اخبار

رادیوفردا: یک مقام نظامی روسیه روز جمعه اعلام کرد که مسکو بر شمار جنگنده های خود در حملات هوایی سوریه خواهد افزود.

به نوشته روزنامه روسیِ” ایزویستیا” این مقام روسی که نامی از وی برده نشدهگفته است کهتعدادی از هواپیماهای سوخو ۲۴ و سوخو ۳۴ روسیه به پایگاه حَمیم در سوریه اعزام شده اند.

به گزارش رویترز ، وزارت دفاع روسیه به پرسش این خبرگزاری در خصوص اعزام جنگنده‌های بیشتر به سوریه پاسخ نداده است.

خبراعزام تعداد جنگنده های بیشتری به سوریه در حالی انتشار می یابد که انتقادهای بین المللی از بمباران‌های سنگین هفته های اخیر به مواضع مخالفان بشار اسد در سوریهرو به افزایش است.

ارتش سوریه و متحدان آن با پشتیبانی هوایی روسیه، از هفته گذشته عملیاتی زمینی برای تصرف مناطق تحت کنترل شورشیان در حلب را آغاز کردند.

دویچه‌وله: پس از انجام مصاحبه تلویزیونی میشائيل فریدمن، مجری برنامه‌های تلویزیونی آلمان با وزیر ورزش و جوانان ترکیه در آنکارا، مقام‌های ترکیه این روزنامه‌نگار را مجبور کردند تا فایل مصاحبه ضبط شده را به آن‌ها پس بدهد.
مصاحبه میشائیل فریدمن با وزیر وزرش و جوانان ترکیه

این مصاحبه برای برنامه “منطقه بحرانی” دویچه‌وله در روز دوشنبه (۱۳ شهریور/۵ سپتامبر) و طبق قرار قبلی با آکیف چاغاتای وزیر ورزش و جوانان ترکیه انجام شد و موضوع آن نیز پیشاپیش با وزیر هماهنگ شده بود. میشائیل فریدمن سوالاتی درباره کودتای شکست خورده ماه ژوئیه در ترکیه کرد که به دنبال آن دولت ترکیه دست به تصفیه بزرگی در سطوح مختلف اداری، اقتصادی، نظامی و قضایی در این کشور زد.

بیشتر بخوانید: هشت‌هزار نیروی امنیتی و پلیس در ترکیه کنار گذاشته شده‌اند

میشائیل فریدمن هم‌چنین سوالاتی درباره وضع اسفناک رسانه و موقعیت زنان در جامعه ترکیه پرسیده بود. از وزیر ورزش خواسته شده بود که چند بخش از سخنان اردوغان را هم در باره این مسائل در مصاحبه بازگو کند.

بعد از تمام شدن مصاحبه، و به محض این که وزیر ورزش و جوانان اتاق را ترک کرد، سخنگوی مطبوعاتی وزارتخانه به فریدمن گفت که دویچه‌وله اجازه پخش این مصاحبه را ندارد. این متریال علیرغم مقاومت میشائیل فریدمن و فیلمبردار او، از سوی کارکنان وزارتخانه مصادره شد. این کارکنان به میشائیل فریدمن و تیم همراه او فهماندند که ساختمان وزراتخانه را قبل از دادن ویدیوی مصاحبه نمی‌توانند ترک کنند.

بیشتر بخوانید: فعالیت صدها عضو فعال سازمان اطلاعات و امنیت ترکیه در آلمان

پتر لیمبورگ، رئیس دویچه‌وله از این کار مقام‌های دولت ترکیه به شدت انتقاد کرد و آن را نقض آشکار آزادی رسانه تحت ریاست رجب طیب اردوغان دانست. او در این زمینه گفت که «مطلقا قابل قبول نیست که وزیری داوطلبانه با رسانه‌ای مصاحبه کند و بعد با اقدام به چنین روشی از پخش آن جلوگیری شود.»

بلافاصله پس از مصاحبه کارکنان وزارتخانه خبرنگاران را مجبور کردند ویدیو را به آن‌ها بدهند

دویچه‌وله در تماس با وزارت وزرش و جوانان و اداره کل مطبوعات و اطلاعات ترکیه، از آن‌ها خواست که تا ظهر سه‌شنبه این ویدیو را پس بدهند. مهلت داده شده از سوی دویچه‌وله تمام شد اما مقام‌های ترکیه واکنشی نشان داده نشد. در این مدت بارها با مسئولان ترکیه تلفنی صحبت شد و دویچه‌وله هربار از آن‌ها خواست که متریال ضبط شده را به این فرستنده پس بدهند. اما پاسخ آن‌ها تنها و تنها این بود که مخالف پخش این مصاحبه‌ هستند.

وزارت وزرش و جوانان ترکیه در این زمینه اعلام کرد که «مجوز رسمی برای این مصاحبه داده نشده بود و سوالاتی که در آن مطرح شد، همان‌هایی نبود که پیش‌تر ارائه شده بودند. آقای فریدمن به خوبی می‌داند که چرا این اتفاق افتاد. بعضی از قسمت‌های مصاحبه بیشتر یک اتهام بودند. در چنین شرایطی هیچ مجوزی هم داده نمی‌شود.»

بیشتر بخوانید: سه سازمان حقوق بشری نقض آزادی بیان در ترکیه را محکوم کردند

میشائیل فریدمن در این باره می‌گوید طبیعی است که سوال‌ها پیشاپیش هماهنگ نشده باشند. از این گذشته برای مصاحبه تقاضای مجوز نشده بود و این حق هر خبرنگاری است که لزوما سوالاتی را مطرح نکند که خوشایند طرف مصاحبه باشد. او گفته است که در تمام طول زندگی خبرنگاری‌اش، هرگز با چنین رفتاری روبرو نشده است: «وقتی با خبرنگاران خارجی این‌طور برخورد می‌کنند، می‌توان تصور کرد که وضع برای خبرنگاران ترکیه چقدر دشوار شده است.»

دویچه‌وله: آمریکا تائید کرد که شمار مشاوران نظامی خود را در یمن کاهش داده است. نیروهای ائتلاف به رهبری عربستان سعودی موفق به برقراری آرامش در یمن نشده‌اند. در پایتخت هزاران نفر به حمایت از شورشیان حوثی تظاهرات کردند.

ارتش ایالات متحده تائید کرد که شمار مشاوران نظامی خود را در عملیات ائتلاف به رهبری عربستان سعودی علیه شورشیان یمن کاهش داده است.

به گفته سخنگوی ارتش آمریکا این کشور برای تقویت این عملیات حدود ۴۵ مشاور نظامی در اختیار عربستان سعودی و بحرین گذاشته بود، اما از ماه ژوئن شمار مشاوران “کمتر از ۵ نفر” است.

