اخبار

رادیوفردا: مایک پومپئو، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، ایران را تهدیدی بسیار جدی برای منافع ایالات متحده توصیف کرده و می‌گوید دولت دونالد ترامپ در حال ایجاد «تغییراتی اساسی» در سیاست‌های واشینگتن در قبال تهران، و مقابله با آنچه «توسعه‌طلبی» ایران نامیده، است.
آقای پومپئو ۲۹ تیر ماه در مراسم سالیانه «نشست امنیتی اسپن» که دربرگیرنده مقام‌های امنیتی و کارشناسان امور اطلاعاتی است، سخن می‌گفت. بخش مشخصی از سخنان آقای پومپئو نیز به موضوع ایران، روسیه، بحران سوریه و همچنین روابط مسکو و واشینگتن مربوط می‌شد.

این مقام ارشد امور اطلاعاتی ایالات متحده می‌گوید دولت دونالد ترامپ «تغییراتی اساسی» در قبال ایران و مقابله با آنچه «توسعه‌طلبی ایران» نامیده در پیش گرفته است: «ما شروع کرده‌ایم، و در یکی از اولین اقدامات، رئیس‌جمهوری آمریکا در حال ایجاد ائتلافی از کشورهای خلیج [فارس] و اسرائیل، برای یافتن پلتفرمی مشترک برای عقب‌راندن توسعه‌طلبی‌های ایران است». او می‌گوید این تغییرات پس از اجرایی شدن راهبرد تازه آمریکا، دیده خواهند شد.‎
پیش از این رکس تیلرسون، وزیر خارجه آمریکا، در پایان فروردین ماه گفته بود، واشینگتن درحال بازنگری جامع سیاست‌های خود در قبال ایران است.
رئیس سی‌آی‌ای در پاسخ به پرسش در در مورد شکل گرفتن «هلال شیعی از تهران تا بیروت» و نیز نگرانی اسرائیل از تاثیر آتش‌بس سوریه بر افزایش نفوذ تهران در مرزهای آن کشور، به نقش حزب‌الله لبنان، وضعیت یمن و نیز شبه‌نظامیان مورد حمایت جمهوری اسلامی در عراق، به عنوان نمونه‌ای از تلاش‌های ایران برای «ریاست‌کردن» بر خاورمیانه و تهدیدهای ناشی از آن برای منافع آمریکا و اسرائیل اشاره کرد.
او گفته «ایران در حال افزایش نفو‌ذ خود در سوریه است و در حال حاضر در تلاش برای گذر از مرز عراق و اتصال دو کشور است. [ایران] یک تهدید بسیار جدی برای ایالات متحده است».
به گفته پومپئو، منافع آمریکا تنها محدود به سوریه نیست، و باید نگاهی فراتر به آن داشت: «ما باید شرایطی را ایجاد کنیم که ثبات بیشتری در خاورمیانه ایجاد شود تا آمریکا نیز امنیت بیشتری داشته باشد».
پومپئو، بشار اسد را نیز «عروسکی در دست ایرانی‌ها» توصیف کرد و گفت تصور این‌که او همچنان در قدرت باشد، سوریه به ثبات برسد و منافع آمریکا هم به خوبی تامین شود، بسیار سخت است.
این سخنان یک روز پس از انتشار گزارش‌ها از «توفق کمک‌های» سازمان تحت ریاست آقای پومپئو به شماری از شورشیان مخالف بشار اسد مطرح شده‌است.
روز چهارشنبه گزارش‌هایی منتشر شد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، تصمیم گرفته به برنامه سی‌آی‌ای، برای تجهیز و ارائه آموزش به شماری از گروه‌های شورشی مخالف حکومت بشار اسد، خاتمه دهد. روزنامه واشینگتن‌پست و خبرگزاری رویترز، با استناد به گفته‌های مقام‌هایی که نامشان فاش نشده، گزارش داده‌اند تصمیم دولت ایالات متحده، با هدف نشان دادن تمایل به همکاری با روسیه در بحران سوریه، گرفته شده‌است.
رئیس سی‌آی‌ای، «ایران و داعش» را دشمنان آمریکا در سوریه توصیف کرده‌است. او همچنین می‌گوید روسیه، علاقه‌مند به ماندن در سوریه است چراکه به آب‌های گرم دسترسی پیدا می‌کند و ادامه داده است چون مسکو «عاشق رو در رو شدن با آمریکا است».
در پاسخ به پرسش‌ها در مورد روابط این دو کشور، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، گفته این روابط «پیچیده» است. پومپئو اما تاکید کرده مایل به همکاری مسکو در زمینه‌ مبارزه با تروریسم است و این حتی «بخشی از وظیفه» کاری او است. اما در بخشی دیگر از گفته‌هایش اظهار داشت روابط واشینگتن و مسکو «پیچیده» است و «روسیه دنبال هر راهی خواهد گشت که زندگی ما را سخت‌تر کند».
تهران موضوع دخالت در امورد داخلی کشورهای منطقه را رد کرده‌است. ایران و روسیه، از مهم‌ترین حامیان حکومت بشار اسد، می‌گویند به درخواست دولت سوریه، که نزد سازمان ملل صاحب نمایندگی‌ست، دست به مداخله در سوریه زده‌اند و هدف از آن نیز «مبارزه با تروریسم» است. جنگ داخلی سوریه در پی سرکوبی شدید اعتراضات عمدتا مسالمت‌آمیز به حکومت اسد آغاز شد. رئیس‌جمهوری سوریه گفته از نظر دولت او «هرکسی که علیه آن دست به اسلحه ببرد تروریست است» و به همین دلیل نیز دمشق و متحدان آن در موراد مختلفی هر گروهی که هدف قرار می‌دهند را «تروریست» خطاب می‌کنند.
رئیس سی‌آی‌ای در بخشی از پرسش‌وپاسخ‌ها در نشست آسپن به موضوع توافق اتمی نیز پرداخت. مایک پومپئو گفته است «اجرای توافق اتمی برخی منافع حاشیه‌ای مانند رصد برنامه‌های ایران و کاهش شماری از سانتریفیوژها را تامین می‌کند… اما چالش این است که این توافق کوتاه‌مدت است و نمی‌تواند تمام ظرفیت‌ها و اقداماتی که ایران در پی آن است را روشن کند». در ادامه افزوده است «این چیزی‌ست که دولت تازه بر آن متمرکز است و نه فقط در مورد برنامه اتمی بلکه در مورد دیگر مسائل» مربوط به ایران.
دولت دونالد ترامپ، دوشنبه گذشته، در آخرین ساعت‌های باقی‌مانده از مهلت ۹۰ روزه برای ارائه گزارش به کنگره، تائید کرد که تهران به متن توافق اتمی پایبند مانده‌است هرچند روح آن را نقض کرده‌است. ایران نیز اتمام مشابهی را به ایالات متحده وارد کرده و گفته آمریکا خلاف روح برجام عمل کرده‌است.
دو سال از شکل‌گیری توافق اتمی در دوره ریاست‌جمهوری باراک اوباما، با حضور ایران، آمریکا و پنج قدرت جهانی می‌گذرد. آقای ترامپ و آقای پومپئو هر دو از منتقدان مذاکرات و توافق شکل‌گرفته بودند. آقای اوباما از سوی دیگر، می‌گفت این توافق، امنیت بیشتری برای جهان ایجاد کرده‌است.

بی‌بی‌سی: محمد جواد ظریف وزیر خارجه ایران اظهار امیدواری کرده است که مناقشه یمن به درگیری مستقیم میان ایران و عربستان سعودی منجر نشود.

او که دوشنبه شب در موسسه “شورای روابط خارجی” در نیویورک صحبت می کرد گفت که جنگ داخلی یمن که ایران و عربستان از دو طرف درگیر در آن حمایت می کنند به نفع هیچ کس نیست.

محمد بن سلمان ولیعهد عربستان دو ماه پیش گفته بود که تقلا برای نفوذ در منطقه میان عربستان و ایران باید “در داخل ایران اتفاق بیافتد نه عربستان.”

در پاسخ به سوالی در همین باره درباره خطر مناقشه میان دو کشور بود که آقای ظریف گفت ایران مسلما امیدوار است وارد چنین جنگی با عربستان نشود.

به علاوه او افزود ایران و عربستان لازم نیست یکدیگر را در منطقه خاورمیانه نادیده بگیرند.

وزیر خارجه ایران اضافه کرد که هرچند دو کشور در مورد یمن و سوریه توافق نظر ندارند اما می توانند برای پایان این مناقشه ها با هم همکاری کنند.

