اخبار

رادیوفردا: ایران روز ۲۳ مهر اولتیماتوم شدیداللحنی خطاب به دشمن بزرگ خود، اسرائیل، منتشر کرد؛ یورش به غزه را متوقف کنید، در غیراین‌صورت ما مجبور به اقدام می‌شویم. این هشداری بود که وزیر امور خارجه ایران داد.

تنها چند ساعت بعد بود که نماینده ویژه ایران در سازمان ملل این لحن ستیزه‌جویانه را تعدیل کرد و به جهان اطمینان داد نیروهای نظامی کشور در این منازعه مداخله نمی‌کنند، مگر آن که اسرائیل منافع یا شهروندان ایرانی را هدف قرار دهد.

۹ مقام مسئول که به شکل مستقیم در جریان طرز فکر حکومت اسلامی ایران هستند، به خبرگزاری رویترز گفته‌اند ایران که حامی قدیمی حماس به عنوان نیروی حاکم بر غزه است، همزمان با تلاش برای مدیریت بحران فزاینده، درگیر نوعی سردرگمی شده است.

این افراد که خواسته‌اند هویت‌شان به دلیل حساسیت موضوع فاش نشود، می‌گویند در حاشیه قرار گرفتن به‌رغم تهاجم نظامی همه‌جانبه اسرائیل به غزه، می‌تواند عقب‌نشینی معنادار ایران از استراتژی خود برای سلطه منطقه‌ای باشد که طی چهار دهه دنبال شده است.

این مقام‌های مسئول گفته‌اند هر حمله بزرگ علیه اسرائیل که تحت حمایت آمریکا است، می‌تواند بهایی سنگین برای جمهوری اسلامی در پی داشته باشد و خشم عمومی علیه مسئولان کشوری را که در باتلاق بحران اقتصادی دست و پا می‌زند، فعال کند.

آنها می‌گویند حکومت ایران در حال ارزیابی اولویت‌های متنوع نظامی، دیپلماتیک و داخلی است.

سه مقام امنیتی ایران می‌گویند در حال حاضر تصمیم‌گیران کلیدی جمهوری اسلامی در یک زوش به یک اجماع رسیده‌اند: موافقت با حملات محدود مرزی توسط حزب‌الله، نیروی لبنانی نیابتی‌شان، به اهداف نظامی اسرائیل که ۲۰۰ کیلومتر با غزه فاصله دارد و همچنین حملات کوچک به اهداف آمریکایی توسط سایر گروه‌های متحدشان در منطقه. همزمان جلوگیری از افزایش شدید تنش که بتواند پای خود ایران را به منازعه باز کند.

مقام‌هایی که با رویترز گفت‌وگو کرده‌اند، می‌گویند از دست دادن پایگاه قدرت ایران در باریکه غزه از طریق حماس و گروه جهاد اسلامی که سه دهه ادامه داشته است، می‌تواند نقشه‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی را بر آب کند؛ آن هم بعد از ایجاد شبکه‌ای از گروه‌های نیابتی مسلح در سراسر خاورمیانه از حزب‌الله در لبنان تا حوثی‌ها در یمن.

سه مقام آگاه معتقدند بی‌عملی ایران در این زمینه می‌تواند ار سوی نیروهای نیابتی‌اش به عنوان ضعف تهران تلقی شود؛ نیروهایی که به مدت چند دهه اهرم تاثیرگذار ایران در منطقه بوده‌اند. آنها می‌گویند این انفعال همچنین می‌تواند شهرت و سابقه ایران را که سال‌ها از جنبش‌های فلسطینی پشتیبانی کرده و اسرائیل را به رسمیت نشناخته و آن را اشغال‌گری شرور معرفی کرده است، به خظر بیاندازد.

آوی ملامد، یک مقام سابق اطلاعاتی اسرائیل و مذاکره‌کننده دولتی در جریان انتفتاضه‌های اول و دوم می‌گوید که ایران با این وضعیت پیچیده مواجه است که حزب‌الله را به جنگ بفرستد تا «بازوی» خود در نوار غزه را نجات دهد یا آن را رها کند و نابودی‌اش را بپذیرد.

