اخبار

بی‌بی‌سی: در نخستین ساعات پس از حمله موشکی به مرکز درمانی سوروکا در شهر بئرشبع اسرائیل، پخش گزارش‌های زنده از محل حادثه، در رسانه‌های بین‌المللی مانند سی‌ان‌ان، بی‌بی‌سی، اسکای‌نیوز و نیویورک‌تایمز آغاز شد. خبرنگاران خارجی به سرعت به محل برده شده، از سوی مقامات توجیه شدند و دسترسی کامل به تصاویر و اطلاعات پیدا کردند. دوربین‌ها روشن بود، خبرنگاران پرسش می‌کردند و جهان نظاره‌گر بود.

در نقطه مقابل، سه روز پیش از آن، بیمارستان فارابی در کرمانشاه ایران هدف حمله‌ای مشابه قرار گرفت. اما این حادثه در رسانه‌های بین‌المللی تقریبا هیچ پوششی نداشت و بسیاری از مخاطبان جهانی از وقوع چنین رویدادی بی‌خبر ماندند.

این تفاوت چشمگیر تنها حاصل «جهت‌گیری رسانه‌ها» نیست، بلکه بازتابی از شکاف عمیق در دسترسی، شفافیت و استراتژی رسانه‌ای دولت‌ها در مواجهه با بحران‌هایی است که موضع‌گیری جامعه بین‌المللی در آن ‌اهمیت دارد.

اسرائیل سازوکار رسانه‌ای دقیقی دارد. هنگام وقوع حمله یا حادثه‌ای مهم، به ویژه اگر غیرنظامیان را تحت تاثیر قرار دهد، خبرنگاران خارجی که اغلب در تل‌آویو یا بیت‌المقدس مستقرند، با تشخیص مقام‌های امنیتی بلافاصله با خودروهای نظامی به محل اعزام می‌شوند، با مقامات مصاحبه می‌کنند، آزادانه فیلم‌برداری می‌کنند و به گزارش زنده می‌پردازند. در واقع آنچه رسانه‌ها نیاز دارند، در اختیارشان گذاشته می‌شود.

در ایران اما وضعیت به گونه‌ای دیگر است. خبرنگاران رسانه‌های بین‌المللی مانند بی‌بی‌سی جهانی و بسیاری از رسانه‌های دیگر اجازه حضور در ایران را ندارند و خبرنگاران داخلی هم زیر بار سانسور سنگین و نظارت شدید فعالیت می‌کنند.

در ماجرای کرمانشاه، نخستین تصاویر منتشرشده، تنها چند عکس تیره و تار با کیفیت پایین بود که با تلفن‌های همراه ثبت شده بود. نه نشست خبری‌ برگزار شد، نه تصویری باکیفیت در اختیار رسانه‌ها قرار گرفت و نه روایتی رسمی و دقیق از میزان آسیب به بیمارستان و بیماران ارائه شد.

تصویر باکیفیت، برگ برنده در رسانه‌ها

موضوع به نبود خبرنگار ختم نمی‌شود. در اسرائیل، دوربین‌های زنده، پهپادها و تصاویر ماهواره‌ای – اگر شامل ممنوعیت امنیتی نشود – تقریبا در تمام لحظات در دسترس رسانه‌ها هستند. تصویر ویدیویی، ستون فقرات محتوای تلویزیونی است. مخاطبان می‌توانند در هر لحظه چشم‌اندازی زنده از آسمان تل‌آویو را در تلویزیون ببینند.

در مقابل، آنچه از ایران مخابره می‌شود اغلب مجموعه‌ای از ویدیوهای لرزان و کوتاه است که شهروندان با اینترنت ناپایدار در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کنند یا عکس‌هایی غیرحرفه‌ای و تار که با گوشی‌های تلفن همراه گرفته شده است. در مورد بیمارستان فارابی همان سه چهار عکس‌ تیره و تار که در رسانه‌های ایران منتشر شده بودند، هنگام نگارش این گزارش به دلیل محدودیت‌های اعمال شده بر اینترنت باز نمی‌شود.

خلاء اطلاع‌رسانی رسمی

نکته مهم دیگر، انتشار اطلاعات رسمی است. پس از آسیب دیدن بیمارستان بئرشبع در حمله موشکی ایران در روز ۱۹ ژوئن، مقام‌های اسرائیلی بلافاصله آمار مجروحان و اطلاعات تکمیلی درباره نوع حمله را منتشر کردند. در مقابل ایران، اولین آمار رسمی کشته‌ها را در روز سوم حملات اسرائیل اعلام کرد. این آمار نه تفکیک‌شده بود، نه موقعیت زمانی و مکانی داشت. حادثه بیمارستان کرمانشاه در روز ۱۶ ژوئن نیز از این قاعده مستثنا نبود.

در خلأ اطلاع‌رسانی رسمی، تنها چیزی که باقی مانده، روایت‌های شخصی‌ است؛ خانواده‌هایی که تصاویر فرزندان، زنان و غیرنظامیان کشته‌شده را در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کنند و سعی دارند صدایشان را در سکوتی که دولت اعمال کرده به گوش دیگران برسانند.

در حال حاضر اینترنت در ایران تقریبا قطع است. بسیاری از سایت‌های دولتی یا رسانه‌های نیمه‌رسمی از خارج کشور به سختی باز می‌شوند، تصاویر و ویدیوها بارگذاری نمی‌شوند، و برخی از آن‌ها اصلا در دسترس نیستند. این وضعیت کار خبرنگاران خارج از ایران را هم برای راستی‌آزمایی روایت‌های رسمی با مشکل مواجه کرده است.

