اخبار

بی‌بی‌سی: دفاتر شرکت‌های نفتی بین‌المللی در عراق هدف موشک‌پرانی قرار گرفته است.

صبح روز چهارشنبه، ٢٩ خرداد (١٩ ژوئن)، پلیس عراق گزارش کرد که یک موشک در محوطه مجتمع اداری-مسکونی برجسیا در بصره که دفاتر شماری از شرکت‌های نفتی بین‌المللی در آن قرار دارد منفجر شد و به خساراتی به بار آورد. در اثر انفجار موشک، دو کارگر عراقی هم زخمی شده‌اند.

این ساختمان در غرب بصره واقع شده و دفاتر محلی شماری از شرکت‌های نفتی بزرگ از جمله اکسون موبیل، شل و انی ایتالیا در آن واقع شده است.

بعضی از کارکنان محلی گفته‌اند که صدای سه انفجار را شنیدند اما پلیس تا کنون اصابت یک موشک را تایید کرده است.

منابع پلیس موشک پرتاب شده را از نوع کاتیوشا، که نوعی موشک برد کوتاه است گزارش کرده و گفته‌اند که موشک در فاصله حدود یکصد متری بخشی از این مجتمع منفجر شد که دفتر اصلی و ساختمان‌های مسکونی کارکنان شرکت آمریکایی اکسون موبیل در آن واقع است.

سفارت آمریکا در بغداد – چندی پیش یک خمپاره به نزدیکی ساختمان سفارت اصابت کرد

مجتمع برجسیا در نزدیکی حوزه نفتی زبیر واقع شده که شرکت ایتالیایی انی استخراج نفت از آن را در دست دارد.

به گفته یک منبع امنیتی، شرکت اکسون در نظر دارد فورا حدود بیست کارمند غیر بومی خود را از بصره خارج کند.

ماه گذشته، در پی هشدار دولت ایالات متحده در مورد تهدیدهای امنیتی از سوی ایران و گروه‌های شبه‌نظامی عراقی وابسته به آن و تصمیم به خارج کردن کارکنان غیر ضروری سفارت آمریکا در عراق، شرکت اکسون نیز کارمندان غیربومی خود را از عراق تخلیه کرد.

این شرکت بعدا کارکنان خود را برای ادامه عملیات به عراق باز گرداند.
ایالات متحده حکومت جمهوری اسلامی ایران را مسئول حمله به نفتکش‌ها دانسته اما مقامات جمهوری اسلامی این اتهام را رد کرده‌اند

دولت عراق به منظور افزایش تولید نفت خود به طور گسترده به همکاری با شرکت‌های خارجی از جمله شرکت اکسون موبیل آمریکا روی آورده است. از نظر سطح تولید در اوپک، عراق در حال حاضر پس از عربستان سعودی در رده دوم قرار دارد و دولت این کشور برای جبران هرگونه کمبود در بازار جهانی نفت ابراز آمادگی کرده است.

پیش از این نیز گزارش‌هایی از پرتاب موشک به نقاطی در نزدیکی سفارت آمریکا در بغداد منتشر شده بود که ایالات متحده شبه‌نظامیان وابسته به حکومت جمهوری اسلامی ایران را مسئول آنها معرفی کرده است.

موشک‌پرانی به سوی دفاتر شرکت‌های نفتی در بصره در حالی گزارش می‌شود که در هفته‌های اخیر، انتقال نفت از منطقه خلیج فارس و دریای عمان دستخوش ناامنی بوده است.

ماه گذشته، درچهار نفتکش متعلق به نروژ، امارات متحده عربی و عربستان سعودی در آب‌های امارات انفجارهایی روی داد و هفته گذشته نیز به دو نفتکش در دریایی عمان حمله شد. همچنین، ماه گذشته شبه‌نظامیان حوثی، که از حمایت جمهوری اسلامی ایران برخوردارند، خطوط لوله انتقال نفت عربستان را با پهپاد حامل مواد منفجره هدف قرار دادند.

مقامات آمریکایی حکومت ایران را مسئول این حملات معرفی کرده‌اند.

پیشتر، برخی از مقامات جمهوری اسلامی هشدار داده بودند که در صورت توقف صادرات نفت ایران، صدور نفت از منطقه خلیج فارس مختل خواهد شد اما اتهام دست داشتن در حملات اخیر به نفتکش‌ها را رد کرده و این وقایع را “مشکوک” خوانده‌اند.

رادیوفردا: دولت دونالد ترامپ در شش ماه اول آغاز کارش این سیاست را در پيش گرفت که شاید با تغییر مواضع روسیه بتواند حمایت آن کشور ازاعمال فشار بر ایران را جلب کند. اما این ایده به مرور زمان تحلیل رفت و تحت تأثیر تداوم همکاری‌های استراتژیک مسکو و تهران و در عین حال همکاری‌های نزدیک نظامی دو کشور در جنگ داخلی سوریه به شکست انجامید.

اما ظاهراً این ایده اخیراً دوباره مطرح شده است.

به نظر می‌رسد دولت آمریکا معتقد است اکنون که جنگ داخلی سوریه در عمل به پایان رسیده، مسکو ممکن است در زمینه مقابله با اقدامات زیان‌بار ایران در سطح منطقه و مقابله با نفوذ آن کشور در سوریه و مناطق دیگر به واشینگتن کمک کند. گزارش‌ها حاکی از آن است که مقامات آمریکایی قصد دارند در دیدارهای سه‌جانبه آمریکا، روسیه و اسرائیل که قرار است در هفته‌های آینده در اسرائیل برگزار شود، این مذاکرات را از سر گرفته و در مباحث مربوط به وضعیت سوریه موضوع کلی مناسبات روسیه و ایران را مطرح کنند.

شکی نیست که گرایش به طرح مجدد این مسئله تحت تأثیر نشانه‌های اخیر از اختلاف بین مسکو و تهران قوت گرفته است.

دولت روسیه اواخر ماه می در اقدامی که از نظر نمادین اهمیت ویژه‌ای داشت درخواست ایران برای خرید سامانه موشک‌های ضد هوایی اس ۴۰۰ را رد کرد. ظاهراً روسیه نگران است که برخورداری ایران از این تسلیحات تعادل ژئوپلیتیک در منطقه خاورمیانه را برهم خواهد زد و ممکن است باعث وقوع جنگ‌های بیشتری شود.

به گفته کارشناسان این تصمیم مسکو عمل‌گرایانه است. روسلان پوخوف از کارشناسان پژوهشکده «مرکز تحلیل امور استراتژیک و فناوری در روسیه» می‌گوید: «هرگونه تقویت واقعی و یا تخیلی قدرت ایران می‌تواند به تشدید تنش منجر شود. عدم موافقت مسکو با این درخواست ایران نشان می‌دهد که دولت روسیه قصد دارد مناسبات با عربستان سعودی و اسرائیل را توسعه دهد و در را به روی مذاکره با دولت آمریکا باز نگاه دارد.»