او اضافه می‌کند: «این نقطه‌ای است که ایرانی‌ها در آن قرار گرفته‌اند: محاسبه خطر.»

«بقای جمهوری اسلامی اولویت اصلی است»

اهداف استراتژیک ایران با پاسخ نظامی سریع اسرائیل مواجه شده است که در واکنش به حمله ویرانگر حماس در روز ۱۵ مهر که به کشته شدن ۱۴۰۰ اسرائیلی منجر شد، با حملات نظامی گسترده به غزه تا به حال ۴۳۰۰ تن را از پا درآورده است.

اسرائیل که یک قدرت نظامی عمده در منطقه است، به گمان عده زیادی، زرادخانه هسته‌ای دارد، هرچند که آن را تأیید یا تکذیب نمی‌کند. این کشور از سوی دیگر مورد حمایت ایالات متحده است که برای هشدار جانبی به تهران، دو ناو هواپیمابر خود را به شرق مدیترانه فرستاده است.

یک دیپلمات ارشد ایران به رویترز می‌گوید: «برای مسئولان بلندپایه ایران، بخصوص علی خامنه‌ای، بقای جمهوری اسلامی اولویت اصلی است.»

او معتقد است که به همین دلیل مقام‌های ایران از زمان آغاز حمله الفاظ تندی علیه اسرائیل به کار می‌برند، اما دست‌کم در حال حاضر از دخالت مستقیم نظامی «خودداری» کرده‌اند.

از ۱۵ مهر، حزب‌الله لبنان در مرز با اسرائیل با نیروهای این کشور تبادل آتش داشته است که باعث کشته شدن ۱۴ تن از نیروهای این گروه اسلامگرا شده است.

دو فرد مطلع از طرز فکر حزب‌الله به رویترز گفته‌اند خشونت سطح پایین به این دلیل طراحی شده‌اند که نیروهای اسرائیلی را مشغول نگه دارند اما یک جبهه جنگ گسترده نیز ایجاد نشود؛ این تاکتیک به «جنگ‌های کوچک» موسوم است.

حسن نصرالله،‌ رهبر حزب‌الله، که با تهدیدهای آتشین علیه اسرائیل شناخته می‌شود، از زمان آغاز درگیری میان حماس و اسرائیل سخنرانی عمومی نداشته است.

منابع اسرائیلی و آمریکایی به رویترز گفته‌اند که هرچند حکومت ایران در آموزش و مسلح کردن حماس نقش دارد، اما نشانه‌ای نیست که تهران از حمله روز ۱۵ مهر حماس به اسرائیل مطلع بوده است. علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، هم مشارکت ایران در این حمله را تکذیب کرد، هرچند که از لطمه به اسرائیل تقدیر به عمل آورد.

منابع امنیتی اسرائیلی و غربی گفته‌اند اسرائیل فقط در صورتی به ایران حمله می‌کند که به شکل مستقیم توسط نیروهای جمهوری اسلامی مورد حمله قرار بگیرد، هرچند که درگیری‌ها میان اسرادیل و نیروهای نیابتی ایران در لبنان،‌ سوریه و عراق وضعیتی شکننده ایجاد کرده و هر لغزش از طرف ایران یا این گروه‌ها می‌تواند شیوه اسرائیل را تغییر دهد.

«پای هیج نظامی آمریکایی به زمین نمی‌رسد»

از سوی دیگر مقام‌های آمریکایی به‌وضوح گفته‌اند هدف‌شان جلوگیری از گسترش درگیری و بازداشتن سایر بازیگران منطقه از حمله به مناقع آمریکا است و همزمان گزینه‌های دیگر را هم روی میز دارند.

جو بایدن، رئیس جمهور ایالات متحده، چهارشنبه هفته گذشته هنگام بازگشت از اسرائیل، گزارش یک رسانه این کشور را درباره این که مشاورانش گفته‌اند اگر حزب‌الله جنگ به راه بیاندازد، نیروهای نظامی آمریکا در مبارزه با این گروه به نیروهای اسرائیلی می‌پیوندند، بی‌پرده رد کرد.

