اخبار

دویچه‌وله: بیانیه​ شدیدالحن قاسم سلیمانی در اعتراض به سلب تابعیت شیخ عیسی قاسم​ واکنش​های بسیاری را در پی داشته است. برخی از مقامات ارشد دولتی ایران اما در محکوم کردن بحرین لحن ملایم‌تری نسبت به این بیانیه داشتند.

واکنش​ها به بیانیه سردار قاسم سلیمانی (۳۰ خرداد/ ۲۰ ژوئن) درباره سلب تابعیت شیخ عیسی قاسم روحانی شیعه بحرینی ادامه دارد. قاسم سلیمانی، فرمانده شاخه برون مرزی سپاه پاسداران (سپاه قدس) تهدید کرده است که “رژیم سفاک بحرین با مقاومت مسلحانه شیعیان نابود خواهد شد”.

بیشتر بخوانید: بحرین از شیخ عیسی احمدقاسم سلب تابعیت کرد

قاسم سلیمانی که در حوزه نظامی فعال است برای نخستین بار با صدور بیانیه​ای شدیدالحن وارد عرصه سیاست خارجی ایران شده است.

اعضای برجسته دولت و مجلس ایران نیز سلب تابعیت از روحانی بحرینی را محکوم کرده​اند. حمید ابوطالبی، معاون سیاسی دفتر رئیس جمهوری ایران با انتشار مطلبی در صفحه شخصی خود در توئیتر بدون اینکه نامی ازعربستان سعودی ببرد این کشور را حتی “بردار بزرگ​تر” خطاب کرده است. او نوشته است: «تحولات بحرین فریبی است برای رهایی برادر بزرگترعرب از باتلاق کشتار و خونریزی در منطقه و محکومیت بین​المللی و حاکمان بحرین دوباره فریب خورده‌اند.»

بیشتر بخوانید: بیانیه بی‌سابقه سلیمانی: رژیم بحرین با حرکت مسلحانه شیعیان نابود می‌شود

معاون سیاسی دفتر رئیس جمهوری بدون اینکه به بیانیه سردار قاسم سلیمانی اشاره​ای کند هشدار داده است که “این اقدام، دامی است برای تحریک به خشونت وتخریب روابط در منطقه”. ابوطالبی همچنین تاکید کرده است: «راه حل بحران بحرین همان”سلمیه، سلمیه” ای (مسالمت​آمیز) است.»

موضع نمایندگان مجلس ایران

علاءالدین بروجردی رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران نیز در گفت وگو با “خانه ملت”، سلب تابعیت شیخ عیسی قاسم از طرف دولت بحرین را برخلاف مقررات بین​المللی دانسته است. بروجردی گرچه موضع تندی درقبال بحرین و عربستان اتخاذ کرده اما به بیانیه قاسم سلیمانی درباره بحرین اشاره​ای نکرده است.

اما کمال دهقانی نایب رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در گفت‌وگو با ایسنا از سلیمانی دفاع کرده و گفته است: «سردار سلیمانی تنها یک فرمانده نظامی نیست بلکه یک استراتژیست و آشنا به مسائل سیاسی است که ابعاد شکل‌گیری افراط گرایی در منطقه را دیده است لذا کشورهای منطقه باید به هشدارهای ایشان توجه کنند.» این نماینده مجلس درخواست کرده است که این بیانیه “عمیقا مورد توجه دولت و دستگاه دیپلماسی کشور قرار گیرد”.

ابراز نگرانی آمریکا از اقدام بحرین

جان کربی، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا نیز با انتشار بیانیه‌ای مطبوعاتی از سلب تابعیت بحرینی شیخ عیسی قاسم، اظهار نگرانی کرده و از دولت بحرین درخواست کرده است که “خویشتن​داری کند”.

کربی در این بیانیه تاکید کرده است که از اقدام بحرین مبنی بر سلب تابعیت از روحانی شیعه شیخ عیسی قاسم احساس نگرانی می​کند. بحرین یکی از متحدان آمریکا در خلیج فارس است و ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا نیز در آبهای این کشور مستقر است.

بیشتر بخوانید: معاون وزیر خارجه آمریکا: تحریم‌ها علیه قاسم سلیمانی ادامه می‌یابد

گفتنی است آمریکا و اتحادیه اروپا سپاه قدس گروهی تروریستی می‌دانند و آن را تحریم کرده‌اند. نام قاسم سلیمانی در فهرست تحریم​های سازمان ملل هم قرار گرفته بود. غرب سپاه قدس (شاخه برون‌مرزی سپاه پاسداران) را به پشتیبانی و تسلیح برخی گروه​های تندرو و تروریستی در خاورمیانه متهم می​کند.

ارتباط برکناری امیر عبداللهیان با بیانیه قاسم سلیمانی

اما در واکنش به بیانیه قاسم سلیمانی تارنمای “العربیه” که به مواضع عربستان نزدیک است مطلبی تحت عنوان “امیرعبداللهیان برکنار شد، قاسم سلیمانی به تهدید کشورهای عربی روی آورد”، به ارتباط بیانیه قاسم سلیمانی و برکناری امیر عبداللهیان اشاره کرده و نوشته است: «به نظر می‌رسد برکناری حسین امیرعبداللهیان از سمت معاون عربی آفریقایی وزارت امور خارجه ایران، قاسم سلیمانی فرمانده سپاه قدس، شاخه برون مرزی سپاه پاسداران این کشور، را بر آن داشت تا خود به طور مستقیم وارد عرصه “دیپلماسی” جنگ شده و بیانیه‌هایی تهدید​آمیزعلیه برخی کشورهای عربی صادر کند.»

به نوشته العربیه امیرعبداللهیان ارتباط قوی با قاسم سلیمانی دارد و “نقش حلقه ارتباط میان وزیر امور خارجه و فرمانده سپاه پاسداران” را برعهده گرفته بود. این سایت همچنین مدعی شده است که دوره مسئولیت امیر عبداللهیان در معاونت وزارت امور خارجه، شاهد اوج گرفتن تنش میان ایران و کشورهای عربی بوده و سپاه پاسداران با برکناری وی به شدت مخالفت کرده است.

رادیوفردا: بان کی مون، دبیرکل سازمان ملل متحد، روز پنجشنبه گفت که به دنبال انتشار نام ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی در فهرست سیاه عاملان کشتار کودکان یمنی، ریاض به روش‌های «غیرقابل قبول» و با اعمال فشارهای شدید تهدید کرده که پرداخت‌های خود به صندوق‌های حیاتی سازمان ملل متحد را قطع خواهد کرد.

سازمان ملل متحد روز دوشنبه اعلام کرده بود که ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی را از فهرست ناقضان حقوق کودکان حذف می‌کند و گزارشی که هفته قبل از سوی نهادهای وابسته به سازمان ملل در مورد تلفات کودکان طی جنگ یکساله یمن منتشر شد هم‌اکنون منتظر بررسی مشترک توسط این نهاد و ائتلاف نظامی است.

بان کی مون گفت تصمیم او برای حذف موقت ائتلاف کشورهای عربی به رهبری عربستان از این فهرست «یکی از دشوارترین و دردناک‌ترین تصمیم‌هایی است که گرفته‌ام» و تهدید عربستان سعودی به قطع پرداخت‌های خود به بودجه‌های سازمان ملل متحد «این نگرانی جدی را به وجود آورد که میلیون‌ها کودک دیگر در سراسر جهان به شدت از آن لطمه خواهند خورد».

او به خبرنگاران گفت تحت تأثیر کاهش امکانات مالی، «کودکانی که هم اکنون در فلسطین، سودان جنوبی، سوریه، یمن و بسیاری از کشورهای دیگر مصیبت می‌کشند وضعیت بدتری پیدا خواهند کرد».

بان کی مون افزود: «اعمال فشارهای شدید و ناروا از سوی کشورهای عضو غیرقابل پذیرش است. بررسی و تحقیق‌هایی مثل نقض حقوق کودکان اجزای ضروری و طبیعی از فعالیت سازمان ملل متحد است».

گزارش خبرگزاری رویترز می‌گوید که او مشخصا از ائتلاف کشورهای عربی به رهبری عربستان نام نبرد ولی کاملاً پیدا بود که در این اظهارنظرها منظور او این ائتلاف است.

چند روز پیش خبرگزاری رویترز گزارش داد کشورهای عربی و مسلمان متحد عربستان در مورد قرار دادن ائتلاف در فهرست سیاه به شدت به دبیرکل سازمان ملل متحد فشار می‌آورند.

به گفته دیپلمات‌ها، دولت عربستان تهدید کرده بود که پرداخت کمک‌های مالی به فلسطینیان و سایر صندوق‌های بشردوستانه سازمان ملل متحد را قطع خواهد کرد.

این فهرست سیاه دولت‌ها و گروه‌های مسلحی را در برمی گیرد که در درگیری‌های مسلحانه حقوق کودکان را نقض می‌کنند.

عبدالله المعلمی سفیر عربستان سعودی در سازمان ملل چند روز پیش اعمال فشار به این نهاد را تکذیب کرده بود. او روز پنجشنبه پس از اظهار نظرهای بان کی مون بار دیگر این موضوع را تکذیب کرد.

بی‌بی‌سی: در ارتباط با عربستان سعودی، اتفاق جدیدی در سطح افکار عمومی غرب در حال وقوع است. در ماه های اخیر، در رسانه های غربی حجم بی سابقه ای از اطلاعات در مورد ارتباط اشخاص و نهادهای بانفوذ عربستان سعودی با حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ منتشر شده است.

این اطلاعات، در قالب صدها خبر، ده ها گزارش تحقیقی در نشریات اصلی آمریکا و اروپا و چند فیلم مستند خبرساز در شبکه های معتبر، در اختیار افکار عمومی قرار گرفته است.

