اخبار

بی‌بی‌سی: یوسف لطیف پور روزنامه‌نگار سینمایی

سرکوب معترضان در خیابان ستارخان تهران از نمای نزدیک

تصاویر ثبت شده روی تلفن‌های همراه شهروندان ایرانی که در زمان قطع اینترنت در این کشور، مثل آب پشت سد یک هفته‌ای زمان مانده بودند، اکنون و با باز شدن تدریجی اینترنت به سوی ما سرازیر می‌شوند. یکی از آن‌ها، نمای پیوسته‌ای، نزدیک به چهل ثانیه، است که از درون ماشینی در حال حرکت در خیابان ستارخان تهران در روز جمعه گرفته شده است. این تصویر ویدئویی، به عنوان “سی و پنج ثانیه‌ای که وضعیت ایران را برای بیننده‌اش خلاصه می‌کند”، کاری بسی بیش از خلاصه‌سازی کرده است. چه چیزهایی در آن می‌بینیم و آن چه می‌بینیم چطور با دیگرچیزهایی که در حافظه بصری‌مان داریم ترکیب می‌شوند که به این تأثیر برسند؟ یوسف لطیف‌پور، روزنامه نگار یادداشتی در اینباره برای صفحه ناظران نوشته است.
ناظران

با این که دوربین در حال حاضر بزرگ‌ترین سلاح برای ثبت حقیقت است، واقعیت این است که این وسیلۀ ۱۲۵ ساله این روزها به ندرت این نقش را بازی می‌کند. معمولاً این تصادف و تقدیر است که به ثبت لحظه‌هایی مثل این می‌انجامد، چنان که گویی این خود حقیقت است که به سراغ لنز آمده است.

بین هزاران تصویر مستند و غیرمستند، این نماها،و لحظه‌های گذرا و ثانیه‌های فرار بوده‌اند که سبعیت رژیم‌ها، قساوت غاصبان و قسی‌القلبی فاتحان را ثبت کرده‌اند: نمایی از محمد الدُرِّه پسر دوازده ساله فلسطینی که زیر آغوش پدرش در میانه آتش سربازان اسرائیلی در سال ۲۰۰۰ گیر افتاده (و همان‌جا کشته می‌شود)؛ نمایی از نگاه دلمردۀ دخترکی نوجوان به دوربین فیلمبردار نازی، قبل از بسته شده درِ واگن پر ازدحامی که او را به اردوگاه مرگ می‌برد.

درباره اعتراضات آبانماه در صفحه ناظران بخوانید:

اتفاقاتی که هفته پیش در ایران رخ داد، و تصاویری که از آن ضبط و پخش شد از یک نظر شبیه نمونه‌های ذکر شده در بالا است، اما تفاوتی اساسی هم دارد: هر دوی این نماها را کسانی ثبت کرده‌اند که خطری خود آن‌ها را تهدید نمی‌کرده است (فیلم محمدالدوره را فیلمبردار شبکۀ دوم تلویزیون فرانسه گرفته و فیلم مربوط به اردوگاه‌های مرگ را یک فیلمبردار اس اس که کارش گزارش‌های تصویری روزمره بوده است).
شیلی
Image caption از این نظر زنان و مردان ایرانی با موبایل‌هایشان مثل آن فیلمبردار آرژانتینی، لئوناردو هندریکسن، هستند که لحظۀ شلیک گلوله توسط پلیس و مرگ خودش را در مستند “نبرد شیلی” ثبت کرده است. این مهم‌ترین لحظۀ حقیقت است، چون شلیک گلوله هم به فیلم‌بردار بوده و هم به خود دوربین و به همین دلیل شلیک به ما که تصویر را می‌بینیم. این نما زیر یک قساوت تاریخی را امضاء می‌کند و راه انکار را می‌بندد

در ایران اما، ثبت کنندۀ تصویر، به همان اندازه آدم‌های به مخاطره افتادۀ درون قاب، در معرض خطر قرار دارد. از این نظر زنان و مردان ایرانی با موبایل‌هایشان مثل آن فیلمبردار آرژانتینی، لئوناردو هندریکسن، هستند که لحظۀ شلیک گلوله توسط پلیس و مرگ خودش را در مستند “نبرد شیلی” (۱۹۷۵) ثبت کرده است. این مهم‌ترین لحظۀ حقیقت است، چون شلیک گلوله هم به فیلم‌بردار بوده و هم به خود دوربین و به همین دلیل شلیک به ما که تصویر را می‌بینیم. این نما، زیر یک قساوت تاریخی را امضاء می‌کند و راه انکار را می‌بندد.

یک وجه اشتراک مهم نمای مرگ فیلمبردار آرژانتینی در جریان کودتای شیلی و تصویر سی و پنج ثانیه‌ای از تهران این است که در هر دو، خشونت در هر فریم موج می‌زند، اما در عین حال به طور مشخص دیده نمی‌شود (مثلاً کسی در جلوی دوربین آسیب فیزیکی نمی‌بیند یا کشته نمی‌شود). برای همین بارها قابل تماشاست و هربار تماشا حقانیتش را مضاعف می‌کند. بهتر است هر کسی که تصویر اصل را روی موبایلش دارد از آن مثل گنج محافظت کند.

ژان لوک گدار، کارگردان فرانسوی/سوییسی می‌گوید: “تراولینگ [نمای متحرک] یک مسألۀ [یا قضاوت/موقعیت] اخلاقی است”، چون بدون تدوین و شکستن یک واقعه به نماهای متعدد، واقعیت را چنان که هست در زمان و مکان ثبت می‌کند. گدار نقش نمای بلند در نشان دادن تنش‌های سیاسی در جوامع را بیش از یک باز آزمود و احتمالاً بیش‌تر از هر نمای دیگری در کارنامۀ بلندش برای نمای پیوستۀ هفت دقیقه و چهل ثانیه‌ای از یک راهبندان در فیلم “آخر هفته” (۱۹۶۷) شناخته می‌شود که می‌توانست در یکی از خیابان‌های شهرهای ایران در هفته پیش گرفته شده باشد.
محمدالدوره حق نشر عکس AFP
Image caption بین هزاران تصویر مستند و غیرمستند، این نماها،و لحظه‌های گذرا و ثانیه‌های فرار بوده‌اند که سبعیت رژیم‌ها، قساوت غاصبان و قسی‌القلبی فاتحان را ثبت کرده‌اند: نمایی از محمد الدُرِّه دوازده ساله فلسطینی که زیر آغوش پدرش در میانه آتش سربازان اسرائیلی در سال ۲۰۰۰ گیرافتاده (و همان‌جا کشته می‌شود)

اما حتی گدار هم نمی‌تواند چندلایگی وقایع و تنوع کنش‌ها و واکنش‌ها را در یک نما و کمتر از چهل ثانیه تصویر کند. گسترۀ احساسات در این نمای منتشر شده از تهران به شکلی تکان‌دهنده غنی است و انگار بعد از صدها جلسه تمرین ثبت شده باشد:

ناباوری – مشاهده و گذاشتن دو دست روی سر مثل یک عزادار، ناباورانه به منظر توحش نگریستن.

