صرف خنثی کردن نظرهای ضدونقیض یکدیگر می‌کنند.

آقای ترامپ در طول تمام این مدت از انجام هرگونه اقدام نظامی علیه تحریک‌های ایران خودداری کرده است، اما روز پنج‌شنبه وقتی از خواب برخواست شنید که پهپاد جاسوسی امریکایی توسط ایرانیان سرنگون شده است. حالا وقت آن بود که مشاور امنیت ملی جنگ‌طلب وی، جان بولتون کنترل امور را در دست گرفته و به رییس‌جمهور گزینه‌هایی برای پاسخ به رفتار ایران بدهد.

صبح پنج‌شنبه، تنها ساعاتی پس از سرنگونی پهپاد در ساعت ۷ صبح، آقای بولتون برای صبحانه ملاقاتی با برخی از سران کابینه داشت. این افراد شامل پاتریک شاناهان، وزیر دفاع موقت که سه روز پیش استعفا داده بود، مارک اسپر، وزیر ارتش که قرار است جایگزین آقای شاناهان شود، وزیر کشور آقای پامپئو و ژنرال جوزف دانفورد جونیور، فرمانده ستاد مشترک ارتش بودند.

طبق اظهارات مقامات کابینه، این گروه ماجرای سرنگونی پهپاد را بررسی و توافق کردند که اقدامی نظامی برای پاسخ به آن ترتیب داده و به رییس‌جمهور پیشنهاد دهند. ساعت ۱۱ صبح همان گروه به همراه دسته‌ای دیگر از مقامات امنیت ملی با آقای ترامپ ملاقات کرده و گزینه‌های موجود برای پاسخ به ایران را با او در میان گذاشتند. طبقی اظهارات یکی از آنها، تلفات احتمالی این حمله در آغاز ملاقات مورد بحث و اشاره قرار گرفت.

اما طبق معمول آقای ترامپ به تیم رسمی خود اعتماد کامل نداشت و از میان افراد خارج از ملاقات با سناتور لینزی گراهام، جمهوری‌خواه از ایالت کارولینای شمالی و متحدی نزدیک، صحبت کرد. آقای گراهام نیز از او درخواست اقدامی نظامی را برای پاسخ به سرنگونی پهپاد در نظر بگیرد.

ساعت ۳ بعدازظهر آقای ترامپ میزبان رهبران کنگره در کاخ سفید بود و به آنها درباره ماجرا و گزینه‌های مختلف پیش رو اطلاع داد. حداقل برخی از حاضران در این جلسه، آن را ترک کردند مطمئن از این که رییس‌جمهور دستور حمله را صادر خواهد کرد.

آقای ترامپ با فهرستی از حداقل ۱۲ طرح حمله مختلف به ایران تنها در این ماه و از هنگام حمله به کشتی‌های نفت‌کش در خلیج فارس روبه‌رو بود است. این فهرست به دو گزینه مختلف خلاصه شد و در میان هدف‌ها، مواردی نظیر پایگاه‌های رادارها و موشک‌های ضدهوایی به چشم می‌خورد.

مقامات کابینه در روز جمعه اظهار داشتند که تیم امنیت ملی رییس‌جمهور درباره پاسخی جدی اتفاق نظر داشت و همه موافق بودند آخرین گزینه‌ای بودند که به رییس‌جمهور پیشنهاد شد. ولی برخی از مقامات نظامی می‌گویند ژنرال دانفورد درباره عواقب احتمالی این حمله محتاط بود و اخطار داد که چنین حمله‌ای ممکن است نیروهای امریکایی و متحدان امریکا در منطقه را به خطر اندازد. از قرار معلوم در ساعت ۶ بعد از ظهر و در دفتر آقای شاناهان در پنتاگون، ملاقاتی شدید و مناقشه‌برانگیز میان سران نظامی کشور از جمله ژنرال دانفورد جریان داشته است.