او گفت: «درست نیست. چنین چیزی هرگز گفته نشده است.»

جان کربی، سخنگوی شورای امنیت ملی کاح سفید هم تصریح کرد: «قصد نداریم پای نظامیان آمریکایی در این نزاع به زمین برسد.»

یان آلتمن، یکی از مقام‌های پیشین وزارت امور خارجه آمریکا، می‌گوید که رهبران ایران فشار را به وضوح حس کرده‌اند و به آنها هشدار داده شده که با حمایت از حماس شاید اوضاع از کنتزل خارج شود و این هشدارها فقط لفظی نبوده است.

او می‌گوید: «در این محیط اتفاقاتی رخ می‌دهد و سپس پیامدهایی هست که کسی نمی‌خواسته است. همه عصبی و پریشان هستند.»

درگیری‌های خاورمیانه از سوی دیگر باعث تردید و بلاتکلیفی بازارهای مالی در آمریکا و دیگر کشورها شده است و هرچند بحران کنترل شده است، اما برخی سرمایه‌داران درباره تبدیل جنگ غزه به یک نزاع منطقه‌ای گسترده‌تر هشدار داده‌اند.

«نه غزه، نه لبنان»

یک مقام سابق نزدیک به مسئولان ایرانی می‌گوید بعد از مصالحه میان ایران و عربستان با وساطت چین، اوضاع برای تهران پیچیده‌تر شده است چون نمی‌خواهد «پیشرفت شکننده» در این رابطه دوجانبه را به خطر بیاندازد.

همزمان مردم ایران می‌توانند نقشی خاص در معادلات منطقه‌ای بازی کنند.

دو منبع به رویترز گفته‌اند مسئولان جمهوری اسلامی نمی‌توانند همزمان با تقلا برای سرکوب مخالفت‌های فزاینده در داخل کشور که به دلیل مشکلات اقتصادی و محدودیت‌های اجتماعی ایحاد شده است، به شکل مستقیم وارد جنگ شوند. ایران از سال گذشته و به دنیال جان باختن مهسا امینی، زن جوان ایرانی در بازداشت پلیس، صحنه ناآرامی بوده و در تمام مدت حکومت ایران مخالفان را سرکوب کرده است.

مشکلات اقتصادی ناشی از تحریم‌های فلج‌کننده آمریکا و سوء مدیریت داخلی باعث شده بسیاری از ایرانیان سیاست چنددهه‌ای تأمین مالی نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی برای گسترش نفوذ منطقه‌ای را زیر سوال ببرند.

سال‌هاست که شعار «نه غزه، نه لبنان،‌ جانم فدای ایران» به تجمعات ضدحکومتی راه یافته و تکرار می‌شود و خشم و ناامیدی مردم از اختصاص منابع داخلی در این زمینه را برجسته می‌کند.

مقام سابق ایرانی به رویترز می‌گوید: «به دلیل موقعیت شکننده ایران، تعادل ظریفی که باید میان منافع منطقه‌ای و ثبات داخلی حفظ شود، برجسته‌تر شده است.»

خُسن آقا: بابا شما دیگه این رژیم رو خیلی زیاد از حد بزرگ می کنید! کدام جنگ نیابتی؟ اینها گروه‌های تروریستی هستند و در بهترین حالت می‌توانند چند ترور کور انجام بدهند! آنرا هم که امروز انجام می‌دهند پس هنر و ظرفیت جنگیدن دیگری ندارند که ارائه بدهند
دویچه‌وله: دو خبرنگار آسوشیتدپرس در غزه و بغداد شرح داده‌اند که چه گروه‌هایی در عراق، لبنان، غزه و یمن از سوی جمهوری اسلامی حمایت می‌شوند و واکنش آنها در صورت بروز جنگ میان آمریکا و ایران چه خواهد بود.

