اخبار

ارونیوز: در جریان اعتراضات جنبش سبز در سال ۱۳۸۸، گروهی از معترضان به نتیجه انتخابات آن سال که به پیروزی محمود احمدی‌نژاد انجامید، مقابل سفارت روسیه در تهران رفتند و شعار «سفارت روسیه، لانه‌ جاسوسیه» سر دادند.

طرفداران میرحسین موسوی و مهدی کروبی، در آن سال، معتقد بودند که نفوذ مسکو در ایران به حدی بالا گرفته که در روندهای سیاست داخلی ایران به شکلی آشکار و در جهت منافع ملی خود دخالت می‌کند. در طول این سالها، افرادی از درون حاکمیت هم از اقدامات کرملین برای تغییر معادلات سیاسی ایران سخن گفته‌اند. شاید مهم‌ترین آنها، جواد ظریف، وزیر خارجه وقت دولت روحانی باشد که یک فایل صوتی که در اردیبهشت ۱۴۰۰ منتشر شد، به صراحت از کارشکنی‌های روسیه در جریان روندهای مختلف سیاست داخلی و خارجی ایران انتقاد کرده بود.

با این حال، در طول این سال‌ها، روابط میان تهران و مسکو، صرف‌نظر از دولت حاکم در ایران، نزدیک‌تر شده است. ابراهیم رئيسی، رئيس‌جمهوری پیشین تلاش‌های زیادی برای این کار انجام داد و در زمان حضور او در قدرت، همکاری‌های نظامی ایران و روسیه اوج گرفت. با وجود انکار مقام‌های ایران، تهران به یکی از تأمین‌کنندگان اصلی پهپادهای روسی در جنگ با اوکراین تبدیل شد. سیاستی که تحریم‌های بیشتری را به ایران تحمیل کرد. پس از آن در دولت مسعود پزشکیان، تهران و مسکو یک توافقنامه جامع همکاری با یکدیگر امضا کردند که طرفین می‌گویند باعث نزدیکی بیشتر مناسبات میان جمهوری اسلامی و فدراسیون روسیه خواهد شد.

روسیه، ایران را چگونه می‌بیند؟
اما رویکرد کلی روسیه در قبال ایران چگونه است؟ آیا مسکو به ایران را متحد خود می‌داند یا یک شریک در مواردی خاص؟ یولیا رکنی‌فرد، استاد دانشکده حقوق و حکمرانی در دانشگاه تیلر مالزی در این خصوص به یورونیوز می‌گوید: «مسکو با امضای توافقنامه مشارکت راهبردی جامع در ژانویه امسال، رسماً تأیید کرد که ایران را یک شریک راهبردی می‌داند. در سال‌های اخیر، همواره بحث بوده که کدام جنبه از این رابطه، آن را به سطح راهبردی می‌رساند. نمی‌توان بر اساس میزان تجارت دوجانبه که تا پایان سال ۲۰۲۴ کمتر از چهار میلیارد دلار بوده به این نتیجه رسید، بنابراین، تنها همکاری‌های امنیتی و نظامی می‌تواند این ادعا را توجیه کند.»

مسکو با امضای توافقنامه مشارکت راهبردی جامع در ژانویه امسال، رسماً تأیید کرد که ایران را یک شریک راهبردی می‌داند. نمی‌توان بر اساس میزان تجارت دوجانبه که تا پایان سال ۲۰۲۴ کمتر از چهار میلیارد دلار بوده به این نتیجه رسید، بنابراین، تنها همکاری‌های امنیتی و نظامی می‌تواند این ادعا را توجیه کند
یولیا رکنی‌فرد
استاد دانشگاه تیلر مالزی
این متخصص اهل روسیه که سالهاست روابط تهران و مسکو را مورد تحلیل قرار می‌دهد، در ادامه می‌گوید: «در شرایط جدید پس از فوریه ۲۰۲۲، روسیه احساس نزدیکی بیشتری به ایران داشته، نه‌تنها در تعاملاتش در خاورمیانه، بلکه در یک بستر گسترده‌تر بین‌المللی، جایی که اعضای مهم جنوب جهانی در برابر فشارها و موعظه‌های غرب، که آن را نوعی استعمار نوین می‌دانند، ایستادگی می‌کنند. چیزی که ما در مواضع مسکو و تهران هم آن‌را شنیده‌ایم.»