در چنین فضایی بوده که به تازگی مجلس سنای آمریکا، علی رغم مخالفت کاخ سفید، طرحی را تصویب کرده که به خانواده های قربانیان حملات ۱۱ سپتامبر اجازه می دهد دولت عربستان سعودی را بر سر این حملات مورد پیگرد قرار دهند. البته این قانون، برای اجرایی شدن باید در مجلس نمایندگان هم، مانند مجلس سنا، به تصویب بیش از دو سوم نمایندگان برسد تا وتوی قابل انتظار رئیس جمهور آمریکا نتواند جلوی آن را بگیرد.

عربستان سعودی گزارش های رسانه ای حاکی از نقش این کشور در ۱۱ سپتامبر را نادرست می داند و دولت های آمریکا و بریتانیا نیز، اتهامات مطرح شده علیه مهم‌ترین متحد خود در جهان عرب را رد کرده اند. البته رد کنندگان این گزارش ها، عموما به صدور بیانیه های رسمی پرداخته و از بحث در مورد مستندات گزارش ها خودداری کرده اند.
ارتباط “خیریه” سعودی با عاملان ۱۱ سپتامبر

بودجه ‘کمیسیون عالی سعودی برای بوسنی – هرزگوین’، که با برخی از عوامل حملات ۱۱ سپتامبر ارتباط داشت، به طور رسمی از جانب دولت عربستان تامین می‌شد. مهم‌تر آنکه، رئیس این خیریه در زمان آن حملات، مهم‌تر آنکه رئیس این خیریه در زمان آن حملات، ‘سلمان بن عبدالعزیز آل سعود’ شاهزاده سعودی بود که اکنون تحت عنوان ‘ملک سلمان’ به مقام پادشاهی عربستان سعودی رسیده است

در ۲۲ مارس گذشته شبکه تلویزیونی بریتانیایی آی تی ی و به فاصله یک هفته، شبکه آمریکایی پی بی اس فیلم مستندی به نام “عربستان سعودی بدون نقاب” را در این دو کشور پخش کردند که برخی از موضوعات مطرح شده در آن، برای اولین بار رسانه ای می شد.

تهیه کنندگان مستند تاکید داشتند به مدارکی دولتی در ایالات متحده دست یافته اند که حکایت دارد از برخی بنگاه های “خیریه” مذهبی عربستان، برای حمایت مالی از “اقدامات تروریستی” استفاده شده است. یکی از این خیریه ها که نام آن، به گفته این مستند “مکررا” در اسناد دولتی ذکر شده، “کمیسیون عالی سعودی برای بوسنی – هرزگوین” مستقر در سارایوو پایتخت این کشور بوده که متهم است “تروریست ها را استخدام کرده و برای اقدامات آنها نوعی پوشش فراهم ساخته است”.

مدارک به دست آمده توسط وکلای قربانیان ۱۱ سپتامبر نشان می دهد که واشنگتن از “ارتباط مستقیم” کمیسیون عالی سعودی برای بوسنی-هرزگوین با فعالیت های تروریستی آگاهی داشته، اما تنها بعداز ۱۱ سپتامبر علیه این کمیسیون اقدام کرده است.

دو هفته بعد از ۱۱ سپتامبر، نیروهای ویژه ناتو به دفتر کمیسیون عالی سعودی برای بوسنی – هرزگوین در سارایوو هجوم بردند و پس از آن ناتو رسما اعلام کرد که “شواهد حضور القاعده در بوسنی” وجود دارد.

یک افسر عالی رتبه که در حمله به دفتر کمیسیون مشارکت داشته، شهادت می دهد که در این دفتر، از جمله “هارد درایوی” کشف شده که حاوی نقشه های اماکن نظامی در واشنگتن، اطلاعاتی در مورد چگونگی نفوذ به ساختمان های وزارت امور خارجه آمریکا و تصاویر مرکز تجارت جهانی (برج های دوقلوی نیویورک) قبل و بعد از حمله ۱۱ سپتامبر بوده است.

مهمتر آنکه، طبق مدارک ارائه شده از سوی وکلای قربانیان حملات ۱۱ سپتامبر که علیه دولت عربستان شکایت کرده اند، بودجه کمیسیون عالی سعودی برای بوسنی – هرزگوین، به طور رسمی از جانب دولت عربستان تامین می شده و مهم‌تر آنکه رئیس این خیریه در زمان آن حملات، “سلمان بن عبدالعزیز آل سعود” شاهزاده سعودی بود که اکنون تحت عنوان “ملک سلمان” به مقام پادشاهی عربستان سعودی رسیده است.

به شهادت یک افسر عالی رتبه ناتو که در حمله نیروهای این سازمان به دفتر ‘کمیسیون عالی سعودی برای بوسنی – هرزگوین’ بعد از ۱۱ سپتامبر مشارکت داشته، در این دفتر از جمله ‘هارد درایوی’ کشف شده که حاوی نقشه های اماکن نظامی در واشنگتن، اطلاعاتی در مورد چگونگی نفوذ به ساختمان های وزارت امور خارجه آمریکا و تصاویر مرکز تجارت جهانی (برج های دوقلوی نیویورک) قبل و بعد از ۱۱ سپتامبر بوده است

به گزارش رسانه های سعودی، پادشاه فعلی عربستان، یک سال قبل از حمله نیروهای ناتو به مرکز کمیسیون عالی سعودی برای بوسنی-هرزگوین در سارایوو از آن بازدید کرده بود. البته مستند آی تی وی و پی بی اس تاکید دارد مدرکی وجود ندارد که اثبات کند وی از تمام فعالیت های کمیسیون اطلاع داشته است.

به هر ترتیب، گذشته از اقدامات مخفیانه خیریه هایی مانند کمیسیون عالی سعودی برای بوسنی – هرزگوین، یکی از وظایف علنی چنین مراکزی کمک به ترویج مذهب رسمی عربستان سعودی یعنی وهابیت بوده است. فعالیتی که تخمین زده می شود دولت عربستان از سال ۱۹۷۹ تاکنون، حداقل ۷۰ میلیارد دلار را خرج پی گیری آن در مناطق مختلف دنیا کرده است.

بخش مهم این فعالیت ترویجی، نه به عهده خیریه ها و موسسات غیردولتی، که مستقیما به عهده یکی از وزارتخانه های دولتی است. روزنامه ایندیپندنت، در گزارشی در ۲۴ آوریل به قلم سردبیر دیپلماتیک خود، توضیح می دهد که چگونه دولت عربستان سعودی در سال ۱۹۹۲، زیر فشار روحانیون ارشد وهابی “وزارتخانه امور اسلامی” را تأسیس کرد که هم اکنون در تمام سفارتخانه ها و کنسولگری های عربستان نماینده دارد.

این روزنامه بریتانیایی، ارتباط برخی مسئولان وزارتخانه امور اسلامی با عاملان حملات ۱۱ سپتامبر را، یکی از ادعاهای کلیدی خانوده های قربانیان این حملات علیه دولت عربستان معرفی می کند.

بخشی از مستند به نمایش در آمده از آی تی وی و پی بی اس، کتاب مدرسه ای یک کودک ۱۴ ساله سعودی را نشان می دهد که به گفته این مستند به خارج از این کشور، “از بریتانیا گرفته تا مناطق تحت کنترل داعش در سوریه” هم، صادر می شود.

کودک توضیح می دهد که در کتاب درسیش نوشته است: “تمام مسیحیان باید به مجازات مرگ برسند، تا آنجا که کسی از آنان باقی نماند. باید سر آنها قطع شود.” و اینکه: “شیعیان، کافر هستند. آنها باید به مجازات مرگ برسند. ما باید به نام اسلام با آنها بجنگیم.”

بخشی از مستند ‘عربستان سعودی بدون نقاب’ کتاب مدرسه ای یک کودک ۱۴ ساله سعودی را نشان می‌دهد که در آن نوشته: ‘تمام مسیحیان باید به مجازات مرگ برسند، تا آنجا که کسی از آنان باقی نماند. باید سر آنها قطع شود’ و اینکه: ‘شیعیان، کافر هستند. آنها باید به مجازات مرگ برسند. ما باید به نام اسلام با آنها بجنگیم.’ در بخشی از مستند ‘۲۸ صفحه’ نیز، جان لمن، عضو کمیته تحقیق کنگره آمریکا در مورد ۱۱ سپتامبر، می گوید: ‘این تصادفی نبود که ۱۵ نفر از ۱۹ هواپیماربای ۱۱ سپتامبر شهروندان سعودی بودند؛ همه آنها به مدارس عربستان سعودی رفته بودند’

در پی تصویب طرح پیگرد عربستان بر سر ۱۱ سپتامبر در سنا، روز ۲۴ مه تد پو، رئیس کمیته فرعی تروریسم (از زیرمجموعه‌های کمیته روابط خارجی) در مجلس نمایندگان آمریکا اظهار داشت بعد از اعتراض‌های متعدد، عربستان سعودی گفته کتاب‌های درسی خبرساز خود را عوض کرده؛ هرچند به گفته او هنوز برخی مطالب نفرت پراکنانه در این کتاب ها وجود دارد.

در بخشی از مستند خبرساز دیگری به نام “۲۸ صفحه”، که از شبکه آمریکایی سی بی اس پخش شد، جان لمن، عضو کمیته تحقیق کنگره آمریکا در مورد ۱۱ سپتامبر، می گوید “این تصادفی نبود که ۱۵ نفر از ۱۹ هواپیماربای ۱۱ سپتامبر شهروندان سعودی بودند؛ همه آنها به مدارس عربستان سعودی رفته بودند.” (از میان این ۱۹ نفر، ۱۵ نفر سعودی، ۳ نفر اماراتی، ۱ نفر مصری و ۱ نفر لبنانی سنی بود).