عربستان سعودی به خاطر مرگ غیرنظامیان در حملات هوایی، بارها مورد انتقاد گروه‌های مدافع حقوق بشر قرار گرفته است.

بیشتر بخوانید: سازمان ملل ائتلاف عربستان در یمن را در فهرست سیاه گنجاند

دوشنبه گذشته ۱۹ نفر در حمله هوایی عربستان به بیمارستانی در صنعا کشته شدند.

در همین رابطه ایالات متحده از عربستان خواست که از حمله به مواضع غیرنظامی خودداری کند.

با وجود حملات عربستان و متحدان آن، شورشیان حوثی همچنان بر پایتخت یمن و بخش بزرگی از کشور مسلط هستند.

نیروهای ائتلاف به رهبری عربستان سعودی از دولت موقت یمن که توسط جامعه بین‌المللی به رسمیت شناخته شده و با شورشیان حوثی درگیر است، حمایت می‌کنند.

حمایت مردم از “شورای دولتی”

بامداد شنبه (۲۰ اوت) ده‌ها هزار نفر در صنعا در حمایت از مجلس شورای حکومتی که اخیرا توسط حوثی‌ها تشکیل شده تظاهرات کردند.

آنها علیه عربستان سعودی به خاطر حملات هوایی به شهرهای زیر کنترل شورشیان حوثی شعار دادند.

صالح الصمد، رئيس این مجلس، در برابر تظاهرکنندگان حاضر شد و گفت به زودی شورشیان دولت تازه‌ای تشکیل خواهند داد.

در همین حال گزارش شده که چند رشته انفجار در نقاط مختلف صنعا روی داده که گمان می‌رود نتیجه بمباران هوایی نیروهای ائتلاف باشد. از میزان تلفات گزارشی نرسیده است.

از اوضاع چنین برمی‌آید که راه هرگونه سازش صلح‌آمیز در یمن بسته می‌شود.

ادامه طغیان حوثی‌ها

یک سوم جمعیت یمن پیرو مذهب زیدی هستند، که از فرقه‌های منشعب از اسلام سنت‌گرا محسوب می‌شود و نزدیکی‌هایی به کیش شیعه دارد.

هواداران خاندان حوثی، پیرو کیش زیدی، در سال ۲۰۰۴ با قدرت مرکزی یمن وارد نبرد مسلحانه شدند. علی عبدالله صالح، رئیس جمهور سابق یمن، که خود زیدی است در سالهای بعد به آنها پیوست.

هنگامی که عبدربه منصور هادی، با گرایش به سنی وهابی، به ریاست جمهوری یمن رسید، بحران سیاسی در کشور بالا گرفت.

نیروهای مسلح پیرو خاندان حوثی در سپتامبر ۲۰۱۴ صنعا پایتخت کشور را تصرف کردند و در ژانویه ۲۰۱۵ وارد کاخ ریاست جمهوری شدند.

آنها پارلمان کشور را منحل کردند و بر فرماندهی ارتش مسلط شدند. عبدربه منصور هادی، رئیس جمهور، ناچار شد مرکز دولت را به عدن منتقل کند. او می‌کوشد با حمایت عربستان سعودی به قدرت برگردد.

بیشتر بخوانید: توقیف یک کشتی حامل سلاح‌های ایرانی برای حوثیان یمن

عربستان و متحدان آن در سواحل خلیج فارس ایران را به حمایت مادی و تسلیحاتی از حوثی‌ها متهم می‌کنند. ایران در عین تائید حمایت از “جنبش حق‌طلبانه‌ی حوثی‌های یمن” هرگونه کمک به جنبش آنها را تکذیب کرده است.

رادیوفردا: در پی انتشار اخباری مبنی بر استفاده روسیه از حریم هوایی ایران برای بمباران در سوریه، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ضمن تایید این اخبار، همکاری تهران و مسکو را «راهبردی» توصیف کرد.

گزارش ها حاکی از آن است که روسیه تعدادی از هواپیماهای بمب‌افکن دورپرواز خود را در خاک ایران در همدان مستقر کرده و از آنها برای بمباران مواضع مخالفان بشار اسد در سوریه استفاده می‌کند.

در همین زمینه وزارت دفاع روسیه نیز اعلام کرد که این هواپیماها روز سه‌شنبه، ۲۶ مرداد، از پایگاه همدان برخاسته‌ و مواضع مخالفان بشار اسد در سوریه را بمباران کرده اند.

به گزارش خبرگزاری رویترز، در این حملات از بمب‌افکن‌های دورپرواز توپولوف ۲۲ و جنگنده بمب‌افکن‌های سوخوی ۳۴ استفاده شده است.

در تایید این اخبار، خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی، ایرنا، نیز روز سه شنبه در گزارشی به نقل از علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، هدف از همکاری تهران و مسکو را «مبارزه با تروریسم» و «راهبردی» [استراتژیک] توصیف کرد.

تصاویری که از هواپیماهای روسیه در همدان منتشر شده است:

بشار اسد، رئیس جمهور سوریه، و بزرگ ترین حامیانش در جنگ داخلی این کشور یعنی ایران و روسیه کلیه مخالفان آقای اسد را صرف نظر از گرایشات آنان «تروریست» خطاب می کنند.

همدان میزبان پایگاه سوم شکاری نیروی هوایی ایران به نام شاهرخی (نوژه) است.

آن طور که در گزارش خبرگزاری رویترز آمده است، این نخستین بار است که روسیه استقرار هواپیماهای جنگی خود در ایران و بمباران مواضع مخالفان بشار اسد با این هواپیماها را رسما اعلام می‌کند.

در همین زمینه وزارت دفاع روسیه اعلام کرد که این حملات علیه شبه نظامیان اسلامگرا در استان‌های حلب، ادلب و دیرالزور انجام شده است.

در همین حال هواپیماهای نیروی هوایی روسیه مستقر در سوریه از بمب‌افکن‌های این کشور حمایت هوایی کرده‌اند.

روسیه و ایران تنها دولت‌های جهان هستند که در جنگ داخلی سوریه، از دولت بشار اسد حمایت نظامی، تسلیحاتی و مالی می‌کنند.

در جریان این جنگ که بیش از پنج سال طول کشیده و در حال حاضر هیچ گونه پایانی هم برای آن نم یتوان تصور کرد، تاکنون صدها هزار نفر کشته و مجروح و میلیون‌ها نفر آواره شده‌اند.

دویچه‌وله: وزارت خارجه ایران به حامیان سیاست‌های عربستان هشدار داد و اعلام کرد، این همراهی نتیجه‌ای جز شریک شدن این کشورها در مسئولیت سیاست‌های عربستان به بار نخواهد آورد.