فریادِ زنان – در حالی که تابوی دست نزدن به زنان معترض توسط پلیس‌های مرد دیگر شکسته شده و زنان امروز به همان اندازه قربانی سرکوب فیزیکی‌اند که مردان، هنوز منظرۀ زنی که تنها سلاحش برای آزادی دوست، مرد، همراه یا شهروندی دیگر از چنگال پلیس فریاد زدن است تأثیر خودش را از دست نداده. فردی (که شاید حتی مرد باشد)، این تنها و آخرین سلاح مقاومتش در مقابل گوش‌های ناشنوای مردی تفنگ به دست را می‌آزماید: فریاد.

تیز و بزها- در سرنبش و مقابل بانک پارسیان، جوان یا نوجوانی به چالاکی یک آهو از زیر چماق درمی‌رود. این نمایی است که کارگردان‌هایی مثل امیر نادری و مسعود کیمیایی همیشه آرزوی ساختش را داشته‌اند.

زن روسری سبز – او از ماشینش در مقابل یکی از پلیس‌های ضدشورش حمایت می‌کند. احتمالاً می‌خواهد آن را از پارک در بیارود. در میانۀ بلبشویی مثل این که شما احتمالاً نمی‌خواهید در شعاع چند کیلومتری حادثه باشید، به مدل ایرانی، مذاکره و چانیه ‌زنی ادامه دارد.

مهاجمان – وقتی نما به خیابان بغلی می‌رسد، دسته‌ای از پلیس‌ها را می‌بینیم که سرمازده و مغموم به نظر می‌رسند. یکی روی دوش دیگری می‌زند. او وقتی شب با نان سنگک تازه و پنیر به خانه می‌رود ممکن است سرکوچه‌ به یکی از همسایه‌ها بربخورد که امروز زیر باتومش رفته. و احتمالاً آن شب، همسایه، بدون نان سنگک تازه به خانه‌اش می‌رود.

بیشتر بخوانید:

میکلوش یانچو، کارگردان مجارستانی، که به عنوان یکی از بزرگترین استادان نماهای بلند شناخته می‌شود، نمای بلند را تنها راه ثبت تاریخ به عنوان رویدادی از حرکت‌های آرایش یافته مردمی و پیدا کردن رابطه آن با فضا و زمانی که مردم در آن سیر می‌کنند می‌دانست. نمای خیابان ستارخان فرضیۀ او را ثابت می کند، به خصوص وقتی آن را با انبوهی از نماهای گرفته شده از بالای بام‌ها و پل‌ها مقایسه کرد.

نماهای از بالا در شناساندن نقشه گسترده‌تر حرکت مردم اهمیت زیادی دارد. مثلاً پل معالی‌آباد شیراز را شهروندی در تصویری که بعد حماسی دارد ثبت کرده است. لایه‌های پل در آنی به میدان نبرد تبدیل می‌شوند. گلوله‌ها شلیک می‌شوند. مردم می‌گریزند. ماشین‌ها مثل اسب‌ها رم می‌کنند. زنی در کنار فیلمبردار با حیرت می‌پرسد: “چی شد؟!” ایکاش می‌دانستیم.

وقتی دوربین در خود خیابان است ناگهان همان آدم‌هایی که در نگاه از بالا سایه‌هایی متحرک بوده‌اند، به موجوداتی از گوشت و خون تبدیل می‌شوند. در ویدئویی که من نامش را “دختری به کوچه مرگ سرک می‌کشد” گذاشته‌ام، دختری یا زنی جوان، رو سری به سر، درِ حیاط یک خانه را باز می‌کند و با جسدی که هنوز از آن خون می‌رود در پیاده‌روی مجاور روبرو می‌شود؛ مردم در گریز از سمت چپ به راست قاب می‌گریزند. کسی از پشت سر زن این لحظه را فقط در چهار ثانیه ثبت کرده است.

وقتی چندباره نگاه می‌کنید، این احتمال بیشتر می‌شود که در واقع این یک شال قرمز است که که کنار سر مرد روی زمین افتاده، اما به هرحال او حرکت نمی‌کند. فقط یکی از چند رهگذری که در مقابل دوربین در حال گریزند نیم نگاهی به پیکر روی زمین افتاده می‌کنند.

این تصویر در چهار ثانیه دری را نشان می‌دهد که رو به خشونتی بیرحمانه و بی‌دلیل باز می‌شود. مرز بین سبعیت و حریم امن داخل فقط در چند سانتی‌متر شکاف در است و در چهار ثانیه طول تصویر؛ به عبارت دیگر، مرزی نیست.
برتو

بعضی ها از داخل ماشین با ترس و فاصله به مردم نگاه می‌کنند، مثل برخورد برناردو برتولوچی از درون ماشین متحرکش با فقر ترسناک مردم جنوب غرب ایران در مستند “مسیر نفت”

اما در نمای خیابان ستارخان، این کش و قوس بدن‌ها و تلاطم آن‌هاست که داستان را بازگو می‌کند. در مقایسه با آن، فیلم‌های امروز سینمای ایران، خالی از روح و تکنیک‌اند. در فیلم‌های فیلم‌برداری شده از درون ماشین کارگردانان ایرانی، کارگردان داخل اتوموبیل را خلوت و حریم امن خود می‌کند. اما در تصاویر اتوموبیلی مردم ایران، دنیای درونی (حریم امن) و دنیای بیرونی (خیابان‌های بی‌ترحم) یکی ‌شده‌اند و هر لحظه جای یکی می‌تواند با دیگری عوض شود.

تصاویر گرفته شده از خیابان‌های ایران از درون اتوموبیل متحرک سابقه‌ای طولانی دارند و معمولاً برای کارکرد مشاهده بدون دخالت به کار می‌روند. ساموئل خاچیکیان و کارگردانان دیگری از دهۀ ۱۳۳۰ برای ثبت روح زندگی در شب‌های تهران از آن استفاده کردند و کارگردانانی دیگر، از فیلم‌های خیابانی دهه‌های پنجاه تا امروز، سردرگمی در همان خیابان‌ها را نشان دادند. بعضی کارگردان‌ها در ماشین فیلم می‌سازند چون جای بهتری برای رفتن ندارند. بعضی از داخل ماشین با ترس و فاصله به مردم نگاه می‌کنند، مثل برخورد برناردو برتولوچی از داخل ماشین متحرکش با فقر ترسناک مردم جنوب غرب ایران در مستند “مسیر نفت” (۱۹۶۷).

