Jul 13 2020
تاریخ ساخت ویدئوی ‘یوزپلنگان وطن’ شش ماه قبل از انفجار نطنز بود
بیبیسی: کمی پس از نیمهشب و در اولین ساعات روز پنجشنبه ۱۲ تیر ماه بود که ایمیلی با عنوان اطلاعیه “یوزپلنگان وطن” درباره یک “عملیات” گرفتم.
نویسندگان ایمیل مدعی بودند که “گروهی زیرزمینی در قلب جمهوری اسلامی” هستند و پایگاهی هستهای در کاشان را هدف گرفتهاند.
به متن ایمیل که برای چند خبرنگار دیگر بی بی سی هم فرستاده شده بود، ویدئویی هم ضمیمه شده بود که دادههای فایل تاریخ ساخت آن را شش ماه قبل نشان میداد.
این واقعیت که قبل از خبری شدن حادثه نطنز ایمیلی درباره آن به ما رسیده بود باعث میشد آن را جدی بگیریم.
این چندمین حادثه در رشتهای از انفجارها و آتشسوزیها در ایران بود.
یک هفته قبل از آن انفجار مرموز دیگری در نزدیکی تاسیسات پارچین در شرق تهران رخ داده بود که از شدت بزرگی نورش را در مناطق دیگر تهران هم دیده بودند.
ایمیل یوزپلنگان وطن میگفت جایی را هدف گرفتهاند که زیرزمینی نبوده و تخریبش قابل انکار نیست. تاسیسات نطنز شامل سالنهای زیرزمینی است که سانتریفیوژهای غنیسازی اورانیوم در آن نگهداری میشوند، اما حادثه در محوطه باز تاسیسات رخ داده بود.
آیا یک نقص فنی یا امثال آن باعث حادثه شده بود؟ یا خرابکاری عامل حادثه بود؟ هک و عملیات سایبری یا بمبگذاری؟ یا شاید حتی حمله هوایی؟
شورای عالی امنیت ملی ایران گفته دلیل حادثه را میداند، اما به دلیل “ملاحظات امنیتی” آن را بیان نخواهد کرد.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که حادثه نطنز حدود ۲ پس از نیمهشب به وقت ایران رخ داد. ایمیل یوزپلنگان وطن نزدیک به دو ساعت پس از حادثه به ما رسید.
پخش این فایل در دستگاه شما پشتیبانی نمی شود.
جستجوی رد پا در آتشسوزیها و انفجارهای هفتههای اخیر ایرانبه متن ایمیل ویدئویی هم ضمیمه شده بود که از عملیات در تاسیسات هستهای ایران خبر میداد. این یعنی فرستندگان ایمیل اطلاع داشتند که قرار است در نطنز اتفاقی بیفتد و از قبل هم ویدئویی، هرچند آماتوری، برایش ساخته بودند. اما چه قدر قبل؟
بررسی متادیتا یا فراداده ویدئوی یوزپلنگان وطن تاریخ ساخت آن را ۱۶ دسامبر ۲۰۱۹ نشان میداد، شش ماه قبل از خود حادثه؛ دو هفته پیش از کشته شدن قاسم سلیمانی در حمله پهپادی آمریکا.
عملیات فریب
هرچند که از نظر فنی امکان دستکاری فراداده فایلها وجود دارد، امیر رشیدی، پژوهشگر امنیت اینترنت، میگوید نشانهای نیست که فرستندگان ایمیل به پنهان کردن جزئیاتی مانند تاریخ ساخت ویدئو اهمیت داده باشند.
چه فراداده فایل دستکاری شده باشد و چه واقعا ساخت ویدئو به شش ماه قبل برگردد.
اما همین که متن ایمیل دقیق تنظیم شده بود و ویدئویی هم ضمیمه آن بود، نشان میداد آنچه ما دریافت کردیم قبل از حادثه نطنز برنامهریزی شده بود.
جف باردین، کارشناس امنیت سایبری و از افسران سابق اطلاعاتی آمریکا میگوید ممکن است سوءقصد به قاسم سلیمانی در فرودگاه بغداد باعث تاخیر در حمله برنامهریزیشده به تاسیسات هستهای ایران شده باشد.
ارزیابی آقای باردین، که جنگ سایبری اسرائیل و آمریکا با ایران را دنبال کرده، این است که حمله میتواند کار موساد یا سیا باشد و گروهی از داخل نیروهای امنیتی و نظامی ایران هم با آنها همکاری کرده باشند.
تاسیسات نطنز پیشتر هم هدف حمله سایبری ویروس استاکسنت قرار گرفته، ویروسی که انتشار تصاویر بازدید محمود احمدینژاد از نطنز به ساخت آن کمک کرداو ایمیل “یوزپلنگان وطن” را بخشی از عملیات اطلاعاتی “فریب” و گمراه کردن میداند.