در بخشی از مستند “عربستان سعودی بدون نقاب” نیز، علی احمد، مدیر انسیتیو امور خلیج (فارس) نکته مشابهی را در مورد حضور پر رنک اتباع سعودی در گروه های تکفیری مطرح می کند: “تعجبی ندارد که هزاران سعودی به داعش و گروه های تروریستی دیگر پیوسته اند. چون آنها در مدارس سعودی آموزش دیده اند.”

در واکنش به نمایش مستند اخیر در بریتانیا، دولت عربستان سعودی آن را “به شدت” رد کرده و افزوده است: “پادشاهی سعودی در خط مقدم تلاش های بین المللی برای مبارزه با تروریسم است و هر کس که تروریست ها را حمایت کند و به آنها پول دهد را تحت تعقیب می دهد.”

در پاسخی جداگانه به همین مستند، دولت بریتانیا هم اعلام کرده که “قضاوت نخست وزیر این است که داشتن روابط قوی با عربستان سعودی به ما کمک می کند که امنیت خود را تأمین کنیم” و افزوده: “ما نباید مشارکت عربستان در تأمین ثبات منطقه و از جمله حملات هوایی آن علیه داعش و اعلام مخالفت با ایدئولوژی مرگبار این گروه را فراموش کنیم.”
ارتباط دیپلمات سعودی با عاملان ۱۱ سپتامبر

مخارج عمر بیومی، حامی اصلی دو نفر از عاملان حملات ۱۱ سپتامبر در خاک آمریکا، از دولت عربستان و از طریق یک شرکت سعودی خدمات هواپیمایی تامین می شد. به گفته باب گراهام، یکی از دو رئیس گروه تحقیق مشترک کمیته های اطلاعاتی سنا و مجلس نمایندگان آمریکا در مورد این حملات، اف بی آی در فایل های اطلاعاتی خود قبل از این حملات، بیومی را یک ‘مامور مخفی’ عربستان معرفی کرده است

برنامه پرمخاطب “شصت دقیقه” شبکه سی بی اس آمریکا، ۱۰ آوریل گذشته گزارش مستندی را به نام “۲۸ صفحه” پخش کرد که بازتاب بسیار گسترده ای در فضای سیاسی – رسانه ای این کشور داشت. نام این مستند، به ۲۸ صفحه از گزارش مشترک کمیته های اطلاعاتی سنا و مجلس نمایندگان آمریکا در مورد حملات ۱۱ سپتامبر اشاره دارد که از انتشار آن جلوگیری شده است.

در بخشی از این مستند آمده “بسیاری از اطلاعات شگفت انگیز مورد اشاره در ۲۸ صفحه، در پانوشت ها و ضمایم گزارش ۱۱ سپتامبر مدفون شده” که عمدتا ” برای مردم معمولی قابل فهم نیستند”. این گزارش، در ادامه از برخی از این اطلاعات رمزگشایی کرده که مربوط به ارتباط چند مقام رسمی عربستان سعودی با دو نفر از عاملان حملات ۱۱ سپتامبر هستند.

به گفته سی بی اس، در ژانویه ۲۰۰۰، دو نفر از هواپیما ربایان ۱۱ سپتامبر خالد منظر و نواف حزمی بعد از شرکت در یک جلسه گروه القاعده در کوآلالامپور پایتخت مالزی و بدون دانستن زبان انگلیسی وارد لس آنجلس شده اند. با این حال، به کمک شهروندان بانفوذ عربستان به هر آنچه برای انجام عملیات خود نیاز داشته اند دسترسی پیدا کرده اند.

یکی از این اتباع سعودی، فهد ثمیری، یک دیپلمات شاغل در کنسولگری عربستان سعودی در لس آنجلس بوده که به داشتن عقاید افراطی شهرت داشته و در سال ۲۰۰۳ به خاطر شک های ایجاد شده در مورد ارتباطش با “فعالیت های تروریستی”، بعد از لغو مصونیت دیپلماتیک خود از آمریکا اخراج شده است. روزنامه ایندیپندنت، ثمیری را یک مسئول “وزارت امور اسلامی” عربستان معرفی می کند که وظیفه تبلیغات مذهبی در کشورهای دیگر را بر عهده دارد.

او در نخستین روزهای اقامت خالد منظر و نواف حزمی (هواپیماربایان آینده) در لس آنجلس، به آنها کمک کرده در مسجد “ملک فهد” (وابسته به عربستان) اسکان بیابند و سپس، زمینه ساز آشنایی آنها با عمر بیومی، مهم ترین حامی دو هواپیماربای ۱۱ سپتامبر در ماه های آینده شده است.

ایندیپندنت به سندی اشاره کرده که حکایت دارد که گواهی خلبانی غسان شربی، یک بمب ساز القاعده که در ماجرای ۱۱ سپتامبر دست داشته، در سال ۲۰۰۲ در سفارت عربستان سعودی در واشنگتن پیدا شده است. کشف این مدرک پس از آن بوده که شربی در پاکستان دستگیر شده و سپس، تحقیقاتی در مورد او به جریان افتاده که در جریان آن، ساختمان سفارت عربستان در واشنگتن هم مورد جستجو قرار گرفته است

ایندیپندنت، در گزارش تحقیقی مفصلی در ۲۴ آوریل، تاکید می کند که مخارج عمر بیومی در آمریکا، از دولت عربستان و از طریق یک شرکت سعودی خدمات هواپیمایی به نام دالاه الکو تامین می شده. به گفته باب گراهام، یکی از دو رئیس گروه تحقیق مشترک کمیته های اطلاعاتی سنا و مجلس نمایندگان آمریکا در مورد حملات ۱۱ سپتامبر ، اف بی آی در فایل های اطلاعاتی خود قبل از این حملات، بیومی را یک “مامور مخفی” عربستان معرفی کرده است.

به گفته سی بی اس، عمر بیومی (که مکالمات شنود شده او و ثمیری در ایالات متحده، حکایت از تماس مستمر آنها با یکدیگر داشته) اول فوریه ۲۰۰۰، برای دیدن فهد ثمیری به کنسولگری عربستان سعودی در لس آنجلس رفته و سپس در یک رستوران با دو هواپیما ربا ملاقات کرده و به گفته خودش “تصادفا” با آنها دوست شده است.

بیومی بعدا برای این دو نفر، در مجتمع مسکونی محل اقامت خود در سان دیگو آپارتمانی می یابد، مبلغ ودیعه اجاره شان را شخصاً می پردازد و به عنوان ضامن، اجاره نامه را هم امضا می کند. او سپس خالد منظر و نواف حزمی را به هم کیشانی معرفی می کند که به کمک آنها، در کلاس های خلبانی ثبت نام می کنند.

البته، سی بی اس این امکان را هم رد نمی کند که بیومی و ثمیری نمی دانسته اند که آن دو نفر در آینده می خواستند هواپیماربایی بکنند و صرفاً کوشیده اند به دو نفر هم مذهب کمک کنند.

به هر ترتیب، بیومی خالد منظر و نواف حزمی را به سرعت به امام مسجد سان دیگو، انور عولقی وصل می کند. این امام تندروی متولد آمریکا یک دهه بعد، به عنوان رئیس تبلیغات القاعده و عامل اصلی القاعده در یمن مشهور شد ونهایتاً در سال۲۰۱۱، در حمله یک هواپیما بدون سرنشین سیا کشته شد. عولقی، یک سال بعد از اینکه به رهبر معنوی هواپیمارباها تبدیل شد، در ژانویه ۲۰۰۱، سان دیگو را به مقصد ایالت ویرجینیا ترک کرد و چند ماه بعد، حزمی، منظر و سه هواپیماربای دیگر به او پیوستند.

وقتی که گزارش [کمیسیون تحقیق ۱۱ سپتامبر] می گوید که هیچ نشانه ای را نیافته که مقام های ارشد سعودی به طور فردی از القاعده حمایت مالی کرده باشند، یعنی به وضوح این امکان را مطرح کرده که مقام هایی که آنها را به عنوان مقام ارشد تلقی نکرده این کار را انجام داده باشند
شان کارتر وکیل خانواده های قربانیان ۱۱ سپتامبر

گزارش ۲۴ آوریل ایندیپندنت، همچنین نام یک شهروند بانفوذ دیگر سعودی به نام اسامه بسنان را هم در ارتباط با دو هواپیما ربای معروف ۱۱ سپتامبر (خالد منظر و نواف حزمی) مطرح کرده است. به نوشته این روزنامه، ثابت شده اسامه بسنان شخصا حدود ۷۵ هزار دلار از شاهزاده حیفا بن سلطان همسر شاهزاده بندربن سلطان، سفیر وقت عربستان در آمریکا دریافت کرده که ظاهرا برای تأمین هزینه درمان همسر بسنان پرداخت شده اما بخشی از آن به عمر بیومی انتقال یافته است.

بسنان، در اوت ۲۰۰۲ به خاطر تقلب در زمینه ویزا دستگیر و دو ماه بعد از آمریکا به عربستان اخراج شده است.

ایندیپندنت در همین گزارش، که به قلم سردبیر دیپلماتیک این نشریه بریتانیایی نوشته شده، به سند دیگری هم اشاره کرده که در سال ۲۰۱۵، بی سر و صدا طبقه بندی محرمانه آن برداشته شده و در معرض توجه رسانه های بزرگ قرار نگرفته، تا اینکه نهایتا یک وبلاگ نویس متوجه آن شده است.

