Feb 20 2020
علی لاریجانی؛ شاگرد احمد فردید چگونه همکار سعید امامی شد؟
بیبیسی: با نزدیک شدن روز انتخابات مجلس ایران، بیبیسی فارسی در مجموعه گزارشهایی، سوابق بعضی از چهرههای بحث برانگیز مجلس فعلی ایران را بررسی کرده است. بعضی از این نمایندگان رد صلاحیت شدهاند و بعضی از سوی شورای نگهبان برای ورود به رقابتهای مجلس بعدی تایید شدهاند.
علی لاریجانی از زمان رهبری آیتالله خامنهای اغلب در سمتهای فرهنگی و امنیتی مشغول بود: وزارت ارشاد، ریاست صدا و سیما و بعد دبیری شورای عالی امنیت ملی. این فارغ التحصیل فلسفه دانشگاه تهران و شاگرد احمد فردید و مرتضی مطهری، چه نقشی در سیاست ایران ایفا کرد؟ آیا گذشته او آینده سیاسیاش را نجات میدهد؟
وقتی علی لاریجانی، رئیس سه دوره مجلس شورای اسلامی از ثبت نام در انتخابات مجلس یازدهم صرف نظر کرد، برخی این انتخاب را نشانهای از پایان دوران لاریجانیها خواندند. برخی هم گفتند او قصد دارد برای انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ آماده شود.
از آغاز دهه هفتاد تا کنون، نموادر ترقی علی لاریجانی تنها سیر صعودی داشته: ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۲ او جایگزین محمد خاتمی میشود، وزیر مستعفی ارشاد کابینه اول اکبر هاشمی رفسنجانی؛ ۱۳۷۳ با حکم رهبر ایران ریاست سازمان صدا و سیما را بر عهده میگیرد و تا ۱۰ سال بعد یعنی ۱۳۸۳ در همین سمت میماند. بلافاصله در سال ۱۳۸۴ دبیر شورای عالی امنیت ملی میشود اما دو سال بعد به دنبال اختلاف با محمود احمدینژاد، این سمت را رها میکند؛ آقای لاریجانی از ۱۳۸۶ تا کنون، در سه مجلس با ترکیب های مختلف رنیس ماند.
علی لاریجانی رئیس سه دوره مجلس شورای اسلامی
برای سیاستمداری که بر بالاترین پلههای نردبان قدرت ایستاده اما گام بعدی مبهم است، به ویژه اگر به انتخابات ریاست جمهوری دلبسته باشد.
علی لاریجانی سیاستمدار محافظهکاری بوده که بیشتر عمر سیاسیاش را در سمتهای انتصابی گذارنده است. حتی وقتی برای نمایندگی مجلس کاندید شد، به قم رفت، شهری مذهبی، با بافتی متفاوت.
علی لاریجانی بیشتر به عنوان سیاستمداری از خانوادهای پرنفوذ و نزدیک به حلقه اصلی قدرت شناخته میشود. او هرگز تلاشی نکرد تا خود را به عنوان سیاستمداری مردمی جا بیندازد.
حالا اما اقبال سیاسی خانواده صاحب نفوذ لاریجانی به نسبت یک دهه پیش به شدت کاهش یافته است؛ دورانی که او و برادرش صادق آملی لاریجانی ریاست قوه مقننه و قضائیه را بر عهده داشتند.
علی لاریجانی، محمود علوی و علی مطهری در زندان کمیته مشترک (توحید پس از انقلاب) از سلول و مجسمه مرتضی مطهری در زمان بازداشت دیدن کردند
پسران آیتالله میرزا هاشم آملی لاریجانی روزهای خوبی را طی نمیکنند: صادق آملی لاریجانی پیش از موعد از قوه قضائیه کنار رفت و چندی بعد، از اتهامزنیها علیه خود گلایه کرد.
جواد لاریجانی هم بعد از ۱۴ سال از ریاست ستاد حقوق بشر قوه قضائیه برکنار شد. فاضل لاریجانی پس از افشاگری محمود احمدینژاد در خصوص اتهام باجخواهی سرنوشتی ناروشن دارد و حتی شایعه خروجش از کشور مطرح شد.