جف باردین گفت: “این میتواند گروهی باشد که آمریکا، اسرائیل یا دیگران درست کردهاند و وانمود شود که آنها گروهی مثل سازمان مجاهدین خلق یا دیگر مخالفان باشند. در واقع از همان روشی استفاده شود که خود ایران همیشه به کار میبرد: از گروهی نیابتی استفاده کنند تا مسئولیتی به گردنشان نباشد.”
روزنامه نیویورک تایمز با تکیه به منابع ناشناس اطلاعاتی در آمریکا گزارش کرده که به نظر میرسد آنچه در نطنز رخ داد مشابه استاکسنت و یک عملیات سایبری اسرائیل بوده که با اطلاع مقامهای آمریکایی انجام شده است.
یارون روزن، ژنرال سابق اطلاعات سایبری ارتش اسرائیل، به جروزلم پست گفته این حملات ممکن است سایبری بوده و از پیش برنامهریزی شده باشد و کسی در زمان مناسب آن را عملی کرده است.
او گفته: “با توجه به تجربه من، اگر حملات سایبری از طرف آمریکا یا اسرائیل باشد این طوری نیست که تصمیمی ناگهانی گرفته شود و فورا کلید قرمز حمله زده شود.”
مقامهای ایرانی میگویند حادثه نطنز ممکن است به کندی برنامه غنیسازی آنها بینجامد.
آنچه که ضربه این حادثه را شدیدتر میکند این است که محل حادثه احتمالا برای تنطیم و نصب سانتریفیوژها استفاده میشده است، یعنی ایران در این حادثه تنها چند سانتریفیوژ را از دست نداده، بلکه قابلیت ساخت سانتریفیوژش آسیب دیده است.
این میتواند به رویدادی که “انفجار مخزن گاز” در پارچین اعلام شد، شبیه باشد.
در حالی که مقامهای ایرانی از انفجار در پارچین خبر دادند، تصاویر ماهوارهای نشان میداد که انفجار در خجیر رخ داده، جایی که “گروه صنعتی شهید باکری” و “گروه صنعتی شهید همت” در آن فعالند.
هر دوی این مجموعههای نظامی بخشی از برنامه موشکی ایران هستند.
برخی ارزیابیها از تصاویر ماهوارهای انفجار خجیر به این نتیجه رسیدهاند تاسیسات تولید پیشران سوخت جامد موشک محل دقیق انفجار بوده است.
جف باردین، افسر اطلاعاتی سابق آمریکا، به بیبیسی فارسی گفت هدف گرفتن گرهگاههای آغازین در چرخه تولید، استراتژی موثری برای تضعیف یا نابودی برنامه هستهای و برنامه موشکی ایران است.
او گفت با این رویکرد است که “مغز متفکر” برنامه هستهای یا موشکی، و یا کارگاه تولید سانتریفیوژ یا موشک هدف قرار میگیرد.
آقای باردین گفت: “فراموش نکنیم که اسرائیل و آمریکا گفتهاند اجازه توسعه برنامه هستهای را به ایران نمیدهند. حالا گروهی به اسم ‘یوزپلنگان وطن ‘ میآید و مسئولیت قبول میکند و بعد هم ناپدید میشود.”
حملات کمهیاهوی اسرائیل
رسانههای دولتی در ایران یادداشتهای مبهمی که منتشر کردهاند، درباره مسئولیت احتمالی در این حادثهها به اسرائیل هشدار دادهاند.
مقامهای ارشد اسرائیلی معمولا رسما انجام چنین عملیاتی را به عهده نمیگیرند.
اما روزنامه نیویورکتایمز هم در گزارشی از قول یک منبع اطلاعاتی در خاورمیانه نوشت که حادثه نطنز نتیجه بمبگذاری اسرائیل بوده است.
برخی از رسانههای اسرائیل میگویند منبع این خبر یوسی کوهن، رئیس موساد است.
برخی ناظران در اسرائیل حادثه نطنز را به بلندپروازیهای سیاسی رئیس کنونی موساد مرتبط میدانندآویگدور لیبرمن، وزیر پیشین دفاع در اسرائیل هم تلویحا همین را گفته و بدون نام بردن از آقای کوهن به بنیامین نتانیاهو گفت: “دهان (فرد افشاکننده) را ببندد، به ویژه کسی که کارزار تبلیغاتی برای رهبری حزب لیکود را شروع کرده است.”
منشه امیر، روزنامهنگار ایرانی-اسرائیلی، میگوید ریاست یوسی کوهن بر موساد به زودی به پایان میرسد و او از یک سال دیگر میتواند با پایان فعالیت نظامی-اطلاعاتیاش دوره تازهای از زندگی سیاسیاش را در اسرائیل آغاز کند.