نشانه‌های دیگری از چرخش سیاست روسیه را می‌توان مشاهده کرد. در هفته‌های اخیر گمانه‌زنی در مورد بروز اختلاف ژئوپلیتیک بین مسکو و تهران در مورد آینده سوریه افزایش یافته است. سوریه برای مسکو یک مشتری مهم و از منظر ایران یک متحد مهم و استراتژیک است. گفته می‌شود نظامیان روسیه در هفته‌های اخیر شبه‌نظامیان شیعه طرفدار ایران را از محدوده بندر طرطوس، محل استقرار نیروی دریایی روسیه بیرون رانده‌اند. به نظر کارشناسان این حادثه بخشی از تشدید رقابت دو کشور برای تحکیم موقعیت خود در سوریه است.

همه این مسائل ممکن است باعث شود که روسیه در مورد سیاست آمریکا در قبال ایران نرمش بیشتری نشان دهد. حداقل دولت آمریکا امیدوار است که چنین تغییری در مواضع روسیه روی دهد.

ولی جلب موافقت ولادیمیر پوتین در مورد مناسبات روسیه و ایران به شدت دشوار خواهد بود. روابط استراتژیک تهران و مسکو چند دهه سابقه دارد. مناسبات سیاسی دو کشور به دوران اتحاد شوروی بازمی‌گردد و طی ربع قرن اخیر این مناسبات در نتیجه معاملات تسلیحاتی و منافع مشترک دو کشور در زمینه مقابله با گروه‌های سنی تندرو در خاورمیانه و آسیای مرکزی و مخالفت با آنچه تسلط آمریکا بر جهان تلقی می‌شود، تحکیم شده است. با وجود بروز اختلافات تاکتیکی بين روسیه و ایران در سوریه شکستن مناسبات استراتژیک آنها بسیار دشوار خواهد بود.

با این وجود کاملاً واضح است که دولت روسیه در حال حاضر بیش از هر زمان دیگری از پایان جنگ سرد در خاورمیانه حضور فعالی دارد و تلاش می‌کند بین حفظ مناسبات تاریخی و استراتژیک با ایران و تماس‌های اقتصادی و استراتژیک با سایر کشورهای منطقه که همه جمهوری اسلامی ایران را خطری برای موجودیت خود می‌دانند تعادلی به وجود بیاورد. مقامات آمریکایی امیدوارند که همین موضوع برای تجدید نظر مسکو در مورد مناسبات با حکومت ایران کافی باشد.
نظرات طرح شده در این یادداشت الزاماً بازتاب دیدگاه رادیوفردا نیست.

دویچه‌وله: فرستنده تلویزیونی سی ان ان (CNN) به نقل از یک مقام آمریکایی خبر داد که ایران چند ساعت قبل از حمله‌ای که به دو نفت‌کش در دریای عمان، با موشک به یک پهپاد آمریکایی حمله کرده است. این موشک به هدف نخورده است.

یک مقام آمریکایی به فرستنده تلویزیونی سی ان ان (CNN) گفته است که ساعاتی پیش از حمله به دو نفتکش در دریای عمان یک هواپیمای بدون سرنشین آمریکا هدف حمله موشک‌های زمین‌به هوای ایران قرار گرفته است. بنابر همین خبر این موشک به هدف نخورده و به آب افتاده است.

در این خبر گفته شده است که پهپاد آمریکایی از نوع MQ-9 Reaper قبل از آتش گرفتن نفت‌کش‌ها، قایق‌های ایرانی را مشاهده کرده است. سی ان ان در گزارش خود آورده است: «منبع یاد شده نگفته است که آیا هواپیمای بدون سرنشین قایق‌هایی را که یک حمله واقعی را انجام می دادند دیده‌ یا خیر.»

به دنبال حمله به دو نفت‌کش در دریای عمان، ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا گفته بود که خدمه نفتکش پس از مشاهده نزدیک شدن قایق تندروی سپاه پاسداران به کشتی، از عملیات آن‌ها فیلم تهیه کرده‌اند.  همین منبع مدعی شده بود که قایق تندرویی که به نفتکش‌ نزدیک شده از نوع قایق‌های گشتی سپاه پاسداران بوده است.

سی ان ان در گزارش خود تاکید کرده است: «با این حال، این اولین ادعا مبنی بر این است که ایالات متحده اطلاعاتی مربوط به فعالیت‌های ایران قبل از حمله دارد و سی ان ان هنوز هیچ تصویری از پهپاد آمریکایی ندیده است.»

منبع خبری سی‌ان‌ان همچنین گفته است که یک پهپاد آمریکایی در روزهای منتهی به انفجار تانکرها هدف قرار گرفته و در دریای سرخ سرنگون شده است. به گفته این منبع، گمان می‌رود که موشکی ایرانی، شلیک‌شده از سوی شورشیان حوثی یمن این پهپاد را منهدم کرده است.

حمله به دو نفت‌کش در دریای عمان در هفته گذشته تنش میان ایران و آمریکا را وارد مرحله جدیدی کرد. آمریکا ایران را مسئول حمله به دو نفتکش نزدیک به تنگه هرمز می‌داند. اما  ایران به شدت این اتهام را رد می‌کند.

مواضع کشورهای مختلف در این رابطه متفاوت است. وزیر خارجه آلمان معتقد است ویدیوی منتشرشده برای مقصر شناختن ایران کافی نیست. در مقابل جرمی هانت، وزیر امور خارجه بریتانیا از موضع آمریکا جانبداری کرده و گفته است: «دلیلی وجود ندارد که در ارزیابی آمریکا در مورد دست داشتن جمهوری اسلامی ایران در این حملات تردید کنیم.» آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل خواهان تحقیقاتی مستقل در این زمینه شده است.

رادیوفردا: رئیس جمهور ایران روز شنبه اعلام کرد که در صورت «عدم دریافت پاسخ مناسب» از طرف غربی در مهلت ۶۰ روزه، جمهوری اسلامی «به ناچار اقدامات بیشتری»، احتمالا در چارچوب برنامه اتمی خود، خواهد داشت.

حسن روحانی در عین حال به ماجرای حمله به دو نفتکش در دریای عمان اشاره نکرد و به سکوت خود در این زمینه ادامه داد.

به گزارش خبرگزاری ایرنا، حسن روحانی روز ۲۵ خرداد در نشست پنجمین کنفرانس «تعامل و اعتمادسازی در آسیا» موسوم به سیکا گفت: «ایران به صورت یک‌طرفه نمی‌تواند تنها طرف متعهد به برجام باقی بماند و سایر کشورها نیز لازم است سهم خود را برای حفظ این توافق مهم بپردازند.»

آقای روحانی اضافه کرد: «در صورت عدم دریافت پاسخ مناسب، به ناچار اقدامات بیشتری انجام خواهیم داد.»