حالا سومین و شاید پرنفوذترین سیاستمدار این خانواده ، یعنی علی لاریجانی هم سرنوشت بهتری نیافته است.
میگویند علت اصلی انصراف علی لاریجانی از نامزدی در انتخابات مجلس یازدهم، آگاهی از این موضوع بود که این سیاستمدار ۶۲ ساله، نه در میان اصولگرایان پایگاه قدرتمندی دارد و نه اصلاحطلبان حاضر به ائتلاف با او میشوند.
قرار نگرفتن نام لاریجانی در لیست نامزدان مورد حمایت شورای ائتلاف اصولگرایان قم تیر آخر بود. اما نشانههای مخالفت اصولگرایان تندرو با علی لاریجانی خیلی پیش از اینها ظاهر شده بود.
در چند سال گذشته بارها انتقادات اصولگرایان و هم قطاران سابق آقای لاریجانی به رسانهها کشید. از جمله مخالفت امام جمعه کرج برای سخنرانی رئیس مجلس در چهلمین سالگرد انقلاب در این شهر.
شاید یکی از نقاط عطف این اختلاف به حمایت او از توافق هستهای ایران با غرب و نزدیکی علی لاریجانی به دولت حسن روحانی مربوط باشد.
بعدتر در مجلس دهم نیز او ریاست پارلمانی را برعهده داشت که لااقل میتوان گفت اصولگرایان اکثریتش را نداشتند. نشانهای واضح از همسویی آقای لاریجانی با دولت.
در سالهای اخیر همواره سیاستمدارانی بودند که با شدت گرفتن اختلاف های سیاسی سودای ایستادن در میان شکافها و ایفای نقشی فراجناحی را داشتند: اکبر هاشمی رفسنجانی، علی اکبر ناطق نوری، حسن روحانی و در چند سال گذشته علی لاریجانی.
تحکیم دستگاه تبلیغاتی آیتالله خامنهای
آقای پورنجاتی که سابقه حضور در وزارت اطلاعات را هم دارد، بعدها فاش کرد که علی لاریجانی و سعید امامی برای ساخت برنامه هویت با یک دیگر دیدار کرده بودند
علی لاریجانی فارغ التحصیل دانشکده فلسفه دانشگاه تهران است.
او از شاگردان احمد فردید، مشهور به “فیلسوف شفاهی” است که در سالهای پس از انقلاب به شدت بر طبل مبارزه با “غربزدگی” میکوبید و خود را مبدع این مفهومپردازی میدانست. منتقدان فردید او را “فیلسوف قدرت” و “تئوریسین خشونت” میدانند.
آقای لاریجانی اما از سوی دیگر، داماد و شاگرد مرتضی مطهری است، روحانی سرشناسی که سالها تلاش کرده بود با کمک گرفتن از متون دینی و علوم حوزوی در برابر اندیشه سیاسی غرب و به ویژه مارکسیسم سدی ایجاد کند.
چنین پشتوانه نظری علی لاریجانی را در ابتدای دهه هفتاد به سیاستگذاری فرهنگی تبدیل کرد. در سال ۱۳۷۵ شبکه یک صدا و سیما مجموعه برنامه “هویت” را پخش کرد. برنامهای با هدف اتهامزنی سیاسی و اخلاقی علیه روشنفکران و منتقدان حکومت که اعترافات اجباریشان ضمیمه این برنامه شده بود.
“هویت” در دوران قتلهای سیاسی و زنجیرهای پخش میشد. سعید امامی مقام ارشد وزارت اطلاعات و حسین شریعتمداری سردبیر کیهان از سازندگان و چهره های پشت پرده این برنامه بودند.
اما سالها بعد احمد پورنجاتی، معاون وقت سازمان صدا و سیما افشا کرد که این برنامه “بازار مشترک” وزارت اطلاعات و سازمان صدا و سیما بوده که با “اصرار” علی لاریجانی، رئیس وقت این سازمان پخش شد.
آقای پورنجاتی که سابقه حضور در وزارت اطلاعات را هم در کارنامهاش دارد، فاش کرد که علی لاریجانی و سعید امامی برای ساخت برنامه “هویت” با هم دیدار کرده بودند.