اما ثبت‌کنندۀ آن سی و پنج ثانیه در ستارخان داستان دیگری دارد: او هم می‌خواهد در آن زمان و مکان حضور داشته باشد و هم قدر امنیت اتوموبیلش را می‌داند؛ خوب می‌داند که از راستۀ شقاوت علیه شهروندان عبور خواهد کرد و نمای آخرش، که ماشین سرعت می‌گیرد و از غائله دور می‌شود، نوعی رهایی برای تصویر به ارمغان می‌آورد.

ما، تماشاگران تصویر در زمان و مکانی دیگر، قدر آن سرعت گرفتن و دور شدن از صحنه را می‌دانیم چون معنایش این است که ثبت کنندۀ لحظه به سلامت به خانه رسیده و حالا تصویرش را برای همه ما فرستاده است.

همشهری: ایران یکی از حساس‌ترین هفته‌های تاریخ اجتماعی و سیاسی خود را در دهه‌های گذشته پشت سر گذاشت؛ روزهایی پرحادثه که با افزایش قیمت بنزین شروع شد ولی دامنه آن به اعتراضات در شهرهای مختلف کوچک و بزرگ و به‌خصوص مناطق حاشیه شهرها کشیده شد.
به گزارش همشهری، حوادثی که با قطع کردن اینترنت از سوی شورای امنیت کشور به ریاست وزیر کشور با محدودیت‌های پوشش رسانه‌های اجتماعی و غیررسمی مواجه شد و در این بین تنها رسانه‌های رسمی مانند روزنامه‌ها بودند که مجال خبررسانی پیدا کردند. اما این مطبوعات چگونه اعتراضات مردم را پوشش دادند و تا چه حد توانستند کارکرد اصلی خود را اجرایی کنند و پل ارتباطی بین مردم و حاکمیت باشند و خواسته‌های معترضان را منعکس‌کنند. روزنامه همشهری در گزارشی با نگاهی به صفحه اول ۱۰روزنامه کشور (شنبه ۲۵آبان تا پنجشنبه ۳۰آبان) از طیف‌های مختلف اصلاح‌طلب، اصولگرا و دولتی به بررسی این موضوع پرداخته است. تحلیل محتوای صفحه اول تعدادی از مهم‌ترین روزنامه‌های کشور نشان می‌دهد هیچ کدام از این روزنامه‌ها در طول این هفته عکسی اختصاصی از اعتراضات مردمی نداشته‌اند و حتی یک روزنامه هم نبوده است که عکس یک خود را به موضوع اعتراضات (تجمع معترضان) اختصاص دهد و اگر روزنامه‌ها تصویری هم از حوادث اخیر منتشر کرده‌اند تنها مربوط به آتش زدن اتوبوس، بانک و… با محوریت «اغتشاش و آشوب» بوده است. همچنین هیچ خبرنگاری با حضور در مناطق تجمع معترضین در حاشیه تهران و یا شهرهای دیگر گزارش میدانی منتشر نکرده است.

علاوه‌بر اینها بررسی عملکرد ۱۰روزنامه کشور در طول یک هفته اخیر نشان می‌دهد تعداد انگشت‌شماری از روزنامه‌ها گزارش‌های تحلیلی، کارشناسی و به‌خصوص مردمی از اعتراضات در شهرهای مختلف منتشر کرده‌اند و صدای معترضان جای بسیار کمی را در روزنامه‌ها داشته و در عوض آن مسئولان دولتی و حاکمیتی نقشی پر رنگ از صفحه‌های اول و تیترهای اصلی مطبوعات را به‌خود اختصاص داده‌اند و در بهترین حالت روزنامه‌ها یا نقش روابط عمومی دولت و نهادهای دیگر را برعهده گرفته‌اند و یا اینکه خنثی عمل کرده‌اند.

بررسی فضای روزنامه‌ها در طول یک هفته گذشته بیانگر این نکته تلخ است که روزنامه‌ها با ممیزی روبه‌رو هستند و یا چنان درگیر خودسانسوری شده‌اند که چشم‌هایشان را روی مهم‌ترین تحولات بسته‌اند، اتفاقی که خیلی از اهالی مطبوعات و رسانه‌ها هم دل خوشی از آن ندارند و در گفت‌وگوهای داخلی (فضای رسانه) از آن شکایت دارند. مطبوعات که با ریزش گسترده مخاطبان در سال‌های گذشته به‌دلیل گسترش فعالیت شبکه‌های اجتماعی و کانال‌های تلویزیونی ماهواره‌ای و ممیزی‌های شدید روبه‌رو بوده‌اند در یکی از مهم‌ترین تحولات اجتماعی و سیاسی کشور در سال‌های گذشته نتوانستند حتی در زمان قطع بودن اینترنت هم نقش پررنگی در بیان صدای اعتراض مردم بازی کنند؛ نکته مهمی که نشان می‌دهد چرا مردم با مطبوعات و رسانه‌های رسمی قهر کرده‌اند و به آنها آنچنان که باید و شاید اعتماد ندارند. گزارش تحلیلی روزنامه همشهری از صفحه اول روزنامه‌ها را در ادامه می‌خوانید؛ البته باتوجه به نگاه حرفه‌ای همشهری به بررسی صفحات اول خود نپرداخته است ولی از نقد و بررسی صفحه ابتدایی خود از سوی رسانه‌های دیگر استقبال می کند.

اعتماد؛ دور از اعتراضات مردمی

روزنامه اعتماد هفته پر داستان و غصه کشور را خیلی آرام شروع کرد و البته به‌صورت کلی هم آرام ادامه داد. جالب است که این روزنامه اصلاح طلب که الیاس حضرتی، مدیرمسئول آن نماینده اصلاح طلبان در مجلس شورای اسلامی هم هست، در روز شنبه ۲۵آبان‌ماه و بعد از افزایش قیمت بنزین هیچ گزارش و خبری درخصوص افزایش قیمت بنزین در صفحه اول خود منتشر نکرد؛ آن هم در شرایطی که یادداشت اول روزنامه به قلم عباس عبدی درباره ممیزی در فضای فرهنگی بود. روزنامه اعتماد در طول هفته گذشته بیشتر تیترهای اول خود درخصوص اعتراضات مردمی را به پوشش واکنش‌های دولتی اختصاص داد و تنها چهار روز بعد از شروع حوادث (روز چهارشنبه) گزارشی تحلیلی در گفت‌وگو با کارشناسان با عنوان «جای اعتراض کجاست؟

نیاز مبرم به تحزب» منتشر کرد. این روزنامه همچنین در طول هفته در چند گفت‌وگو تلاش کرد تا از طرح افزایش بنزین و عملکرد دولت حسن روحانی حمایت کند که مهم‌ترین آنها گفت‌وگوهایی با سعید لیلاز و بهزاد نبوی با عنوان «همه مشکلات را به پای دولت روحانی نگذاریم» بودند. روزنامه اعتماد در طول هفته گذشته تنها یک عکس خود را به موضوع حوادث اخیر اختصاص داد آن هم با نگاه تخریب اموال عمومی (آتش زدن ماشین آتش‌نشانی، پمپ بنزین و…) و تیتر: «شهر سوزی راه و رسم کیست؟ ». علاوه بر این اعتماد دو گزارش در طول هفته درباره قطع اینترنت داشت که یکی از آنها را با تیتر اول: «فعلا در دسترس نیست…» منتشر کرد.