وزارت خارجه ایران از بیانیه اخیر کمیته چهارگانه نشست سران اتحادیه عرب در موریتانی انتقاد کرد.

بهرام قاسمی، سخنگو و رئيس مرکز دیپلماسی عمومی و رسانه‌ای وزارت خارجه ایران با اشاره به نشست اخیر اتحادیه عرب اعلام کرد: «وزارت خارجه با رصد دقیق، تمام تحولات نشست، اسناد منتشره و اقدامات برخی کشورها در این اجلاس را مورد بررسی قرار داد.»

بیشتر بخوانید: حمایت اتحادیه عرب از عربستان سعودی در برابر ایران

او خطاب به حامیان عربستان سعودی گفت: «این همراهی در آینده نتیجه‌ای جز ایجاد مسئولیت در جنایاتی همچون کودک‌کشی و حمایت از تروریسم نخواهد داشت.»

بهرام قاسمی صدور بیانیه جداگانه کمیته چهارجانبه اتحادیه عرب علیه ایران در حاشیه نشست اخیر اتحادیه عرب را “نشان‌دهنده ناکامی سعودی‌ها در اجماع‌سازی” خواند.

سخنگوی وزارت خارجه افزود: «سیاست‌های تفرقه‌انگیز عربستان و اصرار و فشار این کشور بر سایر کشورها برای حمایت از جنگ‌افروزی در یمن، حمایت از تروریست‌ها در سوریه و عراق و سرکوبگری در بحرین و خیانت سعودی‌ها به جهان عرب در اتحاد علنی با رژیم صهیونیستی باعث شد که اجلاس موریتانی بی‌رونق و با حداقل مشارکت برگزار شود.»

در نشست سران اتحادیه عرب در نواکشوت، پایتخت موریتانی برخی از سران کشورهای عرب، از جمله مصر، عراق، اردن، بحرین، عمان و تشکیلات خودگردان فلسطینی حضور نداشتند.

در بیانیه ‌کمیته‌ چهارجانبه برگزاری این نشست از ایران خواسته شده که “به دخالت در امور داخلی کشورهای عربی” پایان دهد. این کمیته همچنین مالکیت ایران بر جزایر سه‌گانه تنب بزرگ و کوچک و ابوموسی را زیر سئوال برده و آن را “اشغال” این جزایر توسط ایران خوانده است.

این کمیته که متشکل از چهار کشور عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین و مصر است در ژانویه سال ۲۰۱۶ و به موجب قطعنامه ۸۸۷۹ اتحادیه عرب تشکیل شد.

اعضای این کمیته گزارشی را بررسی کرده‌اند که توسط اتحادیه عرب و سازمان نظارت بر اظهارات منفی مقامات ایرانی علیه کشورهای عربی تهیه شده بود. در این بیانیه گفته می‌شود که دخالت‌های ایران در امور داخلی کشورهای عربی اخیرا تشدید شده و مقام‌های ایرانی اظهارات تحریک‌کننده‌ای علیه کشورهای عربی بیان کرده‌اند.

بیشتر بخوانید: چهار کشور عربی ایران را متهم به اشغال جزایر سه‌گانه کردند

ایران همواره دخالت در امور داخلی کشورهای عربی را رد کرده و در مقابل، این کشورها را متهم به حمایت از گروه‌های افراطی و دامن‌زدن به تنش‌های منطقه‌ای می‌کند.

در پی حمله به اماکن دیپلماتیک عربستان سعودی در ایران روابط دو کشور رو به تیرگی گذاشت و عربستان در اواسط زمستان سال ۱۳۹۴ روابط خود با ایران را قطع کرد. به دنبال آن چند کشور دیگر عرب منطقه هم روابط خود با ایران را کاهش داده یا قطع کردند.

در هفته‌های اخیر پس از عدم حضور ایران در مراسم حج امسال مناسبات این دو باز هم تحت‌الشعاع قرار گرفت و حملات لفظی متقابلی بین دو کشور رد و بدل شد.

بی‌بی‌سی: هنوز هم در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی این حدس و گمان قوی است که کودتای ترکیه کار خود اردوغان و دولت او بوده تا بهانه و دست بازتری برای تصفیه ارتش و سایر نهادها از مخالفانش، به خصوص هوادران فتح‌الله گولن، پیدا کند و طرح خود برای تغییر ساختار سیاسی کشور را به اجرا بگذارد.

هواداران این فرضیه که اغلب در برخورد با پدیده‌ها و رویدادها قبل از هر چیز کاسه‌ای زیر نیم‌کاسه می‌بینند این جمله اردوغان که «کودتا برای ما نعمت خدا بود» را هم تاییدی بر فرضیه خود می‌گیرند. یک فرضیه دیگر هم این است که کودتا واقعی بوده و دولت هیچ نقشی در آن نداشته است. فرضیه سومی هم می‌توان به آن اشاره کرد، که دولت در کودتا نقشی نداشته ولی کلا هم (به خصوص در ساعات آخر) از آن بی‌خبر نبوده.

هیچ دولتی به خصوص کشوری مثل ترکیه که در منطقه‌ای حساس واقع است و عضو ناتو هم هست به سختی حاضر است که این گونه وارد ریسک ‌شود که خانه خود را بسوزاند با این امید واهی که نه تنها نسوزد، بلکه از روز اولش هم بهتر شود و در عین حال عامدانه به تضعیف ارتش کشور هم کمر ببندد.
تئاتری که ژنرال‌ها خودکشی کردند

در واقع مطابق فرضیه اول، هزاران نفری که تا کنون از صفوف ارتش بازداشت شده‌اند قاعدتا باید ناآگاهانه ملعبه دست دولت شده باشند و سال‌ها در زندان بمانند تا دولت بتواند تئاتر خود را اجرا کند و به اهداف خود دست یابد.

یا شاید هم که ۶ ژنرال و ۲۸ افسر میان پایه و بلندپایه دیگری که در کودتا دخیل بوده‌اند همه آگاهانه با اردوغان روی هم ریخته بوده‌اند تا به سود او یک کودتای نمایشی برگزار کنند، به او قدرت بیشتری بخشند و بعد هم خود همگی به زندان بروند.

این نیز هست که هیچ دولتی به خصوص کشوری مثل ترکیه که در منطقه‌ای حساس واقع است و عضو ناتو هم هست به سختی حاضر است که این گونه وارد ریسک ‌شود که خانه خود را بسوزاند با این امید واهی که نه تنها نسوزد، بلکه از روز اولش هم بهتر شود و در عین حال عامدانه به تضعیف ارتش کشور هم کمر ببندد.