اگرچه علی لاریجانی نیز خود پیشتر در دفاع از برنامه هویت گفته بود “بسیاری از شخصیتهای مطرح شده در برنامه، افراد مذهبی و اندیشمند نیستند… یعنی این حضرات فکر میکنند ما اطلاع نداریم که از کدام سفارتخانه پول میگیرند، که این مطالب را بنویسند”.
اشاره او از شخصیتهای مطرح شده به چهرههای همچون عبدالحسین زرینکوب، هوشنگ گلشیری، عزتالله سحابی، علی اکبر سعیدی سیرجانی، غلامحسین میرزاصالح، چنگیز پهلوان و دیگرانی بود که نامشان در آن برنامه مطرح شد.
برنامه هویت به صراحت این چهره ها را “افراد خائن”، “عوامل بیگانه” و “فاسد” می خواند.
پوشش ویژه انتخابات مجلس ۱۳۹۸
دو سال پس از پخش برنامه “هویت” و حتی افشای حذف فیزیکی و قتل سیاسی روشنفکران، صدا و سیما برنامههایی را همچون “چراغ” و بعدتر “کنفرانس برلین” روی آنتن برد.
تهیه و پخش این برنامه ها نام علی لاریجانی را در دوران ۱۰ سال ریاستش بر سازمان صداوسیما (۱۳۷۳ تا ۱۳۸۳) بر سر زبان انداخت.
شاید تاثیر همان خط فکری احمد فردید و تاثیرایدههای او بر شاگردانش بود که بعدها “استقلال فرهنگی” را به یکی از کلید واژههای گفتار سیاسی آقای لاریجانی تبدیل کرد.
رسانه ملی و دستگاه تبلیغاتی حکومت ایران با این دیدگاه برای سالها در اختیار علی لاریجانی قرار داشت.
مجید محمدی، نویسنده و پژوهشگر، در کتاب “خدایان پروپاگاندا” معتقد است علی لاریجانی “حلقه نظامی- امنیتی” قدرتمندی دارد که او را در سالهای کاریاش همراهی کردهاند؛ از زمانی که او به عنوان “جانشین رئیس ستاد مشترک سپاه پاسداران” فعالیت میکرد تا زمانی که به شورای عالی امنیت ملی رفت.
آقای محمدی می گوید علی لاریجانی در سالهای حضورش در نهادهای مختلف مدام با افراد نزدیک به خود کار کرده و شبکهای از روابط سیاسی و خانوادگی ساخته است.
از عبدالرضا رحمانی فضلی وزیر کشور و از همکاران آقای لاریجانی در صدا و سیما، حسین انتظامی همکار آقای لاریجانی در صدا و سیما و شورای عالی امنیت ملی، کاظمی جلالی رئیس پیشین مرکز پژوهشهای مجلس، از افراد نزدیک به آقای لاریجانی نام برده می شود.
به گفته آقای محمدی، علی لاریجانی در آغاز دوران رهبری آیتالله خامنهای نقش عمدهای در مدیریت بخش تبلیغات او داشت و توانست دستگاههای فرهنگی و تبلیغاتی همچون رادیو و تلویزیون، روزنامهها، کتب درسی و موسسات نشر را با رهبر جدید همسو کند؛ به همین خاطر او و نزدیکانش برای آیتالله خامنهای افرادی “قابل اعتماد” به شمار میآیند.
با چنین پشتوانه ای علی لاریجانی حتی اگر جایگاه قبلی خود در میان اصولگرایان را از دست بدهد، مخالفانش به سختی قادر خواهند بود او را از معادلات قدرت حذف کنند.
در جریان انتخابات ۱۳۹۴ گفته شد که او دانشجوی مقطع دکترای “مدیریت راهبردی” است. هنوز مشخص نیست که آیا تحصیلاتش در این مقطع به پایان رسیده یا نه.
حق نشر عکس Getty Imagesبا این حال او از اولین کسانی بود که عملیات خرابکاری سایبری را به عنوان دلیل شلیک موشک به این هواپیما غیر محتمل ارزیابی کرد. این احتمال پیشتر از سوی نهادهای مطرح شده بود.