وی در عین حال گفت: «با وجود خروج آمریکا و از سرگیری تحریم‌های غیرقانونی یک‌جانبه این کشور و نیز حمایت ناچیز سایر طرف‌های موافقتنامه از آن، همچنان معتقد هستیم که انجام تعهدات پذیرفته شده توسط همه طرف‌های ذی‌ربط، نقش مهمی در افزایش ثبات منطقه‌ای و جهانی ایفا خواهد کرد.»

آقای روحانی اعلام نکرد که ایران در صورت «عدم دریافت پاسخ مناسب» چه اقداماتی را انجام خواهد داد.

#رئیس_جمهور در نشست #سیکا: ایران به صورت یکطرفه نمیتواند متعهد به برجام باقی بماند بلکه سایر طرف ها نیز باید سهم خود را بپردازند pic.twitter.com/U5chSjtVGZ

— خبرگزاری صداوسیما (@iribnewsFa) June 15, 2019

ایران روز چهارشنبه، ۱۸ اردیبهشت، رسما خروج خود از «برخی» تعهدات خود ذیل قرارداد اتمی موسوم به برجام را اعلام کرد.

در همان روز حسن روحانی اعلام کرد: «اگر در ۶۰ روز به نتیجه نرسیدیم دو اقدام دیگر را شروع می‌کنیم و سطحی در غنی‌سازی‌ برای ما مطرح نخواهد بود.»

تهران روز ۳۰ اردیبهشت اعلام کرد که ضمن حفظ درصد غنی‌سازی بر اساس برجام، میزان تولید اورانیوم با غنای پایین را به چهار برابر افزایش داده است.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی روز ۱۰ خرداد در گزارش فصلی خود اعلام کرده بود که غنی‌سازی و ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران همچنان در حد تعیین‌شده قرار دارد و تهران به تعهدات خود در توافق هسته‌ای موسوم به برجام پایبند است.

روز شنبه همچنین هلگا اشمید، معاون رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا، با عباس عراقچی، معاون وزیر خارجه ایران، دیدار کرد.

به گزارش خبرگزاری ایرنا، در این دیدار طرفین درباره تحریم‌های آمریکا و کاهش «تعهدات» ایران در برجام گفت‌وگو کردند.

هلگا اشمید پیش از سفر به ایران، به امارات، عمان و قطر رفته بود.

آن طور که در بیانیه دفتر سیاست خارجی اتحادیه اروپا قید شده، این سفر با هدف کاهش تنش‌ها در منطقه انجام می‌شود و فرصتی است تا اتحادیه اروپا راه‌هایی برای تنش‌زدایی در منطقه بیابد.
منابع: خبرگزاری‌های ایرنا و صداوسیما و رادیوفردا/ا. م./ف. دو.

رادیوفردا: آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، روز پنج‌شنبه ۲۳ خرداد در دیدار با شینزو آبه، نخست‌وزیر ژاپن، نه تنها مذاکره که پاسخ به پیام دونالد ترامپ، رئيس‌جمهوری آمریکا را هم رد کرد. او گفت آمریکا توان براندازی جمهوری اسلامی را ندارد، ایران بدون آمریکا و با وجود تحریم‌ها، پیشرفت خواهد کرد، اگر بخواهد بمب اتم بسازد، آمریکا کاری نمی‌تواند بکند.

او البته قیدوبندهایی در سخنانش داشت، گفت برای ترامپ پیام ندارد ولی حرف‌هایی دارد که به نخست‌وزیر ژاپن می‌گوید، «مذاکره تحت فشار» را نمی‌پذیرد، از اینکه آمریکا از برجام خارج شده، گلایه و انتقاد کرد و به همزمانی افزایش تحریم‌ها علیه پتروشیمی ایران و بحث مذاکره ایران و آمریکا هم اشاره کرد و این رفتارها را «غیرصادقانه» خواند.

سخنان صریح او در قبال مذاکره، چهره یک «رهبر انقلابی» را از او به تصویر می‌کشد که این روزها در حال تشویق «خط مقاومت» است و قیدوبندهایی که در حرف‌هایش بود، نشان‌هایی نه چندان پررنگ از پیام‌های دیپلماتیک به دولت آمریکا داشت.

حسن روحانی، رئيس‌جمهوری ایران و محمدجواد ظریف، وزیر امورخارجه ایران قبلا افزایش تحریم‌ها را به «جنگ اقتصادی» تعبیر کرده و آن را مایه تنش دانسته‌اند. آنها می‌گویند اگر قرار است از تنش‌ها کاسته شود، باید «جنگ اقتصادی» متوقف شود.

مقام‌های حکومت ایران همچنین بازگشت دولت آمریکا به برجام را پیش‌شرط هرگونه مذاکره دانسته‌اند و انتظار دارند میانجی‌ای که به تهران می‌آید، یکی از این گزینه‌ها را روی میز بگذارد و به تعبیر حسام‌الدین آشنا، مشاور حسن روحانی، دستش پر باشد. آنها صرف دعوت به مذاکره را کافی نمی‌دانند. سخنان و اشارات رهبر جمهوری اسلامی هم به نوعی همین معنا را داشت ولی با آرایه‌های «انقلابی» و توام با خشم و لحن آتشین.

لحن آتشین آقای خامنه‌ای البته ریشه و کاربرد داخلی هم دارد. رهبر جمهوری اسلامی، هفت سال پیش تحت فشار سنگین تحریم‌ها ناچار به پذیرش مذاکره محرمانه با آمریکایی‌ها شد.

در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران، از نگاه بعضی تحلیل‌گران، شخصیتی تماشاگر یا همراه داشت تا رئيس‌جمهوری بر سر کار آید که نماد مذاکره و به تعبیر حامیان آقای خامنه‌ای، نماد سازش باشد. او برای راه‌انداختن سریع‌تر قطار مذاکره، عبارت «نرمش قهرمانانه» را به کار برد، با وجود اینکه بسیاری از مریدانش، برجام را «سند ننگ» می‌خواندند، در نهایت سند برجام را تایید کرد. همچنین وقتی ترامپ تهدید کرد که برجام را پاره می‌کند، آقای خامنه‌ای گفت اگر برجام را پاره کنند، ما برجام را آتش می‌زنیم ولی بعدا ناچار شد که توضیح دهد به خاطر مصلحت چنین نکرده است.

شروط او برای اجرای برجام نه از سوی هیات ایرانی جدی پیگیری شد و نه از سوی جامعه جهانی جدی گرفته شد، چند بار به هیات نظارت بر اجرای برجام تذکر داد که به وظیفه خود در قبال «کندی اجرای برجام» عمل کنند ولی این هیات کار خاصی نکرد و وقتی دید هیچ‌کس مسئولیت را بر عهده نمی‌گیرد، گفت حالا اگر برجام هم درست اجرا نشود، وظیفه رهبر نیست که وارد شود.