هفت صبح؛ تلاش برای پوشش مردم

روزنامه هفت صبح، اصلی‌ترین روزنامه‌ای است که اصولا نگاه ویژه‌ای به فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی دارد و از همین جهت قطع اینترنت برای این روزنامه در طول هفته گذشته از اهمیت بسیاری برخوردار بود و دو تیتر اول آنها به این موضوع اختصاص داشت: «سوراخ‌سنبه‌های اینترنت ملی» و «یک روز پاییزی بدون اینترنت». همچنین درخصوص موضوع بنزین هم این روزنامه اگرچه گزارش‌های تحلیلی نداشت ولی تلاش کرد از دیدگاه‌های مردم و اعتراضاتشان در موضوع افزایش قیمت بنزین حمایت کند و از واژه‌هایی مانند «اعتراضات مدنی» در صفحه اول خود استفاده کرد. روزنامه هفت صبح با نقد افزایش قیمت بنزین در سه روز تیترهای اثرگذاری را انتخاب کرد: «نه ممنون/ واکنش مردم به افزایش قیمت بنزین و یارانه‌های جدید» و «رابطه دستمزد و بنزین/ قدرت خرید مردم در چند کشور» این روزنامه همچنین بانگاهی تحلیلی به حوادث اخیر و مناطقی که شاهد بیشترین اعتراضات بود در گزارشی به بحث حاشیه نشینی و پیگیری ریشه‌های آن در حوادث اخیر پرداخت؛ تیتر این گزارش این بود: «مصایب مشترک این هفت شهر/ نکته‌هایی درباره نسیم شهر، بهارستان، فردیس، ملارد، قرچک، شهریار و رباط کریم». البته روزنامه هفت صبح هم در طول هفته هیچ عکس اختصاصی یا موضوعی درباره اعتراضات مردمی نداشت.

جوان؛ پوشش رسمی اتفاقات

روزنامه اصولگرای جوان معمولا نقدهای تندی را علیه دولت منتشر می‌کند اما این روزنامه هفته گذشته باتوجه به حمایت رهبر انقلاب ازتصمیم سران قوا در افزایش قیمت بنزین شمشیر را برای دولت از رو نبست و هیچ گزارش انتقادی درباره افزایش قیمت بنزین و تصمیم گرفته شده، منتشر نکرد. این روزنامه درخصوص اعتراضات مردمی در طول هفته اصلا گزارش تحلیلی و مردمی خاصی نداشت و تنها به پوشش جملات رسمی و واکنش‌های مسئولان (رئیس‌جمهور، رئیس قوه قضاییه و…) درخصوص تحولات کشور سیاسی و اجتماعی پرداخت. همچنین درخصوص تصویر اول ۶شماره هفته گذشته این روزنامه نکته مهم این بود که ۳روز عکس یک روزنامه (پشت سر هم) به راهپیمایی‌های مردمی ضداعتراضات درشهرهای مختلف اختصاص داشت.

شرق؛ افزایش قیمت بنزین در ستون

روزنامه شرق، قدیمی‌ترین روزنامه‌ای که با نگاه اصلاح‌طلبی هم‌اکنون روی کیوست مطبوعاتی می‌رود درهفته گذشته نشان داد که منشی به‌شدت محافظه کارانه و حتی ضددولت پیدا کرده و اوج تیتر هفته قبل این روزنامه «فصل پاییزی دولت روحانی» بود. این روزنامه سه عکس خود را به دولت (۲تصویر روحانی و یک عکس ربیعی با تیترهایی درباره بنزین) اختصاص داد و در تصاویر اولش هیچ خبری از اعتراضات مردمی نبود. همچنین این روزنامه به جز دو روز (یکشنبه و دوشنبه) که بسته‌های کارشناسی را منتشر کرده است به حوادث روزهای اخیر بیشتر نگاه دولتی داشته است. روزنامه شرق حتی در روزهای ابتدایی هفته، اخبار مربوط به افزایش قیمت بنزین و اعتراضات را در ستون کناری صفحه اول منتشر کرده است. علاوه براین روزنامه شرق در صفحه نخست خود قطع اینترنت را مورد نقد و بررسی قرار نداده است و از مشکلات مردم در این خصوص چیزی ننوشته است.

ایران؛ ایستاده در کنار دولت

روزنامه ایران به‌عنوان روزنامه رسمی دولت اگرچه در طول یک هفته گذشته تلاش کرده است تا درباره حوادث اخیر نگاه تحلیلی داشته باشد و چند گزارش کارشناسی منتشر کند و با متخصصان اجتماعی و سیاسی درباره اعتراضات مردمی گفت‌وگو کند ولی بخش مهمی از تمامی صفحات اول خود را در طول یک هفته به مسئولان دولتی ازجمله رئیس‌جمهور اختصاص داد. در طول ۶شماره هفته گذشته ۳تیتر اول و اصلی روزنامه به رئیس‌جمهور و یک تیتر اول به معاون اول رئیس‌جمهور اختصاص داده شده است. همچنین در صفحه اول این روزنامه در طول هفته و در موضوع تحولات رخ داده دو تیتر از علی ربیعی، سخنگوی دولت، یک تیتر از نوبخت رئیس سازمان برنامه و بودجه و یک تیتر هم از معاون حقوقی رئیس‌جمهور لعیا جنیدی چاپ شده است.

روزنامه ایران در طول هفته گذشته تنها یک عکس خود را به تحولات سیاسی و اجتماعی اخیر اختصاص داد (البته این روزنامه سه روز در عمل عکس یک نداشته است) و آن هم در راستای اعتراضات مردمی نبود بلکه به پوشش راهپیمایی‌های ضداعتراضات اختصاص داشت که با تیتر «محکومیت آشوب ها» منتشر شده است. روزنامه ایران در روزهای یکشنبه، دوشنبه، پنجشنبه گزارش‌های کارشناسی درارتباط با موضوع بنزین و تحولات سیاسی منتشر کرده است. همچنین این روزنامه در روز سه‌شنبه با تعدادی از مردم درباره حوادث اخیر صحبت کرده است.