او گفت: “ما با افراط‌گرایی در افغانستان مبارزه کردیم. با افراط‌گرایی در عراق مبارزه کردیم. با افراط‌گرایی در سوریه مبارزه کردیم. هم‌پیمانان آمریکا از افراط گرایی در افغانستان حمایت کردند. به یاد بیاورید فقط سه کشور طالبان را به عنوان یک حکومت به رسمیت شناختند: پاکستان، یک همسایه، عربستان سعودی و امارات متحده عربی. این‌ها همان کشورهایی اند که از افراط گرایی در سوریه و عراق حمایت کردند. آنها در حمایت از تروریسم ثابت‌قدم بوده‌اند؛ ما هم در مخالفت با آن ثابت‌قدم بوده‌ایم. آنها انتخاب‌های اشتباهی کرده‌اند و حالا گله دارند که چرا دارند نتیجه آن را می‌بینند. تقصیر ما نیست که انتخاب درست کرده‌ایم.”

ائتلاف تحت رهبری عربستان در سال ۲۰۱۵ به نفع دولت رسمی یمن و علیه شورشیان حوثی مورد حمایت ایران وارد جنگ در این کشور شد.

در سوریه ایران از دولت این کشور تحت رهبری بشار اسد حمایت می کند درحالی که عربستان حامی مخالفان است.

آقای ظریف همچنین به سخنان هفته پیش ژنرال ماتیس که گفته بود از نظر دولت آمریکا حساب مردم ایران از دولت این کشور جداست پاسخ داد.

او گفت: “چند روز پیش ژنرال ماتیس گفت که ایرانی‌ها در انتخابات گزینه‌ای ندارند. گفت آیت‌الله، رئیس‌جمهور را انتخاب می‌کند. و گفت مثل این است که ترامپ، رئیس‌جمهور بعدی آمریکا را تعیین کند. واقعا؟ مردم ده ساعت در صف می‌ایستند تا به رئیس‌جمهوری رای دهند که از قبل معلوم شده؟ حالا شاید بگویند مردم در ایران شست‌وشوی مغزی داده شده‌اند. افرادی در لس‌آنجلس چهار ساعت در صف می‌ایستند به رئیس‌جمهوری رای بدهند که از قبل معلوم شده؟ خودتان را گول نزنید! واقعیت را ببینید. تغییر رژیم در ایران جواب نمی‌دهد چون کشوری است که برای مشروعیت و بقای خود به آمریکا وابسته نیست.”

آقای ماتیس در جمع دانش آموزانی در ایالت واشنگتن گفته بود: “تا زمانی که مردم ایران از این حکومت مذهبی خلاص نشده‌اند، اینها (رهبران ایران) فکر می‌کنند اختیار آن را دارند که حتی به مردم بگویند به چه کسانی در انتخابات رای بدهند.”

او افزود: “این رهبر [جمهوری اسلامی] است که تصمیم می‌گیرد چه کسانی در انتخابات شرکت کنند. مثل این است که رئیس جمهور کنونی آمریکا تصمیم بگیرد در مبارزات انتخاباتی بعدی چه کسی اجازه خواهد داشت به عنوان نامزد شرکت کند.”

بیشتر بخوانید: وزیر دفاع آمریکا در مورد فشار بر مردم ایران هشدار داد

آقای ظریف همچنین گفت که هرچند که میان او و رکس تیلرسون وزیر خارجه آمریکا تماسی وجود ندارد اما این وضع می تواند عوض شود.

در مورد برنامه موشکی ایران او گفت که کشورش درحال طراحی موشک هایی برای حمل کلاهک هسته ای نیست و بار دیگر بر دفاعی بودن این برنامه تاکید کرد.

او گفت: “ما به این موشک ها نیاز داریم تا اگر صدام حسین دیگری پیدا شد ضربه نخوریم.”

عصرایران: گروه تروریستی داعش مرگ ابوبکر بغدادی، رهبر این گروه تروریستی را تایید کرد.

به گزارش ایسنا، به نقل از النشره، داعش در بیانیه‌ای با اعلام این خبر گفته است که به زودی نام جانشین وی را اعلام می‌کند.

داعش همچنین در این بیانیه کوتاه از اعضای این گروه خواسته در پایگاه‌های خود بمانند و به مقاومت ادامه دهند.

گرچه برخی منابع خبری به ویژه رسانه‌های عراقی این خبر را پوشش داده‌اند اما این مطلب در پایگاه‌های ویژه افراط‌گرایان بر روی اینترنت که رسانه رسمی آنها محسوب می‌شود، تایید نشده است.

رادیوفردا: جیمز متیس، وزیر دفاع آمریکا، با اشاره به تمایز مردم و حکومت جمهوری اسلامی گفته است، نباید رویکردی در پیش گرفت که مردم ایران را با حکومت نامحبوب این کشور متحد کند.

گزارش روز دوشنبه رسانه های آمریکا حاکی است که جیمز متیس در مصاحبه ای با آیلندر، یک نشریه دانش آموزی در حومه سیاتل در ایالت واشینگتن، به پرسش ها در حوزه های مختلف پاسخ داده است.

وی در پاسخ به پرسشی در خصوص بهتر شدن روابط ایران و آمریکا گفته است: تا زمانی که مردم ایران این حکومت دینی را تغییر بدهند و از شر کسانی که به مردم می گویند چه کسانی می توانند کاندید بشوند و چه کسانی را باید انتخاب کنند خلاص شوند، این مساله خیلی، خیلی دشوار خواهد بود.

وزیر دفاع آمریکا سپس اضافه کرده است: این رژیمی است که عواملش را مانند حزب‌الله لبنان وادار می کند تا اسرائیل را تهدید کند، یا نخست‌وزیر سابق لبنان را به قتل برساند و توریست‌های اسرائیلی را بلغارستان بکشد.

جیمز متیس گفته است: مسلما مشکل،مردم ایران نیستند بلکه این رژیم (ایران) است که عواملش را می فرستد سفرا را در واشینگتن یا پاکستان به قتل برسانند. این رژیم (ایران) است که موشک در اختیارحزب الله لبنان یا حوثی ها در یمن قرار می دهد.

جیمز متیس پیشتر در ششم خردادماه سال جاری نیز به موضوع طرح ترور سفیر عربستان در واشینگتن توسط ایران اشاره کرده بود که واکنش ایران را در پی داشت.

سخنگوی وزارت امورخارجه ایران در ۹ خردادماه سخنان جیمز متیس در مورد اقدام تهران برای ترور سفیر عربستان سعودی در واشینگتن را رد کرد و آن را «ساختگی» دانست.

وزیر دفاع آمریکا همچنین در خصوص ویژگی های حکومت ایران گفته است: این یک رژیم قاتل است، شمار زیادی ازایرانی ها را کشته است و جوانان بسیاری را در جریان انقلاب سبز (جنبش سبز) در چند سال پیش علیه آنها دست به تظاهرات زدند، زندانی کرد.

اشاره وزیر دفاع آمریکا به اعتراضات به نتایج انتخابات ریاست جمهوری ایران در سال ۱۳۸۸ است. در این اعتراضات در تهران و شهرستان ها ده ها نفر کشته و هزاران نفر زندانی شدند.

جیمز متیس در ادامه تصریح کرده است: نباید مردم ایران را با این رژیم نامحبوب متحد کنید، برای این که اگر شما به هر دو فشار وارد کنید، در نتیجه آنها کنار هم قرار خواهند گرفت. ما می بایست اطمینان حاصل کنیم که مردم ایران بدانند ما هیچ گونه اختلاف و درگیری با آنها نداریم. من از اینجا آغاز خواهم کرد.

«ایران بزرگ‌ترین عامل بی‌ثباتی در منطقه خاورمیانه »

وزیر دفاع آمریکا در بخش دیگری از مصاحبه به نقش ایران در منطقه پرداخته و گفته است: بشار اسد الان تنها به دلیل ایران در قدرت است. روسیه در شورای امنیت مانع قطعنامه های این شورا می شود و بشار اسد تاکنون صد ها هزار شهروند سوری را کشته و میلیون ها نفر را آواره کرده است، تنها دلیلش ایران است.

وی اضافه کرده است،در خاورمیانه از قاهره تا تل آویو تا ریاض از عرب گرفته تا یهودی همه ایران را بزرگترین عامل بی ثباتی منطقه می دانند.

جیمز متیس در خصوص بازیگران در سوریه گفته است: اگر حمایت نظامی ایران و وتوی روسیه و همچنین حمایت نظامی کنونی روسیه نبود، همان پنج سال پیش مردم سوریه بشار اسد را از قدرت به پایین می کشیدند.

اعتراضات علیه حکومت بشار اسد در سال ۲۰۱۱ به صورت مسالمت آمیز آغاز شد، اما در نهایت این اعترضات به جنگ داخلی در سوریه منجر شد. روسیه از سال ۲۰۱۵ به نفع نیروهای بشار اسد وارد جنگ داخلی سوریه شده است.

گزارش ها حاکی است که ایران نیز علاوه بر حمایت تسلیحاتی و مالی، شبه نظامیان شیعه را در منطقه به نفع حکومت بشار اسد سازماندهی کرده است.