فیلیپ عیسی در بغداد و فارس اکرم در غزه دو گزارشگر خبرگزاری آسوشیتدپرس با معرفی گروه‌های شبه‌نظامی خاورمیانه که تحت حمایت جمهوری اسلامی هستند به بررسی واکنش احتمالی آنها در صورت بروز جنگ میان آمریکا و ایران پرداخته‌اند.

آنها در این گزارش شرح داده‌اند که جمهوری اسلامی در چهار دهه گذشته جای پای خود را در منطقه از لبنان تا سوریه، غزه، عراق و یمن باز کرده و شبکه‌ای از گرو‌ه‌های شبه‌نظامی را تحت نفوذ خود دارد.

خلاصه‌ای از فهرست آنها از این قرار است:

حزب‌الله در لبنان

حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله در چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ایران گفته بود اگر آمریکا جنگی علیه ایران آغاز کند تنها با این کشور طرف نخواهد بود. او تأکید کرده بود: «چون سرنوشت ما به جمهوری اسلامی وابسته است.»

حزب‌الله لبنان خود را بخشی از “محور مقاومت” می‌داند و به نوشته آسوشیتدپرس هزاران نیروی شبه‌نظامی شیعه دارد که جمهوری اسلامی ایران می‌تواند آنها برای مقابله با آمریکا بسیج و وارد نبرد مسلحانه کند.

حزب‌‌الله که در جریان جنگ داخلی لبنان در دهه ۸۰ میلادی توسط سپاه پاسداران ایران تأسیس شد حال موثرترین گروه شبه‌نظامی منطقه است که نفوذ ایران را تا مرزهای اسرائیل پیش برده است.

جفری فلتمن، دیپلمات ارشد آمریکایی در گزارشی برای موسسه بروکینگز حزب‌الله لبنان را موفق‌ترین مهره صادراتی ایران و “ابرازی چند منظوره” برای تهران می‌داند.

حزب‌الله لبنان سال ۱۹۸۲ میلادی پس از حمله اسرائیل به لبنان وارد جنگی چریکی با ارتش اسرائیل شد و ۱۸ سال بعد ارتش این کشور را از خاک لبنان بیرون راند. حزب‌الله سال ۲۰۰۶ جنگی سخت با اسرائیل را آغاز کرد که چندین ماه طول کشید.

این گروه شش سال گذشته در جنگ داخلی سوریه کنار اسد جنگیده و تجارب بسیاری کسب کرده است. اما حزب‌الله علی‌رغم لفاظی‌هایش علیه اسرائیل، دنبال جنگ با این کشور نیست و احتمال پیوستن آن به سایر تنش‌های منطقه‌ای هم اندک است. حزب‌الله صدها تن از نیروی خود را در جنگ داخلی سوریه از دست داده و بخشی قابل توجهی از نفوذ آن در میان مردم لبنان رنگ باخته است.

حوثی‌ها در یمن

شیعیان شورشی یمن که ساکن شمال این کشور هستند، سال ۲۰۱۴ صنعا، پایتخت یمن را تحت کنترل خود درآوردند. ائتلافی از کشورهای مسلمان و غربی به رهبری عربستان سعودی در پی نابودی حوثی‌ها و بازگرداندن دولت سرنگون شده یمن است. این ائتلاف به جنگ خانمان‌سوز یمن دامن زده و به جای پایان دادن به آن موجب قحطی و ویرانی این کشور شده است.

عربستان حوثی‌ها را بازوی نظامی ایران در یمن می‌داند و همراه کشورهای غربی و سازمان ملل متحد ایران را به حمایت نظامی از آنها متهم می‌کند. حوثی‌ها موشک‌های دوربرد در اختیار دارند و تا کنون بارها به اهدافی در خاک عربستان حمله کردند. آنها چند روز پیش مدعی شدند که با پهباد به تأسیسات نفتی عربستان حمله کردند.