مجموعه این عوامل باعث شده تا جهان ــ حتی در مواردی که روایت انسانی به سود ایران است ــ تصویری شفاف از آنچه در داخل کشور می‌گذرد نداشته باشد.

حکومت ایران با محدود کردن رسانه‌ها و بستن راه‌های اطلاع‌رسانی قصد داشته به نفع خود عمل کند، اما در شرایط بحرانی فعلی این استراتژی در انتقال روایت‌های انسانی به افکار عمومی جهان ناکام مانده و عملا به زیان جمهوری اسلامی تمام شده است.

در جهانی که روایت‌ها بیش از واقعیت‌ها قدرت دارند، رهبران ایران با سرکوب رسانه‌های مستقل و بستن دسترسی خبرنگاران خارجی، سکوت را انتخاب کرده‌اند؛ آن هم در جنگی که رسانه‌ها به اندازه موشک‌ها اثرگذارند. و این سکوت، برای آنها پرهزینه‌تر از آن چیزی است که شاید انتظار آن را داشتند.

خودنویس: بخش فارسی سرویس جهانی غول رسانه‌ای بی‌بی‌سی به گفته آقای هاشمی حرفه‌ای عمل می‌کند. قسمتی از سخنان آقای رفسنجانی در کتاب صراحت‌نامه:
«در مورد شبکه بی‌بی‌سی فارسی صحبت می‌کنید؟

– هم عربی و هم فارسی. اینها حرفه‌ای عمل می‌کنند. خبرنگاران و گوینده‌های ورزیده‌ای دارند و از لحاظ جامعه‌شناسی و روابط عمومی مطلعند. در خیلی از جاها خبرنگار دارند و با سیاستی که خودشان دارند، خبرها را انتخاب می‌کنند و به خورد مردم می‌دهند، یعنی از لحن و شیوه‌هایی که تجربه شده استفاده می‌کنند. حرف‌ها را فشرده می‌زنند و سعی می‌‌کنند موذیانه اهداف خود را القا کنند.»
سخنان آقای رفسنجانی بسیار دقیق و متین است و فقط باید نکته‌ای بدان اضافه شود. این نکته ظریف که مخاطبان رسانه‌ای به صورت عام با وجود این‌همه گوشی‌های هوشمند، تبلت ها و فناوری ارتباطات دیگر آن موجودات زبان بسته و یک سویه سال‌های پیش نیستند.
پدران و مادران ما بارها گفته‌های آقای رفسنجانی در مورد بی‌بی‌سی فارسی را تجربه کرده‌اند، تجربه‌ای که از آقای خمینی در روزگاران بی‌رسانه اسطوره‌ای ساخت.

بی‌بی‌سی به راستی حرفه‌ای کار می‌کند و ما به عنوان مخاطب نیز به‌راستی هوشمند! یکی از زرنگی‌های بی‌بی‌سی فارسی، ایجاد دنبالک‌هایی در صفحه اصلی است به نام «ناظران می‌گویند…»

[چنین به‌نظر می‌رسد] حرف دل بی‌بی‌سی فارسی را در این صفحات راحت‌تر و با پیچیدگی کمتری میتوان به خوبی فهمید. از یک سو بی‌بی‌سی فارسی با این عنوان که این مطالب فقط بیان دیدگاه نویسندگان آن است از مسولیت محتوای آن شانه خالی می‌کند و از سویی دیگر پیچ این صفحات و کلید ورود مطالب بدانجا در دست آقای صبا و همفکران محترم است.

یادداشت اخیر زیر نام واپسین تصمیم؛ هاشمی کیش و مات می کند؟ و ساختن اسطوره از آقای هاشمی را نیز به همین چشم باید نگریست، ساختن و پردازش اسطوره‌های اصلاح‌طلب!

در قسمت هایی از این یادداشت می‌خوانیم:

«علیرغم دستیابی به اهداف مذکور، پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری اما نه پایان ماموریت او که تنها نخستین گامش خواهد بود در ایجاد تغییرات بنیادین در نظام.»

زهی خیال باطل که ما سخت گمراه بودیم! سخنان معمار و مغز متفکر انقلاب اسلامی، اکبر رهبرساز و سردار سازندگی را که حفظ نظام را غایت هدف خویش می‌داند، در همه این سال‌ها اشتباه برداشت کردیم.
اما نکته‌ای متناقض در این مقاله به چشم می‌آید و آن اینکه آقای هاشمی که در این مقاله به درستی ملایی چموش و زیرک ترسیم شده است و حتما هم اینگونه است، نظامی را طراحی و اجرا کرده است و حال میخواهد آنرا ویران یا بازسازی کند؟!
اینجاست که باید گفت آدم خردمند که این نمی‌کند، آنهم در فاصله ده سال بعد از طراحی و ساخت یک نظام! اگر هاشمی زیرک است می‌دانسته چه می‌ساخته و اگر زیرک نیست که اصل مقاله منتشر شده در آیت الله بی‌بی‌سی فارسی از بیخ و بن غلط است.
به نظر می‌رسد با زیاد شدن دست در رسانه‌ها و رشد بی‌نظیر رسانه‌های دولتی کمتر وابسته‌ و هم‌تراز از لحاظ اعتبار نظیر بخش فارسی صدای آلمان و فرانسه، بی‌بی‌سی راه دشواری در جذب و یا نگاه داشتن مخاطبان خود با توجه به سازوکار «اصلاحات‌دوستی» خود خواهد داشت.

—–

مطالب بلاگستان و کلیه مطالب رسیده از اعضا، معرف دیدگاه شخصی نویسندگان است نه سایت خودنویس