در طرف دیگر اما آقای پامپئو در جلسه کاخ سفید معتقد بود که تحریم‌ها تاثیری شگرف بر درآمد ایران از فروش نفت داشته‌اند. گرچه وی از اقدام محدود نظامی حمایت کرد، ولی اذعان داشت همان‌طور که ایشان انتظار داشتند تحریم‌ها تاثیر بلندمدتی بر وضعیت ایران داشته‌اند. بعضی از مشاوران آقای ترامپ دغدغه این را داشتند که حمله‌ای نظامی ممکن است تاثیراتی اقدامی که درحال‌حاضر کاربردی و اثرگذار است را خنثی کند.

با نزدیک شدن ساعت ۷ بعدازظهر مقامات ارشد دولت اطلاع یافتند که حمله نظامی به طور موقت معلق شده و قرار است میان ساعت ۹ و ۱۰ شب که سحر تهران می‌شد، پیاده شود. اما طی یک ساعت بعد این حمله به کل متوقف شد.

آقای ترامپ در توییتر و در مصاحبه‌ای با ان‌بی‌سی این تغییر تصمیم را به خاطر اجتناب از تلفات احتمالی حمله اعلام کرد. «من از یکی از ژنرال‌ها پرسیدم: قبل از شروع حمله می‌خواهم چیزی را بدانم، چند نفر در این حمله کشته خواهند شد، که در این مثال منظورم ایرانی‌ها بودند.» به قول او، ژنرال پاسخ می‌دهد حدود ۱۵۰ نفر کشته خواهند شد. «من برای چند ثانیه در این باره تامل کردم و گفتم آنها فقط یک پهپاد بدون سرنشین را سرنگون کردند و ما احتمالا ۱۵۰ نفر را تا نیم ساعت دیگر خواهیم کشت. من از این معادله خوشم نیامد و به نظرم متناسب با اقدام آنها نبود.»

اما یکی از مقامات کابینه که از مذاکرات پشت درهای بسته باخبر بود تخمین اشاره شده را موجه و معتبر نمی‌داند. او می‌گوید این ۱۵۰ نفر تلفات سخن یک ژنرال نبود بلکه تخمین وکلای پنتاگون بود. این تخمین توسط وکلای پنتاگون و برای بدترین وضعیت محتمل در نظر گرفته شده بود، در این تخمین زمان حمله صبح زود ایران نبود که احتمالا افراد بیشتری نیز در محل هدف‌های مورد نظر حضور داشته باشند. برنامه اولیه حمله در میانه شب و قبل از طلوع آفتاب بود که اکثر افراد خواب هستند.

این تخمین هم مستقیم به مشاور کاخ سفید در پنتاگون، آقای پت سیپولون و بدون هماهنگی با آقای شاناهان یا ژنرال دانفور منتقل شده بود. بعد از طرق وکلای سفید با رییس‌جمهور در میان گذاشته شد که به گفته خودش باعث تغییر تصمیم او و توقف حمله علیه ایران شد.

وکلای پنتاگون معمولا وظیفه تخیمن تلفات احتمالی هر حمله نظامی را بر عهده داشته و باید بدترین وضعیت مورد تصور را در هر مورد در نظر بگیرند. این ارقام معمولا خیلی بالا و پایین شده و صرفا یک حدس قوی هستند، چار که تقریبا غیر ممکن است که از پیش بدانیم دقیقا چه کسانی و در چه زمانی در مکان‌های مورد حمله حضور خواهند داشت.

اما این تلاش وکلای کاخ سفید و پنتاگون از چشم دسته‌ای به عنوان راهی برای دور زدن آقای بولتون و رهبران پنتاگون در تاثیرگذاری بر رییس‌جمهور دیده می‌شود. در واقعیت هم چه این امر واقعیت داشته باشد یا نه، تخمین تلفات احتمالی نقش پررنگی در تغییر تصمیم آقای ترامپ داشت که به اندازه کافی درباره حمله نظامی به ایران شک و تردید در دل داشت و همچون آقای کارلسون مخالف هر گونه اقدام نظامی در خاورمیانه است.