این سند، حکایت دارد که گواهی خلبانی غسان شربی، یک بمب ساز القاعده که در ماجرای ۱۱ سپتامبر دست داشته، در سال ۲۰۰۲ در سفارت عربستان سعودی در واشنگتن پیدا شده است. کشف این مدرک پس از آن بوده که غسان شربی در پاکستان دستگیر شده و سپس، تحقیقاتی در مورد او به جریان افتاده است.
“۲۸ صفحه” سانسور شده
Image copyright
Image caption نمونه ای از صفحات سانسور شده گزارش ۱۱ سپتامبر

به دنبال حملات ۱۱ سپتامبر، جورج بوش رئیس جمهور آمریکا یک کمیسیون تحقیق ۱۱ نفره متشکل از اعضای دو حزب دموکرات و جمهوری خواه (عمدتا اعضای کنگره) را برای تحقیق در مورد این حملات منصوب کرد که به “کمیسیون ۱۱ سپتامبر” معروف شد. این کمیسیون، کار خود را در نوامبر ۲۰۰۲ شروع و در اوت ۲۰۰۴ با انتشار گزارشی ۵۷۶ صفحه ای به پایان رساند.

توماس کائن جمهوری خواه و لی همیلتون دموکرات که به طور مشترک ریاست این کمیسیون را در اختیار داشتند، بعدها با انتشار کتابی تحت عنوان “بدون سابقه: داستان پنهان کمیسیون ۱۱ سپتامبر” دولت بوش را متهم کردند شرایطی را ایجاد کرده که تحقیقات کمیسیون نتواند به نتیجه نهایی برسد.

به ادعای همیلتون، مهلت بسیار کم تعیین شده برای تهیه گزارش نهایی کمیسیون، بودجه ناکافی آن، دادن اطلاعات غلط به کمیسیون از سوی تعدادی از دستگاه های حساس دولتی و جلوگیری برخی نهادهای امنیتی از دسترسی کمیسیون به مدارک و شاهدان مورد نیاز، از جمله عواملی بودند که مانع از نتیجه گیری کامل آن شدند.

گزارش کمیسیون تحقیق ۱۱ سپتامبر تأکید دارد که عربستان سعودی از طریق شهروندان ثروتمند و خیریه هایش با حمایت مالی قابل توجه، به مدت طولانی منبع اصلی تأمین مالی القاعده بوده. با وجود این، نتیجه گیری نهایی کمیسیون این بود که: “ما هیچ نشانه ای را نیافته ایم که دولت عربستان سعودی به عنوان یک نهاد، یا مقام های ارشد سعودی به طور فردی، از القاعده حمایت مالی کرده باشند.”

شان کارتر وکیل خانواده های قربانیان ۱۱ سپتامبر می گوید: “وقتی که گزارش می گوید که هیچ نشانه ای را نیافته که مقام های ارشد سعودی به طور فردی از القاعده حمایت مالی کرده باشند، یعنی به وضوح این امکان را مطرح کرده که مقام هایی که آنها را به عنوان مقام ارشد تلقی نکرده این کار را انجام داده باشند.”

اما علاوه بر تحقیقات “کمیسون ۱۱ سپتامبر”، بعد از این واقعه تحقیق مشترک دیگری نیز از سوی کمیته های اطلاعاتی مجلس نمایندگان و سنا انجام شد که نتیجه نهایی آن، پس از بررسی حدود نیم میلیون سند و مصاحبه با صدها شاهد، در گزارشی ۸۳۸ صفحه ای در دسامبر ۲۰۰۲ منتشر شد.

در این گزارش نهایی، ۲۸ صفحه کامل، که درواقع فصل چهارم آن تحت “یافته ها، بحث ها و روایت های مرتبط با برخی موضوعات حساس امنیت ملی” را تشکیل می دهند، طبقه بندی “محرمانه” گرفته و در متن گزارش سانسور شده است (بسیاری از رسانه ها، به اشتباه این ۲۸ صفحه را بخشی از گزارش “کمیسیون ۱۱ سپتامبر” منصوب جورج بوش تلقی کرده اند که یافته های خود را یک سال و نیم بعد منتشر کرد).

۲۸ صفحه خبرساز، مشخصا در ارتباط با دخالت برخی مسئولان عربستان سعودی در حملات ۱۱ سپتامبر است. علاوه بر این ۲۸ صفحه کامل، در بخش هایی دیگر از گزارش هم، کلمات یا جملاتی سفید شده و از دسترس افکار عمومی دور نگه داشته شده است.
Image copyright
Image caption نمونه ای از جملات سانسور شده در گزارش ۱۱ سپتامبر

در بخشی از گزارش گروه تحقیق مشترک کمیته های اطلاعات سنا و مجلس نمایندگان که منتشر شده آمده است: “ارتباطاتی در ایالات متحده، به هواپیما رباها کمک کرده که خانه پیدا کنند، حساب بانکی باز کنند، گواهی نامه رانندگی بگیرند و آموزشگاه های خلبانی پیدا کنند، و به انجام نقل و انتقالات مالی بپردازند.”

در مصاحبه ای با نیوزویک، باب گراهام یکی از دو رئیس این گروه تحقیق مشترک گفته که منظور از “ارتباطات”، سعودی‌هایی با روابط نزدیک با دولت عربستان بوده است. او افزوده است: “تصور می کنم در نهادی به شدت کنترل شده چون پادشاهی عربستان سعودی، انجام فعالیت هایی که ممکن است بر روابط این کشور با نزدیک ترین متحدش یعنی ایالات متحده تأثیر منفی بگذارد، بدون تأیید بالاترین مقام های حکومتی ممکن نخواهد بود.”

اقای گراهام، اعتقاد دارد مسئولان سعودی قبل از ۱۱ سپتامبر می دانسته اند که ماموران اسامه بن لادن رهبر القاعده به آمریکا آمده یا به زودی خواهند آمد هرچند لزوما مطلع نبوده اند که ماموریت مشخص آنها در آمریکا چیست.

منتشر نشدن ۲۸ صفحه از گزارش تحقیق مشترک کمیته های اطلاعاتی سنا و مجلس نمایندگان، تصمیم دولت جورج بوش بود که اعتقاد داشت انتشار آنها به امنیت ملی آمریکا صدمه می زند چون “منابع و شیوه هایی را افشار می کند که پیروزی در جنگ علیه ترور را سخت تر می کند”. با روی کار آمدن دولت باراک اوباما در آمریکا، این تصمیم کماکان معتبر باقی ماند و نتیجه آنکه با گذشت بیش از ۱۳ سال از تهیه گزارش، همچنان این ۲۸ صفحه محرمانه باقی مانده است.

جان برنن رئیس فعلی “سیا” در مصاحبه با سی ان ان، مخالفت خود را با انتشار ۲۸ صفحه اعلام کرده است چون به عقیده او محتوای این ۲۸ صفحه “تأیید نشده” است ونباید منتشر شود. او در عین حال افزوده است که آمریکا “روابطی بسیار قوی با عربستان سعودی دارد”.

در سوی دیگر ماجرا، هم باب گراهام رئیس وقت کمیته اطلاعاتی سنا و هم پورتر گراس رئیس وقت کمیته اطلاعاتی مجلس نمایندگان، که به اتفاق یکدیگر تحقیق مشترک کمیته های اطلاعاتی کنگره در مورد ۱۱ سپتامبر را به پیش بردند، معتقدند که این ۲۸ صفحه باید منتشر شوند. علاوه بر آنها، توماس کین جمهوری خواه و لی همیلتون دموکرات که به طور مشترک ریاست “کمیسیون ۱۱ سپتامبر” منصوب جورج بوش را به عهده داشتند نیز، از انتشار این ۲۸ صفحه حمایت می کنند.

رودی جولیانی، شهردار نیویورک در زمان حملات ۱۱ سپتامبر اخیرا مدعی شده که یک شاهزاده سعودی، به او چکی ۱۰ میلیون دلاری داده تا وی را به همکاری در جهت منحرف کردن افکار عمومی از نقش عربستان سعودی در این حملات ترغیب کند. آقای جولیانی با ذکر اینکه چک را پاره کرده می‌گوید: ‘مردم آمریکا باید دقیقاً بدانند نقش دولت عربستان سعودی در حملات چه بوده است’

رئیس کمیته اطلاعاتی مجلس نمایندگان دیوید نونز، رهبر اقلیت دموکرات در این مجلس نانسی پلوسی، رهبر اقلیت سنا هری رید و بسیاری دیگر از اعضای کمیسیون ۱۱ سپتامبر و گروه تحقیق مشترک کمیته های اطلاعاتی سنا و مجلس نمایندگان هم، در اظهارنظرهای جداگانه ای خواستار انتشار ۲۸ صفحه شده اند. یکی از آنها، والتر جونز از حزب جمهوری خواه، تصریح دارد انتشار بخشی از این اسناد موجب “سرافکندگی” دولت جمهوری خواه جورج بوش خواهد بود که روابط نزدیکی با عربستان سعودی داشته است.

از جمله خبرسازترین مدافعان انتشار صفحات محرمانه، رودی جولیانی، شهردار نیویورک در زمان حملات ۱۱ سپتامبر است که اخیرا مدعی شده که یک شاهزاده سعودی، به او چکی ۱۰ میلیون دلاری داده تا وی را به همکاری در جهت منحرف کردن افکار عمومی از نقش عربستان سعودی در حملات ترغیب کند. آقای جولیانی با ذکر اینکه چک را پاره کرده می گوید: “مردم آمریکا باید دقیقاً بدانند نقش دولت عربستان سعودی در حملات چه بوده است.”