در همه این موارد، اگرچه او ظاهرا لحنی طلبکارانه داشت و از تحقق پیش‌بینی‌هایش درباره غیرقابل اعتمادبودن آمریکایی‌ها سخن می‌گفت ولی از نگاه منتقدانش، «رهبری نامطمئن، مذبذب و ترسو» بود که تحت فشار، تن به مذاکره می‌دهد، ناتوان از واکنش موثر است و وقتش برسد «جام زهر» می‌نوشد.

رهبر جمهوری اسلامی مرداد ۱۳۹۳ در دیدار با دیپلمات‌های ایرانی درباره «آفت مذاکره با آمریکا» گفت: «این کار ما را در افکار عمومی ملت‌ها و دولت‌ها به تذبذب متهم می‌کند و غربی‌ها با تبلیغات عظیم خودشان، جمهوری اسلامی را دچار انفعال و دو گانگی جلوه می‌دهند .«مشخص نیست که افکار عمومی جهان درباره میل یک دولت به مذاکره، چنین برداشت‌هایی داشته باشد ولی در داخل ایران، گروه‌های نزدیک به رهبر جمهوری اسلامی همواره درباره مذاکره با آمریکا، چنین تصور و تصویری داشته‌اند. در این تصویرسازی، او نیز مصون نبود و گفته می‌شد که تحت فشار تن به مذاکره داده است.

آتش و خشمی که امروز در سخنان رهبر جمهوری اسلامی عریان شد، تلاشی برای نفی این برداشت‌ها بود. او با این تاکید می‌خواست به مخاطبان داخلی خاص خودش پیام دهد که نومید نباشید، «من دیپلمات نیستم، انقلابی هستم»، مذاکره پشت‌پرده‌ای در کار نیست و همزمان به مخاطبان خارج بگوید که به استیصال کشاندن او در فضای فشار و تحریم، می‌تواند بازی را در نقطه صفر نگه دارد.

حتی نحوه پخش اظهارات امروز آقای خامنه‌ای که کم‌سابقه بود، در همین راستا برنامه‌ریزی شده بود. رهبر جمهوری اسلامی در ماه‌های اخیر، بارها تاکید کرده است که دوگانه جنگ یا مذاکره مطلوب او نیست و او راه سوم یعنی مقاومت را انتخاب می‌کند.

گزینه مقاومت در روزهای اخیر زیر سایه کلمه «میانجی» قرار گرفته بود.

تاکید ویژه رسانه‌ها بر نقش نخست‌وزیر ژاپن که قرار بود واسطه مذاکره یا آشتی ایران و آمریکا یا حداقل بانی برگرداندن آنها به میز مذاکره باشد، در تقابل با الگوی مقاومت بود که رهبر جمهوری اسلامی چند ماهی است می‌کوشد پرچم آن را در حوزه دیپلماسی، بالا نگه دارد.

تدوین و پخش سریع بخشی از دیدار آقای خامنه‌ای با شینزو آبه، برای تداوم این مسیر بود. او می‌خواهد فرایند پیش‌رو را فعلا در کنترل خود داشته باشد و یک عامل جدید مثل «میانجی» همه ابعاد بازی‌ برای ترمیم وجهه داخلی‌اش را برهم نزند.

می‌توان پیش‌بینی کرد که سرانجام دیپلماسی مقاومت هم مانند اقتصاد مقاومتی خواهد شد ولی نکته مهم‌تر، تداوم اصرار خودمحورانه رهبر جمهوری اسلامی برای حفظ پرستیژش به جای تمرکز بر حل بحران، رو به رشد است؛ الگویی سابقه‌دار و پرهزینه.

بی‌بی‌سی: سنتکام ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا ویدیویی را منتشر کرده است و می‌گوید این ویدیو یک قایق گشتی ایرانی را نشان می‌دهد که تلاش می‌کند مینی عمل نکرده را از بدنه نفتکش‌ کوکوئا جدا کند. این نفت‌کش پیشتر‌در دریای عمان ابتدا منفجر و بعد دچار آتش سوزی شد. آمریکا ایران را عامل این انفجار خوانده و ایران اتهامات را رد کرده است.

سنتکام می گوید این قایق سپاه پاسداران در حال جدا کردن مین عمل نکرده از یکی از نفتکش هاست pic.twitter.com/wiD16CnK0a

— BBCKambiz (@BBCFattahi) June 14, 2019

پیشتر رسانه‌های آمریکایی از قول مقام‌های این کشور گزارش داده‌ بودند فیلمی از یک قایق تندروی ایرانی وجود دارد که در حال حرکت در کنار نفت‌کش منفجر شده کوکوئا و جدا کردن یکی از مین‌های منفجر نشده از بدنه آن است.

به گفته مقام‌های آمریکایی که نامشان در این رسانه‌ها عنوان نشده بعد از انفجار یک مین بر بدنه نفت‌کش کوکوئا، خدمه کشتی هنگام بازرسی کشتی یک مین هشت اینچی منفجر نشده را بر بدنه شناسایی کرده‌اند. خدمه کشتی بین بریج و هواپیمای شناسایی آمریکایی نیز وجود این مین را تایید کرده‌اند. براساس این گزارش‌ها کمی بعد همین هواپیمای شناسایی متوجه می‌شود خدمه چند قایق کوچک ایرانی تلاش می‌کنند این مین منفجر نشده را از بدنه کشتی جدا کنند تا به ادعای آنها مدرکی برای ارتباط مستقیم ایران به این حملات وجود نداشته باشد.

به گفته مقام‌های آمریکایی هواپیمای شناسایی نیروی دریایی آمریکا فیلم کاملی از تحرکات این قایق ایرانی ضبط کرده است.

رسانه‌های آمریکایی گفته‌اند این تصاویر در اختیار آنها قرار داده نشده است.

شبکه خبری سی‌ان‌ان به نقل از یک مقام دیگر آمریکایی گفته است چندین قایق کوچک ایرانی حتی بعد از حضور کشتی برینبیج آمریکا در صحنه انفجار به تردد در نزدیکی این محل مشغولند تا جایی که ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا هشدار داد هیچ دخالتی را در حوزه ماموریت و فرماندهی این کشتی تحمل نخواهد کرد.
حق نشر عکس CENTCOM
Image caption خدمه کشتی جنگی بینبریج آمریکا برای کمک به نفت‌کش کوکوئا آمدند.

روز پنجشنبه دو نفتکش در نزدیکی آب‌های ایران در دریای عمان هدف حمله قرار گرفتند. منابع ژاپنی گفتند این کشتی‌ها حامل “محموله‌های مرتبط با ژاپن” بوده‌اند. سخنگویان دولتی ایران این حادثه را “مشکوک” توصیف کردند و آمریکا ایران را عامل این حملات خواند.