کیهان؛ همچنان حمله به دولت و اصلاحات

عجیب نیست که روزنامه اصولگرای کیهان به نقد دولت و اصلاح طلبان بپردازد اما افزایش قیمت بنزین آتش شعله‌های این نقدهای مستقیم را تندتر کرد تاجایی که روزنامه کیهان روز یکشنبه و سه روز بعد از اعلام افزایش قیمت بنزین تیتر زد: «جای خالی وقت شناسی و تدبیر در طرح ضروری کنترل مصرف بنزین» همچنین این روزنامه روز پنجشنبه نوشت: «مدعیان اصلاحات خواستار مجازات مدافعان امنیت شدند/ وحشت حامیان داخلی اراذل آشوبگر از افشای هویت خود. » این روزنامه همچنین از روز دوشنبه برای معترضان واژه‌ای تحت عنوان «اراذل اجاره‌ای» را ساخت و در طول هفته بارها مطالبی را با این عنوان منتشر کرد: «اعدام با طناب‌دار در انتظار اراذل اجاره‌ای»، «خروش ملت علیه اراذل اجاره‌ای» و… روزنامه کیهان همچنین در عکس اول خود هم هیچ تصویری از تجمعات اعتراضی مردمی منتشر نکرد اما سه تصویر خود را به تخریب اموال عمومی و دو تصویر خود را به راهپیمایی‌ها در چند شهر علیه اعتراضات اختصاص داد.

سازندگی؛ ریشه‌های اجتماعی اعتراض

اصلاح طلب‌ترین روزنامه این روزهای کشور سازندگی است؛ روزنامه‌ای که هفته گذشته هم تلاش کرد با تیترهایی مانند «هزینه‌های جراحی» و یا «شبیخون برف و بنزین» این رویه را حفظ کند. البته این روزنامه به‌صورت کلی در طول ۵شماره (روز دو شنبه منتشر نشد) خود را روزنامه‌ای حامی دولت و اصلاح قیمت بنزین نشان داد و چندین تیتر خود را به رئیس‌جمهور و مسئولان دولتی اختصاص داد. روزنامه سازندگی در طول هفته گذشته هیچ گزارش تولیدی مردمی از اعتراضات در شهرهای مختلف نداشت ولی در دو گزارش با عنوان‌های «حاشیه علیه متن» و «زمینه‌های اجتماعی اعتراضات/ بیکاران معترض» مطالبی با نگاه تحلیلی سیاسی- اجتماعی از وقایع اخیر منتشر کرد. این روزنامه از نظر تصویرهم هیچ عکس خاصی نداشت و در طول هفته گذشته دو روز بدون عکس روزنامه را منتشر کرد و دو روز هم عکس یک خود را به آیت‌الله طالقانی و درگذشت پرفسور فضل‌الله رضا اختصاص داد. در صفحه اول روزنامه سازندگی در هفته گذشته گزارشی مهمی درخصوص قطع اینترنت و مشکلات مردمی در این خصوص منتشر نشده است.

شهروند؛ روزنامه خنثی

روزنامه شهروند که از سوی هلال احمر منتشر می‌شود معمولا گزارش‌های اجتماعی و اختصاصی خوبی را به‌صورت میدانی چاپ می‌کند اما هفته گذشته این روزنامه درباره اعتراضات مردمی، افزایش قیمت بنزین و حوادث اخیر اصلا گزارش اختصاصی نداشت و حتی به بررسی‌های کارشناسی و تحلیلی موضوع هم نپرداخت و رویکردی بسیار خنثی در پیش گرفت. این روزنامه درخصوص اعتراضات مردمی و بدون اشاره به حوادث شهرهای مختلف، هر روز در تیتر اول خود تنها جملات رسمی رئیس‌جمهور، رئیس قوه قضاییه و مسئولان دیگر را منتشر کرد. عکس یک این روزنامه هم به جز روز اول (۲۵آبان ماه) که تصویر یک پمپ بنزین (با تیتر:بنزین ۳هزار تومانی، یک روز بعد) بود در طول هفته فاصله بسیار زیادی با حال و هوای پر تنش کشور داشت، عکس یک‌هایی در ارتباط با بلوط‌های زاگرس، طرح جمع‌آوری موتورسیکلت و… همچنین درخصوص قطعی یک هفته گذشته اینترنت هم روزنامه شهروند تنها یک گزارش (روز پنجشنبه) با عنوان «اینترنت کی وصل می‌شود؟ » منتشر کرد و در گزارشی درخصوص قیمت دلار هم به این موضوع پرداخت.

جام جم؛ حامی قطع اینترنت

روزنامه جام جم هفته گذشته و در اوج اعتراضات مردمی بازهم با انتشار چند مطلب نشان داد که می‌تواند برخلاف جهت رودخانه شنا کند. درحالی‌که قطع اینترنت نارضایتی را به‌دنبال داشته است و زیان‌های اقتصادی کلانی را در پی داشت؛ این روزنامه در چند گزارش به حمایت از «اینترنت‌ملی» و قطع اینترنت پرداخت و در گزارشی که تیتر یک این روزنامه شد نوشت: «آزمایش نسبتا موفق اینترنت ملی» و برای گزارش دیگری هم تیتر «اینترنت نداری کتاب بخوان» را انتخاب کرد. علاوه بر موضوع اینترنت این روزنامه درخصوص افزایش قیمت بنزین و اعتراضات مردمی هم گزارش تحلیلی و کارشناسی خاصی در طول هفته نداشت و تنها گزارش وی‌ژه آنها گفت‌وگو با تعدادی از مردم درخصوص اعتراضات بود. این روزنامه در طول هفته گذشته هیچ عکس خاصی هم درباره اعتراضات مردمی نداشت و تنها عکس جالب آن انتشار تصاویر سران سه قوه (لاریجانی، روحانی و رئیسی) در کنار هم با تیتر «با مردم حرف بزنید آقایان! » بود.

دنیای اقتصاد؛ روزهای آرام

اگر روزنامه دنیای اقتصاد به‌عنوان پرتیراژترین روزنامه اقتصادی کشور را در هفته گذشته ورق بزنید اصلا متوجه نمی‌شوید که کشور دچار چه مسئله‌ای شده و از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب شهرها و به‌خصوص حاشیه‌ها درگیر اعتراضات بوده است. صفحه نخست روزنامه دنیای اقتصاد روزهایی کاملا آرام را برای شما به تصویر می‌کشد آن هم درحالی‌که موضوع افزایش قیمت بنزین و حوادث و اعتراضات در پی آن ذاتا اقتصادی است. نگاهی به تیترهای یک این روزنامه در اوج حوادث جالب است:

«راهکار پایدار برای کنترل مصرف، مدیریت انتظارات و بازتوزیع عادلانه سوخت چیست؟ / فرمول دمکراتیک برای بنزین»، «مردم چگونه با سیاست‌های اقتصادی همراه می‌شوند؟ / دو بال مدیریت انتظارات»، «تجربه زیمنس، سامسونگ و خودروسازی اروگوئه بررسی شد/ مسیر صعود به قله تولید»، «وضعیت مخارج دهک‌های پایین بررسی شد/ چتر نجات کم درآمدها»، «دنیای اقتصاد از جزئیات برنامه حمایتی جدید گزارش می‌دهد/ مشمولان یارانه بنزین» و… و. نکته مهم این است که روزنامه دنیای اقتصاد در طول هفته گذشته در صفحه اولش به «اعتراضات» در هیچ تیتری نپرداخته است و گزارش تحلیلی و کارشناسی وی‌ژه‌ای هم درباره حوادث اخیر منتشر نکرده است.