اظهارات آقای جولیانی در حالی منتشر شده که شاهزاده بندر بن سلطان، رئیس سابق سازمان اطلاعاتی سعودی و سفیر عربستان در آمریکا در زمان ۱۱ سپتامبر می گوید که کشورش از انتشار ۲۸ صفحه معروف نگران نیست: “ما می توانیم به سوالات به طور عمومی جواب بدهیم، اما نمی توانیم به صفحات سفید [صفحاتی که منتشر نشده اند] جواب بدهیم.”
مخالفت دولت آمریکا با پی گیری کنگره

با وجود اینکه دولت عربستان سعودی می گوید که مشکلی با پی گیری اتهاماتی که بر سر ۱۱ سپتامبر علیه این کشور مطرح است ندارد، اما شواهدی وجود دارد که نشان می دهد ممکن است موضع گیری غیررسمی این کشور، متفاوت باشد.

قاضی جورج دنیلز، که ۲۹ سپتامبر گذشته شکایت خانواده های قربانیان ۱۱ سپتامبر را رد کرده، می گوید عربستان سعودی در مقابل این اتهامات ‘مصونیت حاکمیتی’ دارد که به معنی مصونیت دولت های خارجی در دادگاه های محلی است. با این حال، قاضی دنیلز ۶ ماه بعد، در ۱۹ مارس ۲۰۱۶، حکم داده که ایران باید به خاطر آنچه او نقش آن کشور در حملات ۱۱ سپتامبر دانسته، به خانواده های قربانیان این حملات و چند موسسه بیمه ۱۰ و نیم میلیارد دلار غرامت بپردازد

جنجالی ترین خبر در این ارتباط، در جریان رسیدگی به قانون عدالت علیه حامیان تروریسم” یا “جاستا” رسانه ای شده که اخیرا در مجلس سنا به تصویب رسیده و طرح شکایت خانواده های قربانیان ۱۱ سپتامبر علیه دولت عربستان سعودی را ممکن می کند.

۱۶ آوریل، روزنامه نیویورک تایمزفاش کرده که “مسئولان ارشد کاخ سفید” با اعضای کنگره تماس گرفته و از آنها خواسته اند با “جاستا” مخالفت کنند. به گفته این مسئولان، عربستان سعودی تهدید کرده است که در صورت به مرحله اجرا در آمدن چنین قانونی، ۷۵۰ میلیارد دلار دارایی های خود در آمریکا را از این کشور بیرون خواهد کشید.

نیویورک تایمز به نقل از منابع خبری خود نوشته که این پیام تهدیدآمیز را عادل جبیر، وزیر خارجه عربستان، شخصا به واشنگتن ابلاغ کرده است. آقای جبیر بعدا با تکذیب این خبر، آن را “مضحک” دانسته است.

چهار روز بعد از افشاگری نیویورک تایمز، جاش ارنست سخنگوی کاخ سفید، اینکه دولت به علت تهدید عربستان با طرح مخالفت کرده باشد را مردود دانسته و ابراز اطمینان کرده است: “سعودی ها درست به اندازه ما، متوجه منافع مشترک در حفظ ثبات در سیستم مالی جهانی هستند.” نکته قابل توجه در این موضع گیری آن است که دولت آمریکا اصل تهدید عربستان را تکذیب نکرده اما ارتباط آن با مخالفت دولت با طرح کنگره را منتفی دانسته است. جاش ارنست در اظهارنظری دیگر گفته به نفع عربستان نیست که بخواهد در اقتصاد جهان آشفتگی ایجاد کند، که یک تایید تلویحی دیگر در مورد خبر نیویورک تایمز تلقی می شود.

همزمان با این تحولات، خانواده های قربانیان حملات ۱۱ سپتامبر در آمریکا در حال پی گیری شکایت خود از دولت عربستان در دادگاهی در نیویورک هستند که در صورت تصویب “جاستا”، مجموعا ده ها میلیارد دلار از این دولت تقاضای غرامت خواهند کرد.

شکایت این خانواده ها سال گذشته از سوی دادگاه رد شده بود اما آنها جدیداً درخواست تجدید نظر داده اند. قاضی جورج دنیلز در منهتن نیویورک، که ۲۹ سپتامبر گذشته این شکایت را رد کرده، می گوید عربستان سعودی در مقابل ادعاهای خانواده های حدود ۳ هزار قربانی حملات ۱۱ سپتامبر “مصونیت حاکمیتی” دارد که به معنی مصونیت دولت های خارجی در دادگاه های محلی است.

خانواده های قربانیان تلاش می کنند که پرونده شکایت را، با اتهامات جدید تقویت کنند، که از جمله آنها عبارت است از شهادت زکریا موسوی یک عضو سابق القاعده که به خاطر نقش خود در ماجرای ۱۱ سپتامبر دستگیر شده است. با این حال، قاضی دنیلز می گوید حتی ارائه شواهد جدید بیهوده خواهد بود. چون افزایش اتهامات، به گفته او مصونیت حاکمیتی عربستان را از بین نمی برد.

بسیاری از مقام های آمریکایی تاکید دارند اشارات منتشر شده و نشده کمیسون ۱۱ سپتامبر و کمیته های اطلاعاتی سنا و مجلس نمایندگان به نقش عربستان سعودی، لزوما اثبات کننده اطلاع مقام های حکومتی آن کشور از وقوع حملات ۱۱ سپتامبر نیست. اما سوالی که در همین مورد، از سوی بسیاری از منتقدان رویکرد دولت آمریکا مطرح شده این است که آیا اگر اسنادی که در مورد ارتباط این حملات و عربستان سعودی وجود دارد، در مورد کشوری ‘به جز مهم‌ترین متحد عرب واشنگتن’ وجود می داشت، ایالات متحده چه عکس العملی نشان می‌داد؟

قاضی جرج دنیلز در شرایطی با استناد به “مصونیت حاکمیتی” شکایت علیه عربستان در مورد ماجرای ۱۱ سپتامبر را رد کرده که ۶ ماه بعد، در ۱۹ مارس ۲۰۱۶، حکم داده که ایران باید به خاطر آنچه او نقش آن کشور در حملات ۱۱ سپتامبر دانسته، به خانواده های قربانیان این حملات و چند موسسه بیمه ۱۰ و نیم میلیارد دلار غرامت بپردازد (ابن حکم هنوز نهایی نشده است). وی دلیل قائل نشدن “مصونیت حاکمیتی” برای ایران را این دانسته که قوانین ایالات متحده، در مورد شمول این مصونیت به کشورهایی که در فهرست کشورهای “حامی تروریسم” آمریکا قرار دارند استثنا قائل شده است.

این در حالی است که در گزارش اوت ۲۰۰۴ “کمیسیون ۱۱ سپتامبر” و نیز گزارش مشترک کمیته های اطلاعاتی سنا و مجلس نمایندگان آمریکا در دسامبر ۲۰۰۲، ایران به دست داشتن در حملات ۱۱ سپتامبر متهم نشده است. به طور مشخص، در گزارش‌ کمیسیون ۱۱ سپتامبر، آمده که این کمیسیون “هیچ شواهدی دال بر اطلاع دقیق ایران یا حزب‌الله از طراحی برای چنین حملاتی در ۱۱ سپتامبر به دست نیاورده”، هرچند افزوده که “این موضوع نیازمند بررسی دقیق‌تر از سوی دولت آمریکاست.”

در سوی دیگر ماجرا، حتی با وجود اشارات منتشر شده و نشده کمیسون ۱۱ سپتامبر و کمیته های اطلاعاتی سنا و مجلس نمایندگان به نقش عربستان در حملات ۱۱ سپتامبر، بسیاری از مقام های آمریکایی تاکید دارند که این اشارات، لزوما اثبات کننده اطلاع مقام های حکومتی آن کشور از وقوع این حملات نیست.

در مورد اتهامات مطرح شده علیه مقام های عربستان، البته هنوز نمی توان با دقت قضاوت کرد. اما سوالی که در همین مورد، از سوی بسیاری از منتقدان رویکرد دولت آمریکا در رسیدگی به پرونده حملات ۱۱ سپتامبر مطرح شده این است که اگر اسنادی که در مورد ارتباط این حملات و عربستان سعودی وجود دارد، در مورد کشوری “به جز مهم ترین متحد عرب واشنگتن” وجود می داشت، ایالات متحده چه عکس العملی نشان می داد؟

سحام: دبیر سپاهی مجمع تشخیص مصلحت نظام در اظهاراتی خلاف عرف دیپلماتیک و هزینه زا در سیاست خارجی کشور، نسبت به سخنان عادل الجبیر وزیر خارجه عربستان سعودی واکنش نشان داد.

به گزارش «آمدنیوز» محسن رضایی که لباس نظامی خود را مجدداً بر تن کرده و به سپاه بازگشته، ضمن انتقاد صریح از صحبت‌های عادل الجبیر وزیر خارجه عربستان سعودی پیشنهاد کرد که «برای آموزش آداب سیاست و دیپلماسی به ایران سفر کند.»

متن یادداشت این مقام نظامی که در صفحه شخصی اینستاگرامش منتشر شده، به شرح زیر است:

«آقای جبیر وزیر تازه وارد عربستان می‌گوید دولت عراق حق ندارد برای دفاع از کشورش از ایران کمک بگیرد و از طرف دیگر اشغال یمن را حق قانونی خود می‌داند و یا با تانک وارد بحرین شده‌اند و از طرفی حتی حاضر نیستند حفاظت از اتباع کشورهای دیگر را در مراسم حج بپذیرند و در دادن ویزا کارشکنی می‌کنند.

رفتار ایشان مشابه همان افراد بدوی و صحرانشینی است که تازه به شهر آمده‌اند و شتر خود را در وسط میدان ریاض خوابانده‌اند. آقای جبیر چند هفته‌ای ایران بیایید تا به شما آموزش سیاسی و دیپلماسی بدهیم!»

روابط ایران و عربستان پس از برجام و در پی حمله تعدادی از بسیجیان به سفارت و کنسولگری عربستان سعودی در تهران و مشهد رو به وخامت گرایید.