براساس این گزارش‌ها، کشتی‌ها پس از وقوع انفجار، آتش گرفتند.

این دومین بار ظرفش یک ماه گذشته است که نفت‌کش‌ها در این منطقه با مشکلاتی روبه‌رو می‌شوند. در جریان آتش‌سوزی‌های روز ۱۲ می که در نزدیکی بندر فجیره (متعلق به امارات) رخ دادند نیز آمریکا، ایران را مسئول “خرابکاری” نامید. ایران آن اتهام را نیز رد کرده بود.

حملات روز پنج‌شنبه، واکنش‌های گسترده بین‌المللی نیز به دنبال داشت و از جمله آنتونیو گوترش، دبیر کل سازمان ملل آن را محکوم کرد. آقای گوترش گفت که منطقه تاب یک درگیری بزرگ را ندارد.

در پی اتفاقات روز پنج‌شنبه در خلیج فارس و دریای عمان، قیمت نفت دو و دو دهم درصد در بازارهای جهانی افزایش یافت.

دویچه‌وله: وزیر خارجه آلمان به واشنگتن سفر کرده است. او در این سفر با وزیر خارجه آمریکا دیدار و درباره نتایج سفرش به ایران گفت‌وگو می‌کند. بنابر بر گزارش رسانه‌های آلمانی، ماس با نتایج دلخواه ایران از این سفر بازنگشته است.

هایکو ماس، وزیر خارجه آلمان همراه با ینس پلوتنر، مدیر سیاسی وزارت امور خارجه آلمان روز چهارشنبه ۲۲ خرداد (۱۲ ژوئن) به واشنگتن سفر کرد. برنامه او در این سفر دیدار و گفت‌وگو با همتای آمریکایی خود مایک پمپئو است. بنا بر گزارش خبرگزاری آلمان او قصد دارد در این دیدار نتایج سفر خود به ایران و مذاکراتش با مقا‌م‌های این کشور را در میان بگذارد.

این سفر تنها یک روز پس از بازگشت او از تهران و دیدارش با حسن روحانی، رئیس جمهوری و محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران انجام می‌شود. سفر ماس بنا بر تفسیر بسیاری از رسانه‌های آلمانی نتایج چندانی در تنش‌زادیی میان ایران و آمریکا به همراه نداشته است. مورگان اورتگا، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در این رابطه گفته است که ایالات متحده آمریکا به “فشار حداکثری” خود بر ایران ادامه می‌دهد.

به کانال دویچه وله فارسی در تلگرام بپیوندید

سفر یک روزه هایکو ماس به تهران به یکی از داغ‌ترین مسائل مورد بحث در رسانه‌های آلمان تبدیل شد. مخرج مشترک اظهارنظرها درباره نتایج سفر او به ایران این است که اروپا در نهایت نمی‌تواند ایران را از مهلکه تحریم‌ها و فشار آمریکا نجات دهد.

یک نمونه روزنامه اقتصادی سیاسی هندلزبلات آلمان است که زبان صاحبان سرمایه در این کشور است. هندلزبلات روز سه‌شنبه در تفسیری خطاب به ایران نوشت: «تو هیچ فرصتی نداری، اما از آن استفاده کن!»

در این تفسیر به سفر هایکو ماس به منطقه با هدف دیالوگ، تنش‌زدایی و جلوگیری از مسابقه تسلیحات هسته‌ای در منطقه اشاره شده و آمده است: «تلاش وزیر امور خارجه را باید در کفه ترازویی بگذاریم که در کفه دیگرش کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و رئیس جمهوری ایالات متحده دونالد ترامپ نشسته‌اند؛ کفه‌ای که به مراتب سنگین‌تر است.»

موضعگیری “زود دویچه” از این نیز آشکارتر بود. این روزنامه معتبر آلمان این پرسش را مطرح کرد که چرا ایرانی‌ها در برابر چین چنین انتظاراتی ندارند، در حالی که این کشور یکی از خریداران کلان نفت ایران بوده و اکنون خرید خود را به حداقل رسانده است.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

به نظر گروهی از تحلیلگران امتیازی که اروپا قصد دارد در مقابل پایبندی ایران به برجام به این کشور بدهد، راه اندازی اینستکس (ساز و کار مالی جدید اروپا برای ایران جهت دورزدن تحریم‌های آمریکا) با این تصریح است که این سازوکار قادر به رفع همه فشارهای تحریم‌های شدید آمریکا علیه اقتصاد ایران نیست، هر چند که کشورهایی مانند هلند و روسیه هم برای پیوستن به ‌آن اعلام آمادگی کرده باشند.

آنها هم‌چنین تاکید می‌کنند که به خاطر فشار حداکثری آمریکا ایران رسما صادراتی نخواهد داشت که درآمدی وارد اینس‌تکس کند تا بتواند با آن مطالبات صادرکنندگان کالا به این کشور را تسویه کند. از این گذشته امتناع و تعلل ایران در امضای دو پروتکل مربوط به “گروه مالی ویژه” (FATF) در زمینه‌های پولشویی و تامین مالی تروریسم هم کار را برای اروپا در گسترش و تقویت اینس‌تکس سخت‌تر کرده است.

سفر ماس به آمریکا هم‌زمان است با ورود شینزو آبه، نخست وزیر ژاپن به ایران. برنامه سفر دو روزه آبه نیز دیدار و گفت‌وگو با حسن روحانی و آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی به منظور میانجیگری در تنش میان ایران و آمریکاست. نخست وزیر ژاپن قبل از سفر به ایران با دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا گفت‌وگویی تلفنی داشت. حال باید دید شینزو آبه با کدام نتایج از تهران به توکیو باز خواهد گشت.

رادیوفرانسه: امانوئل ماکرون، رئیس جمهوری فرانسه و دونالد ترامپ همتای آمریکائی او فردا پنجشنبه ۱۶ خرداد/ ۶ ژوئن، در شهر «کان» در شمال فرانسه با یکدیگر دیدار و دربارۀ ایران با هم گفتگو می‌کنند. رئیس جمهوری آمریکا که برای شرکت در مراسم هفتاد و پنجمین سالگرد پیاده شدن نیروهای متفقین در نُرماندی، فردا به فرانسه می‌آید، پیش از ظهر در فرمانداری «کالوَدُس» بر اساس برنامۀ پیش بینی شده دیداری ٢ ساعته با امانوئل ماکرون خواهد داشت و ناهار میهمان همتای فرانسوی خود خواهد بود. بگفتۀ کاخ الیزه، مناسبات تجاری و بویژه ایران موضوعات اصلی گفتگو میان رهبران دو کشور را تشکیل خواهد داد.