با این حال، برخی هم معتقدند که روسیه، از سر اجبار و پس از اتفاقاتی که در اوکراین رخ داد، مجبور شده بیشتر به سمت ایران سوق پیدا کند. نیکیتا اسمگین، کارشناس بخش روسی موسسه کارنگی در این خصوص به یورونیوز می‌گوید: «فکر می‌کنم به طور کلی مسکو ایران را به‌عنوان یک شریک استراتژیک ناخوشایند می‌بیند. در واقع، مسکو نه به اهداف ایران در منطقه و فراتر از آن علاقه‌ای دارد و نه آن‌را به طور کامل درک می‌کند. اما روند گام‌به‌گامِ بدتر شدن روابط با غرب، روسیه را به سمت ایران سوق داده است و اکنون مسکو ایران را به عنوان «یک شریک منطقی» می‌بیند.»

روند گام‌به‌گامِ بدتر شدن روابط با غرب، روسیه را به سمت تهران سوق داده است و اکنون مسکو ایران را به عنوان «یک شریک منطقی» می‌بیند
نیکیتا اسمگین
کارشناس بخش روسی موسسه کارنگی
اسمگین در ادامه می‌افزاید: «با این حال، همکاری با ایران برای روس‌ها بسیار دشوار است. دیپلمات‌های روسی همیشه می‌گویند که کار کردن با طرف ایرانی بسیار سخت است و تجار روسی نیز همین نظر را دارند، اما در عین حال همه آن‌ها ایران را شریکی می‌بینند که گریز از آن ممکن نیست. از دیدگاه روسیه، نوعی اجبار و سرنوشت در این روابط وجود دارد.»

مسکو، ایران را به ترامپ می‌فروشد؟
این روند اما در حالی اتفاق افتاده، که تحولی قابل توجه در ایالات متحده رخ داده است؛ پس از چندین سال اعمال فشار غرب علیه روسیه، دونالد ترامپ، رویکردی کاملا متفاوت را نسبت به جو بایدن در قبال روسیه در پیش گرفته است. او در مقابل دوربین‌های تلویزیونی، ولودمیر زلنسکی را تحقیر کرده و می‌گوید باید توافق آتش‌بس با روسیه را بپذیرد؛ رئيس جمهور آمریکا همچنین خیلی زود با پوتین تلفنی گفتگو و از لزوم بهبود مناسبات دو طرف سخن گفت.

اما مجموعه این تحولات چه معنایی برای جمهوری اسلامی خواهد داشت؟ در ایران برخی نگرانند که مسکو در ازای نزدیک شدن به واشینگتن تصمیم بگیرد، ایران را به عنوان مهره معامله خود روی میز بگذارد.

روسیه به طور سنتی همواره تلاش کرده از کارت ایران برای تنظیم روابط خود با غرب استفاده کند، اما به دلیل از بین رفتن یکپارچگی در غرب و اختلافاتی که بین اروپا و ایالات متحده رخ داده، این بار روسیه با فضای پیچیده‌تری برای استفاده از ایران در مسیر بازتنظیم روابط خود با اروپا و ایالات متحده رو به رو است
حمیدرضا عزیزی
متخصص سیاست خارجی ایران
حمیدرضا عزیزی، کارشناس مسائل بین‌الملل و متخصص روابط ایران و روسیه از شهر برلین آلمان در این خصوص به یورونیوز می‌گوید: «یک فاکتور بنیادینی که بر ماهیت نقش‌آفرینی روسیه و همچنین احتمال دستیابی به یک توافق در زمینه برنامه هسته‌ای ایران اثر می‌گذارد، تفاوتی است که جهان غرب با زمان حصول برجام و حتی یک یا دو سال اخیر داشته است؛ دیگر مانند گذشته مجموعه غرب، یکپارچه نیستند و با توجه به اختلافات جدی که بعد از روی کار آمدن دونالد ترامپ، میان اروپا و آمریکا پیش آمده، انتظار این است که طرفین در بلندمدت از یکدیگر فاصله بگیرند.»