در رد فرضیه اول می‌توان به این واقعیت هم اشاره کرد که دستکم برخی از کودتاچیانی که دستگیر شده‌اند در مورد خط و ربطشان با جنبش گولن بحث‌هایی مطرح بوده است. از جمله رهبر کودتا، ژنرال آکین اوزترک، و دامادش که او هم از مقام‌های ارشد ارتش در استانبول بوده از سال پیش در ترکیه شایعاتی قوی در مورد گرایششان به فتح‌الله گولن بر سر زبان‌ها بوده است.

گسترش نفوذ و حضور هوادارن گولن در ارتش از سال ۱۹۷۰ به این سو کمتر مورد تردید است. این جنبش که در قدرت‌گیری اردوغان و حزب عدالت و توسعه نقش مهمی بازی کرد، تا تضعیف و تصفیه جناح سکولاریست‌های کمالیست که ارتش را در ۸۰ سال گذشته محور سیاست و اقتصاد در کشور کرده بودند، یعنی تا سال ۲۰۱۱ همچنان با اردوغان و سیاست‌های او همراه بود. از سال ۲۰۱۱ به دلایلی رابطه میان جنبش گولن و حزب حاکم ترکیه هم تیره شد و تصفیه هواداران این جنبش هم به دستور کار دولت بدل شد. از همین رو اسامی شماری از کودتاچیان هم در فهرستی بوده که قرار بوده در جلسه آتی شورای عالی نظامی در ماه اوت از کار برکنار یا حتی بازداشت شوند

برخی از رسانه‌های ترکیه در تحلیل‌های خود نوشته‌اند که دستگیری این نظامیان و شماری دیگر از نزدیکان به جنبش فتح‌الله گولن (بعضا مخالفانی که هیچ ارتباطی هم با گولن نداشته‌اند) قرار بوده حتی قبل از جلسه شورای عالی نظامی، یعنی در روز ۱۶ ژوئیه، یعنی یک روز بعد از روزی که کودتا شد، به جریان بیافتد و همین، کودتاگران را در انجام طرح خود به شتاب واداشته که کودتایی این چنین درهم‌ریخته و بی‌برنامه را به اجرا درآورند.

شاید آخرین امید کودتاچیان در ریسکی که به آن دست زدند تنها این بوده که مثل مورد پرتغال در سال ۱۹۷۴ که بخشی کوچک در ارتش دست به کودتا زد فورا حمایت و همراهی مردمان مخالف اردوغان را برانگیزند و با قدرت این مردم کودتا را به پیروزی برسانند، محاسبه‌ای که تحقق نیافت.
امید به تکرار تجربه کودتای میخک پرتغال؟

تجربه‌های کودتاهای سابق در ترکیه که برای کودتاگران غریب هم نبوده، حاکی از آن است که باید در ارتش، به خصوص نیروی زمینی را همراه خود داشته باشی و نسبت به حمایت متحدان ناتویی‌ خود هم کم و بیش مطمئن باشی. در دوران معاصر کنترل تمام و کمال همه رسانه‌های متعارف و نوین هم بخشی از اقدامات برای موفقیت کودتاست.

کودتاچیان ترکیه که عمدتا از سر نگرانی در مورد وضعیت خویش، نه لزوما بهره‌مندی از امتیازاتی که ارتش در کودتاهای سابق برای خود می‌دید (دولتی در دولت و تسلط نسبی بر بسیاری از اهرم‌های سیاسی و اقتصادی کشور) دست به کودتا زدند، هم به خاطر عدم پشتیبانی و داشتن نیروی لازم در ارتش و هم به سبب شتاب پیشدستانه‌ای که در اقدام خود داشتند تقریبا هیچ یک از مقدمات یادشده را تدارک ندیده بودند. شاید آخرین امید آنها در ریسکی که به آن دست زدند تنها این بوده که مثل مورد پرتغال در سال ۱۹۷۴ که بخشی کوچک در ارتش دست به کودتا زد فورا حمایت و همراهی مردمان مخالف اردوغان را برانگیزند و با قدرت این مردم کودتا را به پیروزی برسانند، محاسبه‌ای که تحقق نیافت.

این نیز هست که عصبیت و نگرانی در چهره و کلام اردوغان و نخست‌وزیر او به هنگام مصاحبه در گرماگرم کودتا هم حاکی از آن نیستند که آنها مشغول انجام یک بازی تئاتر بوده‌اند.

در فرضیه دوم اگر بخش اول یعنی عدم دخالت دولت را قبول کنیم، در مورد بخش دومش،عدم اطلاع آن، قطعیتی وجود ندارد. نشانه‌هایی که در این مورد موجودند ما را وارد بحث در مورد فرضیه سوم می‌کنند.

با توجه به این که بخشی از افسران دخیل در کودتا از نظر اردوغان و سازمان امنیت وفادار به او قابل اعتماد نبوده و برنامه حذف آنها در دستور کار بوده، طبیعی است که اعمالشان زیر نظر بوده باشد. اطلاع ولو ناقص از برنامه کودتا دستکم در همان روزی که شبش کودتا به جریان افتاد، به قدری بوده که دولت تدابیر شدیدتری در زمینه ترافیک در استانبول به اجرا گذاشت و اردوغان هم در هتل محل اقامتش نماند و درعین حال با ظاهری نسبتا آماده و آراسته در اسکایپ ظاهر شد.

کمتر کودتایی هم در وقتی از شب که خیابان‌ها هنوز شلوغند و تلویزیون‌ها هم در پربیینده‌ترین ساعات خود هستند به اجرا درآمده. وقت کودتا معمولا نیمه‌شب و در گرگ و میش صبح است تا با بازداشت‌ها و قرق‌ها فرصتی برای مخالفان برای بسیج و مقابله نباشد. کودتاگران ترکیه هم نباید از این نکات بی‌خبر بوده باشند، ولی همانطور که گفته شد در رقابت با دولت برای پیشدستی، افتاده‌اند و به سیم آخر زده‌اند.

سیاست‌های اردوغان و دولت او به خصوص در سه چهار سال اخیر بیش از پیش فضای اجتماعی کشور و از جمله ارتش را قطبی و پولاریزه کرده، به گونه‌ای که بخشی از این نهاد را حتی به اقدام ماجراجویانه و خودکشانه اخیر کشانده است.
در فاصله کودتا تا شش صبح

در بیانیه کودتاچیان که از تلویزیون خوانده شد، اعلام می‌شود که برای کودتایی که از ساعات اولیه شب شروع شده، ممنوعیت رفت و آمد از ساعت ۶ صبح روز بعد خواهد بود. در واقع کودتاچیان هم می‌خواسته‌اند به شکل متعارف کودتا را در ساعات نیمه‌شب به بعد شروع و در همان ساعات هم اردوغان و سایر مقام‌های کلیدی دولت را دستگیر کنند، ولی ظاهرا آگاه‌شدن دولت و لزوم سرعت عمل، کودتاچیان را در شرایطی قرار داده که کودتا را در ساعاتی زودتر شروع کرده‌اند، به گونه‌ای که حتی نتوانسته‌اند بیانیه خود را بازنویسی کنند و ساعت منع رفت‌وآمد را تغییر دهند.

