Mar 30 2020
چرا رئیس صداوسیما از توسکا حساب میبرد؟
رادیوفردا: انتشار ویدئویی از یکی از جلسات ستاد عالی مقابله با کرونا ردپای انحصار و قدرت یکی از شرکتهای اقماری مجموعههای اقتصادی زیر نظر دفتر رهبر جمهوری اسلامی را بیش از پیش برجسته کرده است.
در این جلسه، حسن روحانی، رئيسجمهوری، از علی عسگری، رئيس سازمان صداوسیما میخواهد که در طول بحران کرونا، برای شرکتهایی که فروش اینترنتی دارند، به صورت مجانی تبلیغ کند تا مردم بیشتر از این طریق خرید کنند و از خانه بیرون نروند.
رئيس صداوسیما در پاسخ به روحانی میگوید اگر چنین کاری کنند، «توسکا» از آنها شکایت خواهد کرد. این واکنش بازتاب توام با پرسش و تعجب بسیار در شبکههای اجتماعی داشت.
یک بیوگرافی خلاصه
«توسکا» که مخفف عبارت «توسعه کسبوکار ایرانی» است، با شماره ثبت ۵۱۶۵۸۴ در تاریخ ۱۶ مهرماه ۱۳۹۶ تاسیس شده است. بر اساس اسناد رسمی، شرکت «نقش اول کیفیت»، شرکت «ارتباطات سیار» و شرکت «سرمایهگذاری توسعه نور دنا»، سه سهامدار اصلی این شرکت هستند.
این شرکتها مثل یک شبکه در هم تنیده هستند. «شرکت ارتباطات سیار» که در هر دو شرکت دیگر سهام دارد، نخ تسبیح است. اگر رد سهامداران این شرکت را بگیریم، به سه نام «گسترش الکترونیک مبین»، «شرکت مخابرات ایران» و «سرمایهگذاری مهر اقتصاد مبین» میرسیم.
حالا رد شرکت «گسترش الکترونیک مبین» را به عنوان چراغ راهنما میگیریم. سهامداران این شرکت عبارتند از «گروه توسعه انرژی تدبیر»، «گروه توسعه ساختمان تدبیر» و «گروه توسعه اقتصادی تدبیر». این سه شرکت متعلق به «هلدینگ تدبیر» هستند. «هلدینگ تدبیر» بازوی اقتصادی ستاد اجرایی فرمان امام است که مهمترین نهاد اقتصادی زیر نظر دفتر آیتالله علی خامنهای محسوب میشود.
اگر یک بار دیگر راه آمده را بررسی میکنید، میبینید که بین توسکا و دفتر رهبر، چهار نهاد اصلی دیگر واسطه هستند ولی این راه اینقدر طولانی نیست. عمده این شرکتها سهامدار یکدیگر هستند و مثل تارهای یک شبکه عنکبوتی به هم وصل شدهاند.
نمونه صادق این ادعا، همین ویدئویی است که ترس رئيس صداوسیما را از شکایت توسکا نشان داد. اگر توسکا یک شرکت رده پنجم بود، رئيس صداوسیما که منصوب رهبر است، این چنین از شکایتش هراس نداشت که در جلسه علنی به زبان بیاورد.
توسکا از کجا در صداوسیما نفوذ کرد؟
سازمان صداوسیما ۲۶ مهر ۹۶ یک مزایده برگزار کرد. این مزایده برای عقد قرارداد سه ساله پخش تبلیغات در سرویسهای «ارزش افزوده» بود. طبق گزارشی که ۲۲ اسفند ۹۷ در ماهنامه «پیوست» منتشر شد، برنده مزایده باید سالانه ۴۰۰ میلیارد تومان به صداوسیما میداد و اگر درآمدی بالای ۴۰۰ میلیارد تومان در سال داشت، باز هم صداوسیما درصدی از آن را بر میداشت.
تاکنون گزارش رسمی از میزان کل قرارداد منتشر نشده است ولی برخی کاربران در شبکههای اجتماعی نوشتهاند ارزش کل قرارداد سه ساله به سه هزار میلیارد تومان میرسد.
البته اولین برنده آن مزایده، یک شرکت وابسته به هلدینگ یاس، وابسته به بنیاد تعاون سپاه بود.