آقای عزیزی در ادامه می‌گوید: «در این تردیدی وجود ندارد که روسیه به طور سنتی همواره تلاش کرده از کارت ایران برای تنظیم روابط خود با غرب استفاده کند، اما به دلیل همان عدم یکپارچگی در غرب که به آن اشاره کردم، این بار روسیه با فضا پیچیده‌تری برای این تنظیم رو به رو است. مسکو هرچند ممکن است به ترامپ وعده داده باشد که به ایران فشار بیاورد، یا متقاعد کند که به توافق مد نظر کاخ سفید دست یابد اما از سوی دیگر به دلیل اینکه با توجه به مجموعه تنش‌ها بین روسیه و اروپا که به نظر هم می‌رسد در آینده معنادار ادامه هم خواهد داشت، مسکو از نظر منطقی نمی‌تواند کارت ایران را به صورت کامل روی میز بگذارد چرا که ممکن است در آینده در بحث تقابل با اروپا به آن نیاز داشته باشد.»
با توجه به مجموعه تنش‌ها بین روسیه و اروپا که به نظر هم می‌رسد در آینده مشخص ادامه هم خواهد داشت، مسکو از نظر منطقی نمی‌تواند کارت ایران را به صورت کامل روی میز بگذارد چرا که ممکن است در آینده در بحث تقابل با اروپا به آن نیاز داشته باشد.
حمیدرضا عزیزی
کارشناس روابط بین‌الملل
یولیا رکنی‌فرد در این خصوص اعتقاد دارد که حتی ممکن است روسیه تلاش کند که خساراتی که ایران بعد از حملات اسرائيل متحمل شده را جبران نماید. او در این رابطه به یورونیوز می‌گوید: «نباید به صورت افراطی قضاوت و تصر کرد که مسکو حتما تهران را قربانی می‌کند. شاید روسیه دوباره نقش میانجی را برای تشویق ایران به مذاکرات ایفا کند. همچنین این احتمال وجود دارد که روسیه به ایران در تقویت توان دفاعی‌اش کمک کند، به‌ویژه پس از خساراتی که در حملات اسرائیل در سال ۲۰۲۴ متحمل شد. مانند تحویل سامانه دفاعی اس-۴۰۰ و جنگنده‌های سوخو-۳۵.»

حمایت روسیه از حمله نظامی اسرائيل و آمریکا به ایران؟
با نزدیک شدن به پایان زمان فعال کردن مکانیسم ماشه، برخی از افزایش احتمال حمله نظامی اسرائيل و آمریکا به تاسیسات هسته‌ای ایران سخن می‌گویند. اتفاقی که با توجه به نزدیکی میان مسکو و واشینگتن، می‌تواند برای ایران خطرناک‌تر هم بشود.

نیکیتا اسمگین با اشاره به اینکه روسیه هرگز موافق دستیابی ایران به بمب هسته‌ای نیست، در این خصوص می‌گوید: «روسیه نمی‌خواهد ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند. بنابراین، اگر ایران به‌طور جدی در این مسیر حرکت کند، حتی یک حمله‌ی هوایی اسرائیل نیز ممکن است از دید روسیه به‌عنوان واکنشی مثبت تلقی شود. در این زمینه، حتی می‌توان انتظار داشت که روسیه به شکلی پنهانی از چنین اقدامی حمایت کند؛ یعنی در ظاهر آن را محکوم اما در عمل از آن حمایت کند.»

روسیه نمی‌خواهد ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند. بنابراین، اگر ایران به‌طور جدی در این مسیر حرکت کند، حتی یک حمله‌ی هوایی اسرائیل نیز ممکن است از دید روسیه به‌عنوان واکنشی مثبت تلقی شود. در این زمینه، حتی می‌توان انتظار داشت که روسیه به شکلی پنهانی از چنین اقدامی حمایت کند؛ یعنی در ظاهر آن را محکوم اما در عمل از آن حمایت کند
نیکیتا اسمگین
کارشناس روابط ایران و روسیه
اما یولیا رکنی‌فرد معتقد است به سادگی نمی‌توان از حمایت احتمالی روسیه از چنین حمله نظامی سخن گفت. او در این رابطه به یورونیوز می‌گوید: «ماده سوم توافقنامه مشارکت راهبردی جامع تصریح می‌کند که طرفین نباید در صورت حمله به یکی از آن‌ها، از متجاوز حمایت کنند. اگرچه این ماده به معنای تعهد دفاع جمعی نیست—مانند آنچه در ناتو وجود دارد که حمله به یکی، مستلزم حمایت نظامی دیگری باشد—اما اگر تعاملات با یک کشور متجاوز، حتی به‌طور غیرمستقیم، منجر به تجاوز شود، ایران آن را نقض این ماده تلقی کرده و ممکن است توافق را بی‌اعتبار بداند.»

ماده سوم توافقنامه مشارکت راهبردی جامع تصریح می‌کند که طرفین نباید در صورت حمله به یکی از آن‌ها، از متجاوز حمایت کنند. اگرچه این ماده به معنای تعهد دفاع جمعی مانند آنچه در ناتو وجود دارد، نیست، اما اگر تعاملات با یک کشور متجاوز، حتی به‌طور غیرمستقیم، منجر به تجاوز شود، ایران آن را نقض این ماده تلقی کرده و ممکن است توافق را بی‌اعتبار بداند.
یولیا رکنی‌فرد
متخصص روابط ایران و روسیه
او در ادامه می‌افزاید: «در حال حاضر، ایران تحت فشار است تا برای رسیدن به یک توافق جامع‌تر در مورد برنامه هسته‌ای و موشکی خود و همچنین حمایت از گروه‌های شبه‌نظامی منطقه، وارد مذاکره شود. در این میان، این برداشت نیز وجود دارد که در صورت عدم همکاری، احتمال دارد اسرائیل (به‌ویژه علیه تأسیسات هسته‌ای) حمله کند. عامل دیگری که باید در نظر داشت، تمایل ترامپ به حل‌وفصل یا دست‌کم متوقف کردن بحران‌های جاری و درگیری‌های نظامی است که بودجه آمریکا را تحت فشار قرار داده‌اند. او ممکن است بخواهد بخشی از مسئولیت مدیریت خاورمیانه را به دیگران، از جمله روسیه، واگذار کند.»