همچنین عجیب است که این روزنامه که نگاهی اقتصادی و تحلیلی دارد و معمولا به موضوعات اقتصادی نگاهی عمیق می‌کند درباره قطعی اینترنت و اثر منفی اقتصادی آن چیزی چاپ نکرده است به جز نقل قول ربیعی، سخنگوی دولت که روز سه‌شنبه (۲۸آبان) وعده داده بود در «دو، سه روز آینده» اینترنت وصل می‌شود. دنیای اقتصاد در انتخاب تصاویر هم هفته گذشته خیلی عادی عمل کرده بود و حتی در اوج روزهای درگیری ۲ تصویر یک خود را به گزارش‌های خارجی اختصاص داده است.

انتخاب: دولت روحانی راهی به مراتب بدتر از احمدی‌نژاد را در پیش گرفته / افزایش قیمت بنزین هیچ مساله‌ای را حل نخواهد کرد؛ نه موجب پایان قاچاق بنزین می‌شود و نه تقاضا را کاهش می‌دهد / مسئولین نمی خواهند بپذیرند مشکلات روی هم انباشته شده / مردم اشتغال، تامین آینده پسران و دختران جوان خود، امید به آینده و ثبات اقتصادی می‌خواهند
کارشناس مسائل اقتصادی بر این باور است که نبایدافراد معترض را مخل جامعه و اشرار خطاب کرد؛ مسئولین ما نمی‌‎خواهند بپذیرند که مشکلات بر هم انباشت شده و اکنون اعتراض خود را ابراز می‌کنند… افزایش قیمت بنزین هیچ مساله‌ای را حل نخواهد کرد؛ نه موجب پایان قاچاق بنزین می‌شود و نه تقاضا را کاهش می‌دهد. در مجموع نارضایتی مردم برحق است و کاملا منطقی به نظر می‌رسد نسب به وضعیت پیش‌آمده اعتراض کنند

آقایان پیش‌بینی نمی‌کردند که مشکلات چنان عمیق است که وعده یارانه به 60 میلیون نفر مرهمی بر زخم مردم نیست / دولت روحانی راهی به مراتب بدتر از احمدی‌نژاد را در پیش گرفته / افزایش قیمت بنزین هیچ مساله‌ای را حل نخواهد کرد؛ نه موجب پایان قاچاق بنزین می‌شود و نه تقاضا را کاهش می‌دهد / مسئولین نمی خواهند بپذیرند مشکلات روی هم انباشته شده / مردم اشتغال، تامین آینده پسران و دختران جوان خود، امید به آینده و ثبات اقتصادی می‌خواهند

یک استاد اقتصاد بر این باور است که «مسئولین ما نمی‌‎خواهند بپذیرند که مشکلات بر هم انباشت شده و اکنون مردم اعتراض خود را ابراز می‌کنند… افزایش قیمت بنزین هیچ مساله‌ای را حل نخواهد کرد؛ نه موجب پایان قاچاق بنزین می‌شود و نه تقاضا را کاهش می‌دهد. در مجموع نارضایتی مردم برحق است و کاملا منطقی به نظر می‌رسد نسب به وضعیت پیش‌آمده اعتراض کنند»

محمد قلی یوسفی، اقتصادان و عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد علامه طباطبایی در ارتباط با سهمیه‌بندی و افزایش قیمت بنزین و بازتابی که مردم نسبت به این رخداد داشتند، به خبرنگار «انتخاب» گفت: «مشکلات اقتصادی کشور طی یک سال گذشته به هیچ عنوان حل نشده و بر روی یکدیگر انباشته شده است. متاسفانه در سطح بین‌المللی، تحریم‌های شدید بر کشور اعمال شده و نمی‌توانیم به آسانی نفت صادر کنیم، تبادلات مالی انجام دهیم، سرمایه‌داران خارجی جذب کنیم و بیشتر از آن افق روشنی از وضعیت اقتصادی کشور برای شهروندان وجود ندارد.»

وی افزود: «متاسفانه طی چند دهه گذشته در ایجاد تعامل مثبت با جامعه جهانی با مشکلاتی عدیده مواجه شده‌ایم. واقعیت این است که در بحث بحران‌های موجود درکشور، هر اندازه عوامل خارجی را مقصر بدانیم، بدین معنا نیست که مسئولان کشورمان نیز فاقد خطا و کم‌کاری باشند. هنر سیاست‌مدار این است که بتواند از یک شرایط نامساعد بین‌المللی وضعیتی را ایجاد کند که شهروندان در رفاه و آسایش زندگی کنند و فشارها بر روی آن‌ها کم شود. هنر دیپلماتیک یعنی این‌که بتوانیم با دنیا تعامل و مراوده داشته باشیم. در این رابطه، لازم نیست تمام جهان دوست ما باشند و سطحی از تعامل حسنه را با کشور داشته باشند. همچنین، نباید از جهانیان انتظار بخشش داشت و نه قرار است که از طرف ما چیزی به آن‌ها ارائه شود. »

این اقتصاددان در ادامه تصریح کرد: «متاسفانه باید نمره منفی را به مسئولین داد که نتوانسته‌اند شرایط را به‌گونه‌ای رقم بزنند که تعامل مثبتی با جامعه جهانی داشته باشیم و از این طریق مشکلات داخلی کشور را رفع کنیم. در نتیجه شاهد هستیم که نمی‌توانیم نفت صادر کنیم، تکنولوژی و مواد خام وارد کنیم و در نتیجه آن تولید داخلی تعطیل شده و صنایع داخلی با بحران شدید مواجه هستند. افزون بر این تورم به شدت افزایش پیدا کرده و فشارها برای واردات کالا بیشتر شده است. در سطحی دیگر، شاهد کاهش قدرت خرید مردم و کاهش ارزش پول ملی کشورمان هستیم. زمانی که از یک سو، درآمد مردم کاهش پیدا کرده و اشتغال و تولیدی انجام نشده و از سوی دیگر، دولت با کسری بودجه مواجه است، در نتیجه شاهد بروز بحران در کشور هستیم.»

وی افزود: «بر این امر واقف هستیم که قیمت بنزین و مشتقات نفتی، نسبت به سایر کالاها افزایش چندانی نداشته است. زمانی که قیمت بنزین با سایر کالاها قیاس می‌شود، متوجه خواهیم شد که قیمت این فرآورده نفتی پایین است اما این بدین معنا نیست که با افزایش قیمت بنزین بتوان مشکلات را حل کرد. مساله این است که قیمت مابقی کالاها بی‌رویه افزایش پیدا کرده؛ زیرا سطح رفاه عمومی، درآمد و تولید هم‌ردیف با تورم افزایش پیدا نکرده است. این امر تا حدودی نشان دهنده این است که دولت برای جبران کسری بودجه خود از یک طرف و جلب رضایت طبقات پایین جامعه که با توجه به وضعیت بحران اقتصادی کشور، پتانسیل اعتراض را دارند، چنین اقدامی را اتخاذ کرده است.»