این در حالی است که حکومت سوریه می گوید، درحال نبرد با تروریسم است.

ایران پرس نیوز: نیروهای حشدالشعبی عراق (شبه نظامیان شیعی) طی درخواستی رسمی از حیدرالعبادی، نخست وزیر عراق تقاضا کردند که برای ثبیت پیروزی بزرگ آزادسازی موصل، مبارزه با داعش را تا عمق ۳۰ کیلومتری خاک سوریه ادامه دهند.

به گزارش میزان، حشدالشعبی در نامه خود به نخست‌وزیر عراق ضمن اشاره به همکاری مشترک عراق و سوریه در مبارزه با داعش افزود: از فرمانده کل قوا می‌خواهیم که برای سرکوب داعش در بیرون از مرزهای عراق به یگانهای حشدالشعبی اجازه ورود به خاک سوریه را صادر کند

این در حالیست که آمریکا به دنبال بستن دسترسی نیروهای تحت امر سلیمانی به سوریه است.

منابع خبری گزارش دادند که آمریکا پس از تکمیل چهار پایگاه هوایی در حال احداث یک پایگاه هوایی بزرگ در شمال سوریه است.

پایگاه دبکا فایل وابسته به منابع اطلاعاتی اسرائیل در گزارشی نوشت: در هفته‌های اخیر چند یگان مهندسی آمریکا در سوریه بی‌وقفه مشغول طرح‌ریزی یک پایگاه هوایی بزرگ در شمال سوریه هستند.

این منبع ضمن اشاره به تصمیم جدی آمریکا برای ساخت یک پایگاه هوایی بزرگ در شمال سوریه می‌نویسد که هم‌اکنون ارتش آمریکا ساخت 4 پایگاه هوایی در خاک سوریه را به اتمام رسانده‌ است.

این پایگاه به نقل از منابع امنیتی و نظامی خود درباره هدف آمریکا از ساخت این پایگاه‌های هوایی در سوریه می‌افزاید: این پنج پایگاه هوایی آمریکا در سوریه بخشی از راهبرد کلی سه‌جانبه دولت ترامپ در خصوص رویکرد آمریکا نسبت به تحولات سوریه است که همزمان 3 هدف مجزا را پی‌گیری می‌کند.

دبکا فایل درباره این اهداف تصریح می‌کند: آمریکا با ساخت این پایگاه‌ها در سوریه در پی شکست گروه داعش و همزمان ایجاد حفاظی نظامی برای پشتیبانی از نیروهای کُرد سوریه در برابر حمله‌های ارتش ترکیه است.

این منبع خبری همچنین افزود که با وجود این پایگاه‌ها از دسترسی زمینی و هوایی نیروهای وابسته به رژیم ایران به خاک سوریه جلوگیری می‌شود.

بی‌بی‌سی: حسن روحانی، رئیس جمهور ایران، می‌گوید که زمان “دیوارکشی‌ها” پایان یافته است و افزوده است که نباید “فکر کنیم باتهدید دیگران می‌توانیم حقوق خودرا حفظ کنیم.”

آقای روحانی این سخنان را در همایش سراسری مقابله با گرد و غبارکه امروز (دوشنبه ۳ ژوئیه/۱۲ تیر) در تهران برگزار شد ایراد کرد. نخستین کنفرانس بین‌المللی “مقابله با گرد و غبار؛ چالش ها و راه حل‌ها و روش‌های همکاری” امروز با حضور نمایندگان ۳۰ کشور در تهران آغاز به کار کرده است.

وی گفت که “اگر رهبران برخی از کشورهای تازه به دوران رسیده به فکر دیوار افتاده‌اند امروز آن دوران سپری شده است” و افزود که “اگر عربستان در چنین فکری است خطا می‌کند؛ اگر آمریکا در چین فکری است اشتباه می‌کند؛ از اسرائیل نام نمی‌برم که همه زندگی سیاسی‌اش خطا و غلط و اشکال و تجاوز بوده است.”

رئیس جمهور ایران بدون اشاره به کشور خاصی افزود: “این که یک کشور در منطقه در رقابت‌های منطقه‌ای بخواهد در برابر دیگر کشورها قد علم کند و قدرت خود را به رخ بکشد و شکاف را بین کشورها بیشتر کند، اشتباه است، ما یک خانواده در منطقه هستیم و نمی‌توانیم از هم فاصله بگیریم.”

آقای روحانی با اشاره به حضور نیروهای موسوم به دولت اسلامی (داعش) در منطقه گفت که “اگر داعش و بقیه گروه‌های تروریستی در عراق و سوریه و بقیه منطقه به تخریب ساختمان‌ها و مزارع و کشتن انسان‌های بی‌گناه می‌پردازد،‌‌ همان کشاورزی آباد منطقه تبدیل به بیابانی خواهد شد که فردا از گرد و غبار مردم عراق و سوریه و ایران در رنج خواهند بود.”

وی تاکید کرد که “اگر تروریسم به عنوان یک معضل برای همه منطقه است، اگر تروریسم میکروب مسری‌ است که همه منطقه را در بر می‌گیرید، هر کس فکر کرده تروریسم ابزاری برای پیش برد سیاست‌های او در منطقه و جهان است کاملا در اشتباه است. تروریسم به عنوان یک معضل دامان همه ما را فرا خواهد گرفت مگر اینکه همه دست به دست هم دهیم و این معضل را از بین ببریم.”

آقای روحانی با اشاره به آنچه که سیاست برد-برد در موضوع محیط زیست خواند تاکید کرد که “ما باید به دنبال طرح‌هایی باشیم که هم ترکیه هم عراق و هم ایران سود ببرند؛ نمی‌توان در این منطقه به گونه‌ای رفتار کرد که یک کشور از سرچشمه‌های آب منتفع شود و دیگران را محروم کند و فکر کند آینده‌ای مطمئن برای مردم خودش خواهد داشت.”

او گفت که باید “جنگ های منطقه‌ای” را خاموش کرد چرا که به گفته وی مشکلات ناشی از آن “نه تنها در دنیای سیاست که گردو غبار آن طبیعت را فرا خواهد گرفت.”

وی همچنین گفت که در طول دهه‌های گذشته ۷.۵ میلیون هکتار از بیابان‌های کشور “کنترل شده” است اما افزود: “در عین حال همچنان بیش از دو میلیون هکتار ازبیابان‌های به سبب منشاء گردو غبار بودن برای کشور ما خطرناک است.”

حداقل در ۱۰ سال گذشته مردم ایران بویژه در غرب و جنوب غربی کشور با مشکل گرد و غبار(ریزگرد) مواجه هستند؛ مشکلی که هر از چندی نیز تهران، پایتخت، را نیز فراگرفته است. سیستان و بلوچستان در شرق ایران نیز با این مشکل مواجه بوده است.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر مناطقی در سوریه، عراق، اردن،عربستان سعودی و سه منطقه در ایران (تالاب‌های هورالعظیم و هورالهویزه در غرب و دشت سیستان در شرق) از جمله منابع اصلی توفان‌های گرد و غبار خاورمیانه بوده‌اند.

کارشناسان می‌گویند در عرصه‌هایی با پوشش گیاهی کم که خاک رطوبت خود را از دست داده و عوامل انسانی نظیر شخم زمین، تردد مفرط خودروها و چرای بی‌رویه دام‌های اهلی وجود داشته باشند احتمال وقوع پدیده گردوغبار افزایش پیدا می‌کند.

به گفته کارشناسان و مسئولین، حل این مشکل بدون همکاری‌ کشورهای منطقه‌ با یکدیگر امکان پذیر نیست. اما آنطور که برخی از این مسئولین، از جمله نماینده سازمان ملل در ایران و رئیس سازمان محیط زیست ایران می‌گویند، منشا اصلی گرد و غبار ایران در مناطقی از عراق است که اکثرا تحت کنترل نیروهای داعش هستند.

سال گذشته معصومه ابتکار، رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست ایران، در سخنانی گفت که شرایط امنیتی، اقدام عملیاتی برای مهار گردو غبار را مشکل یا حتی ناممکن کرده است.

بی‌بی‌سی:
حسین باستانی

امروز سی‌امین سالگرد حمله شیمیایی ارتش عراق به شهر کُردنشین سردشت در ۷ تیر ۱۳۶۶ است. این حمله هزاران مصدوم و بیش از ۱۱۰ کشته بر جای گذاشت. با وجود حملات شیمیایی مکرر عراق علیه نیروهای ایرانی، واقعه سردشت نخستین مورد حمله شیمیایی به یکی از شهرهای ایران بود.

“مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس” سال پیش، در گزارشی یادآوری کرد که در پی بمباران سردشت، ایران اخبار این حمله را رسانه‌ای نکرد چون نگران بود سبب “ایجاد ترس و وحشت عمومی” شود. رسانه‌ای نشدن ماجرای سردشت در ایران باعث شد تا این واقعه، عمدتا از دید افکار عمومی پنهان بماند. در چنین فضایی، تعجبی ندارد که در منابع موجود درباره جنگ ایران و عراق، اشارات مختصری به حمله شیمیایی سردشت شده است.

پوشش رسانه‌ای بسیار ناچیز ماجرای سردشت در داخل ایران، در شرایطی بود که قدرت‌های جهانی نیز انگیزه‌ای برای برجسته کردن تخلفات جنگی عراق نداشتند.

حمله به سردشت، ویژه در بستری از بی تفاوتی ایالات متحده نسبت به استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی علیه ایران صورت گرفت. بی تفاوتی همراهانه‌ای که مدتی بعد، به بمباران شیمیایی حلبچه با بیش از ۵ هزار کشته منجر شد.

حمله شیمیایی عراق به این شهر، مشخصا ۹ ماه پس از آن صورت گرفت که واشنگتن، حتی تلاش اکثریت اعضای شورای امنیت را برای صدور یک بیانیه (و نه قطعنامه) در محکومیت استفاده از سلاح‌های شیمیایی از سوی عراق وتو کرده بود.

گزارش حاضر، مروری دارد بر نقشی که دولت آمریکا، در سکوت جامعه جهانی در مقابل استفاده صدام حسین از اسلحه شیمیایی علیه ایران بازی کرده است.

شش ماه مانده به سرنگونی حکومت صدام حسین، جورج بوش در بخشی از سخنرانی ۷ اکتبر ۲۰۰۲ خود در توجیه حمله به عراق گفت: “صدام حسین دستور انجام حملات شیمیایی علیه ایران و بیش از ۴۰ روستای عراق را داد. این حملات، منجر به کشته و زخمی شدن حداقل ۲۰ هزار نفر شد.”

استفاده عراق از سلاح های شیمیایی علیه ایران، موضوعی نبود که دولت ایالات متحده به تازگی در جریان آن قرار گفته باشد. با وجود این، واشنگتن تا زمانی که جنگ ایران و عراق ادامه داشت، درعمل مخالفتی با استفاده صدام حسین از اسلحه شیمیایی نشان نداد.

نشریه فاینانشال تایمز در ۲۳ فوریه ۱۹۸۳، به گزارشی از سازمان اطلاعات نظامی ایالات متحده (دی آی ای) در سال ۱۹۸۰ اشاره دارد که مطابق آن، بغداد حتی از پیش از پیروزی انقلاب ایران، یعنی از اواسط دهه ۱۹۷۰ میلادی، “فعالانه” در صدد به دست آوردن سلاح های شیمیایی بوده است.

عراق از سال ۱۹۸۲، که ایران پس از آزادی خرمشهر وارد خاک این کشور شد، به استفاده از سلاح های شیمیایی علیه ایرانی ها پرداخت و در سال ۱۹۸۳، استفاده از این سلاح ها را به میزان قابل ملاحظه ای افزایش داد.

روزنامه واشنگتن پست، در گزارشی در ۴ سپتامبر ۲۰۱۳، یادآوری کرده که دولت رونالد ریگان نیز از سال ۱۹۸۳ و به دنبال تلاش های ایران برای تصرف بصره، مصمم شده بود جلوی پیروزی تهران را در جنگ بگیرد.

تصمیم دولت ایالات متحده برای حمایت از عراق، در دستورالعمل امنیت ملی شماره ۱۱۴ ایالات متحده به تاریخ ۲۶ نوامبر ۱۹۸۳ توضیح داده شده و تصریح دارد باید با استفاده از “هر اقدام لازم و قانونی” جلوی شکست عراق در مقابل ایران گرفته شود.

بنا بر یک گزارش تحقیقی نشریه آمریکایی فارین پالیسی در ۲۶ اوت ۲۰۱۳، مصاحبه با افسران سابق اطلاعاتی آمریکا و اسناد سازمان سیا که در همین سال از طبقه بندی محرمانه خارج شده نشان می دهند آمریکایی ها از آغاز ۱۹۸۳ به “شواهد قطعی” استفاده عراق از سلاح های شیمیایی دسترسی داشته اند.

روزنامه نیویورک تایمز در ۳۰ مارس ۱۹۸۴، از قول مقام های اطلاعاتی نوشته است بر مبنای “شواهدی که خدشه ناپذیر به نظر می‌رسند” عراق در جنگ با ایران “از گاز اعصاب استفاده کرده و ساخت مراکزی بزرگ را برای تولید انبوه گازهای کشنده شیمیایی به پایان رسانده است”.

در سال ۱۹۸۸، ماهواره های جاسوسی آمریکا کشف کردند که ایران با استفاده از شکافی در خطوط دفاعی عراق، در آستانه یک پیروزی استراتژیک مهم است. به نوشته فارین پالیسی دولت آمریکا در این مقطع، با ‘اطلاع کامل’ از اینکه ارتش عراق برای متوقف کردن ایرانی ها از سلاح های شیمیایی استفاده خواهد کرد، محل استقرار نیروهای ایرانی را به عراقی ها اطلاع داد. هرچند فارین پالیسی مشخص نکرده در چه ماهی از سال ۱۹۸۸ ایران قصد نفوذ استراتژیک به داخل عراق را داشته، اما تنها عملیات تهاجمی بزرگ ایرانی ها در سال ۱۹۸۸، عملیات والفجر ۱۰ بود که در اسفند ۱۳۶۶ (مارس ۱۹۸۸) صورت گرفت و تصرف شهر حلبچه در کردستان عراق، از جمله دستاوردهایش بود. در نتیجه، به نظر می رسد اطلاع آمریکا از امکان واکنش شیمیایی عراق به عملیات در دست انجام ایران در سال ۱۹۸۸، درواقع پیش بینی همان چیزی بوده که در عمل، به فاصله کوتاهی در حلبچه اتفاق افتاده است

همچنین بعد از بمباران شیمیایی حلبچه (در اکتبر ۱۹۸۸)، کمیته روابط خارجی مجلس سنای آمریکا گزارشی را تحت عنوان “استفاده از سلاح های شیمایی در کردستان: آخرین حمله عراق” منتشر کرده که تصریح دارد بین سال‌های ۱۹۸۴ تا ۱۹۸۸ “عراق به طور مستمرو موثر از گازهای سمی علیه ایران استفاده کرده است”.

واشنگتن پست نیز در گزارشی در ۴ سپتامبر ۲۰۱۳، یادآوری کرده که در نوامبر ۱۹۸۳، یک مسئول ارشد وزارت امور خارجه به وزیر وقت، جورج شولتز، گفته است گزارش های اطلاعاتی آمریکا از استفاده نیروهای عراقی از گلوله های شیمیایی علیه ایرانی ها “به صورت تقریبا روزانه” حکایت دارند (استفاده از تسلیحات شیمایی در مقیاس بزرگ، در موارد خاص صورت گرفته، اما شواهدی وجود دارد که عراقی ها مستمرا از گلوله های توپ یا خمپاره دارای ترکیبات سمی استفاده می‌کرده اند که شاید بسیاری از آنها برای آزمایش تاثیرات این مواد بوده).

واشنگتن پست، در گزارش جداگانه ای که سه ماه پیش از حمله ایالات متحده به عراق در ۳۰ دسامبر ۲۰۰۲ منتشر شده، از وجود اسناد حاکی از موافقت رونالد ریگان و سپس جورج بوش (پدر) با فروش “مواد شیمیایی سمی و ویروس های کشنده بیولوژیک” به دولت صدام حسین خبر داده است. موادی که البته، دارای کاربرد دوگانه نظامی و غیرنظامی بوده اند.

به گزارش لس آنجلس تایمز (۱۳ فوریه ۱۹۹۱) یکی از این تولیدات دارای کاربرد دوگانه، هلیکوپترهایی بود هکه در سال ۱۹۸۳ به عراق فروخته شده و سپس، برای انجام حملات شیمیایی علیه کردهای عراق در سال ۱۹۹۸ مورد استفاده قرار گرفته است.

تمام اینها در حالی بود که در طول جنگ ایران و عراق، چند بارروسای وقت شورای امنیت با صدور بیانه های غیرالزام آور عراق را به خاطر استفاده از سلاح های شیمیایی محکوم کردند. اما این شورا، به خاطر نفوذ و حق وتوی قدرت های بزرگ، هیچ گاه نتوانست با صدور قطعنامه الزام آور، عراق را به خاطر استفاده از این سلاح ها محکوم کند.