آقای امیر میگوید به همین دلیل یوسی کوهن انگیزه دارد که با درز دادن اطلاعات مربوط به عملیات موساد موقعیت خودش در افکار عمومی را تحکیم کند.
واکنش ایران: انتقام، خویشتنداری یا ضعف؟
در یک دهه اخیر اسرائیل بارها به عنوان مظنون اصلی در حملاتی مرتبط با برنامههای هستهای و نظامی ایران مطرح شده است.
از سال ۱۳۸۹ چند نفر از دانشمندان و دستاندرکاران برنامه هستهای ایران مورد سوءقصد قرار گرفتند، ویروس استاکسنت به سانتریفیوژهای غنیسازی اورانیوم در نطنز ضربه زد، حملات سایبری مختلف به ایران صورت گرفت و حملات هوایی پیاپی به اهدافی در سوریه انجام شد.
در مقابل، ایران واکنش قابل ملاحظهای به این حملات نشان نداده است. کارشناسان نظامی میگویند این میتواند قدرت بازدارندگی ایران در برابر اسرائیل را پایین بیاورد.
تصاویر اولیه که در رسانههای ایران منتشر شد ابعاد خرابی را به درستی نشان نمیدادآیا ممکن است ایمیل “یوزپلنگان وطن” به عنوان پوششی برای انحراف افکار عمومی ارسال شده باشد تا وجهه ایران در برابر اسرائیل حفظ شود و روایتی از ماجرا به دست بدهد که در آن ایران ناگزیر به واکنش به اسرائیل نباشد؟
جف باردین هم این فرضیه را مطرح میکند.
آقای باردین گفت: “اگر آمریکا، اسرائیل، سعودیها یا هر کشور غربی پشت این حمله باشد، چه کاری از رژیم ایران برمیآید؟ آنها مشکلات زیادی دارند و ضعیف شدهاند و هر عکسالعملی پاسخ شدید اسرائیل و آمریکا را خواهد داشت، که این قطعا به نفع بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ است، به خصوص ترامپ در آستانه انتخابات ریاست جمهوری.”
در حالی که دونالد ترامپ، رئیس جمهور کنونی آمریکا، از توافق هستهای خارج شده و تحریمهای ایران را بازگردانده، جو بایدن، نامزد دموکراتها، خود در مقام معاون باراک اوباما جزو کابینهای بوده که به توافق با ایران رسید و خواهان لغو تحریمها شده است.
آقای ترامپ فعلا در نظرسنجیها موقعیت شکنندهای دارد، هرچند هنوز مدت زیادی به انتخابات باقی مانده است.
یک دلیل دیگر که میتواند مقامهای ایرانی را ترغیب کند تا فعلا به دنبال تشدید تنش و رویارویی نظامی نباشند این است که مطابق قطعنامه شورای امنیت در تایید برجام، در مهر ماه تحریمهای تسلیحاتی سازمان ملل علیه ایران رفع میشود.
آمریکا به دنبال بازگرداندن تحریم تسلیحاتی ایران بوده، اما دولت ایران روی خرید تسلیحاتی از چین و روسیه حساب باز کرده است.
چه ایمیل “یوزپلنگان وطن” از طرف گروهی مرتبط با دستگاههای اطلاعاتی اسرائیل و آمریکا باشد و چه از طرف دستگاه اطلاعاتی ایران، حادثه نطنز نشان میدهد که جنگ سایبری دو طرف از سطح سرقت اطلاعات و تبلیغات سیاسی در شبکههای اجتماعی فراتر رفته است.
امیر رشیدی میگوید: حالا به مرحلهای رسیدهایم که طرفین به دنبال ضربه به زیرساختهای حیاتی کشور دیگر هستند، مانند هک سدی در آمریکا، یا حمله به نیروگاهها و امثال آن در ایران و اسرائیل.
حادثه نطنز همچنین شکنندگی برنامه هستهای ایران و قدرت پدافندی آن را نشان میدهد.
آیتالله خامنهای، رهبر ایران بارها درباره “نفوذ” هشدار داده و آن طور که نزار زکا، زندانی سابق متهم به جاسوسی در ایران میگوید در زندانهای ایران بسیاری از افراد متهم به جاسوسی از افراد نیروی قدس سپاه یا ماموران وزارت خارجه هستند.
شکنجه و اعتراف اجباری بیگناهانی چون مازیار ابراهیمی در پرونده ترور دانشمندان هستهای نیز نشان میدهد که سابقه حکومت ایران در ترمیم حفرههای امنیتی عمیقش درخشان نیست.