پس از تیرگی روابط ایران با عربستان، روابط ایران با اعراب نیز تحت تأثیر روابط دو کشور ایران و عربستان قرار گرفت و چندین کشور ارتباط سیاسی خود را به طور یک‌جانبه با ایران قطع کردند.

کارشناسان مسائل سیاسی معتقدند اظهارات خارج از عرف دیپلماتیک مقام‌های نظامی ایران خصوصاً در بحث «سیاست خارجی»، هزینه‌های درازمدت و غیرقابل جبرانی را به منافع ملی وارد می‌کند.

بنیان‌گذار جمهوری اسلامی در طول دوران حیات خود، همواره نظامیان را از دخالت در امور سیاسی منع می‌کرد، اما این رسم در طول دوران رهبری علی خامنه‌ای جانشین او، به دوران فراموشی سپرده شد و منافع ملی کشور بارها با اظهارات ناصواب نظامیان مورد آسیب جدی قرار گرفته است.

عصرایران: زائران ایرانی داخل اتوبوس منتظر راننده بودند که ناگهان یکی از افراطیون سوار می‌شود و اتوبوس را به سمت جاده مدینه می برد و با تیر چراغ برق، تصادف می‌کند…
ادعاهای وزیرخارجه سعودی درباره لغو حج ایرانی ها / سازمان حج ایران: جزئیات 11 درخواست منفی سعودی هاعادل الجبیر وزیر امور خارجه عربستان سعودی دلیل عدم توافق بین دولت متبوع خود و ایران بر سر شرکت زائران ایرانی در حج تمتع امسال را به گردن ایران انداخت و گفت امتیاز خواهی مقامات ایرانی در جریان مذاکرات و نیز اصرار آنها به برپایی تظاهرات (برائت از مشرکین) در حج تمتع، دلیل عدم توافق دو کشور بر سر حضور زائران ایرانی در حج تمتع امسال بود.

به گزارش عصر ایران به نقل از روزنامه وال استریت ژورنال آمریکا عادل الجبیر وزیر امور خارجه سعودی در نشست خبری روز یکشنبه با فیلیپ هاموند همتای بریتانیایی خود در جده ، با طرح این موضوع مدعی شد :” ایران خواستار حق برگزاری تظاهرات و گرفتن امتیازات در این زمینه خارج از چارچوب طبیعی بود . این کارها باعث ایجاد هرج و مرج در مراسم حج می‌شود وقابل قبول نیست.”

وزیر امور خارجه سعودی تاکید کرد در جریان مذاکرات دولت متبوعش رضایت داده ویزای زائران ایرانی به صورت اینترنتی صادر شود و زائران ایرانی برای دریافت ویزا به کشور سوم مراجعه نکنند،

او همچنین گفت دولت عربستان رضایت داد بر خلاف تحریم های هوایی وضع شده عربستان علیه شرکت های هواپیمایی ایران نیمی از زائران ایرانی از طریق خطوط هوایی ایرانی به عربستان بروند.

وزیر امور خارجه سعودی با طرح اینکه ایران حاضر نشده همانند 70 کشور دیگر توافقنامه سالانه حج را امضا کند، مدعی شد: با وجود نبود روابط دیپلماتیک، دولت سعودی (در جریان مذاکرت) موافقت کرد که برای زائران ایرانی تسهیلات سفر به عربستان را فراهم کند.

دولت سعودی پس از حمله سال گذشته عده ای به سفارت و کنسولگری این کشور در تهران و مشهد، روابط سیاسی خود با ایران را قطع و تحریم هایی را علیه ایران وضع کرده است.

وزیر امور خارجه سعودی این اظهارات را در واکنش به اظهارات روز گذشته علی جنتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در زمینه لغو حج تمتع امسال و نیز بیانیه 8 بندی سازمان حج و زیارت در تشریح دلایل لغو حج تمتع امسال برای زائران ایرانی ، بیان کرد.

در اظهارات وزیر ارشاد و نیز بیانیه سازمان حج و زیارت کارشکنی های دولت سعودی و نیز سیاسی کردن مساله از سوی دولت ریاض دلیل اصلی لغو حج تمتع زائران ایرانی در سال جاری عنوان شده است.

وزیر امور خارجه سعودی همچنین در نشست خبری دیروز خود حملاتی را متوجه سیاست منطقه ای جمهوری اسلامی ایران و حضور مستشاری ایران در عراق برای مقابله با تروریسم کرد.

او مدعی شد: فتنه موجود در عراق نتیجه سیاست های فرقه ای است که از سیاست های ایران در عراق ناشی می شود.”

الجبیر با متهم کردن ایران به اعزام شبه نظامیان شیعه به عراق گفت:‌ “اگر ایران خواهان ثبات عراق است، باید دست از مداخله بردارد و (از عراق)خارج شود.”

رئیس سازمان حج ایران: جزئیات درخواست های منفی سعودی ها

رئیس سازمان حج و زیارت با افشاگری کارشکنی عربستان در موضوع حج، از محتوای 11 بند منفی تحکم‌آمیز سعودی‌ها در تفاهم‌نامه‌ای که دولت ایران حاضر به امضای آن نشد، پرده برداشت.

به گزارش ایسنا، سعید اوحدی گفت: دولت عربستان بیش از 11 بند را به تفاهم‌نامه حج ایران و این کشور اضافه کرده بود که سال‌های گذشته خبری از آنها نبود.

او که پیش‌تر دو مورد از این بندها را اعلام کرده بود، یادآور شد: محدودیت در استفاده‌ زائران ایرانی از هواپیمای شرکت‌های داخلی و صدور ویزا در کشور ثالث از جمله‌ این بندهای منفی تفاهم‌نامه حج بود که بعد از ساعت‌ها رایزنی نظر آنها در این‌باره تغییر کرد؛ اگر چه در موضوع صدور ویزا در خاک ایران، هیچ هماهنگی و توافقی بین وزارت خارجه عربستان و حافظ منافع آنها در ایران یعنی سفارت سوئیس صورت نگرفته بود.

وی بیان کرد: تفاهم‌نامه پیشنهادی عربستان کاملا یک‌طرفه بود و روح تفاهم‌نامه‌های قبلی در آن جریان نداشت. برداشت ما این بود که اگر دولت عربستان اعتقاد دارد حج از مسائل سیاسی جداست، پس چرا چنین تفاهم‌نامه‌ای را آن هم با تاخیر و با اعمال محدودیت، تنظیم می‌کند. ما به آنها متذکر شدیم که استفاده از ناوگان هوایی داخلی حق زائران ایرانی است و قانع‌کردن طرف سعودی حدود سه ساعت و نیم زمان برد.

اوحدی افزود: در خصوص صدور ویزا نیز وزارت حج عربستان هیچ اراده‌ای نداشت و در دور نخست مذاکرات، صراحتا اعلام کرد که باید با وزارت خارجه‌شان هماهنگ کند و تاکید کرد راهکاری تبیین نکرده‌اند. این چگونه ممکن است؟ ما برای امضا تفاهم‌نامه به عربستان رفته بودیم. دولت این کشور با ایران روابط سیاسی‌اش را قطع کرده است، مگر می‌توانستند راهکاری نداشته باشند؟ مساله آن است که عربستان اراده جدی برای نپذیرفتن زائران ایرانی داشت و می‌خواست با خریدن زمان، مانع حج ایرانی‌ها شود.

اقدام عربستان برای حذف پرچم ایران

وی اضافه کرد: متقاعد کردن سعودی‌ها درباره اصلاح بند ویزا، در جسله‌ای هفت هشت ساعته اتفاق افتاد. باید این موضوع را درنظر گرفت که تکمیل نرم‌افزار ویزا بسیار پیچیده است. فقط یک ماه شبانه‌روز باید وقت گذاشت تا اطلاعات 20 قرارداد حج در آن سیستم ثبت شود تا نهایتا ویزاها صادر شود.

او سپس به دیگر بندهای منفی این تفاهم‌نامه اشاره کرد و گفت: ممنوعیت نصب پرچم جمهوری اسلامی ایران در ساختمان‌های مورد استفاده زائران ایرانی و همچنین در مسیر حرکت زائران، یکی از بندهای منفی این تفاهم‌نامه بود. این در حالی است که ما پیشنهاد داده بودیم در مسیرهای پرازدحام، تابلوهای اطلاع‌رسانی مزین به پرچم جمهوری اسلامی ایران نصب شود تا هدایت زائران در چنین مناطقی به‌درستی و با رفع مشکلات قبلی صورت گیرد. تنها امکان ما برای اطلاع‌رسانی، پرچم کشورمان است. چه دلیلی برای محدود کردن آن وجود دارد، غیر از اینکه عربستان با عینک ذره‌بینی به حج ایرانی‌ها نگاه می‌کند؟

رئیس سازمان حج و زیارت ادامه داد: اعمال محدودیت در تعداد درمانگاه‌های ایران در عربستان هنگام موسم حج، اعمال محدودیت در انتقال دارو برای استفاده‌ زائران ایرانی در عربستان، اعلام جزئیات اطلاعات پزشکان ایرانی اعزامی به حج و همچنین تعیین ظرفیت برای پزشکان، بند منفی دیگر این تفاهم‌نامه بود که واکنش صریح ما را در پی داشت.

نفوذ عربستان به شبکه اطلاعاتی حج ایران

وی اضافه کرد: عربستان همچنین استقرار چادرهای امداد و نجات ایرانی‌ها را در مسیر جمرات و مشعر، ممنوع و تاکید کرد که درمانگاه‌های ایرانی باید مجوز استقرار داشته باشند. چنین محدودیت‌هایی در شرایطی اعمال می‌شود که عربستان به عنوان میزبان حجاج باید قبول کند که در فضای مشورتی، خدمات را توسعه دهد، نه آنکه آن را محدودتر کند.