با این حال دست‌کم فعلا تمایلی از سوی مقام‌های ایرانی برای گفتگوی مستقیم با روسیه دیده نمی‌شود و زمان برای انقضای برجام و امکان فعال‌کردن مکانیسم ماشه در حال اتمام است. اتفاقی که از آن طرف ممکن است اسرائيل را بیش از قبل برای انجام چنین حمله‌ای وسوسه کند. مخصوصا اگر ترامپ از امکان حصول توافق با ایران ناامید شود و دیگر با انجام حمله اسرائيل به تاسیسات هسته‌ای ایران مخالفتی نداشته باشد.
در آن صورت مشخص نیست رویکرد روسیه در قبال چنین اتفاقی چگونه خواهد بود، آیا آنطور که برخی امیدوارند، پیش از رسیدن به آن نقطه، تلاش خواهد کرد تهران و واشینگتن را به یکدیگر نزدیک کنند، یا آنطور که گروهی از تحلیلگران با توجه به سابقه سیاست‌های روسیه در قبال ایران سراغ دارند، مسکو کنار خواهد نشست و تنها با انتشار بیانیه‌های سیاسی چنین حمله‌ای را محکوم خواهد کرد.

رادیوفرانسه: بشیر بی آزار که رسماً از مسئولان ارشد صدا و سیمای جمهوری اسلامی است، از نظر وزارت کشور فرانسه عامل نفوذی سرویس های اطلاعاتی جمهوری اسلامی در فرانسه بوده که مهمترین وظیفه‌شان شناسایی و تجسس در زندگی ایرانیان مقیم این کشور است. به گفتۀ جراید فرانسه همزمانی دستگیری بشیر بی‌آزار توسط پلیس امنیتی این کشور در سوم ژوئن گذشته و آزادی گروگان فرانسوی، لویی آرنو، توسط حکومت تهران در دوازدهم ژوئن گذشته تصادفی به نظر نمی‌رسد.

پس از قریب دو سال اسارت در زندان اوین، پنجشنبه سیزدهم ژوئن، لوئی آرنو، شهروند سی و شش سالۀ فرانسوی آزاد شد و هواپیمای حامل وی در فرودگاه بورژه در حومۀ پاریس به زمین نشست. آزادی گروگان فرانسوی در اوج مناسبات تنش‌آلود تهران و پاریس صورت گرفت. به همین خاطر اغلب روزنامه‌ها و جراید فرانسه آزادی لویی آرنو را شگفت‌انگیز خوانده و جملگی پرسیده‌اند : حکومت ایران در ازای آزادی گروگان فرانسوی چه امتیازی از دولت فرانسه گرفته است؟

این سئوالی است که برونو مالبرونو گزارشگر ارشد روزنامۀ فیگارو مطرح کرده و گفته است : هر چند فرانسه هر گونه معاملۀ منتهی به آزادی گروگان فرانسوی را انکار کرده، اما، همگان خوب می دانند که حکومت ایران بدون دریافت امتیاز هیچ گروگانی را آزاد نکرده و نمی‌کند و آنچه قرائن گواهی می‌دهند این است که دولت فرانسه در ازای این آزادی چیزی یا وعده‌ای به حکومت ایران داده است.

هفته‌نامۀ فرانسوی لوپوئن در مطلب مفصلی در پاسخ به همین پرسش به دستگیری بشیر بی‌آزار توسط پلیس امنیتی فرانسه اشاره کرده است. بشیر بی‌آزار رسماً از مسئولان ارشد صدا و سیمای جمهوری اسلامی است. او پیشتر در لندن زندگی می کرده و در آنجا دبیر انجمن اسلامی دانشجویان بوده که مستقیماً از سوی حکومت تهران هدایت می شود.