در یکی از آخرین تلاش ها پیش از حمله سردشت، در ۲۱ مارس ۱۹۸۶، تلاش اکثریت اعضای شورای امنیت برای تصویب یک بیانیه در محکومیت حملات شیمیایی مکرر عراق علیه نیروهای ایرانی، با رای منفی ایالات متحده ناکام ماند. ۱۰ کشور دیگر عضو شورا به این متن رای مثبت دادند و کشورهای بریتانیا، فرانسه، استرالیا و دانمارک، در رای گیری شرکت نکردند.

از سردشت تا حلبچه

بی تفاوتی جهانی نسبت به استفاده مکرر بغداد از سلاح های شیمیایی، حدود ۸ ماه پس از بمباران سردشت، به پرتلفات ترین بمباران شیمیایی یک شهر در تاریخ جهان منجر شد.

در ۲۵ اسفند ۱۳۶۶، ارتش عراق شهر کردنشین حلبچه در کردستان عراق را، به تلافی همکاری عده ای از کردها با نیروهای ایرانی بمباران شیمیایی کرد و حداقل ۵ هزار نفر را کشت. تعداد کشته شدگان حلبچه، تا ۶۸۰۰ نفر نیز گفته شده است.

بعد از بمباران حلبچه، شورای امنیت به مدت ۷ هفته موضعی در مقابل این حمله نگرفت. حتی پس از آن هم، از مقصر دانستن حکومت صدام حسین خودداری کرد و درعوض، به محکوم کردن “ادامه استفاده از سلاح های شیمیایی در مناقشه میان جمهوری اسلامی ایران و عراق” پرداخت. شورای امنیت، در ادامه از “هر دو طرف” خواست از “استفاده بیشتر از سلاح های شیمیایی خودداری کنند”.

وشنگتن پست در بررسی مفصلی که در ۱۷ ژانویه ۲۰۰۳ منتشر کرده تاکید دارد که تحلیل هزاران سند پلیس مخفی عراق که (قاعدتا بعد از جنگ اول خلیج فارس) به دست آمریکایی ها افتاده، اسناد ازطبقه بندی خارج شده دولت آمریکا و مستندات دیگر نشان می دهد که آمریکا شکی نداشته حمله شیمیایی به حلبچه کار عراق بوده است.

بعد از این حمله شیمیایی، ایران که شهر را در اختیار داشت، انبوهی از خبرنگاران غربی را به حلبچه دعوت کرد. صحنه های تکان دهنده شهر، به فاصله چند روز در بخش های خبری اصلی شبکه های تلویزیونی دنیا و از جمله آمریکا به نمایش در آمد.

با وجود این، موضع واشنگتن بعد از حمله شیمیایی عراق به حلبچه این بود که ایران نیز در حمله سهم داشته و مقام های وزارت جنگ، در مصاحبه های گوناگون با شبکه های خبری، بر این ادعا پافشاری کردند. یک سند دولت آمریکا که در سال ۲۰۰۳ از طبقه بندی محرمانه خارج شده نشان می دهد که دیپلمات های آمریکا دستورالعملی را از وزارت خارجه دریافت کرده بودند که بر لزوم پافشاری بر این موضع در گفتگو با متحدان آمریکا و پرهیز از “بحث درباره جزئیات” تاکید داشته است.

مجله فارین پالیسی، در گزارشی در ۲۶ اوت ۲۰۱۳، حتی به توضیح اسنادی پرداخته که از نقش غیرمستقیم آمریکا در اقدامات ارتش عراق در کردستان عراق در ماه های پایانی جنگ حکایت دارند.

مطابق این اسناد در سال ۱۹۸۸، ماهواره های جاسوسی آمریکا کشف کرده بودند که ایران با استفاده از شکافی در خطوط دفاعی عراق، در آستانه یک پیروزی استراتژیک مهم است. به نوشته فارین پالیسی دولت آمریکا در این مقطع، با “اطلاع کامل” از اینکه ارتش عراق برای متوقف کردن ایرانی ها از سلاح های شیمیایی استفاده خواهد کرد، محل استقرار نیروهای ایرانی را به عراقی ها اطلاع داده است.

هرچند فارین پالیسی مشخص نکرده در چه ماهی از سال ۱۹۸۸ ایران قصد نفوذ استراتژیک به داخل عراق را داشته، اما تنها عملیات تهاجمی بزرگ ایرانی ها در سال ۱۹۸۸، عملیات والفجر ۱۰ بوده که در اسفند ۱۳۶۶ (مارس ۱۹۸۸) صورت گرفته و تصرف شهر حلبچه در کردستان عراق، از جمله دستاوردهایش بوده است.

در نتیجه، به نظر می رسد اطلاع آمریکا از امکان واکنش شیمیایی عراق به عملیات در دست انجام ایران در سال ۱۹۸۸، درواقع پیش بینی همان چیزی بوده که در عمل، به فاصله کوتاهی در حلبچه اتفاق افتاده است.

سرانجام سلاح های شیمیایی عراق

چشم پوشی ایالات متحده نسبت به سلاح های شیمیایی حکومت صدام حسین، پس از حمله عراق به کویت در سال ۱۹۹۱ به پایان رسید.

حکومت عراق، بعد از حمله به کویت و اخراج از این کشور در سال ۱۹۹۱، مجبور به انهدام سلاح های کشتار جمعی خود شد.

عراق در ابتدا، بخش کوچکی از توان شیمیایی خود را برای استفاده احتمالی علیه ایران در صورت درگیری مجدد نگه داشت، اما اندکی بعد از شکست کامل در جنگ خلیج فارس، از ترس تبعات نگاهداری سلاح های ممنوعه، این سلاح ها را هم منهدم کرد.

دستگاه های اطلاعاتی ایالات متحده، به خوبی از فرایند انهدام سلاح های ممنوعه بغداد مطلع بودند.

با وجود این، بعد از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ طیفی از سیاستمداران تاثیرگذار آمریکایی، از دیک چنی معاون اول رئیس جمهور و دونالد رامسفلد وزیر دفاع گرفته تا نهایتا شخص جورج بوش (پسر)، به دفاع از حمله به عراق به بهانه در اختیار داشتن سلاح های کشتار جمعی و نیز ارتباط با القاعده پرداختند.

توضیح دلایل اصرار چنین سیاستمدارانی بر حمله به عراق، نیاز به گزارش جداگانه ای دارد، اما شواهدی موجود است که نشان می دهد مدافعان این حمله، از همان روز ۱۱ سپتامبر، تصمیم خود را برای زمینه سازی چنین حمله‌ای گرفته بودند.

تصمیمی که در فرصت یک و نیم ساله میان حملات ۱۱ سپتامبر تا حمله به عراق، دولت و سازمان های اطلاعاتی آمریکا و بریتانیا، به توجیه آن بر مبنای “ادعاهای جاسوسی” به‌کلی بی‌اعتبار پرداختند.

دویچه‌وله: طرفین جنگ در سوریه برای تثبیت حوزه‌های نفوذ خود تلاش می‌کنند. اسرائیل نفوذ ایران را خطری برای خود می‌بیند. آمریکا تهدید کرده است. در هر بحرانی نام ایران برجسته می‌شود. هر اقدام حساب‌نشده‌ای می‌تواند به رویارویی بینجامد.

بیش از ۱۰ روز از انهدام یک جنگنده ارتش سوریه توسط آمریکا می‌گذرد؛ اقدامی که واکنش تند روسیه را در پی داشت. کرملین که اعلام کرده بود، این اقدام بدون پیامد نخواهد ماند، کانال تماس خود با فرماندهان آمریکایی که برای هماهنگی در نبرد با داعش در سوریه و پرهیز از رویارویی ناخواسته برقرار شده بود را قطع کرد. مسکو اعلام کرد که از این پس هر “شیء پرنده‌ای” را در مناطق تحت کنترل خود هدف قرار خواهد داد.

سپس پهپاد ساخت ایران در سوریه توسط نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا سرنگون شد. آمریکایی‌ها اعلام کردند که این پهپاد “مقاصد خصمانه” داشته و به همین خاطر توسط جنگنده آمریکایی ساقط شده است.

در کنار این حوادث، ده‌ها حادثه‌ی دیگر هم وجود داشت که هر یک از آنها می‌توانست تحت شرایطی دیگر به شعله‌ور شدن آتش دشمنی‌ها تا سر حد رویارویی نظامی بینجامد.

آمریکا و “تغییر رژیم” ایران

از لحاظ زمانی این حوادث در پی چرخش چشمگیر سیاست دولت آمریکا در قبال ایران به وقوع پیوستند.
USA Rex Tillerson (Getty Images/M. Wilson)

رکس تیلرسون، وزیر خارجه آمریکا

رکس تیلرسون، وزیر خارجه ایالات متحده، روز ۲۴ خرداد (۱۴ ژوئن) در نشست کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان آمریکا از “تغییر مسالمت‌آمیز رژیم ایران” سخن گفته بود و نیز از وقوف آمریکا به “حضور مستمر بی‌ثبات‌کننده ایران در منطقه” و از “پاسخ” این کشور به اعزام نیروهای شبه‌نظامی از ایران به عراق، سوریه و یمن و حمایت جمهوری اسلامی از حزب‌الله.