شیعیان عراق

شبه‌نظامیان شیعه عراق را نیز ایران آموزش داده و از آنها حمایت مالی می‌کند. این گروه‌ها که پس از جنگ عراق با نیروهای آمریکایی مستقر در این کشور در نبرد بودند، شبه‌نظامیان “دولت اسلامی” را از خاک عراق بیرون راندند.

“کاتب حزب‌الله”، “عصائب اهل الحق” و “سازمان بدر” سه گروهی هستند که رابطه نزدیکی با قاسم سلیمانی فرمانده سپاه قدس دارند. این گروه‌ها بیش از ۱۴۰ هزار نیرو دارند که تحت فرمان نخست‌وزیر عراق هستند و از نظر سیاسی متحد ایران به شمار می‌رود.

آنها خواستار خروج نیروهای آمریکایی از خاک عراق هستند. حال دولت آمریکا بخشی از نیروهای مستقر در خاک عراق را به دلیل آنچه تهدیدهای ناروشن از سوی ایران عنوان شده از این کشور خارج کرده است.

شبه‌نظامیان غزه

ایران از شبه‌نظامیان فلسطینی ساکن غزه از جمله حماس که کنترل این منطقه را در دست دارد و جهاد اسلامی که گروه کوچکتری است، حمایت می‌کند.

رابطه حماس و جمهوری اسلامی سال ۲۰۱۱ میلادی پس از بهار عربی تیره شد و این گروه حمایت مالی چند میلیون‌ دلاری جمهوری اسلامی را از دست داد. حماس مشکلات مالی بسیاری دارد و ماه‌هاست که حقوق کارمندان خود را پرداخت نکرده است. گفته می‌شود که تهران همچنان از نظر نظامی از حماس حمایت می‌کند اما این گروه بخش قابلتوجهی از بودجه مورد نیاز خود را از قطر می‌گیرد. در نتیجه احتمال اینکه در صورت بروز جنگ کنار ایران بایستند اندک است.

جهاد اسلامی که گروهی متشکل از شبه‌نظامیان سنی است رابطه بهتری با تهران دارد اما این رابطه مانند رابطه سایر گروه‌هایی که نام برده شدند عمیق نیست.

بی‌بی‌سی: خبرگزاری رویترز گزارش کرده که ایران برای حمایت شورشیان حوثی، اقدام به ارسال سلاح‌های پیشرفته و اعزام مستشاران نظامی به یمن کرده است.

این خبرگزاری به نقل از منابع غربی و منطقه‌ای خود گزارش داده که این اقدام توازن قوا را بر هم خواهد زد.

در این گزارش از پهپاد ابابیل، موشک‌های دوربرد و موشک ضد تانک کورنت به عنوان سلاح‌هایی نام برده شده که ایران به یمن فرستاده. همچنین آمده که ایران، شیعیان عرب و افغان را به عنوان مستشار برای آموزش نظامی شورشیان حوثی به یمن اعزام کرده است.

رویترز از یک مقام ارشد ایرانی که نامش را فاش نکرده نقل می‌کند که قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس، ماه پیش با فرماندهان ارشد سپاه پاسداران در تهران دیدار و راه‌های “تقویت” شورشیان شیعه حوثی را بررسی کرده است: “در این جلسه، آنها تصمیم گرفتند که کمک‌های خود شامل، آموزش، سلاح و حمایت مالی را افزایش دهند.”

“یمن جایی است که جنگ نیابتی واقعی در آن در جریان است و پیروزی در این جنگ به تعریف جدید توازن قوا در خاورمیانه کمک می‌کند.”

بحران داخلی یمن از دو سال پیش آغاز شده، زمانی که شورشیان حوثی حکومت عبدربه منصور هادی را سرنگون کرده و کنترل صنعا پایتخت را به عهده گرفتند.

عربستان در حمایت از دولت سابق یمن ائتلافی را شکل داد و با شورشیان حوثی وارد جنگ شد. عربستان همواره ایران را متهم کرده که به شورشیان حوثی کمک تسلیحاتی می‌کند، اما ایران می گوید که حمایتش از حوثی ها معنوی و سیاسی است.