هفته نامۀ لوپوئن می‌افزاید که اهمیت دستگیری بشیر بی‌آزار به حدی بود که شماری از مسئولان ارشد جمهوری اسلامی در اعتراض به این دستگیری موضع علنی گرفتند. علی باقری کنی، سرپرست وزارت امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران، از سفیر این کشور در پاریس، محمد امینی‌نژاد، خواست که تمام تلاش‌های خود را برای آزادی فوری بشیر بی‌آزار انجام دهد، در حالی که کاظم قریب‌آبادی، معاون امور بین‌الملل قوۀ قضائیه ایران، دستگیری بشیر بی‌آزار را از سوی دولت فرانسه شرم آور و ناقض حقوق بشر خواند.

با این حال، هفته نامۀ “لوپوئن” یادآوری می کند که بشیر بی‌آزار که با سفارت جمهوری اسلامی در پاریس مرتبط بوده، تحت نظر دستگاه های امنیتی فرانسه بوده و علت دستگیری او تهدید علیه امنیت ملی فرانسه اعلام شده است. به نوشتۀ “لوپوئن” بشیر بی‌آزار عامل نفوذی دستگاه های اطلاعاتی ایران بوده که توسط پلیس فرانسه جهت اخراج از این کشور دستگیر شد.

لوپوئن می افزاید که آزادی گروگان فرانسوی لویی آرنو در عین حال با تجسس پلیس فرانسه در ساختمان “سیمای آزادی” وابسته به سازمان مجاهدین در حومۀ پاریس نیز همزمان بوده است.  لوپوئن افزوده است که مسئلۀ سازمان مجاهدین موضوعی است که مقامات جمهوری اسلامی ایران در گفتگوهای خود با دولت فرانسه دائماً پیش می‌کشند.

روزنامۀ لوموند در مطلبی جداگانه با اشاره به دستگیری بشیر بی‌آزار توسط پلیس فرانسه یادآوری کرده است که نامبرده از نظر دستگاه‌های امنیتی این کشور “عامل نفوذی ایران در پیوند با سرویس های اطلاعاتی جمهوری اسلامی ایران بوده” و وزارت کشور فرانسه به این نکته در برگۀ دستگیری و اخراج وی از این کشور صریحاً اشاره کرده است. لوموند با استناد به منابع آگاه، نوشته است که فعالیت‌های سرویس های اطلاعاتی ایران در فرانسه بیش از پیش ملموس شده‌اند و هدف اصلی این فعالیت‌ها تعقیب و مراقبت ایرانیان ساکن فرانسه است.

لوموند افزوده است که رژیم اسلامی ایران که در داخل با مشکلات بزرگی روبرو است اینک به سرکوب فراملی مخالفان خود در خارج از کشور روی آورده است. به نوشتۀ لوموند از نظر تهران هر گونه ابراز مخالفتی تحت هر شکلی به عنوان حمله‌ای علیه رژیم ایران محسوب می شود. لوموند افزوده است که این چرخش در سیاست سرکوب رژیم ایران در نوامبر سال گذشته از خلال تلاش برای به قتل رساندن سیاستمدار اسپانیایی، “آله‌جو ویدال-کوآدراس”، در مادرید نیز نمایان شد، زیرا نامبرده وکیل مخالفان حکومت ایران است.

لوموند یادآوری کرده است که همچنان سه فرانسوی دیگر از جمله سسیل کولر و همسرش، ژاک پاری، در ایران زندانی و گروگان دولت این کشور هستند.   

رادیوفردا: دولت دونالد ترامپ در شش ماه اول آغاز کارش این سیاست را در پيش گرفت که شاید با تغییر مواضع روسیه بتواند حمایت آن کشور ازاعمال فشار بر ایران را جلب کند. اما این ایده به مرور زمان تحلیل رفت و تحت تأثیر تداوم همکاری‌های استراتژیک مسکو و تهران و در عین حال همکاری‌های نزدیک نظامی دو کشور در جنگ داخلی سوریه به شکست انجامید.

اما ظاهراً این ایده اخیراً دوباره مطرح شده است.

به نظر می‌رسد دولت آمریکا معتقد است اکنون که جنگ داخلی سوریه در عمل به پایان رسیده، مسکو ممکن است در زمینه مقابله با اقدامات زیان‌بار ایران در سطح منطقه و مقابله با نفوذ آن کشور در سوریه و مناطق دیگر به واشینگتن کمک کند. گزارش‌ها حاکی از آن است که مقامات آمریکایی قصد دارند در دیدارهای سه‌جانبه آمریکا، روسیه و اسرائیل که قرار است در هفته‌های آینده در اسرائیل برگزار شود، این مذاکرات را از سر گرفته و در مباحث مربوط به وضعیت سوریه موضوع کلی مناسبات روسیه و ایران را مطرح کنند.