اگر در روزهای آتی نشانه‌ها و علائم باز هم بیشتری دال بر درستی قطعی فرضیه سوم منتشر شود، باز هم نباید دو مورد را منتفی دانست.

در این تردیدی نیست که دمکراتیزه‌شدن نسبی فضای سیاسی و اجتماعی ترکیه، از جمله مهار فعال‌مایشایی ارتش که هیچ سنخیتی با دمکراتیزه‌شدن یک کشور ندارد جزء دستاوردهای دولت اردوغان در دو دوره اول زمامداری اوست که به ویژه در چارچوب طرح واردکردن ترکیه به اتحادیه اروپا امکان تحقق یافته است. از این تحول مثبت در کشور همه نیروهای لیبرال و چپ استقبال کرده‌اند و مخالفت آنها با کودتا در روزهای اخیر به رغم انتقادها و اعتراض‌هایی که به سیاست اردوغان دارند، از همین واقعیت نشات می‌گیرد.

با این همه، سیاست‌های اردوغان و دولت او به خصوص در سه چهار سال اخیر بیش از پیش فضای اجتماعی کشور و از جمله ارتش را قطبی و پولاریزه کرده، به گونه‌ای که بخشی از این نهاد را حتی به اقدام ماجراجویانه و خودکشانه اخیر کشانده است.

مورد دوم هم این که دولت حالا سعی خواهد کرد از کودتا برای رسیدن به مقاصد خود (تصفیه مخالفان، از جمله وابستگان به جنبش گولن در ارتش و دستگاه‌ قضائی و …) و تغییر سیستم پارلمانی به ریاستی به کام اردوغان، حداکثر استفاده را ببرد. گفته اردوغان که این کودتا یک نعمت الهی بود را باید در همین متن درک و فهم کرد.

رهبر وقت جمهوری اسلامی هم حمله ارتش صدام به ایران در سال ۱۳۵۹ را «نعمت الهی» توصیف کرد. و به راستی هم این جنگ اهرم‌ها و محمل‌های مناسبی در اختیار حکومت بعد از انقلاب گذاشت که طرح‌های خود برای حذف مخالفان و انحصاری‌سازی حکومت و تغلیظ مولفه‌های ایدئولوژیک در آن را به راحتی و سهولت بیشتری به اجرا بگذارد.
«نعمت الهی» مشروط

رهبر وقت جمهوری اسلامی هم حمله ارتش صدام به ایران در سال ۱۳۵۹ را «نعمت الهی» توصیف کرد. و به راستی هم این جنگ اهرم‌ها و محمل‌های مناسبی در اختیار حکومت بعد از انقلاب گذاشت که طرح‌های خود برای حذف مخالفان و انحصاری‌سازی حکومت و تغلیظ مولفه‌های ایدئولوژیک در آن را به راحتی و سهولت بیشتری به اجرا بگذارد.

در مورد ترکیه البته اردوغان به خصوص که اپوزیسیون موضعی درست و مسئولانه در محکومیت کودتا گرفت، در تضعیف و سرکوب بیشتر آن راه آسانی نخواهد داشت. جامعه مدنی ترکیه هم کم و بیش فعال است و همه این‌ها کمی که داغی فضا در روزهای پس از کودتا رفع شود، احتمالا با اعتماد به نفس و قدرت بیشتری وارد عمل خواهند شد. در عین حال ضعف و فترتی که حالا ارتش کشور به آن دچار شده هم شرایطی را ایجاب نمی‌کند که در حل مسائل داخلی و منطقه‌ای، از جمله در مورد کردها و مسئله سوریه زیاد به نیروی قهریه اتکا شود.

تعامل ترکیه با متحدان غربی خود در ناتو و اتحادیه اروپا هم به این یا آن میزان بر بحث‌ها و رویکردهای داخلی بی‌تاثیر نمی‌ماند و دست اردوغان و دولت او حتی پس از «نعمت الهی» هم به برای انجام مقاصد و طرح‌های خود تمام و کمال باز نخواهد بود. ترکیه پس از کودتا در مجموع وارد روندها و نوسان‌های پرابهام‌تری شده که کمتر در حال حاضر قابل پیش‌بینی‌‌اند.

ترکیه پس از کودتا در مجموع وارد روندها و نوسان‌های پرابهام‌تری شده که کمتر در حال حاضر قابل پیش‌بینی‌‌اند.

عصرایران: منتقدان سدسازی‌های ترکیه تحت عنوان طرح گاپ، معتقدند دولت ایران باید از ترکیه که علاوه بر پشتیبانی از داعش، پروردن خیال خام احیای عثمانی و همچنین تلاش مذبوحانه برای ترویج نفرت‌پراکنی قومی در منطقه، با احداث سد و بستن آب دجله و فرات (موسوم به طرح گاپ) منجر به معضلات محیط زیستی، اجتماعی و سیاسی فراوان شده است شکایت کند.
بیش از هزار نفر از شهروندان ایرانی در نامه‌ای به سازمان ملل متحد و یونسکو از ترکیه به دلیل بستن آب دجله و فرات شکایت کرده و آن را عامل بحران‌های اجتماعی، سیاسی و محیط زیستی سال‌های اخیر در منطقه از جمله ریزگردها دانسته‌اند.

به گزارش مهر، در میان فهرست افراد حقیقی امضاکننده نام تعداد زیادی از مسئولان، کارشناسان، خبرنگاران و فعالان محیط زیست به چشم می‌خورد و ۱۵۵۰ شخص حقیقی و ‌۱۶۰ تشکل غیردولتی نیز تا لحظه تنظیم این گزارش نامه را امضا کرده‌اند.

منتقدان سدسازی‌های ترکیه تحت عنوان طرح گاپ، معتقدند دولت ایران باید از ترکیه که علاوه بر پشتیبانی از داعش، پروردن خیال خام احیای عثمانی و همچنین تلاش مذبوحانه برای ترویج نفرت‌پراکنی قومی در منطقه، با احداث سد و بستن آب دجله و فرات (موسوم به طرح گاپ) منجر به معضلات محیط زیستی، اجتماعی و سیاسی فراوان شده است شکایت کند.