هلدینگ یاس از سالها پیش دنبال در اختیار گرفتن آگهیهای صداوسیما بود. محمد سرافراز، رئيس پیشین سازمان صداوسیما، در کتاب خاطراتش با عنوان «روایت یک استعفا» توضیح داده که از سال ۹۴ به خاطر مزایده آگهیهای سازمان صداوسیما با هلدینگ یاس و سازمان اطلاعات سپاه درگیری داشته است.
او در آن زمان تصمیم میگیرد «درآمدهای سالانه» صداوسیما را به مزایده بگذارد. مزایده را بانک دولتی «توسعه تعاون» برنده و متعهد میشود طی سه سال (۹۵ تا ۹۷) مبلغ هفت هزار میلیارد تومان به صداوسیما بدهد. به نوشته سرافراز، طیف هلدینگ یاس-سازمان اطلاعات سپاه این مزایده را بر هم زدند و پس از آن با پروندهسازی او را وادار به استعفا کردند.
در دوران ریاست علی عسگری بر صداوسیما، کار هلدینگ یاس آسان شد و موفق شد که قرارداد را در یک شکل دیگر و محدودتر به نتیجه برسانند ولی یک مشکل بزرگتر پیش آمد.
هلدینگ یاس زیرمجموعه بنیاد تعاون سپاه در آن دوران درگیر یک پرونده فساد بزرگ شد که ابعاد آن تا ۱۳هزار میلیارد تومان برآورد شد و چند مدیرش بازداشت شدند.
با وخیمشدن اوضاع هلدینگ یاس که سرانجام به انحلال این مجموعه منجر شد، تصمیم گرفته شد برنده مزایده یک شرکت دیگر باشد. قرعه به نام شرکت «توسکا» خورد که از زیر مجموعههای «همراه اول» بود و فقط ده روز قبل از مزایده تاسیس شده بود.
این تصمیم چندان عجیب نبود. در طول سه سال گذشته سهام برخی از نهادهای اقتصادی وابسته به سپاه که به شدت درگیر حاشیههای فساد شدهاند، در سکوت به ستاد اجرایی فرمان امام واگذار شده است. یکی از مهمترین واگذاریها، سهام شرکتهای مخابرات ایران و همراه اول بود که آبان سال ۹۷ از بنیاد تعاون سپاه به ستاد اجرایی فرمان امام منتقل شد.
قرارداد توسکا با صداوسیما بارها مورد اعتراض وزیر ارتباطات قرار گرفته ولی کسی اهمیت نداده است. علاوه بر جهرمی، نمایندگان مجلس هم دنبال تحقیق و تفحص از قرارداد توسکا با صداوسیما بودند که طرحشان حتی توسط هیات رئيسه مجلس حتی اعلام وصول هم نشد.
بساط قمار پهن میشود؟
توسکا به زودی یک همراه هم پیدا کرد؛ وبسایت و اپلیکیشن «روبیکا» که توسط یک شرکت دیگر وابسته به ستاد اجرایی فرمان امام راهاندازی شد ولی ابزار کار توسکا بود.
اپلیکیشن روبیکا هم نقش دلال توسکا را بازی میکرد و هم در مدتی کوتاه به مهمترین مرکز مسابقات بختآزمایی صداوسیما تبدیل شد.
این مسابقات که «ستاره مربع» نماد آن شده بود، سبب شد که برخی به تلویزیون حکومت ایران، لقب «قمارخانه» بدهند. پس از طرح انتقادات گسترده علیه اینگونه مسابقات، شرکت توسکا از اسفند ۹۷ اعلام کرد که دست از پول درآوردن از ستاره مربعها برداشته و مدل جدیدی را اعمال خواهد کرد.
مدل جدید البته تفاوتی با قبل نداشت، فقط دو مرحلهای شده بود. جالب اینکه مراجع تقلید و رهبر جمهوری اسلامی هم درباره اینگونه مسابقات فتوا و هشدار دادند ولی پولش اینقدر زیاد بود که چنین هشدارهایی نادیده انگاشته شوند.