دیدار میان امانوئل ماکرون و دونالد ترامپ، هرگز بدون گفتگو در بارۀ ایران نگذشته است. اگر تلاش رئیس جمهوری فرانسه در نخستین دیدارها برحذر داشتن همتای آمریکائی خود از ترک برجام بود، کوشش او اینک، بگفتۀ الیزه، بر این استوار است که رئیس جمهوری آمریکا را به تدارک تمهیداتی تشویق‌کننده برای ایران وادارد.
این چنین رئیس جمهوری فرانسه فردا از همتای آمریکائی خود خواهد خواست «رویکرد حداکثر فشار» را با «تدوین یک راهبرد سیاسی» سازنده همراه سازد. از نظر فرانسه چنین راهبردی باید «هم به نگرانی‌های مشروع» دربارۀ «برنامۀ موشکی ایران و دخالت‌های منطقه‌ای این کشور» پاسخ گوید و هم از «یک رویاروئی خصمانه» بپرهیزد.

اگر فرانسه نیز به ضرورت گفتگو دربارۀ فعالیت‌های بالیستیک و سیاست گسترش نفوذ منطقه‌ای ایران اذعان دارد، اما بر ضرورت برخورداری این کشور از امتیازات پیش‌بینی‌شده در برجام نیز تأکید می‌کند.
مهمترین این امتیازات برای ایران گسترش داد وستد خارجی است که با تحریم‌های شدید آمریکا روبروست. اتحادیۀ اروپا و بویژه سه کشور فرانسه، انگلستان و آلمان، به منظور تسهیل مبادلات تجاری با ایران بدون استفاده از دلار، به ایجاد یک «ابزار حمایت از مبادلات تجاری ـ اینستکس» دست زده‌اند. ایجاد این سامانۀ که به دلیل تحریم نفت ایران هنوز به مرحلۀ بهره‌برداری نرسیده، مورد انتقاد و ناخشنودی آمریکا قرار دارد و این کشور خواستار پرهیز از تکمیل و براه انداختن آنست.
دفتر ریاست جمهوری فرانسه تأکید می‌کند که این کشور و متحدان آن در اروپا «تلاش خود را برای به نتیجه رساندن و اجرائی کردن این سامانه دنبال می‌کنند».
بگفتۀ کاخ الیزه هدف از این تلاش‌ها «براه انداختن عملی این ساز وکار و گسترش آن به دیگر طرفین اروپائی، به منظور ازسرگیری مبادلات تجاری میان اروپا و ایران» است.
کارشناسان روابط بازرگانی بین‌المللی نسبت به عملی شدن این هدف ابراز بدبینی می‌کنند، زیرا حتی اگر پایه‌های حقوقی و تشکیلات مدیریتی و اداری این سامانه از سوی مقامات دولتی فراهم آید، شرکت‌های خصوصی به دلیل نگرانی از مجازات‌های آمریکا حاضر به خرید نفت ایران نیستند. اگر این خرید انجام نگیرد، درآمد لازم برای انجام دیگر مبادلات تأمین نخواهد شد و این سامانه کارکرد خود را از دست خواهد داد.

رادیوفردا: با ادامه بحران جاری میان آمریکا و ایران در خاورمیانه و در میانه نگرانی‌های جامعه جهانی از احتمال کشیده شدن این بحران به یک درگیری نظامی، سکوت بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل که به تایید خود پیگیرترین مهره جهانی علیه ایران بوده، مورد توجه رسانه‌های اسرائیل و بین‌المللی قرار گرفته است.

بن کاسپیت، گزارشگر اسرائیلی، این روزها در مقاله‌ای در وب‌سایت المونیتور رفتار محتاطانه نتانیاهو در ارتباط با تنش آمریکا و ایران را بررسی کرده است.

به نوشته بن کاسپیت، اسرائیل تنها ارتش جهان بوده که در دوره اخیر از طریق حملاتی که علیه اهداف ایران در سوریه انجام داده، با تهران درگیر بوده ولی با وجود این، نتانیاهو در نشست چهارشنبه گذشته کابینه‌اش با شرکت سران نهادهای اطلاعاتی و فرماندهان ارتش، تاکید کرد که پای اسرائیل باید از این بحران دور بماند و کشورش در آن مستقیم دخالت نکند، و نیز گفته تمام تلاش خود را به کار خواهد برد تا تنش‌ها به منطقه خلیج فارس کشیده نشود.

به نوشته آقای کاسپیت، بخش بزرگی از اطلاعات کشورهای غربی در مورد ایران از سوی اسرائیل ارائه شده و از جمله گزارش انتقال موشک‌های ایرانی به عراق برای تحرکات احتمالی آتی از سوی ایران را اسرائیل به واشینگتن داد، اما اکنون دولت نتانیاهو می‌کوشد تا توجه‌ها را از نقش اسرائیل در حمایت از موضع جان بولتون مشاور امنیت ملی آمریکا علیه ایران کم کند.

در همین حال، یک مقام اسرائیلی که نخواسته نامش برده شود، به المونیتور گفته است تمامی موضع‌گیری‌های آمریکا علیه ایران درست بوده است.

روزنامه اسرائیل هیوم نیز دوشنبه این هفته به نقل از ایندیپندنت عربی نوشت، اسرائیل قول داده در صورت مبدل شدن تنش آمریکا و ایران به درگیری نظامی، از دخالت در آن خودداری کند، مگر آن ‌که به اسرائیل حمله شود.

این گزارش نیز با معرفی کردن اسرائیل به عنوان عامل افشای اطلاعات طبقه‌بندی‌شده مربوط به نقل و انتقال‌های موشکی اخیر ایران در منطقه، افزوده که یک هیئت اسرائیلی اعزامی به واشینگتن گفته است اسرائیل در این بحران نقش فعال نخواهد داشت، ولی اگر از سوی ایران یا گروه‌های نیابتی تهران در یک جنگ احتمالی مورد حمله واقع شود، اقدام خواهد کرد.

رسانه‌های اسرائیلی گفته بودند که دونالد ترامپ بنیامین نتانیاهو را در جریان رخدادها قرار داده و مایک پومپئو، وزیر خارجه آمریکا، نیز در روزهای گذشته با نخست وزیر اسرائیل با هدف هماهنگی اقدامات دو کشور هم‌پیمان، تلفنی گفت‌وگو کرد. اما جزئیاتی از این رایزنی‌ها، از سوی هیچ یک از طرفین، منتشر نشد.

در عین حال، الکس فیشمن تحلیلگر اسرائیلی در روزنامه یدیعوت آخرونوت نوشته است که رویارویی آمریکا و ایران دامان اسرائیل را خواهد گرفت؛ چه در واکنش به شلیک موشک از عراق یا سوریه و چه برخی تعرض‌های دیگر علیه اسرائیل.

در این میان، خِمی شالِو تحلیلگر هاآرتص، روز یک‌شنبه این هفته در مقاله‌ای نوشت اگر آمریکا به جنگ با ایران برود، نتانیاهو اولین مقصر آن معرفی خواهد شد.