یوسفی در بخشی دیگر از گفته‌های خود تصریح کرد: «حدس من این است که اتخاذ این رویکرد یعنی سهمیه‌بندی و افزایش قیمت بنزین بیشتر جنبه سیاسی داشته است. مسئولین این‌گونه تصور کرده که فشارها و نارضایتی‌ها در میان طبقات پایین جامعه زیاد است و دولت به دلیل بحران اقتصادی کشور نمی‌تواند این طبقات را مورد حمایت قرار دهد. در نتیجه امر پتانسیل اعتراض گروه کم‌برخوردار وجود دارد. اکنون در شرایطی که این مشکلات وجود دارد و به زمان انتخابات مجلس در اسفند ماه هم نزدیک هستیم، به نظر می‌رسد دولت جلب حمایت این گروه را در پیش بگیرد. در نتیجه تصمیمی با دو هدف اتخاذ شد؛ یکی افزایش قیمت بنزین و تقسیم بخشی از مابه‌التفاوت در داخل برای افزاد ضعیف جامعه یعنی 18 میلیون نفر و دیگری جلب نظر مثبت مشمولان حمایت یارانه‌ای، یعنی 60 میلیون نفر برای حضور در انتخابات آتی. از نظر دولت 30 میلیون نفر از این افراد نیز در انتخابات مشارکت کنند کاملا رضایت بخش است.»

وی افزود: « مسئولین پیش‌بینی نمی‌کردند که مشکلات اجتماعی و اقتصادی چنان عمیق است که وعده دادن یارانه به 60 میلیون نفر مرهمی بر زخم مردم نیست. تجربیات گذشته نشان داده زمانی این پول به صورت نقدی به جیب مردم تزریق می‌شود، مجددا خود عامل تورم خواهد شد و مشکل مردم تنها این نیست مقداری پول بگیرند. آن‌ها اشتغال، تامین آینده پسران و دختران جوان خود، امید به آینده و ثبات اقتصادی می‌خواهند. نتیجه تمامی این امور این بود که مردم ناراضی از وضعیت از فرصت بهره بگیرند نسبت به سیاست و کم‌‎کاری مسئولین اعتراض کنند. مردم بارها به دولت التماس کردند، در رسانه‌ها کارشناسان نوشتند. نباید این افراد معترض را مخل جامعه خطاب کرد؛ مسئولین ما نمی‌‎خواهند بپذیرند که مشکلات بر هم انباشت شده و اکنون اعتراض خود را ابراز می‌کنند. دولت به جای این‌که بیاید مستقیم به مردم توضیح دهد که اکنون وضعیت کشور چگونه است و در جنگ با آمریکا قرار داریم، تلاش می‌کنیم مشکلات را حل کنیم. متاسفانه اکنون محکوم کردن اعتراضات، درد مردم را افزایش می‌دهد. در سطحی دیگر، افزایش قیمت بنزین هیچ مساله‌ای را حل نخواهد کرد؛ نه موجب پایان قاچاق بنزین می‌شود و نه تقاضا را کاهش می‌دهد. در مجموع نارضایتی مردم برحق است و کاملا منطقی به نظر می‌رسد نسب به وضعیت پیش‌آمده اعتراض کنند.»

این استاد دانشگاه علامه طباطبایی در بخشی دیگر از اظهارات خود تاکید کرد: «اشتباه بزرگ دولت‌مردان این بود که مساله برگشتن پول نفت به مردم به شکل مستقیم مطرح شد و احمدی‌نژاد پولی را به عنوان یارانه به مردم پرداخت کرد. در همان زمان صراحتا اعلام کردیم این اقدام اشتباه است؛ مردم شان و احترام می‌خواهند؛ نباید پولی چشم‌بسته به مردم داده شود، این پول باید در بخش تولید و توسعه اقتصادی سرمایه‌گذاری شود که اشتغال به همراه بیاورد نه این‌که در قالب گداپروری پرداخت شود. این اشتباه بزرگی بود که از ابتدا انجام شد و دولت روحانی در ابتدا اقدام احمدی‌نژاد را اشتباه ارزیابی کرد اما اکنون خود همان راه را در پیش گرفته، حتی به مراتب بدتر از احمدی‌نژاد. اگر بحران در مرحله کنونی نیز کنترل شود در چند ماه آینده شاهد سربر آوردن دورانی جدید از بحران هستیم. راه حل این است مسئولین ما در مرحله اول تعاملی سازنده را با دنیا در پیش بگیرند که ما بتوانیم نفت خود را صادر کنیم و کالا وارد کنیم. در سطحی دیگر باید جلب رضایت مردم در دستور کار قرار گیرد. این رخداد هم انجام نخواهد شد مگر با رفتن افراد شایسته و کاردان در ورود به مجلس تا از آن‌جا اصلاحات از بنیان در دستور کار قرار بگیرد.»

رادیوفردا: فرماندار شهریار در گفت‌وگو با خبرگزاری ایلنا در مورد بازداشت معترضان گفته «این موضوع را باید از دستگاه‌‌های اطلاعاتی سوال کنید، اما افرادی که در این قضایا بوده‌اند شناسایی شده‌اند».

او توضیح بیشتری نداده است.

تصاویری از شهریار نشان‌دهنده حضور شماری از معترضان در پنجمین روز از اعتراضات در این شهر است.
کشته‌شدن دست‌کم یک نفر در اعتراضات شهریار نیز به تائید مقام‌های محلی رسیده‌است.

رادیوفردا: علی سعیدی، رئیس عقیدتی سیاسی دفتر فرماندهی کل قوا، در یک سخنرانی که روز چهارشنبه منتشر شد خبر داد که آیت‌الله خامنه‌ای خود مسئولیت «تمام هزینه‌های» تصمیم به گران کردن بنزین را پذیرفته است.

به گزارش خبرگزاری ایسنا، آقای سعیدی در عین حال به نکته‌ای اشاره کرده است که می‌تواند نشان از غافلگیر شدن حکومت داشته باشد.

او گفت: «در مورد سال ۹۸ تحلیل این بود که با توجه به مجموعه تدابیر و هدایت‌های رهبر معظم انقلاب شرایط متفاوت پیش رفته است، اما متاسفانه برخی از بی‌تدبیری‌ها و عدم پیش‌بینی‌های لازم فتنه دیگری را رقم زد که ابعاد و گستردگی آن هنوز خیلی روشن نیست.»