درباره کل درآمدهای این شرکت از محل اینگونه مسابقات گزارشی منتشر نشد اما وبسایت «خبرآنلاین» در گزارشی که اردیبهشت ۹۸ منتشر کرد، نوشت در طول یک سال، مبلغی «بیش از چهار هزار میلیارد تومان از طریق کدهای دستوری یا همان ستاره مربعهای فاسد نقلوانتقال پیدا کرده» و حداقل دو هزار میلیارد تومان آن را متعلق به باند توسکا-صداوسیما دانست.
موضوع فقط پول نیست
برای اینکه دامنه نفوذ توسکا در صداوسیما را متوجه شویم، میتوانیم به بخشی از بیانیه ۲۲ اسفند ۱۳۹۷ هیات مدیره توسکا توجه کنیم: «توسکا تمامی هزینههای تولید برنامههای پربینندهای چون خندوانه، برنده باش، کودک شو، فرمول یک، نود، حالا خورشید، به خانه بر میگردیم، عصر جدید، تب تاب، جام جهانی، ماه عسل، ستارهساز، فوتبالهای داخلی و خارجی و… در مجموع ۷۹ برنامه تلویزیونی را میپردازد».
مبلغ سرمایهگذاری توسکا برای این برنامهها مشخص نیست ولی در یک مورد ادعا کردهاند که سال ۹۷، ۱۵۰ میلیارد تومان برای تولید این برنامهها هزینه کردهاند. دقت در اسامی این برنامهها که ستون فقرات صداوسیما هستند، به خوبی نشان میدهد توسکا مهمترین تولیدکننده صداوسیما است.
تیم توسکا در حوزه تولید برنامههای کودک که از شبکه پویا پخش میشود نیز شرکت تینتاک را راهاندازی کرده و انحصار تولید را در دست گرفتهاند.
ماجرای دستکاری آرای جشنواره بهترینهای صداوسیما در سال ۹۷ توسط یک شرکت زیر نظر توسکا که با هدف سقوط آرای برنامه نود صورت گرفته بود، یک نمونه دیگر از قدرت نفوذ این شرکت در صداوسیما را نشان داد.
حذف عادل فردوسیپور که مخالف خدمات «ارزش افزوده» بود و جایگزینی برنامه «ماه عسل» به جای یک برنامه دیگر که نمیخواست از اپلیکیشنهای توسکا استفاده کند، از دیگر نمونههای اعمال قدرت توسکا در صداوسیما برشمرده شدهاند.
توسکا پس از صداوسیما وارد سینما و شبکه نمایش خانگی شده و در قالب تهیهکننده در تامین سرمایه فیلمهایی چون «ماجرای نیمروز ۲» و سریال «خوابزده» حضور داشته است.
میدان بازی بزرگتر و پیچیدهتر است
اما زوری که توسکا به سبب حضورش در صداوسیما به دست آورد، دست آن را در زمینهای دیگر هم باز کرده است.
یک مثال ساده، کسب و کارهای اینترنتی و استارت آپها هستند که توسکا در حال ایجاد انحصار در این حوزه است. برای اینکه روش کار را بدانید، به این بخش از گزارش ۲۵ شهریور ۹۸ روزنامه خراسان توجه کنید: «دو اپراتور اصلی تلفن همراه و شرکت توسکا در صداوسیما ، گلوگاه شبکه توزیع استارت آپها را در اختیار گرفتهاند. آنها گاهی تا ۵۰ درصد ارزش برند، ۳۳ درصد سهام و ۹۰ درصد درآمدهای کسبوکارها را برمیدارند و باز هم اجازه تبلیغات تلویزیونی به آنها نمیدهند».
پس روش کار ساده است. توسکا برای معرفی کردن استارتآپها در تلویزیون سراغ آنها میرود، سهام و سودشان را قبضه میکند و هر روز بخش بیشتری از بازار را در کنترل خود میگیرد.
یک نمونه دیگر ماجرای خدمات ارزش افزوده به مشترکان تلفن همراه است. در جریان این پرونده، محمدجواد آذریجهرمی اعلام کرد برخی شرکتهای فعال این حوزه، ۱۳ هزار میلیارد تومان از جیب مردم درآمد داشتهاند و از حدود ۵۰۰ هزار نفر کلاهبرداری کردهاند. بخش مهمی از تبلیغات این شرکتها برای جذب و فریبدادن مردم از طریق برنامههای صداوسیما صورت گرفته است.