آقای شالو با اشاره به دستور نتانیاهو به مقامات نظامی و سیاسی کشورش برای دور نگاه داشتن اسرائیل از بحران جاری آمریکا با ایران، یادآور شده که در جنگ سال ۱۹۹۱ آمریکا علیه عراق برای بازگرداندن کویت در حالی که صدام حسین حدود ۴۰ موشک اسکاد به اسرائیل شلیک کرد، اسحاق شامیر به خاطر قولی که به جرج بوش پدر داد، به هیچ اقدام نظامی علیه حکومت صدام دست نزد.

در سال ۲۰۰۳ نیز که جرج بوش پسر به عراق حمله کرد، قرار نبود آریئل شارون نخست وزیر وقت اسرائیل دخالت کند و عملا نیز عراق مستقیم به اسرائیل حمله نکرد، و در آن دو مقطع هر دو حزب آمریکا به طور هماهنگ از اسرائیل پشتیبانی می‌کردند.

به نوشته خمی شالو، اما در تنش جاری آمریکا و ایران که نتانیاهو مشوق واشینگتن در برقراری تحریم‌های سخت علیه ایران بوده، در صورت مبدل شدن این بحران به جنگ نظامی، «با کشته شدن اولین سرباز آمریکایی، بسیاری از دموکرات‌ها انگشت اتهام را متوجه نتانیاهو خواهند کرد».

آقای شالو مدعی شده که نتانیاهو مانند یک گروه مشوق یک‌نفره در ارتباط با ایران عمل کرده ولی کشته شدن آمریکایی‌ها در نبرد نظامی احتمالی با ایران، ممکن است خود ترامپ را نیز به این نتیجه برساند که نتانیاهو او را به جنگ سوق داده است.

عاموس هرئل تحلیلگر دیگر هاآرتص نیز روز دوشنبه گذشته در مقاله‌ای نوشت نتانیاهو پیشگام اتخاذ موضع قاطع علیه ایران بود، اما نسبت به قرار گرفتن دولتش در خط مقدم این رویارویی احتیاط نشان می‌هد.

به نوشته این تحلیلگر، برای نتانیاهو این یک معما است که ترامپ علیه ایران اقدام کند بدون آن که اسرائیل در خط مقدم تقابل قرار بگیرد.

هرئل این را نیز نوشته که هرچند غریزه ترامپ به او می‌گوید بهتر است از جنگ نظامی با ایران خودداری کند اما حتی نتانیاهو، این دوست نزدیک رئیس جمهور آمریکا از نیت واقعی ترامپ آگاه نیست. عاموس هرئل افزوده که تنش خلیج فارس، اسرائیل را در اقدام در قبال جبهه شمالی (سوریه و لبنان) محدود می‌کند.

سث فرانتزمن، روزنامه‌نگار آمریکایی نیز در روزنامه عمدتا راست‌گرای جروزالم پست نوشته است هم چپ افراطی و هم راست افراطی در آمریکا بنیامین نتانیاهو را مقصر سیاست دونالد ترامپ در مورد ایران می‌دانند.

فرانتزمن با اشاره به شماری از مطالب منتشره در این ارتباط در رسانه‌های آمریکایی نوشته است، هرچند آنها مستنداتی ارائه نمی‌کنند اما این مانع از آن نشد که شبکه ان‌بی‌سی نیز بنویسد که از بولتون تا بی‌بی (نتانیاهو) ترامپ را به رویارویی با ایران فرا می‌خوانند و حال پرسش این است که آیا ترامپ پاسخی به خواسته مشترک اسرائیل، عربستان و دستیاران خود خواهد داد؟

به نوشته سث فرانتزمن، ایران مشتاق دیدن وضعیتی است که آمریکایی‌ها اسرائیل را در این بحران مقصر بدانند؛ برای همین، تهران این تفکر را از طریق لابی‌اش دنبال می‌کند تا دولت بعدی آمریکا سیاست دیگری در قبال ایران در پیش بگیرد و حمایت کنونی واشینگتن از اسرائیل نیز در دولت احتمالی بعدی تغییر کند.

بنیامین نتانیاهو تاکید کرده که ایران که در طول ۴۰ سال موجودیت جمهوری اسلامی شعار نابودی اسرائیل را ترک نکرده، موجودیت کشور او را با برنامه‌های اتمی و تلاش برای تثبیت نظامی در سوریه و حمایت از گروه‌های تروریستی در منطقه به خطر انداخته و دولت وی باید از موجودیت کشور و امنیت شهروندانش دفاع کند.

رادیوفردا: رهبر جمهوری اسلامی ایران روز چهارشنبه اول خرداد در دیدار با گروهی از دانشجویان گفته است «آن طوری که به برجام عمل شد»، «خیلی اعتقادی» ندارد و «بارها هم به رئيس‌جمهور و وزیر خارجه گفتیم و تذکر دادیم».

این نخستین بار نیست که علی خامنه‌ای سعی می‌کند از مسئولیت برجام شانه خالی کند. این اظهار نظرهای مکرر درباره برجام در حالی است که او در پنج مقطع مهم نقش اصلی را ایفا کرده است.

اولین مقطع مربوط به شروع مذاکرات محرمانه است. علی‌اکبر صالحی، وزیر امورخارجه دولت احمدی‌نژاد، در کتاب خاطراتش نوشته است که پس از دریافت نامه عمانی‌ها برای مذاکره محرمانه با ایران، نامه را از طریق علی اصغر حجازی، معاون سیاسی-امنیتی دفتر رهبر به علی خامنه‌ای رسانده و سپس در جلسه‌ای با حضور رهبر شرکت کرده، « آقای محمدی گلپایگانی [رئیس دفتر خامنه‌ای] و جناب آقای حجازی نیز در جلسه حضور داشتند … [گفتند مذاکره] می‌تواند مضرات زیادی داشته باشد … عرض کردم حضرت آقا اجازه بدهید برای اتمام حجت هم که شده این کار را امتحان کنیم… فرمودند اگر برای اتمام حجت است اشکال ندارد».

آیت‌الله خامنه‌ای ۲۲ مرداد ۱۳۹۷ در یک سخنرانی عمومی گفت «خام» شده و سخن صالحی را قبول کرده ولی اعتراف به اشتباه، تغییری در نتیجه ایجاد نمی‌کند.

نخستین سنگ بنای این مذاکرات با مجوز شخص رهبر جمهوری اسلامی شروع شده است.

مذاکرات محرمانه هسته‌ای در اسفند ۱۳۹۱ با دستور شخص خامنه‌ای به طور موقت متوقف می‌شود ولی به اندازه کافی پیش رفته بود. در این مقطع، برخی از اعضای شورای عالی امنیت ملی مانند حسن روحانی هم در جریان روند مذاکره نبوده‌اند.