وزارت خارجه در تهران بلافاصله واکنش نشان داد و اظهارات رئیس دستگاه دیپلماسی آمریکا را به عنوان مواضعی “مداخله‌جویانه” به‌شدت محکوم کرد. اما رهبر جمهوری اسلامی که دلبستگی چندانی به موضعگیری‌های متعارف دیپلماتیک ندارد، تیلرسون و تیم او را “چاقوکشان تازه‌کار و بی‌تجربه” نامیده بود.

به کانال دویچه وله فارسی در تلگرام بپیوندید

تنش میان ایران و عربستان سعودی نیز وضعیت بغرنج منطقه و خطر رویارویی‌های خواسته یا ناخواسته را دوچندان کرده است؛ تنشی که یکی از جلوه‌هایش به اعدام شیخ نمر، روحانی شیعه، در عربستان و در پی آن حمله‌ی گروهی “خودسر” به سفارت عربستان در تهران و کنسولگری این کشور در مشهد در دی ماه ۱۳۹۴ برمی‌گردد. در پی این حمله بود که روابط تهران و ریاض کاملا قطع شد و لحن خصمانه دو طرف به اوج خود رسید.

انتصابی نگران‌کننده

اما امری که این تنش را نگران‌کننده‌تر کرد، انتصاب محمد بن سلمان، از مبتکران اصلی جنگ یمن و سیاست تهاجمی علیه ایران، به مقام ولیعهدی عربستان در روز ۲۱ ژوئن (۳۱ خرداد) بود. او که هر نوع مذاکره‌ای با ایران را رد می‌کند، به‌ویژه به خاطر سخنانش درباره “کشاندن جنگ به داخل مرزهای ایران” معروف است.

محمد بن سلمان مبتکر “محاصره” قطر هم خوانده می‌شود. چهار کشور به رهبری عربستان، دو هفته پیش از ولایتعهدی او، در روز ۵ ژوئن (۱۵ خرداد) به شکل غافلگیرکننده‌ای از قطع کامل روابط دیپلماتیک خود با قطر خبر دادند. سپس چند کشور عربی دیگر نیز به این جمع پیوستند. با اعلام قطع رابطه، مرزهای هوایی، دریایی و زمینی بحرین، امارات و عربستان با قطر مسدود شدند.

چه در سوریه، چه عراق، چه در یمن و چه حتی در قطر، همیشه نام جمهوری اسلامی ایران برجسته می‌شود. عربستان و متحدانش که علت تحریم قطر را حمایت این کشور از “تروریسم” اعلام کرده بودند، سپس به عنوان یکی از ۱۳ شرط خود برای از سرگیری روابط با دوحه، از جمله خواستار قطع رابطه قطر با ایران شدند.
“تحول استراتژیک”

مهم‌ترین تحول روزهای اخیر اما به موضوعی برمی‌گردد که محافل اسرائیلی از آن با عنوان “تحولی ژئواستراتژیک” نام می‌برند. عامل این “تحول”، به گفته‌ی محافل دولتی در اورشلیم، افتادن روستای “تنف” به دست ارتش سوریه بود؛ روستایی واقع در مثلث مرزی میان سوریه، عراق و اردن.

در آغاز ماه ژوئن سال جاری (۲۰۱۷) شبه‌نظامیان شیعه مورد حمایت ایران در عراق موسوم به “حشد الشعبی” با حدود ۱۰۰ هزار جنگجو، به آن سوی مرزهای عراق رسیدند. از نظر مقام‌های اورشلیم، ایران بدین وسیله «به رؤیای دست یافتن به مسیر زمینی برای رسیدن به دریای مدیترانه نزدیک شده است». با تصرف این منطقه ایران می‌تواند به آب‌های مدیترانه راه پیدا کند و از جمله از راه زمینی برای حزب‌الله موشک و سلاح بفرستد. مقام‌های اسرائیلی از سهولت بیشتر در اعزام نیروی انسانی هم نگران‌اند. و رهبر حزب‌الله لبنان روز ۲۳ ژوئن این نگرانی را توجیه کرد.
شنیدن صوت 10:53
“خطر ملموس” رویارویی نظامی با ایران در سوریه • گفت‌وگو با رضا تقی‌زاده

حسن نصرالله با اشاره با اینکه “هر نقطه‌ای در اسرائیل در تیررس موشک‌های حزب‌الله است”، تهدید کرد که جنگ اسرائیل علیه سوریه یا لبنان، می‌تواند “هزاران یا حتی صدها هزار رزمنده را از کل جهان عرب و دنیای اسلام، از ایران، عراق و یمن، به مبارزه بکشاند”. و این تهدیدی توخالی نبود، زیرا در سوریه حدود ۳۰ هزار داوطلب شیعه در کنار حکومت اسد قرار گرفته‌اند. تشکیل “سپاه آزادسازی جولان” در اواسط اسفند ماه سال گذشته (۱۳۹۵) توسط جنبش مقاومت اسلامی “النجباء” عراق را نیز می‌توان در همین راستا دید. مقام‌های اسرائیلی این گروه را “دست‌نشانده” ایران می‌دانند.

در پی همین تحولات بود که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، اعلام کرد که هیچ‌گونه حمله‌ای از خاک سوریه به مناطق تحت کنترل خود را تحمل نخواهد کرد.

چنین بود که اسرائیل در دو حمله پیاپی در روزهای ۲۴ و ۲۵ ژوئن مواضع ارتش سوریه در بلندی‌های جولان را هدف قرار داد و اعلام کرد که این حمله را در واکنش به حمله خمپاره‌ای از خاک سوریه به مناطق تحت کنترل خود در بلندی‌های جولان انجام داده است.

بیشتر بخوانید: انترناسیونال شیعی ایران

نتانیاهو روز ۲۵ ژوئن (۴ تیر) گفت: «سیاست ما روشن است. ما هیچ‌گونه خمپاره، موشک یا آتشی را تحمل نکرده و به هر نوع حمله‌ای به سرزمین و شهروندان‌مان قاطعانه پاسخ خواهیم داد». این بار اما مخاطب اسرائیل تنها فرماندهان سوری نبودند. گیرنده واقعی این هشدار نظامی می‌توانست سپاه پاسداران ایران و بازوی برون‌مرزی آن سپاه قدس باشد که به گفته مقام‌های اسرائیلی، می‌خواهد موقعیت خود در مرزهای اسرائیل را تثبیت کند.

در همین راستا بود که نتانیاهو از تلاش‌های ایران برای استقرار و تثبیت نظامی موقعیت خود در سوریه ابراز نگرانی کرد. او ضمن تأکید بر اینکه اسرائیل تلاش جمهوری اسلامی برای مجهز کردن حزب‌الله لبنان به سلاح‌های پیشرفته را به دقت زیر نظر دارد، هشدار داد که کشورش اجازه حضور نظامی ایران در جولان را نخواهد داد.

“حزب‌الله دوم” در جولان

از نگاه اسرائیل، ایران و حزب‌الله به عنوان نیروهایی که نابودی اسرائیل را هدف نهایی خود قرارداده‌اند، می‌توانند از فضای موجود در سوریه‌ی جنگ‌زده استفاده کرده و جبهه جدیدی را در بلندی‌های جولان علیه اسرائیل بگشایند.
Israel Yossi Cohen – Chef des Mossad 2015 (picture-alliance/dpa/O. Messinger)

یوسی کوهن، رئیس سازمان اطلاعات خارجی اسرائیل “موساد”

در چنین شرایطی رسانه‌های اسرائیلی از دیدار محرمانه رئیس سازمان اطلاعات خارجی اسرائیل “موساد”، در هفته گذشته با هیأتی آمریکایی خبر داده‌اند. یوسی کوهن در این دیدار در رابطه با گسترش نفوذ ایران در منطقه هشدار داده و از ایالات متحده خواسته است که چون “خطر” ایران را می‌شناسد، وارد عمل شود.

کوهن همچنین با اشاره به کمک تهران در تجهیز تسلیحاتی حزب‌الله لبنان، مدعی شده است که ایران در راستای گسترش نفوذ خود در سوریه، در حال ایجاد “حزب‌الله دوم” در جولان است.

هم‌زمان با این تحولات، تلاش آمریکا برای تسلط بر شرق سوریه نیز دیده می‌شود. زیرا با اعلام رسمی پایان “خلافت داعش” توسط دولت عراق و “کامل شدن محاصره” جهادگرایان در رقه به دست ائتلاف مورد حمایت آمریکا، اصلی‌ترین موضوع بازیگران جنگ داخلی سوریه دیگر نه داعش، بلکه تعیین حوزه‌های نفوذ و به‌خصوص روشن شدن تکلیف مناطق مرزی سوریه و عراق است.