آذریجهرمی ۱۵ آبان ۹۸ وعده داد که پولها را بر میگرداند و کل سرویسهای ارزش افزوده را تعطیل میکند. پیش از آن اما شرکتهای فعال در این حوزه، نامهای به محمدی گلپایگانی، رئيس دفتر خامنهای و ابراهیم رئيسی، رئيس قوه قضائیه نوشته بودند. با ورود دفتر خامنهای به این پرونده، نه پیگیری وزارت ارتباطات ادامه یافت و نه به شکایتها رسیدگی شد.
یک نمونه تازهتر، اجبار مدارس به استفاده از پیامرسانهای داخلی برای فعالیتهای آموزشی در تعطیلیهای ناشی از بحران کرونا است.
مدیران مدارس مجبور هستند از بین پیامهای رسانهای داخلی «بله»، «گپ»، «آیگپ»، «سروش» و «روبیکا»، یکی را انتخاب کنند و بعد وارد شبکه اجتماعی دانشآموزان (شاد) شوند. علاوه بر روبیکا، اپلیکیشن آیگپ نیز در اختیار باند ستاد اجرایی فرمان امام است.
این نمونهها به خوبی نشان میدهد که ستاد اجرایی فرمان امام به صداوسیما تنها به چشم محل درآمد نگاه نمیکند، تلویزیون برای آنها ابزار رانتهای بزرگتر، ایجاد انحصار و حذف رقبا است.
آشپزباشی کجا ایستاده است؟
ستاد اجرایی فرمان امام که سابقه تاسیس آن به سال ۱۳۶۸ باز میگردد، عمده منابع مالی اولیهاش را از مصادره اموال به دست آورد و سال ۱۳۹۳ طبق گزارش خبرگزاری رویترز ۹۳ میلیارد دلار دارایی داشت.
این ستاد که در پنج سال اخیر، جهش گستردهای در حوزههای اقتصادی داشته و در بسیاری از پروژهها جای بنیاد تعاون سپاه پاسداران و بنیاد مستعضفان (دو بازوی اقتصادی دیگر آیتالله خامنهای) را گرفته است، دو بازوی اقتصادی اصلی دارد: بازوی دلال/ پیمانکار آن «گروه تدبیر» است و بازوی دلال/خیر آن، «گروه برکت» است.
این ستاد هم بخشی از خرج دفتر خامنهای را تامین میکند و هم وظیفه تامین عمده هدایای رهبر را بر عهده دارد که معمولا با تبلیغات گسترده در بحرانهایی چون زلزله و سیل توزیع میشوند. در واقع هم نقش جیب رهبر را بازی میکند و هم خزانه دفترش است.
شرکتهای وابسته به این ستاد، گاهی هم در ژست ناجی وارد عمل میشود. مثلا در بحران دارو پس از تحریمها برای نجات حوزه دارو وارد عمل شد، برخی از شرکتهای خصوصی را خرید، یک شهرک دارویی بزرگ راهاندازی کرد و الان «سلطان دارو» شده است.
در دوران کرونا هم ستاد در ژست ناجی وارد شد، ظرفیت تولید برخی شرکتهای داخلی را خرید، خودش هم ده دستگاه ماسکساز وارد کرد و الان «سلطان ماسک» ایران است.
مدیران ارشد این ستاد مانند محمد مخبر و محمدجواد ایروانی در دفتر رهبر رفتوآمد دارند ولی عمده مدیران اجرایی این نهادها مانند علی نیکزاد، غلامحسین نوذری، مهرداد بذرپاش و کاوه اشتهاردی، از مدیران ارشد و میانی دولت احمدینژاد هستند که ظاهرا از نظر سیاسی از او بریدهاند و حالا در شبکه اقتصادی دفتر خامنهای، به مدیران اصلی بدل شده و احتمالا در آب نمک خوابانده شدهاند.
شرکت توسکا، تنها یکی از ابزارهای تامین هزینههای این شبکه بزرگ است که باید خرج و دخل نهادهای زیر نظر آیتالله خامنهای را جور کنند، از دفتر نشر آثارش گرفته تا نیروی قدس سپاه. رئيس صداوسیما باید از چنین شرکت و شبکهای حساب ببرد.