ژنرال جک کین، معاون سابق ارتش امریکا و فردی نزدیک به کاخ سفید معتقد است یک مورد دیگر که نقشی مهم در این تغییر تصمیم بازی کرد این بود که به رییس‌جمهور گفته شد حمله به پهپاد آمریکایی در واقع اتفاقی و از روی اشتباه بوده است، موردی که آقای ترامپ نیز به صورت علنی و در مصاحبه با خبرنگاران اظهار کرده بود.

ژنرال کین در مصاحبه‌ای می‌گوید: «به رییس‌جمهور اطلاعات تازه‌ای رسید که مقامات ملی ایران از این اقدام به ستوه آمده و شاکی بودند که یک فرمانده نظامی سرخود چنین تصمیم بزرگی را گرفته و پهپاد امریکایی را سرنگون کرده است.» او می‌گوید در میان ایرانیان خشمگین از این اقدام، نام قاسم سلیمانی هم به چشم می‌خورد که فرمانده قدرتمند سپاه قدس ایران است.

ژنرال کین می‌گوید معلوم نیست که آیا فرمانده‌ای که دستور شلیک به پهپاد را داد تحت هماهنگی با مقامات ارشد خود عمل می‌کرده یا فردی سرخود بوده است. اما به هر صورت این فرضیه به مذاق رییس‌جمهور خوش آمد که نباید خطری بزرگ را با حمله به ایران دامن بزند وقتی حمله به پهپاد امریکایی مورد نظر و نیت واقعی رهبران ارشد ایران نبوده است.

ژنرال کین گفت: «من فکر نمی‌کنم این ماجرا نقش تعیین‌کننده در تصمیم رییس‌جمهور داشت ولی قطعا به تصمیم او در این زمینه کمک کرد.» که به گفته او صرفا دغدغه تلفات احتمالی ماجرا را داشت. «مورد تعیین کننده برای او مقایسه دو اقدام بود: کشتن مردم به خاطر سرنگونی یک پهپاد.»

تا همینجا هم دیر شده بود و آقای گراهام هم که به شدت خواستار حمله نظامی علیه ایران بود سوار هواپیمایی به مقصد غرب امریکا و خارج از دسترس بود. در نتیجه آقای ترامپ دستور توقف حمله را صادر کرد.

تصمیم گرفته شده بود. ارتش به ناوها و هواپیماهای خود دستور توقف و عقب‌نشینین داد. در کاخ سفید آقای ترامپ تلویزیون را روشن کرد تا برنامه ساعت ۸ صبح آقای کارلسون را تماشا کند، جایی که هر چه می‌خواست را در تایید اقدامات و تصمیم اخیرش شنید. روی صفحه تلویزیون آقای کارلسون داشت می‌گفت: «جنگ‌های خارجی برای امریکا نتیجه‌ای جز شکست نداشته‌اند.»

گرچه هنوز تصمیم رسمی رییس‌جمهور اعلام نشده بود، آقای کارلسون از او به خاطر مقاومت در برابر حمله نظامی علیه ایران قدردانی کرد. او گفت: «همان افرادی که ما را به باتلاق جنگ عراق در ۱۶ سال پیش کشاندند اکنون می‌خواهند جنگ جدیدی را علیه ایران بر پا نمایند. رییس‌جمهور اما بسیار هوشمند است که در برابر این درخواست‌ها تردید داشته و تردید خویش را جدی می‌گیرد.»

اگر رییس‌جمهور تلویزیون را روشن نگاه می‌داشت اما کمی بعدتر با نظرات کاملا متفاوتی از دوست دیگری در فاکس در ساعت ۹ شب مواجه می‌شد. گرچه اخبار توقف حمله هنوز هم عمومی نشده بود، شان هنیتی در برنامه خویش اعلام کرد: «آقای ترامپ هیچ راهی جز بمباران همه جانبه آنها ندارد.»

حداقل برای یک شب هم که شده این حرف آقای هنیتی درست از کار در نیامد ولی جنگ بر سر جلب توجه رییس‌جمهور در میان مجریان فاکس پایان نیافته است.