شکی نیست که گرایش به طرح مجدد این مسئله تحت تأثیر نشانه‌های اخیر از اختلاف بین مسکو و تهران قوت گرفته است.

دولت روسیه اواخر ماه می در اقدامی که از نظر نمادین اهمیت ویژه‌ای داشت درخواست ایران برای خرید سامانه موشک‌های ضد هوایی اس ۴۰۰ را رد کرد. ظاهراً روسیه نگران است که برخورداری ایران از این تسلیحات تعادل ژئوپلیتیک در منطقه خاورمیانه را برهم خواهد زد و ممکن است باعث وقوع جنگ‌های بیشتری شود.

به گفته کارشناسان این تصمیم مسکو عمل‌گرایانه است. روسلان پوخوف از کارشناسان پژوهشکده «مرکز تحلیل امور استراتژیک و فناوری در روسیه» می‌گوید: «هرگونه تقویت واقعی و یا تخیلی قدرت ایران می‌تواند به تشدید تنش منجر شود. عدم موافقت مسکو با این درخواست ایران نشان می‌دهد که دولت روسیه قصد دارد مناسبات با عربستان سعودی و اسرائیل را توسعه دهد و در را به روی مذاکره با دولت آمریکا باز نگاه دارد.»

نشانه‌های دیگری از چرخش سیاست روسیه را می‌توان مشاهده کرد. در هفته‌های اخیر گمانه‌زنی در مورد بروز اختلاف ژئوپلیتیک بین مسکو و تهران در مورد آینده سوریه افزایش یافته است. سوریه برای مسکو یک مشتری مهم و از منظر ایران یک متحد مهم و استراتژیک است. گفته می‌شود نظامیان روسیه در هفته‌های اخیر شبه‌نظامیان شیعه طرفدار ایران را از محدوده بندر طرطوس، محل استقرار نیروی دریایی روسیه بیرون رانده‌اند. به نظر کارشناسان این حادثه بخشی از تشدید رقابت دو کشور برای تحکیم موقعیت خود در سوریه است.

همه این مسائل ممکن است باعث شود که روسیه در مورد سیاست آمریکا در قبال ایران نرمش بیشتری نشان دهد. حداقل دولت آمریکا امیدوار است که چنین تغییری در مواضع روسیه روی دهد.

ولی جلب موافقت ولادیمیر پوتین در مورد مناسبات روسیه و ایران به شدت دشوار خواهد بود. روابط استراتژیک تهران و مسکو چند دهه سابقه دارد. مناسبات سیاسی دو کشور به دوران اتحاد شوروی بازمی‌گردد و طی ربع قرن اخیر این مناسبات در نتیجه معاملات تسلیحاتی و منافع مشترک دو کشور در زمینه مقابله با گروه‌های سنی تندرو در خاورمیانه و آسیای مرکزی و مخالفت با آنچه تسلط آمریکا بر جهان تلقی می‌شود، تحکیم شده است. با وجود بروز اختلافات تاکتیکی بين روسیه و ایران در سوریه شکستن مناسبات استراتژیک آنها بسیار دشوار خواهد بود.

با این وجود کاملاً واضح است که دولت روسیه در حال حاضر بیش از هر زمان دیگری از پایان جنگ سرد در خاورمیانه حضور فعالی دارد و تلاش می‌کند بین حفظ مناسبات تاریخی و استراتژیک با ایران و تماس‌های اقتصادی و استراتژیک با سایر کشورهای منطقه که همه جمهوری اسلامی ایران را خطری برای موجودیت خود می‌دانند تعادلی به وجود بیاورد. مقامات آمریکایی امیدوارند که همین موضوع برای تجدید نظر مسکو در مورد مناسبات با حکومت ایران کافی باشد.
نظرات طرح شده در این یادداشت الزاماً بازتاب دیدگاه رادیوفردا نیست.

بی‌بی‌سی: روزنامه آمریکایی وال استریت ژورنال درباره ماجرای پرداخت چهارصد میلیون دلار به ایران و آزادی شهروندان ایرانی – آمریکایی جزئیات بیشتری منتشر کرده است.

این روزنامه، که برای اولین بار خبر تحویل پول نقد به ایران و آزادی زندانیان دارای تابعیت دوگانه ایرانی و آمریکایی را منتشر کرده بود، در گزارشی تازه از کشف جزئیات بیشتری در مورد این ماجرا خبر داده است.

این روزنامه به نقل از “مقامات دولت ایالات متحده و دیگران” نوشته است که در روز ١٧ ژانویه، مقامات آمریکایی تا زمانی که اطمینان نیافتند هواپیمای حامل سه تن از زندانیان آزاد شده تهران را ترک کرده، به هواپیمای باربری ایرانی حامل پول نقد اجازه ندادند فرودگاه ژنو را به مقصد تهران ترک کند.