سد آتاترک به اندازه کل سدهای ایران راه آب را بسته است

فاطمه ظفرنژاد، کارشناس و پژوهشگر آب و توسعه پایدار، در این باره توضیح می‌دهد: ترکیه در حوزه آناتولی جنوبی یعنی سرشاخه‌ رودهای عراق و سوریه حدود ۱۵ سد ساخته است که تنها یکی از آن‌ها سد آتاترک است که نزدیک به ۵۰ میلیارد متر مکعب گنجایش دارد. یعنی به تنهایی از ۶۵۰ سدی که ما ساخته‌ایم بیشتر گنجایش دارد.

وی با اعلام اینکه جمع همه ۶۵۰ سد ما حدود ۴۶ میلیارد متر مکعب است اما این سد راه را بر۵۰ میلیارد مترمکعب آب بسته است ادامه می‌دهد: این ۱۵ سد روی سرشاخه‌های دجله و فرات ساخته شده و همراه با سد آتاترک که روی سرشاخه اصلی ساخته شده تمام آب دجله و فرات را می‌گیرد. فرات از ترکیه وارد سوریه می‌شود و سوریه را طی می‌کند و وارد عراق می‌شود و به تالاب هورالعظیم می‌رسد. دجله مستقیما از ترکیه وارد عراق می‌شود و عراق را آبیاری می‌کند و سرانجام به تالاب هورالعظیم می‌رسد. البته از ایران هم کرخه وارد هورالعظیم می‌شد و این سه تا تالاب هورالعظیم را سیراب می‌کردند اما عمده آب ورودی به تالاب مربوط به دجله و فرات است و کرخه دبی خیلی کمتری دارد.

مترجم کتاب رودهای خاموش درباره مشکلاتی که این سدها ایجاد کرده‌اند می‌گوید: وقتی این سرشاخه‌ها را بستند تمام اراضی کشاورزی سوریه با مشکلات عدیده رو به رو شد و خشکسالی روستاها را خالی کرد که بخش مهمی از معضلاتی که در این سال‌ها به وجود آمد نیز به همین دلیل است.

ظفرنژاد اضافه می‌کند: ترکیه، از این طرف هم، آب دجله را به عراق بسته و مقدار آب بسیار کمی را رها می‌کند که نه تنها به تالاب هورالعظیم نمی‌رسد بلکه در خود عراق هم مشکلات عظیمی ایجاد کرده است.

نویسنده کتاب «توسعه پایدار و مدیریت آب: پیامدهای ناسازگار الگوی توسعه نابومی در بخش آب با سدسازی» با اعلام اینکه بستن این دو سرشاخه تالاب هورالعظیم را خشک کرده است تصریح می‌کند: این سد تمدن‌های سوریه، بین‌النهرین و ایران را تهدید می‌کند، اراضی کشاورزی را بی‌آب کرده و با کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی UNCCD هم مغایر است. در عین حال اقوام و گروه‌های مختلفی همچون اقوام ترک و عرب و کرد و خوزی همه متأثر از این هستند و با بیانیه رعایت حقوق جوامع بومی UNDRIP که همه کشورها هم آن را امضا کرده‌اند و یک سند مهم است مغایرت دارد.

علت سکوت مسئولان وزارت نیرو چیست؟

نامه شهروندان ایرانی در اعتراض به سدسازی‌های ترکیه آنچنان بازتاب داشته که مسئولان نیز نسبت به آن واکنش نشان داده‌اند.

مدیرکل دفتر مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به این نامه، سکوت طولانی وزارت نیرو درباره این موضوع در سال‌های اخیر را مورد نقد قرار داده و خطاب به آن دسته از کارشناسان دلسوز در بخش آب کشور که شاید هنوز باور نداشته باشند ساختن سد در بالادست، می تواند بر بیابان زایی انسانی در پایاب حوضه های آبخیز افزوده و چشمه های تولید گرد و خاک را چند برابر کند می‌گوید: اصلا شاید دلیل سکوت ۱۵ ساله سنگین و شگفت آور وزارت نیروی ایران در برابر طرح جنایتکارانه و آزمندانه گاپ که توسط دولت ترکیه به اجرا درآمد، همین باشد که از قدیم گفته اند رطب خورده چگونه تواند منع رطب کند؟

محمد درویش توضیح می‌دهد: وزارت نیرویی که همیشه از سدسازی و طرح های انتقال آب بین حوضه ای دفاع کرده و خود چنین بلایی را در بختگان، ارومیه، اترک، جازموریان، دالکی، مند، میناب و خوزستان بر سر آبادبوم های وطن آورده، حالا چگونه و با چه رویی می خواهد به دولت ترکیه معترض شود که چرا حقابه دجله و فرات را به یک سوم کاهش دادی و بیش از ۴۰ تا ۵۰ میلیارد مترمکعب از آب میان رودان را یک تنه بلعیدی؟

نقض کنوانسیون مقابله با بیابانزایی و بیانیه حقوق جوامع بومی توسط ترکیه

صاحبنظران حوزه آب، محیط زیست و منابع طبیعی در این نامه که اعتراضی به عملکرد طبیعت ستیزانه دولت ترکیه است شرط نجات میان‌رودان را پایان آزمندی دولت ترکیه در انحصار سرشاخه های دجله و فرات دانسته‌اند.

نویسندگان این نامه که در گروهی تلگرامی به همت کمپین مردمی حمایت از زاگرس مهربان همچنان به جمع‌آوری امضا مشغولند تأکید کرده‌اند: ساخت این سدها، نظام آبشناختی دو رودخانه بزرگ دجله و فرات را به شدت متاثر و مختل کرده و علاوه بر متروکه شدن چندین میلیون هکتار از اراضی کشاورزی در کشورهای سوریه و عراق، بحرانی جدی در پایاب خود، یعنی هورالعظیم بوجود آورده است؛ بحرانی که سبب شده تا تالاب راهبردی هورالعظیم به بزرگترین کانون بحرانی فرسایش بادی در منطقه بدل شود.

در متن این نامه آمده است: در واقع جوامع بومی و مردم سوریه، عراق و ایران یعنی خاستگاه کهن ترین تمدنهای جهان چون ایرانی، سوری و بین النهرین، به شدت از اثرات ویرانگر این سدها آسیب دیده و می بینند.

امضا کنندگان این نامه هشدار داده‌اند: ادامه این روند ویرانگر بهره برداری های غیرمسئولانه و بی ملاحظه آب توسط دولت ترکیه، گذشته از نابودی کشاورزی و تشنگی روستاها و شهرها در میان رودان، طغیان پدیده گرد و غبار در باختر و مرکز ایران را هم پدید آورده و پیوسته تشدید می کند. فرآیند ویرانگری که نه تنها فعالیتهای تولیدی، که کل زندگی مردم را تهدید کرده و آبادبوم های انسانی را به سمت متروکه شدن سوق می دهد.