علی اکبر صالحی در گفت‌وگویی که ۱۴مرداد ۱۳۹۴ در روزنامه «ایران» منتشر شد، می‌گوید: «بنا به توصیه رهبر معظم انقلاب این مذاکرات را متوقف کردیم تا حضرتعالی این مسیر را ادامه دهید. آقای روحانی وقتی در جریان جزئیات این مذاکرات قرار گرفتند، موضوع برایشان باورپذیر نبود».

دومین جایی که رهبر جمهوری اسلامی مذاکرات را به جلو هل داد، ۲۶ شهریور ۱۳۹۲ بود که تعبیر «نرمش قهرمانانه» را به کار برد. این تعبیر یک پیام قوی و پشتیبان دیپلمات‌های ایران برای پیشبرد روند مذاکرات بود.

سومین نقطه اما مذاکره وزرای امور خارجه ایران و آمریکا بود. به روایت علی‌اکبر صالحی در کتاب خاطراتش، در شروع مذاکرات، خامنه‌ای شرط کرده بود که «مذاکرات به سطح وزیر امور خارجه نرسد»، ولی با مجوز او، محمدجواد ظریف با جان‌ کری دیدار کرد. مجوزی که حالا رهبر جمهوری اسلامی آن را یک اشتباه خود می‌داند.

چهارمین نقطه اما ۲۰ مهر ۱۳۹۴ رقم خورد. به روایت مهدی کوچک‌زاده، نماینده مجلس نهم، شب ۲۰ مهر ۱۳۹۴ در جلسه‌ای با حضور علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، علی لاریجانی، رئيس مجلس و علی اصغر حجازی، معاون امنیتی-سیاسی دفتر رهبر، «تصمیم گرفته شد که طرح [برجام] تصویب شود».

وزارت امور خارجه ایران همان زمان اعلام کرد که از چنین جلسه‌ای خبر نداشته و برخی چهره‌های مخالف تصویب برجام در مجلس، دخالت حجازی را «خودسرانه» خواندند ولی دو روز بعد، دفتر رهبر جمهوری اسلامی بیانیه داد و گفت اعضای دفتر رهبر «نقش مستقل» نداشتند. معنای این عبارت روشن بود، معاون دفتر رهبر، پیام خامنه‌ای برای تایید و تصویب برجام در مجلس را رسانده بود.

در جلسه مجلس برای تصویب برجام نیز مهدی کوچک‌زاده به علی لاریجانی اعتراض کرد که چرا اجازه طرح پیشنهادات را نمی‌دهد، لاریجانی پاسخ داد: «کشور تصمیم گرفته که پیشنهادات مطرح نشود». کوچک‌زاده از لاریجانی پرسید که «کشور به‌ عنوان مرجع جدید کیست؟»، لاریجانی گفت: «همانی که خودت می‌دانی». این دیالوگ کوتاه نیز به خوبی نشان می‌داد که نقش اصلی در نهایی‌شدن فرایند تصویب برجام را شخص رهبر بازی کرده است.

پنجمین و آخرین گام اما ۲۹ مهر ۱۳۹۴ رقم خورد که رهبر جمهوری اسلامی در نامه‌اش به حسن روحانی، «مصوبه‌ جلسه ۶۳۴ مورخ ۱۳۹۴/۵/۱۹ شورای عالی امنیت ملی» را تایید کرد. این مصوبه در واقع پذیرش برجام از سوی جمهوری اسلامی بود.

او در همان زمان ضمنن تایید برجام، شروط ۹ گانه‌ای را در نامه‌ای به حسن روحانی ابلاغ کرد ولی این شروط ۹ گانه مربوط به «اجرای برجام» بود، نه تصویب برجام. این در حالی است که رهبر جمهوری اسلامی در سخنرانی خود در جمع دانشجویان گفته است: «در آن نامه شرایطی ذکر شده که در آن صورت، تصویب می‌شود».

این جمله، تحریف آشکار همان نامه مدنظر رهبر است که پس از تصویب برجام توسط شورای عالی امنیت ملی، مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان و در راستای اجرای برجام نوشته شد.

اما خامنه‌ای علاوه بر این شروط، در طول مذاکرات شروطی را به عنوان خطوط قرمز تعیین کرد که به طور مداوم مورد استناد مخالفان برجام برای حمله به دیپلمات‌های ایرانی قرار می‌گرفت ولی نشریه خط‌ حزب‌الله، که توسط وب‌سایت رسمی رهبر جمهوری اسلامی منتشر می‌شود، در پیش‌شماره پنجمش که هفته اول مرداد ۱۳۹۴ منتشر شد، نوشت که خطوط قرمز «مانند مین عمل نمی‌کنند» و «ابزار رسیدن به هدف» یا «سپر حفظ منافع ملی» هستند و «حتی با حفظ همه آن خطوط هم دستیابی به هدفی که برای مذاکره معین‌شده صورت نگیرد».

این یادداشت که با اعتراض برخی از فعالان مجازی مواجه شد، نوعی نرم‌سازی و بی‌توجهی به خطوط قرمزی تعبیر شد که رهبر جمهوری اسلامی به طور مداوم روی آن تاکید داشت.

نکته تکمیلی اینکه به روایت همه اعضای تیم مذاکره کننده هسته‌ای ایران، علی خامنه‌ای در طول مذاکرات در جریان تمامی جزئیات قرار گرفته و قدمی بدون اجازه او برداشته نشده است.

او همچنین سال گذشته در توضیح اینکه چرا با وجود خروج آمریکا از برجام، آن را طبق وعده‌اش آتش نزده است، گفت به خاطر «مصلحت» این کار را نکرده است.

رهبر جمهوری اسلامی در سخنرانی روز اول خرداد حتی گفته که اگر شرایط مدنظرش «اجرا نشده، وظیفه رهبری نیست که وارد بشود». این جمله یعنی او در آینده هم مایل نیست که شخصا و به طور مستقیم وارد فرایندی مانند دستور به خروج از برجام شود، همان طور که از شجاعت پذیرش مسئولیت برجام برخوردار نیست.

روش خامنه‌ای در این زمینه که مرتب دبه می‌کند و سعی می‌کند مسئولیت را متوجه دولت روحانی کند تا سیمای خودش نزد حامیان کمتر خدشه‌دار شود و تعبیرهای او مانند خام شدن یا اشتباه کردن و راضی نبودن، می‌تواند در نهایت یک شبیه‌سازی و فضاسازی مانند «جام زهر» که خمینی برای پذیرش قطعنامه به کار برد را تداعی کند و برخی از حامیانش بگویند مانند همان دوران، دیگران جام را به رهبر دادند ولی خمینی در سال ۱۳۶۸ وقتی با اصرار هاشمی برای پذیرش مسئولیت قطعنامه ۵۹۸ مواجه شد، گفت خودش چنین مسئولیتی را می‌پذیرد.

خامنه‌ای حداقل در این زمینه مایل نیست «خمینی دیگر» باشد.