اکنون بخش‌های جنوبی و شرقی یمن در کنترل نیروهای دولتی است و شمال غرب و پایتخت که پر جمعیت‌تر هستند در اختیار شورشیان حوثی است.

رویترز تحلیل می‌کند که افزایش حمایت از شورشیان حوثی می‌تواند به این معنا باشد که نفوذ تندروها در سیاست‌های تهران افزایش یافته است.

به این ترتیب ایران می‌خواهد در واکنش به سیاست سختگیرانه‌ای که دونالد ترامپ رییس جمهور آمریکا در قبال ایران در پیش گرفته پیش دستی کند.

سرلشگر احمد عاصری، سخنگوی ائتلاف عربستان در نبرد با شورشیان حوثی به رویترز گفت: “در این که ایرانی‌ها از راه‌های مختلف اسلحه به منطقه قاچاق می‌کنند اطلاعات و شواهد کم نیست.”

“ما در یمن موشک ضد تانک کورنت می‌بینیم که نه جزء سلاح‌های ارتش یمن بوده نه شورشیان حوثی پیشتر این موشک را در اختیار داشتند.”

اما رهبر شورشیان حوثی تکذیب کرده که ایران به یمن اسلحه قاچاق می‌کند و این ادعا را تلاش عربستان می‌داند که بر شکست خود در جنگ با شورشیان حوثی سرپوش بگذارد.

جنگ داخلی یمن تاکنون به کشته شدن ده هزار نفر انجامیده، بسیاری را آواره کرده و جمعیت کثیری را در معرض قحطی قرار داده است.

رویترز همچنین از یک مقام سابق امنیتی ایران که نامش را فاش نکرده نقل می کند که تندورها در تهران تصمیم گرفته اند شورشیان حوثی را تقویت کنند “تا موقعیت خود را در منطقه محکمتر کنند.”

“برنامه آنها تشکیل یک گروه شبه نظامی مشابه حزب الله در یمن است. برای مقابله با سیاست های خصمانه ریاض، ایران باید از تمام حربه های خود استفاده کند.”

در گزاش رویترز به این اشاره شده که ۲۷۰۰ کیلومتر مرز ساحلی یمن امکان جلوگیری از قاچاق اسلحه را تقریبا ناممکن کرده است. در این گزارش همچنین به استفاده شورشیان حوثی از پهپاد ابابیل ایران هم اشاره شده است.

پس از حمله آمریکا و بریتانیا به عراق و سرنگون کردن صدام حسین، ایران و عربستان هر دو سعی کردند خلا قدرت موجود را پر کنند و رقابت دو کشور بتدریج باعث تیره شدن روابطشان شد که پیش از آن چند سالی در آرامش بود.

هر دو کشور دیگری را به جنگ نیابتی و دامن زدن به تنش های فرقه‌ای متهم کردند. با کشیده شدن دامنه جنگ به سوریه این وضعیت تشدید شد، ایران به حمایت و پشتیبانی از دولت بشار اسد پرداخت و عربستان هم متهم شد که به گروه‌های مخالف دولت سوریه کمک می‌کند.

از ابتدای سال ۱۳۹۴ و شعله‌ور شدن آتش جنگ داخلی در یمن، روابط دو کشور وارد وضعیت وخیمتری شد، عربستان ائتلافی را شکل داد و به کمک دولت یمن رفت و ایران را متهم کرد که به شورشیان حوثی کمک می‌کند.

مهرماه ۱۳۹۴ مرگ بیش از ۴۰۰ ایرانی هنگام اجرای مناسک حج در منا تنش را بیشتر کرد و سه ماه بعد اعدام شیخ نمر روحانی شیعه در عربستان و در پی آن حمله عده‌ای به سفارت عربستان سعودی در تهران و کنسولگری این کشور در مشهد، باعث قطع کامل روابط دیپلماتیک دو کشور شد که تاکنون ادامه دارد و در چند ماه اخیر به جنگ لفظی شدیدی کشیده شده است.