نویسندگان نامه با اعلام اینکه پیامدهای ویرانگر سدسازی در ترکیه نه تنها به فجایع انسانی ناشی از جنگ تحمیلی در سوریه و عراق دامن زده و حقوق بشر را تهدید می‌کند، که همچنین با مفاد کنوانسیون مقابله با بیابانزایی (UNCCD)، و بیانیه حقوق جوامع بومی (UNDRIP) سازمان ملل آشکارا مغایرت تام دارد از سازمان ملل متحد و یونسکو درخواست کرده‌اند به وضعیت نگران کننده حقابه جوامع بومی مولد در حوضه آبخیز دجله و فرات رسیدگی کنند و احیای دوباره میان رودان از طریق گشودن دریچه های سدهای آناتولی جنوبی به ویژه سد آتاترک را خواستار شده‌اند.

اکنون باید دید وزارت خارجه دولت یازدهم به عنوان دستگاه رسمی دیپلماسی کشور در این زمینه وارد عمل خواهد شد و در این صورت آیا یونسکو و سازمان ملل متحد با طرح ویرانگری که زمینه را برای شکل‌گیری گروه‌های تکفیری همچون داعش فراهم کرده، خیل عظیمی از ساکنان منطقه را از آب و زمین‌های کشاورزی محروم کرده و ریزگردها را برای منطقه به ارمغان آورده است، برخوردی خواهند داشت یا چشم بر این جنایت زیست محیطی خواهند بست.

رادیوفردا: حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله لبنان، گفته است دور تازه تحریم‌های آمریکا تاثیری براین گروه نخواهد داشت، چون حزب‌الله نیازهای مالی خود را نه از بانک‌های لبنانی که مستقمیا از ایران دریافت می‌کند. وی تصریح کرده است، تا زمانی که ایران پول داشته باشد،‌این گروه پول و امکانات دریافت خواهد کرد.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، حسن نصرالله جمعه در سخنرانی که از تلویزیون المنار پخش می‌شد، تاکید کرد، تحریم‌های آمریکا علیه نهادهای مالی لبنان مرتبط با حزب الله، آسیبی به این گروه وارد نخواهد کرد.

رهبر حزب الله گفته است: ما هیچ پروژه تجاری یا سرمایه گذاری از طریق بانک‌ها نداریم، در نتیجه این اقدام تاثیری نخواهد داشت.

حسن نصرالله تصریح کرده است: ما در خصوص بودجه حزب الله شفاف هستیم، درامد‌هایش، هزینه‌هایش، هرآنچه که خورد و نوشیده می‌شود، موشک‌ها و راکت‌هایش همه از ایران دریافت می‌شود.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، ایران سه دهه پیش حزب الله را تاسیس کرد و از آن زمان تاکنون هزینه‌های مالی و نظامی‌اش را تامین می‌کند.

در ماه دسامبر سال میلادی گذشته کنگره آمریکا مصوبه‌ای را تصویب کرد که براساس آن بانک‌هایی که با گروه حزب مرتبط هستند مورد تحریم قرار گیرند.

به دنبال این مصوبه ریاض سلامه، مدیرعامل بانک مرکزی لبنان ۱۹ خرداد اعلام کرد که این بانک حدود ۱۰۰ حساب بانکی متعلق به حزب‌الله لبنان و افراد و سازمان‌های مرتبط با آن را مسدود کرده است. ریاض سلامه افزود که این اقدام را در راستای اجرایی کردن قانونی صورت گرفته است که بر اساس آن ‌آمریکا گروه حزب‌الله را مشمول تحریم‌های‌خود قرار داده است.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، حسن نصرالله گفته است: تازمانی که ایران پول داشته باشد، ما پول داریم. هیچ قانونی نمی‌تواند مانع دریافت (این کمک‌ها) بشود.

اوایل ژوئن سال جاری یک بمب مقابل «بلوم» بانک، یکی از بزرگ‌ترین بانک‌های لبنان منفجر شد و یک نفر را مجروح کرد.

چند روزنامه لبنانی منتقد حزب الله نوشته بودند، این انفجار پیامی است برای بانک‌هایی که تحریم‌های آمریکا را به اجرا گذاشته‌اند.

آمریکا از سال ۱۹۹۵ حزب الله لبنان را در فهرست گروه‌های تروریستی قرار داده است.

دیگربان: غلامحسین دهقانی٬ سفیر ایران در سازمان ملل پس از کشته شدن رهبر طالبان در افغانستان در بازگشت از ایران٬ نسبت به ظهور «داعش» در این کشور هشدار داد.

آقای دهقانی گفته در صورتی که با گروه داعش «مقابله جدی» نشود٬ شرایط افغانستان «وخیم‌تر» خواهد شد.

به گفته وی استان خراسان، نهضت اسلامی ازبکستان و نهضت اسلامی ترکستان شرقی از جمله مناطق و جریان‌هایی هستند که داعش امکان دارد در میان آن‌ها اعلام موجودیت کند.

مقام‌های جمهوری اسلامی از سال‌ها پیش نگران رشد نو توسعه گروه داعش در افغانستان و پاکستان هستند و مذاکرات با رهبران گروه‌های تندرو به منظور مقابله با داعش را آغاز کرده‌اند.

ملا اختر منصور، رهبر طالبان افغانستان از جمله کسانی بود که در مذاکره با ایران در زمینه جلوگیری از گسترش داعش در افغانستان به توافق‌های مهمی رسیده بود که از سوی آمریکایی‌ها کشته شد.

جزئیات مذاکرات و توافق‌های رهبر کشته شده طالبان با مقام‌های ایران را چندی پیش سایت «جهان نیوز» منتشر کرده بود که این گزارش منجر به توقیف این رسانه محافظه‌کار شد.

بی‌بی‌سی: بیانیه سرلشگر قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران ایران علیه خاندان سلطنتی و حکومت بحرین، هم از این لحاظ که نخستین موضعگیری رسمی سیاسی او بوده و هم در تندی لحن و محتوا، بی سابقه و پرسش برانگیز است.

این بیانیه چنان دور از انتظار بوده که گمانه هایی برای یافتن چرایی آن زده می شود و ناظران انگیزه هایی فراتر از صرفا واکنش به سلب تابعیت از یک روحانی بلندپایه شیعه در بحرین را در پس آن جستجو می کنند.

محور این گمانه ها، توالی زمانی بین صدور بیانیه سرلشگر سلیمانی و برکناری حسین امیرعبداللهیان، معاون امور عربی و آفریقایی وزارت امورخارجه ایران است که نزدیک به نیروی قدس بود و به «دیپلمات انقلابی» شهرت داشت.