“خطر” رویارویی مستقیم

در این اوضاع بحرانی اما هنوز نشانه‌ای که از تعدیل تنش حکایت کند، از دو قدرت بزرگ جهانی در منطقه، یعنی آمریکا و روسیه دیده نمی‌شود. هیچ‌یک از بازیگران منطقه‌ای هم نرمشی از خود نشان نداده‌اند. از نظر رضا تقی‌زاده، کارشناس روابط بین‌الملل و استاد علوم سیاسی در دانشگاه گلاسکوی بریتانیا، “خطر” رویارویی نظامی مستقیم کاملا “ملموس” است.

نتانیاهو تهدید کرده که برای جلوگیری از حضور نظامی ایران در جولان دست به “هر اقدام لازمی” خواهد زد. خامنه‌ای هم روز ۵ تیر (۲۶ ژوئن) در میانه‌ی بحران، باز هم بر بنیان “فقهی” مبارزه با اسرائیل تأکید کرده و آن را بر همه مسلمانان “واجب” شمرده است. نه از روزنه امیدی برای صلح در یمن خبری هست و نه تلاش‌های نه چندان امیدوارکننده برای حل بحران قطر به جایی رسیده‌اند.

هر حرکت نابجا، هر تحرک حساب‌نشده و یا هر اقدام تحرک‌آمیزی می‌تواند نیروهایی چون آمریکا و روسیه، آمریکا و ایران، عربستان و ایران و یا ایران و اسرائیل را در برابر یکدیگر قرار دهد. در یکی از آخرین ادعاها، نماینده اسرائیل در سازمان ملل از اقدام “تحریک‌آمیز” ایران به شورای امنیت شکایت کرده است. ایران در این شکایت متهم شده که از “ستاره داود”، نماد دیانت یهود و دولت اسرائیل، برای ارزیابی دقت در هدف‌گیری موشک‌هایش استفاده کرده است.

ایران وایر: هفته گذشته آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی در دیدار با حیدر عبادی، نخست‌وزیر عراق ضمن مخالفت با برگزاری همه‌پرسی استقلال کردستان عراق بر لزوم تقویت نیروهای حشد شعبی، بسیج مردمی عراق که مورد حمایت ایران است، تاکید کرد. حشد شعبی در حال حاضر بیشتر نقاط مرزی عراق با سوریه را در اختیار دارد.

با نزدیک شدن به پایان حضور داعش در عراق و سوریه به نظر می‌رسد قدرت‌های نظامی مختلف در خاک سوریه نگران فردای این کشور بدون حضور داعش هستند که شاید هیچ‌وقت به یکپارچگی قبل نرسد.

اگرچه جمهوری اسلامی بارها تاکید کرده حضورش در سوریه برای مقابله با داعش و از بین بردن آن است اما برخی از تحلیل‌گران معتقدند از نظر استراتژیک، اهمیت مرزهای عراق و سوریه برای جمهوری اسلامی، در تامین خط ارتباطی از تهران تا بیروت است. حزب الله لبنان حدود یک ماه پیش اعلام کرد بخشی از مرزهای شرقی لبنان با سوریه را از حضور نیروهای داعش پاکسازی کرده است و کنترل آن را به ارتش لبنان واگذار می‌کند.

در شمای کلی حضور نیروهای مختلف در خاک سوریه، همزمان ارتش ترکیه و نیروهای کرد در شمال سوریه مستقر هستند، شمال غربی نیز دریای مدیترانه واقع شده است که بیشتر این مرز در کنترل نیروهای اسد قرار دارد که با حمایت هوایی روسیه همراه است. در جنوب سوریه گروه‌های شبه‌نظامی مختلفی حضور دارند که برخی از آن‌ها مورد حمایت آمریکا است. در ماه‌های اخیر چندین بار نیروهای نزدیک به ایران در مناطق مختلف جنوب سوریه مورد هدف حمله‌های نظامی آمریکا قرار گرفتند.

در عین‌حال، در نزدیکی این مرز، پایگاه هوایی تنف واقع شده است که نزدیک‌ترین منطقه به مثلث مرزی عراق، سوریه و اردن به حساب می‌آید. این پایگاه مورد استفاده نیروهای ویژه ارتش آمریکا است.

میثم بهروش، پژوهش‌گر روابط بین‌الملل در دانشگاه لوند سوریه در گفت‌وگو با “ایران‌وایر” می‌گوید ایران در پی دستیابی به این منطقه است تا بتواند هم عراق را تحت نفوذ خود داشته باشد و هم مسیری رو به غرب سوریه بگشاید. اما به نظر او، مهم‌تر از منطقه تنف، استان “دیر الزور” سوریه است.

به گفته او، اگر ایران بتواند به این استان که بالاتر از “تنف” و در جنوب “رقه” قرار دارد، دست پیدا کند، می‌تواند مسیری به سمت غرب سوریه تا اسراییل باز کند. یعنی یک مسیر از مرز عراق تا دمشق، تا دسترسی زمینی ایران را برای اعمال نفوذ و هماهنگی نیروها در غرب سوریه که در اختیار بشار اسد است، تضمین کند. از آن‌جا هم به لبنان و محل استقرار حزب‌الله و اسراییل دسترسی خواهد داشت.

برای ایجاد و حفظ این مسیر استراتژیک که جمهوری اسلامی به دنبال آن است، چندین راه وجود دارد که راحت‌ترین آن به تحلیل بهروش از “دیر الزور” می‌گذرد: «اگر ایران بتواند در “تنف” حضور داشته باشد، از آن‌جا مسیر مستقیمی به دمشق در غرب سوریه وجود دارد. از سوی دیگر مسیر استراتژیک دیگری که به تنف می‌رسد از جنوب ایران و سپس بصره آغاز می‌شود، تا نجف و بغداد و رمادی ادامه پیدا می‌کند تا به تنف برسد. اگر ایران این مسیر را بگیرد، می‌تواند تا مدیترانه را تحت پوشش خود قرار دهد. اما این راه به خاطر حضور نیروهای مخالف بشار اسد و مورد حمایت آمریکا به این راحتی‌ها امکان مسیر نیست.»

مسیر دیگر برای گسترش منطقه تحت نفوذ ایران و رسیدن به حزب‌الله لبنان، از رقه می‌گذرد که به نظر می‌رسد به دست آوردن آن هم آسان نیست. کردها برای به دست آوردن رقه موقعیت بهتری دارند. اما یک مسیر برای ایجاد این راه ارتباطی با حزب‌الله و هم‌مرزی با اسراییل وجود دارد که از “دیر‌الزور” می‌گذرد.

به عقیده بهروش با توجه به این‌که نیروهای اسد با نزدیک شدن به “رقه” مورد هدف قرار می‌گیرند و نیروهای مورد حمایت ایران هم به اطراف “تنف” نزدیک می‌شوند، شانس به دست آوردن این مسیر از استان “دیر الزور” برای جمهوری اسلامی بیشتر است؛ آن‌هم استانی که نفت‌خیز به حساب می‌آید.

مسیری از شرق به غرب سوریه که البته در اختیار نیروهای داعش است: «اگر ایران بخواهد این مسیر را از آن خود کند، نیروهای اسد باید از غرب یعنی دمشق و پالمیرا وارد شوند و نیروهای ایرانی هم از سمت عراق به کمک بیایند. در این صورت می‌توان گفت مسیر ارتباطی شرق تا غرب سوریه تضمین خواهد شد. دسترسی ایران به این مسیر بیشتر است چون مسیر عراق در اختیار حشد شعبی است.»

بهروش معتقد است در حال حاضر نیروهای حامی اسد از جمله ایران و حزب‌الله در حال تثبیت دستاوردهای نظامی خود در سوریه هستند و درعین‌حال تلاش می‌کنند تا جبهه‌ای به سمت غرب سوریه بگشایند: «این تثبیت به معنای تقویت حزب‌الله و ارسال تجهیزات نظامی پیش فته‌تر، از جمله موشک‌های کوتاه‌برد و میان‌برد به داخل لبنان است. همین مساله‌ای که باعث نگرانی و موضع‌گیری اسراییل شده است.»

حضور اسراییل در منطقه چالش برانگیز بلندی‌های جولان اما به گفته بهروش، سوار شدن بر قطار تهاجمی جدیدی است که در خاورمیانه به راه افتاده و از جانب آمریکا و عربستان سعودی حمایت می‌شود و «برای همین است که حضور نظامی‌اش را در سوریه، نه علیه داعش و فتح شام بلکه در بلندی‌های جولان علیه حزب‌الله و ایران و نیروهای حامی بشار اسد تشدید کرده است.»