باراک اوباما، رئیس جمهوری، و سایر مقامات دولت آمریکا تاکید داشته‌اند که این پرداخت به منزله دادن باج به دولت ایران نبوده است. به گفته آنان، این پول بخشی از بدهی ایالات متحده به ایران بوده است که سابقه آن به لغو خریدهای تسلیحاتی ایران از آمریکا در دهه ١٩٧٠ و قبل از انقلاب اسلامی باز می‌گردد. کل مبلغ، شامل اصل پول و بهره آن، به یک میلیارد و هفتصد میلیون دلار بالغ می‌شود.

مقامات آمریکایی همچنین گفته‌اند پرداخت این پول و آزادی آمریکاییان ایرانی تبار در ایران از دو مسیر متفاوت دنبال شد و ارتباطی با هم نداشته است.

در مقابل، مخالفان دولت آمریکا از جمله شماری از نمایندگان کنگره آن کشور از حزب جمهوریخواه، دولت آقای اوباما را به باج‌دهی به دولت ایران متهم کرده‌اند.

دونالد ترامپ، نامزد این حزب در انتخابات ریاست جمهوری نیز با متهم کردن ایران به “گروگانگیری دولتی”، گفت که رئیس جمهوری آمریکا با پرداخت این پول، سیاست اعلام شده ایالات متحده در مورد خودداری از باج‌دهی برای آزادی گروگان‌ها را نقض کرده است. آقای ترامپ، که منتقد سیاست دولت اوباما در قبال برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی است، هیلاری کلینتون، رقیب انتخاباتی خود از حزب دموکرات و وزیر خارجه سابق را هم آغازگر گفتگو برای پرداخت این پول معرفی کرد و اقدام او را “شرم‌آور” خواند.

دونالد ترامپ همچنین گفت که تصویری از هواپیمای حامل “باج پرداختی” را هنگام ورود به فرودگاه تهران دیده اما بعدا مشخص شد که این تصویر متعلق به هواپیمای حامل زندانیان آزاد شده در فرودگاه ژنو بوده است.

وال استریت ژورنال در گزارش جدید خود گفته است که مقامات آمریکایی از افشای نحوه و زمان نقل و انتقال پول خودداری ورزیده‌اند اما براساس اطلاعاتی که به این نشریه رسیده، مدیران شرکت هواپیمایی ایران ایر مسئول برنامه‌ریزی و اجرای پرواز تهران به ژنو برای تحویل گرفتن پول نقد به یورو و فرانک سوئیس بودند. این روزنامه به نقل از یک مقام آمریکایی که از او نام نبرده، نوشته است که “اولویت اصلی و مهم برای ما، بازگرداندن آمریکاییان زندانی به کشور بود.” او افزوده است که به محض اینکه اطمینان حاصل شد که هواپیمای حامل زندانیان آزاد شده در صبح ١٧ ژانویه از فرودگاه تهران به پرواز درآمده، هواپیمای ایرانی حامل پول به سوی ایران پرواز کرد.

مقامات دولت ایران دریافت بخشی از بدهی آمریکا به ایران را اعلام کرده‌اند اما مبادله آمریکاییان ایرانی‌تبار با پول نقد، مورد تایید قرار نگرفته است. اما در ماه ژانویه، محمد رضا نقدی، رئیس بسیج، در سخنانی گفت که “آمریکا جز زبان زور نمی‌فهمد” و با اعلام پرداخت یک میلیارد و هفتصد میلیون دلار بدهی قدیمی آمریکا به ایران، گفت: “بازپس‌گیری این مبلغ در قبال آزادی جاسوس آمریکایی انجام شده و ربطی به جریان مذاکرات ندارد.” ظاهرا منظور او از “جاسوس” کسانی بودند که در روز ١٧ ژانویه از زندان در ایران آزاد شدند.

رادیوفردا: همزمان با آغاز دور پایانی از مذاکرات هسته‌ای ایران و قدرت‌های جهانی در نیویورک، خبرگزاری رویترز در یک گزارش «اختصاصی» نوشته است، ایران برای کمک به ائتلاف تشکیل شده به رهبری آمریکا در مقابله با پیکارجویان «حکومت اسلامی»، خواهان نشان دادن «نرمش» از سوی مذاکره‌کنندگان با خود در گفت‌وگوهای هسته‌ای شده است.

رویترز گزارش خود را یکشنبه سی‌ام شهریور با استناد به «مصاحبه رویترز با مقامات ارشد ایرانی که نخواسته‌اند نامشان برده شود»، منتشر کرده است.