رئیس سازمان حج و زیارت گفت: دولت عربستان از ما خواست اسامی اعضای بعثه مقام معظم رهبری و سازمان حج و زیارت که به حج اعزام می‌شوند را به همراه پست اجرایی و سوابق آنها اعلام کنیم. ما می‌خواهیم حج انجام بدهیم و ساختار تشکیلاتی حج ایرانی‌ها ما هستیم، پس ما (سازمان حج و بعثه) تصمیم می‌گیریم چند نفر برای انجام امور و عملیات به حج بروند.

ماجرای مچ‌بندهای الکترونیکی

او همچنین درباره دستور عربستان برای استفاده‌ زائران ایرانی از «مچ‌بند الکترونیکی»، توضیح داد: متاسفانه رسانه‌های ایرانی به موضوع دستبند، درست نپرداختند. خود سازمان حج استفاده از چنین دستبندی را به عنوان جایگزین کارت‌های PVC که در فاجعه منا مخدوش و شناسایی زائران را دشوار کرد، پیشنهاد کرده بود، ولی مساله آنجا بود که دولت عربستان صراحتا اعلام کرد این مچ‌بندها را خودش طراحی می‌کند و به ایران اجازه نمی‌دهد طرح خود را اجرا کند.

اوحدی سپس به بند منفی دیگری از این تفاهم‌نامه‌ امضانشده اشاره کرد که بحث داغ رسانه‌های سعودی نیز بوده است و درباره‌ آن گفت: آنها تاکید کردند که زائران ایرانی حق برگزاری هیچ مراسمی را در اماکن عمومی ندارند. پرسش ما این است که مگر حج غیر از این است که بهره‌برداری معنوی از آن می‌شود؟ آیا برگزاری جشن غدیر خم و سوگواری برای شهادت ائمه (ع) خلاف است؟ وزیر حج عربستان در دو دور مذاکرات، منطقی برای پاسخگویی نداشت.

معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه با اشاره به سردرگمی و ناهماهنگی‌های طرف سعودی در دو دور مذاکرات حج، اظهار کرد: این ناهماهنگی‌ها باعث کندی پیشرفت مذاکرات شد. ضمن آنکه در مذاکرات اخیر نوعی سردرگمی را در مسئولان حج عربستان شاهد بودیم.

اوحدی همچنین درباره خواسته‌ به‌حق ایران برای استفاده از خدمات کنسولی در هنگام حج، تصریح کرد: امسال به خاطر قطع روابط، نه سفارت و نه کنسولگری در این کشور نداریم و حتما در طول حج به طور طبیعی اتفاقاتی می‌افتد، چرا که هر سال احتمال مفقودشدن گذرنامه‌ زائران وجود دارد و باید مرکزی باشد که مجوز خروج برای این زائران صادر کند. اگر زائری حادثه دید، کجا باید از حق زائر در دادگاه‌ها دفاع کند؟

وی اضافه کرد: سال گذشته 40 مورد دستگیری به بهانه‌های واهی صورت گرفت، البته زائران ایرانی بعد از دو سه روز آزاد شدند که عربستان به خاطر آن عذرخواهی هم نکرد اما در هر حال وجود امکانات کنسولی، تضمینی برای تامین امنیت زائران است.

رئیس سازمان حج با اشاره به اصرار وزیر حج عربستان برای امضای چنین تفاهم‌نامه‌ای اظهار کرد: در دو تماسی که با وزیر جدید حج عربستان داشتم، می‌گفت «تفاهم‌نامه را امضا کنید و من نظر موافق وزیر خارجه را درباره‌ خدمات کنسولی می‌گیرم». من در پاسخ به این خواسته ایشان، ماجرای بی‌توجهی وزارت خارجه کشورشان را به نامه‌ آن وزارتخانه در تعیین تعداد نفرات هیأت مذاکره‌کننده ایران در دور نخست تعریف کردم. قرار بود آن هیأت هشت‌نفره باشد که به پنج نفر رسید. حالا در شرایط موجود، چه تضمینی وجود دارد وزارت خارجه به درخواست وزارت حج این کشور بی‌توجهی نکند؟

دعای کمیل مانع حج ایرانی‌ها شد؟

وی افزود: این تناقض در دعای کمیل سال گذشته اتفاق افتاد. با آنکه وزیر حج در تفاهم‌نامه موافقت خود را اعلام کرده بود اما در لحظه آخر اعلام کرد ایران نمی‌تواند چنین مراسمی را برگزار کند چون وزارت کشور عربستان مخالفت کرده است. من به وزیر وقت گفتم که مشکل عربستان با ایران، دعای کمیل نیست چرا که در 10 سال گذشته حتی یک مورد دستگیری در این مراسم اتفاق نیفتاده است. سیاسی‌نبودن این دعا را حتی وزیر حج قبل، تایید کرده بود. او گفته بود که از سر کنجکاوی شاهد مراسم دعای کمیل در کنار مسجدالنبی (ص) بوده است و تایید کرده که این دعا سیاسی نیست و زائران ایرانی، مراسم را حتی بدون آنکه یک شعار سیاسی بدهند، پاکیزه‌تر از قبل، ترک می‌کنند.

اوحدی گفت: مشکل عربستان دعای کمیل نیست. مساله آن است که سعودی‌ها مذاکرات حج را 5 ماه به تاخیر انداختند و برای نرسیدن مهمان به خانه، مانع‌تراشی کردند.

6000 نفر از حج انصراف دادند

این مقام مسئول در سازمان حج و زیارت در ادامه با اشاره به انصراف 6000 تن از 17 هزار نفری که برای حج واجب در کاروان‌های امسال ثبت نام کرده بودند، اظهار کرد: این آمار ناشی از دغدغه مردم است. برای همین با وزیر حج در دور اول مذاکرات به توافق رسیدیم که جنگ رسانه‌ای را در این کشور تلطیف کند که در سفر بعدی نه‌تنها شاهد این اقدام نبودیم، بلکه اوضاع بدتر هم شد.

وی یادآور شد: دولت عربستان در دور اول مذاکرات به هیچ‌وجه ادب سیاسی و پذیرایی از هیأت سیاسی ایران را رعایت نکرد. وقتی آنها با یک هیأت رسمی و سیاسی این‌طور رفتار می‌کنند، قطعا می‌توان پیش‌بینی کرد که با زائران ایرانی در حج چگونه برخوردی خواهند داشت.

او در تایید این پیش‌بینی مصداقی آورد و بیان کرد: در یک مورد، زائران ایرانی داخل اتوبوس منتظر راننده برای انتقال به مسجدالحرام بودند که ناگهان یکی از افراطیون سوار می‌شود و اتوبوس را به سمت جاده مدینه به حرکت درمی‌آورد و با تیر چراغ برق، تصادف می‌کند. اگر این اتفاق نیفتاده بود، معلوم نبود چه بلایی سر آن زائران می‌آمد. همچنین سال گذشته تعدادی بچه را تحریک کرده بودند که با سنگ و چوب به زائران ایرانی حمله کنند. عربستان وقتی می‌گوید زائران را می‌پذیرم و از ایران می‌خواهد تفاهم‌نامه را امضا کند، چه راهکاری برای چنین مواقعی دارد؟ چرا ایران باید چنین تفاهم‌نامه‌ای را در فضای تحکمی امضا کند؟

اوحدی ادامه داد: وقتی در مذاکرات، دیه‌ جان‌باختگان منا و وعده دولت عربستان در این‌باره یادآوری شد و خواستیم این موضوع در قراردادی ذکر شود تا سازمان حج با پلیس سعودی برای پیگیری دیه ارتباط برقرار کند، آنها در پاسخ گفتند «به این موضوع بعد از دیه جرثقیل رسیدگی می‌شود و لازم است مسائل امنیتی را با وزارت کشور هماهنگ کنیم.»

وی گفت: متاسفانه به صورت هدفمند با پشتیبانی بعضی دستگاه‌های سعودی اتفاقاتی می‌افتد. ما در مذاکرات اخیر، توهین و جسارت امام جمعه سعودی‌ها را به وزارت این کشور منتقل کردیم که با این توجیه مواجه شدیم «تصرفات شخصی است»!

بی‌احترامی سعودی‌ها به قرآن

رئیس سازمان حج و زیارت افزود: ما در سال‌های گذشته شاهد برخوردهای ناشایستی از سوی سعودی‌ها بودیم. آنها قرآن‌های زائران ایرانی را می‌گرفتند و بارها شاهد بودیم که این قرآن‌ها را پرت می‌کردند. پاسخ وزیر حج به چنین اقدامی این بود که شاهد ورود قرآن‌های تحریف‌شده از سوی زائران برخی کشورها بودیم و پاسخ من به آنها این بود که نمونه‌ای از قرآن اهدایی به زائران ایرانی به امیر و وزیر حج عربستان ارائه شده و ایشان از آن برخورد ناراحت شده‌اند چون شاهد بودند این قرآن با قرآن خودشان تفاوتی ندارد و تحریف نشده است.

وی افزود: در نیروهای امنیتی تحمل وجود ندارد. سال گذشته 150 لب‌تاپ را از زائران ایرانی جمع کردند و اگرچه آنها را روز بعد تحویل دادند اما این نوعی توهین است که نمی‌توان تحمل کرد و معتقدیم این کارها جز اذیت کردن زائران، معنی دیگری ندارد.

سناریوی خطرناکی علیه ایران نوشته شده است

اوحدی همچنین به اقدام عجولانه دولت سعودی در اعلام امضای تفاهم حج از سوی هیأت مذاکره‌کننده ایرانی اشاره کرد و گفت: انتشار این مطلب به صورت گسترده در عربستان و به دنبال آن تکذیب این خبر در روز بعد از سناریوی بسیار خطرناکی برای فضاسازی رسانه‌های این کشور علیه جمهوری اسلامی ایران حکایت دارد.