اسراییل در ماه‌های گذشته به دنبال ایجاد و تقویت روابط رسمی خود با عربستان سعودی هم بوده و تقاضا کرده است که با مقامات عربستان سعودی دیدارهای رسمی شکل بگیرد: «عربستان الان در منطقه همان چیزی است که اسراییل می‌خواهد؛ یعنی نزدیکی با آمریکا و تقابل با ایران. قطر و ناخالصی‌های اعراب را در نزدیکی با اسراییل هم کنار می‌گذارد. عربستان با قطر که حامی فلسطین و حماس است قطع رابطه کرده است، از ترکیه فاصله گرفته و هم عرض منافع اسراییل در منطقه و سوریه حرکت می‌کند.»

در چنین شرایطی، به باور او اگرچه احتمال تجزیه سوریه نه به شکل رسمی و قانونی بلکه به صورت دفکتو وجود دارد اما «همین الان هم شرق سوریه از دست حکومت خارج شده است. چه برسد به وقتی که کردها رقه را بگیرند و مخالفان بشار اسد جنوب این کشور را. در این میان وضعیت دیر الزور نامشخص است. تنازعی فرسایشی اتفاق خواهد افتاد و مطمئنا به بهای تمامیت ارضی سوریه تمام خواهد شد.»

در این میان به نظر می‌رسد تنش‌ها در شرق سوریه شدت پیدا کند و ادامه داشته باشد؛ شاید با حضور نظامیس بیشتر و پررنگ‌تر ایران. همان‌طور که بهروش می‌گوید پیشاپیش تنازع بزرگی در شرق سوریه اتفاق افتاده است و نگاه‌ها امروز به آن سمت است. موقعیت ایران در فردای سوریه تا حد زیادی وابسته به این جنگ در شرق سوریه است.

برخی از تحلیل‌گران، ایران در میدان سوریه چهار هدف مشخص دارد: نخست حفظ اسد به هر قیمت در مرحله کنونی؛ چراکه با از دست رفتن حکومت اسد، ایران متحد کلیدی خود را در مرز اسراییل است. در این صورت راه ارتباطی حز‌ب‌الله و گروه‌های فلسطینی مورد حمایت ایران با جمهوری اسلامی مسدود می‌شود. هدف دوم تایید تاکتیک کردهای سوریه در مقابله با داعش است اما ایران حاضر به قبول موضع مستقل آن‌ها در قبال اسد نیست. سوم ایران در پی حفظ خط ارتباطی خود با مناطق تحت تصرف شیعیان عراق، حکومت اسد در سوریه و ایجاد عمق استراتژیک تا مرزهای اسراییل است. در نهایت، هدف چهارم جمهوری اسلامی و حزب‌الله افزایش حضور در مرزهای سوریه و اسراییل برای بالا بردن تهدید راهبردی علیه آن است.

برای اطلاع بیشتر از طرف‌های درگیر درسوریه این گزارش را بخوانید.

بیان: هیئت سردبیری نیویورک تایمز در سر مقاله‌ی تحت عنوان معمای ایران می‌نویسند: یکی از بزرگترین آرزوهای اوباما ایجاد رابطه با ایران بود. کشوری که همواره و خصوصا پس از سقوط شاه و روی کار آمدن و قدرت گرفتن حکومت مذهبی از سال ۱۹۷۹ در رابطه بدی با آمریکا بوده است. یکی از مهمترین نشانه‌های دستیابی به به این آرزو توسط اوباما، تلاش‌های و ایجاد رابطه با دولت ایران بود تا بتواند به وصول یک رابطه سالم و ایجاد یک توافق نامه‌ی هسته‌ای و مشکلات آن فائق آید چیزی که در نهایت منجر به وصول توافق‌نامه برجام و برداشتن تحریم‌های اقتصادی ایران شد. چنین موافقت نامه‌ای که اگر بتوانیم آن‌را موافقتنامه و یا توافق‌نامه بنامیم، همان قراردادی که در حال حاضر واقعاً در خطر است. بخشی از این خطر به‌واسطه جاه طلبی‌های منطقه‌ای و سیاسی ایران ایجاد شده و بخشی دیگر به‌واسطه‌ی نزدیکی دونالد ترامپ و عربستان سعودی؛ کشور سنی‌نشینی که توانسته وی را قانع کند که کشور شیعه‌نشین ایران، یعنی رقیب اصلی سعودی‌ها در منطقه، کشوری است شیطانی و خطرناک که همواره قصد استیلاء و نفوذ در منطقه را داشته است.
نقطه‌ی عطف پریشانی، سوریه است؛ جایی که اگر چه ایران در کنار آمریکا با هم با داعش و مواضع این گروه تروریستی می‌جنگند اما در عین حال در مسیر رقابت برای منافع ملی خود و در رویارویی قدرت هستند. بازی رقابتی که مثل جنگ با داعش هر لحظه شدت می‌گیرد و تقریبا نزدیک به پایان است؛ «پایان بازی».

در ادامه این نوشته آمده است: مقامات دولت ترامپ نگران آنند که در صورت حمایت ایران از اسد و نهایتا پیروزی این جناح (عملی که تثبیت رژیم بشاراسد بیانجامد) ایران کنترل منطقه را هم در عراق و هم سوریه به‌دست خواهد گرفت و در این صورت پلی مستقیم به لبنان زده تا دوباره به نیروهای متفق خود از جمله حزب‌الله لبنان کمک‌های مالی و نظامی برساند تا بدین‌وسیله هم استیلاء خود را در منطقه تثبیت و گسترش داده و هم با اسرائیل درگیر شود. ایران بی‌شک قصد دارد نقش بزرگتری در منطقه بازی کند و این یقینا موجب نگرانی آنها است. اما مقامات دولت ترامپ هرگز از این نگرانی در عموم حرفی نزده‌اند. سوال اصلی این‌جاست که چگونه می‌خواهند با چنین مقوله‌ای برخورد کنند و چه نقشه‌ای برای برخورد با آن طراحی کرده‌اند!؟ از زمان آغاز جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۱ ایران با فرستادن نیروهای داخلی خود و شبه نظامیان حزب‌الله به سوریه همواره یکی از بزرگترین متحدان اسد تبدیل شده است. ایران با کمک‌های مالی، نظامی و شبه نظامی و در عمل با جنگ با نیروهای مخالف رژیم اسد، همواره در حال کمک به او و قدرت گرفتن در منطقه بوده است. و این‌همه به منظور حمایت از دولت اسد و منافع ایران انجام گرفته است. در عراق نیز با همین سیاست با داعش جنگیده است. به باور ایالات متحده هدف ایران از جنگ با داعش در غرب عراق و شرق سوریه نه تنها استیلاء بر این کشور در منطقه می‌باشد بلکه باز شدن مسیر پل آزاد از تهران بیروت است. آن‌ها می‌گویند که ایران به بهانه جنگ با داعش، حضور نظامی و هژمونی خود را در منطقه گسترش و تثبیت می‌کند. در واقع راه خود را به لبنان باز می‌کند و همزمان بر رژیم‌های عراق و سوریه مسلط می‌شود.

هیئت سردبیری در ادامه‌ی این یادداشت آورده است: مشکل دیگر در منطقه یکی دیگر از حامیان بزرگ اسد، «روسیه» است که تهدید به عملیات تلافی‌جویانه علیه آمریکا دارد. آنچه که واشنگتن به‌عنوان دفاع از خود می‌نامد و مانع از اجرای اهداف آمریکا در منطقه شده است. در نظر مقامات آمریکا با وجود رئیس‌جمهوری که با عربستان سعودی، متحد شده و دیدگاه‌های تند ضد ایرانی دارد، ایران خطر و مشکل بزرگتری از روسیه محسوب می‌شود زیرا ایران می‌تواند تهدیدی برای اسرائیل، عربستان و اردن و دیگر متحدان آمریکا باشد. آیا آقای ترامپ می‌تواند به جنگ گسترده‌تری در سوریه برود؟ او تاکنون برنامه‌ای جامع برای مقابله با سوریه و ایران و روسیه تدوین نکرده و همین‌طور دیپلماسی لازم برای پایان دادن به جنگ داخلی سوریه و حل این مناقشات را هم به درستی اتخاذ نکرده است. ترس همه اینجاست که خشم ترامپ نسبت به ایران و عدم تمایل او به حل این مناقشات توسط مقامات و دولت او، منجر به درگیری‌های بیشتر با داعش و ایران در منطقه شود؛ چیزی که از نفوذ ایران در منطقه جلوگیری نخواهد کرد.
@bayanmedianetwork
در نهایت سر مقاله نیویورک تایمز نتیجه‌گیری می‌کند: ایران یک حکومت سرکش است که مشکل و معمایش باید با درایت حل و مدیریت شود نه اینکه به عنوان یک دشمن آشتی ناپذیر محسوب شود.

فایل صوتی: https://t.me/bayanmedianetwork/1591