دور هفتم و نهایی از مذاکرات هسته‌ای ایران و گروه کشورهای ۱+۵ از جمعه گذشته، بیست و هشتم شهریور، در نیویورک آغاز شده است.

رویترز مدعی است که یکی از «مقامات ارشد ایرانی حاضر در مذاکرات نیویورک» به این خبرگزاری گفته است، «کمک، یک جاده دو طرفه است؛ در مقابل چیزی که می‌دهید، باید چیزی بگیرید».

این مقام ایرانی به رویترز یادآور شده است که «داعش تهدیدی برای امنیت همه جهان است… و ایران با نفوذ بسیاری که در منطقه دارد، می‌تواند در مقابله با این تروریست‌ها کمک کند».

جان کری، وزیر امور خارجه آمریکا، جمعه گذشته گفته بود، «ایران می‌تواند در شکست داعش نقش مهمی ایفاء کند»؛ این درحالی است که آقای کری در کنفرانس دو هفته پیش پاریس گفته بود حضور ایران در ائتلاف برای مقابله با گروه «حکومت اسلامی» («داعش» پیشین) «مناسب نیست».

«گزارش اختصاصی» رویترز در خصوص «آمادگی ایران برای همکاری در مقابله با حکومت اسلامی به شرط نرمش غرب در برنامه هسته‌ای ایران» در حالی انتشار یافته است که علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، دوشنبه گذشته گفت، او دستور داده است که ایران به ائتلاف آمریکا در مبارزه با «داعش» نپیوندد.

آیت الله خامنه‌ای گفته بود، در هفت روزی که در بیمارستان بستری بود، یکی از خبرهایی که «مایه تفریح» او شد، سخنان مقامات وزارت خارجه آمریکا در این خصوص بود که آمریکا حضور ایران در ائتلاف در برابر «داعش» را «مناسب نمی‌داند» در حالی که این او بود که دستور داده بود درخواست‌های آمریکا برای پیوستن ایران به این ائتلاف، رد شود.

حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران، نیز در روزهای گذشته در مصاحبه با رسانه‌های آمریکایی احتمال کمک به آمریکا در مقابله با «حکومت اسلامی» را رد کرده بود.

همچنین محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، که در نیویورک بسر می‌برد، در رشته مصاحبه‌هایی با رسانه‌های آمریکایی، گفته است که ایران به این قطعیت نرسیده است که آمریکا در مبارزه با «داعش» جدی است.

گزارش رویترز در خصوص اعلام آمادگی مشروط ایران در مبارزه با «خلافت اسلامی» در برابر نرمش غرب در باره غنی‌سازی در برنامه اتمی ایران در حالی است که نیویورک تایمز و خبرگزاری آسوشیتدپرس شنبه بیست و نهم شهریور نوشته بودند آمریکا به ایران پیشنهاد تازه‌ای را برای معامله «برد- برد» ارائه کرده است.

وزیر خارجه ایران نیز در مصاحبه‌ای در آمریکا گفته است «اگر باراک اوباما وعده‌ای بدهد، ایران قول او را می‌پذیرد و محترم می‌شمارد».

در این میان، برخی ناظران نیز می‌گویند از آنجا که ۲۱ نفر از سناتورهای آمریکا از هم اکنون علیه طرح ذکر شده در گزارش نیویورک تایمز موضع‌گیری کرده‌اند، احتمال ارائه چنین پیشنهادی از سوی آمریکا به ایران را جدی می‌کند.

براساس گزارش نیویورک تایمز و آسوشیتدپرس، آمریکا پیشنهاد کرده اتصال‌های میان آبشارهای سانتریفیوژهای ایران قطع شود و اورانیوم غنی شده به آنها تزریق نگردد تا هم غرب بتواند بگوید که فاصله زمانی ایران تا دستیابی احتمالی به بمب اتمی ایران را طولانی‌تر کرده و هم ایران بتواند بگوید که ۱۹ هزار سانتریفیوژ خود را حفظ کرده است.

آیت الله خامنه‌ای با کاهش شمار سانتریفیوژهای ایران در مذاکرات هسته‌ای مخالفت کرده و از این‌رو، طرحی که نیویورک تایمز آن را منتشر کرده است، می‌تواند این درخواست را نیز برآورده کند.

ایران و قدرت‌های جهانی تا سوم آذر، ۲۴ نوامبر، برای دستیابی به توافق جامع هسته‌ای مهلت دارند.

مذاکرات هسته‌ای در حالی در نیویورک دنبال می‌شود که حسن روحانی نیز این هفته برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به این شهر می‌رسد.