این برکناری واکنشهای زیادی در پی داشته است، از ابراز ناخرسندی رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس گرفته تا بیانیه بسیج دانشجویی شش دانشگاه در تهران که تصمیم وزارت خارجه ایران به برکناری معاونش را به دیدار وی با همتای آمریکایی اش سه روز پیش از این تصمیم ربط داده و شائبه هماهنگی وی با آمریکا را مطرح کرده است.

«شائبه»ای که دانشجویان بسیجی مطرح کرده اند همراه با انتقاد فزاینده به تلاشهای دولت حسن روحانی برای رفع تنش با منطقه و غرب و خارج ساختن ایران از انزوای سیاسی و اقتصادی، وقتی در کنار ناخشنودیهایی گذاشته شود که نسبت به برکناری حسین امیرعبداللهیان ابراز می گردد، این احتمال را مطرح کرده است که شاید آقای امیرعبداللهیان با دیگر کارگزاران دستگاه سیاست خارجی دولت و راهی که این دستگاه در پی پیش گرفتن آن در خاورمیانه است، ناهماهنگ بوده.

با چنین نگاهی، بیانیه قاسم سلیمانی می تواند واکنشی باشد به این برکناری، آن هم در حالی که بدیهی است صدور بیانیه ای با چنین لحن و محتوائی چه چوبی لای چرخ سیاستهای دولت روحانی می گذارد.

موضعگیری رسمی پرآوازه‌ترین فرمانده نظامی در ایران که آشکارا از برپایی مقاومت مسلحانه در کشوری در همسایگی‌اش دم زده است می‌تواند کارکرد سندی رسمی در دست لابی گران سعودی را پیدا کند که می خواهند دولتمردان، قانونگذاران، رسانه ها و افکار عمومی را قانع کنند که ایران خطری در منطقه است که باید در برابرش ایستاد

عربستان سعودی به صورت جدی پیگیر تلاش برای تشکیل ائتلافی بزرگ علیه ایران در منطقه و جهان است و به صورتی آشکار و علنی از هیچ تلاشی برای اینکه ایران را بیش از پیش در انزوا فرو ببرد و در روند رفع تنش میان ایران و غرب اخلال ایجاد کند، فروگذار نیست. سفر اخیر ولیعهد سعودی به آمریکا نیز در همین راستا ارزیابی می شود. در چنین شرایطی، موضعگیری رسمی و علنی پرآوازه‌ترین فرمانده نظامی در ایران که آشکارا از برپایی مقاومت مسلحانه در کشوری در همسایگی اش دم زده است می‌تواند هدیه‌ای به سعودی‌ها تلقی شود. از این منظر، این بیانیه کارکرد سندی رسمی در دست لابی گران سعودی را خواهد داشت که می خواهند دولتمردان، قانونگذاران، رسانه ها و افکار عمومی را قانع کنند که ایران خطری در منطقه است که باید در برابرش ایستاد.

تأثیر منفی چنین وضعیتی بر سیاست خارجی حسن روحانی روشن است، آن هم در شرایطی که زمان به نفع آقای روحانی حرکت نمی کند. او از سویی در حال ورود به واپسین سال ریاست جمهوری خود است و باید برای حفظ جایگاهش در ریاست دولت خود را آماده کارزار کند و از سویی، برگ برنده ای که در این کارزار می تواند داشته باشد، یعنی حل بحران هسته ای و رفع تنش با غرب، با به پایان رسیدن قریب الوقوع ریاست جمهوری باراک اوباما در آمریکا نیز در معرض تهدید قرار دارد.

آقای روحانی و وزیر امور خارجه اش محمدجواد ظریف شاید با وجود بحرانهایی که مخالفان داخلی شان در سیاست خارجی می آفرینند، توانسته باشند همچنان اعتماد نسبی دولتمردان آمریکایی را به خود جلب کنند، اما آینده آمریکا چه در دست هیلاری کلینتون باشد و چه دونالد ترامپ،‌ کار آنها دیگر به این آسانی نخواهد بود و هر آنچه رشته اند می تواند با بحرانهایی که موضعگیریها و رفتارهای مخالفان داخلی شان در پی می آورد، یکسره پنبه شود. رهبران منطقه و غرب نیز چه بسا به این بیندیشند که بهتر است تا زمانی که تکلیف ادامه حیات دولت آقای روحانی مشخص نشده، برنامه هایشان را طوری بچینند که برای جانشین احتمالی او که می تواند از جناح تندرو باشد، آماده شوند.

گمانه دیگری که بیانیه قاسم سلیمانی تقویت کرده، احتمال مطرح شدن او به عنوان جانشین حسن روحانی است. تاکنون چنین به نظر می‌رسید که خود او هیچ علاقه ای به طرح چنین احتمالی نشان نداده و بسیاری از سیاستگران ایرانی، از جمله هواداران او نیز چنین احتمالی را رد کرده اند، اما اگر روند اخلال در سیاست خارجی حسن روحانی بسویی پیش رود که دستاوردهای او بی اثر شوند، باید انتظار داشت که در انتخابات ریاست جمهوری سال آینده، رقیبانی که انقلابی گری را در سیاست خارجی سرلوحه کار خود می دانند و حول هسته سپاه پاسداران گرد آمده اند، قدرتمندتر از انتخابات قبلی ظاهر شوند و این بار، چه کسی پرآوازه تر و کاریزماتیکتر از قاسم سلیمانی که برای این جناح رای جمع کند؟

پرسش اینجاست که آیت الله خامنه ای در جایگاه تعیین کننده اصلی خطوط سیاست خارجی ایران، چه نقشی در این میان دارد؟

سپاه پاسداران در سایه رهبری آیت الله خامنه ای رشدی چشمگیر داشته و فراتر از جایگاه نیروی نظامی، چه در داخل و چه خارج از ایران عمل کرده است. تردید نیست که او به نفوذی که سپاه پاسداران بویژه در عراق به هم زده مباهات می کند و روز به روز به همان اندازه که اعتماد و اتکای خود بر سپاه را بیشتر نمایان ساخته، بدبینی خود به سیاسیون قائل به تنش زدایی و پرهیز از دشمنی را پنهان نکرده است.

با این حال روند امور در ایران چنین بوده که این دو جناح هیچگاه کاملا بر دیگری غلبه نکرده اند و حتی برخی آگاهان این پدیده را «توازن» و نشانه ای از «تدبیر» آیت الله خامنه ای دانسته و معتقد بوده اند که او آگاهانه گاه به این جناح و گاه به آن یکی میدان می دهد تا در نهایت از آنها همچون دو بال خود بهره ببرد. آیا این توازن در آستانه بر هم خوردن است؟