اوحدی که در بخش گفت‌وگوی ویژه خبری سخن می‌گفت، با اشاره به چگونگی پیگیری دیه جان‌باختگان منا و تاکیدات مقام معظم رهبری درباره‌ آن فاجعه بیان کرد: احکام شرعی «قتیل الزحام» تایید می‌کند که کشور میزبان باید از بیت‌المال دیه را پرداخت کند. دولت عربستان باید در این‌باره و البته زمانی که در حال از دست رفتن است، پاسخگو باشد.

رئیس سازمان حج و زیارت افزود: تا کنون دستگاه دیپلماسی و دادستانی کل کشور، پیگیری‌های خوب و جلسات کارشناسی متعددی در این‌باره داشته‌اند. مستندات این پرونده تقریبا کامل شده و تلاش شده وکلای زبده و حتی آنهایی که از سایر کشورها برای پیگیری این پرونده ابراز علاقه کرده‌اند، به کار گرفته شوند.

سرنوشت حج سال بعد چه خواهد شد؟

وی درباره حج آینده نیز گفت: سازمان حج و بعثه مقام معظم رهبری در پنج ماه همه تلاششان را کردند و حتی گاهی به خاطر آن همه اصرار و مداومت، مورد انتقاد قرار گرفتند ولی ما بر این باوریم که حج، حق شرعی است و کسی نمی‌تواند این حق را سلب کند. این حقوق باید استیفا شود. ماموریت ذاتی ما هم پشتیبانی و دفاع از تحقق احکام شرعی است.

او تاکید کرد: حج سال آینده را یقینا پیگیری می‌کنیم تا این حق شرعی اقامه شود، حتی سهمیه‌ از دست‌رفته زائران ایرانی که امسال محروم شدند را پیگیری می‌کنیم. این دولت عربستان بود که زائران ایرانی را از حج محروم کرد. اقدام آنها بسیار قابل تأمل است و عربستان باید پاسخگو باشد.

رادیوفرانسه: عادل الجبیر وزیرخارجه عربستان سعودی که در آلمان به سر می برد جمهوری اسلامی را متهم کرد که در تلاش احیای “امپراطوری فارس” است. وی در مصاحبه با روزنامه آلمانی فرانکفورتر آلگماینه از ایران خواست که ضمن رها کردن این طرح، به جای دخالت در امور دیگران به فکر حل مشکلات داخلی خود باشد و با همسایگان خود رفتاری دوستانه پیش گیرد.

عادل الجبیر به دعوت فرانک والتر اشتاین مایر وزیرخارجه آلمان به برلین سفر کرده است. وی روز جمعه ٢٧ مه/٧ خرداد همراه با همتای آلمانی خود در یک کنفرانس خبری مشترک حضور یافت و سپس در مصاحبه ای با فرانکفورترالگماینه دیدگاه های خود را درباره مسائل خاورمیانه و سوریه و مناسبات کشورش با ایران برشکافت.

عباس عراقچی معاون وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران هفته گذشته تصریح کرد که ایران در پی رقابت منطقه ای با عربستان سعودی نیست و برای حل اختلافات خود با ریاض می کوشد. اما عادل الجبیر در مصاحبه خود تاکید کرد که ایران باید سیاست خود را در منطقه تغییر دهد.

عربستان ٢ میلیون سوری را پذیرفته است

جبیر، همچنین درباره سوریه بر سیاستی تاکید ورزید که مخالف نظر جمهوری اسلامی است. وی گفت که برای انتقال قدرت سیاسی و برکناری بشار اسد در سوریه باید گروه های اپوزیسیون تقویت شوند و بدون ورود نیروی زمینی به خاک سوریه، نابودی داعش عملی نیست. این درحالی است که جمهوری اسلامی با ورود نیروهای خارجی به سوریه مخالفت می ورزد و معتقد است مبارزه با گروه های تکفیری در سوریه باید مقدم بر تعیین تکلیف بشار اسد باشد.

عربستان سعودی و کشورهای عربی متحد آن در شورای همکاری خلیج فارس بارها متهم شده اند که هیچ کمکی به جنگ زدگان سوری نکرده و دروازه های خود را به روی آن ها بسته اند. وزیرخارجه عربستان در مصاحبه خود ادعا کرد که کشورش از آغاز جنگ داخلی سوریه تاکنون دومیلیون سوری را پذیرفته و هم اکنون نیز ٧٠٠ هزار سوری در خاک این کشور به سر می برند.

عادل الجبیر افزود: “عربستان نه تنها آوارگان سوری را پذیرفته، بلکه تاکنون بیش از یک میلیارد دلار به نگهداری آن ها در ارودگاه های ترکیه، اردن و لبنان کمک کرده است. وی گفت: “تاکنون جز آلمان هیچ کشوری به اندازه عربستان سعودی به آوارگان سوری کمک نکرده است”.

رادیوفردا: همزمان با اظهارات روز دوشنبه سوم خرداد سخنگوی وزارت خارجه و رییس قوه قضائیه ایران که عربستان را به «کارشکنی» در مقابل اعزام زائران ایرانی به حج متهم کردند، امام جمعه اهل سنت زاهدان در نامه‌ای از پادشاه عربستان خواسته که زمینه حضور زائران ایرانی در مراسم حج را فراهم کند.

بر اساس گزارش سایت دفتر امام جمعه اهل‌سنت زاهدان، مولانا عبدالحمید روحانی سرشناس اهل سنت ایران در نامه خود به ملک سلمان اعلام کرده که «در شرایط فعلی که تفرقه، چنددستگی و بدبینی در جهان اسلام موج می‌زند» شرکت نکردن حجاج ایرانی در مراسم حج «هرگز به صلاح امت اسلامی نیست».

در این نامه تاکید شده است که «با دوراندیشی و سعۀ صدر رهبران جهان اسلام، به توفیق و فضل الهی آتش تفرقه و چنددستگی خاموش خواهد شد و دوستی جایگزین خصومت و دشمنی می‌شود».

مولانا عبدالحمید در نامه خود همچنین نوشته است که مردم ایران‌ «دارای تمدن دیرینه هستند و هرگز در تردد حجاج بیت‌الله الحرام مزاحمت ایجاد نخواهند کرد».

این روحانی سرشناس اهل سنت از پادشاه عربستان درخواست کرده است که «در راستای اتحاد امت اسلامی، کم کردن اختلافات، عادی‌سازی روابط دوجانبه و بازگشایی سفارتخانه‌ها» زمینه حضور زائران ایرانی در مراسم حج تمتع ۹۵ را فراهم کند.

سعید اوحدی رییس سازمان حج و زیارت ایران پیش از این گفته بود که جمهوری اسلامی چهار شرط «تامین امنیت زائران ایرانی»، «استفاده از ناوگان هوایی ایران برای انتقال زائران»، «صدور روادید در داخل ایران» و «استفاده از خدمات کنسولی در عربستان» را برای اعزام زائران ایرانی به حج تمتع ۹۵ مطرح کرده است.

از سوی دیگر به گفته مقامات جمهوری اسلامی، عربستان سعودی نیز «شروطی» را برای پذیرش زائران ایرانی مطرح کرده و درباره برنامه‌های فرهنگی ایران در مراسم حج از جمله «شعار‌ها» شرط گذاشته است.

عربستان سعودی روز ۲۳ اردیبهشت اظهارات مقام‌های ایران مبنی بر ممانعت ریاض از حضور ایرانی‌ها در مراسم حج تمتع امسال را تکذیب کرده بود.

وزارت حج عربستان در بیانیه خود تصریح کرده است که ریاض «همه حجاج ایرانی را از ورود به این کشور منع نکرده است. این ممنوعیت از حکومت ایران ناشی می‌شود که از این حربه به عنوان یکی از ابزارهای متعدد خود برای اعمال فشار به حکومت سعودی استفاده می‌کند».

با این حال به گزارش خبرگزاری ایرنا، صادق لاریجانی رییس قوه قضائیه ایران روز دوشنبه مقامات عربستان را به «کارشکنی» و «مانع تراشی در برابر» اعزام زائران ایرانی به مراسم حج متهم کرد.

حسین جابری انصاری سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز گفت که با «ادامه کارشکنی دولت عربستان سعودی، در زمینه مسائل اساسی مرتبط با امنیت حجاج ایران و نقل و انتقال حجاج ایران و صدور روادید برای آنها عملا دچار مشکل شده است».

به دنبال اعدام شیخ نمر، روحانی سر‌شناس شیعه در عربستان، دی ماه پارسال سفارت این کشور در تهران و کنسولگری آن در مشهد از سوی تعدادی از معترضان به اعدام وی به آتش کشیده شد و پس از آن عربستان روابطش را با ایران قطع کرد.

پیش از آن در جریان حادثه منا که مهرماه پارسال در عربستان رخ داد، بیش از ۴۶۰ زائر ایرانی کشته شدند.

سیاست‌های جمهوری اسلامی در منطقه از جمله در سوریه و یمن در سال‌های گذشته در تضاد با سیاست‌های برخی از کشورهای منطقه از جمله ترکیه و عربستان سعودی بوده است.

در حالی که تهران از بشار اسد حمایت می‌کند، عربستان نیز از گروه‌های مخالف حکومت سوریه حمایت می‌کند.

در جریان جنگ در یمن نیز ایران از شبه نظامیان شیعه حوثی و طرفداران علی عبدالله صالح، رییس جمهوری سابق یمن حمایت می‌کند. اما در مقابل عربستان هم اکنون برای حمایت از دولت عبدربه منصورهادی در یمن مواضع شبه نظامیان شیعه حوثی را بمباران می‌کند.