این مقام ارشد جمهوری اسلامی همچنین در سخنرانی خود از اعتراضات اخیر که با افزایش قیمت بنزین در کشور آغاز شد با نام «فتنه ۲۵ آبان» یاد کرده است.

رادیوفردا: تصویری از نخستین شب اعتراض‌ها در سیرجان/ سرکوب اعتراض‌ها در این شهر دست کم دو کشته به جا گذاشته است

برآوردهای محتاطانه رادیو فردا با جمع‌بندی آمار ارائه شده توسط نهادهای حقوق بشری و فیلم‌های منتشر شده، حاکی از کشته شدن حداقل ۱۰۶ نفر در ۲۵ شهر ایران در اعتراضات تا روز ۲۸ آبان است.​

اما در حالی که آمار کشته شدگان اعتراضات همچنان رو به افزایش است، مقامات جمهوری اسلامی در این باره سکوت کرده‌اند.

همزمان سازمان عفو بین‌الملل اعلام کرده است در جریان اعتراض‌های چند روز اخیر در ایران، حداقل ۱۰۶ نفر در ۲۱ شهر ایران کشته شده‌اند.

این سازمان در بیانیه خود نوشته که باور دارد تعداد کشته‌شدگان بیشتر از رقمی است که اعلام کرده است. پیش از این در برخی گزارش‌های غیررسمی تعداد کشته‌شدگان ۲۰۰ نفر اعلام شده بود.

بر اساس گزارش‌ها در شهرک صدرای شیراز شش نفر و در این شهر حداقل چهار نفر کشته شده‌اند.

در نجف آباد نیز گزارش ها حکایت از کشته شدن شش نفر دارد. روز شنبه نیز فیلمی نیز از شلیک گلوله به یک نفر در منطقه زینبیه اصفهان منتشر شده بود.

بیشتر در این باره:

مقامات محلی در شهرهای مختلف از کشته شدن یک نفر در سیرجان، یک نفر در شهریار، یک نفر در اسلامشهر، دو نفر در بومهن و یک نفر در ملارد خبر داده‌اند.

برخی از فعالان سیاسی سیرجان خبر داده‌اند که یک نفر دیگر نیز در این شهر کشته شده است اما مقامات مسئول هنوز این گزارش را تأیید نکرده‌اند.

خوزستان یکی از استان‌هایی بود که اولین اعتراضات در آن شکل گرفت و فیلم‌های منتشر شده از برخی شهرهای این استان حکایت از درگیری شدید بین مردم و نیروهای امنیتی داشته است.

کریم دحیمی، فعال حقوق بشر، در این زمینه به رادیو فردا گفت که بر اساس اطلاعاتی که تا روز سه شنبه دریافت کرده، ۲۸ نفر در ماهشهر، ۱۰ نفر در بهبهان، شش نفر در خرمشهر، دو نفر در اهواز و چهار نفر در کوت عبدالله باوی کشته شده‌اند.

به گفته آقای دحیمی،در درگیری‌های روز دوشنبه در ماهشهر حداقل ۲۰ نفر کشته شده‌اند.

او اسامی ۱۳ نفر از این افراد را در اختیار رادیو فردا گذاشته است. در روزهای گذشته نیز هشت نفر در این شهر کشته شده بودند.

همچنین بر اساس گزارش‌ها، درگیری‌ها در شهرهای اطراف تهران از جمله ملارد، بهارستان و اسلامشهر شدید بوده است.

شدت این درگیری‌ها به اندازه‌ای بوده که خبرگزاری ایسنا شامگاه دوشنبه خبر داد یک فرمانده گردان و دو بسیجی در این مناطق کشته شده‌اند.

ایسنا به نقل از سپاه سیدالشهدا استان تهران مدعی شده که مرتضی ابراهیمی، فرمانده گردان امام حسین، و مصطفی رضایی، بسیجی، در شهرستان ملارد کشته شده‌اند.

بر اساس این گزارش، مجید شیخی نیز در شهرستان بهارستان کشته شده است.

این خبرگزاری اشاره‌ای به تعداد معترضان کشته شده در این درگیری‌ها نکرده است.

با این حال بر اساس آماری که رادیو فردا در اختیار دارد، چهار نفر در رباط کریم و یک نفر در اسلامشهر کشته شده‌اند.

روز شنبه و قبل از قطع کامل اینترنت در ایران چندین فیلم از منابع مختلف درباره شلیک گلوله مستقیم ماموران امنیتی در جاده ساوه به یک نفر منتشر شد.

بیشتر در این باره:

نهادهای رسمی نیز از کشته شدن یک سرگرد نیروی انتظامی به نام ایرج جواهری در کرمانشاه خبر داده‌اند.

در همین حال، شبکه حقوق بشر کردستان از کشته شدن ۱۶ نفر در درگیری‌های کرمانشاه خبر داده است. سازمان حقوق بشری «هه‌نگاو» نیز تعداد افراد کشته شده در این شهر را ۱۶ نفر اعلام کرده است.

شبکه حقوق بشر کردستان از کشته شدن هشت نفر در جوانرود، یک نفر در سنندج و هفت نفر در مریوان خبر داده است.

با وجود این آمارها، مقامات جمهوری اسلامی همچنان درباره تعداد کل کشته‌شدگان سکوت کرده‌اند.

تنها خبرگزاری فارس اعلام کرد که «تلفات جانی» در این اعتراضات نسبت به اعتراضات دی‌ماه بیشتر بوده است. در اعتراضات دی‌ماه بر اساس آمار رسمی حداقل ۲۵ نفر کشته شدند.

تفاوت آمار رسمی و غیر رسمی تعداد کشته شدگان تجمع‌های اعتراضی موضوعی بی‌سابقه نبوده و پس از گذشت ۱۰ سال از اعتراضات انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۸۸ مقامات جمهوری اسلامی هنوز تعداد دقیق کشته‌شدگان در این اعتراض‌ها را اعلام نکرده‌اند.

رادیوفردا: بر اساس گزارش‌هایی که نهادهای نزدیک به حوزه‌های علمیه در ایران منتشر کرده‌اند، در جریان اعتراضات سه روز گذشته ایران به افزایش قیمت بنزین حدود ۹ حوزه علمیه و دفتر امام جمعه به آتش کشیده است.

به گزارش خبرگزاری حوزه، مدرسه علمیه امام مهدی در شهر اهواز که در محله کوی زرگان واقع شده است، شامگاه جمعه ۲۴ آبان به آتش کشیده شد. حوزه علمیه خوزستان مدعی شده که این مدرسه توسط معترضان به افزایش قیمت بنزین آتش زده شده است.

حوزه علمیه خوزستان همچنین اعلام کرد که با حضور «نیروهای بسیج» معترضان «موفق به ورود به حوزه علمیه نشدند».

خبرگزاری حوزه در گزارش دیگری گفته که مدرسه علمیه زنان کوثر در فردیس کرج نیز توسط معترضان آتش زده شده است. روز شنبه نیز فیلمی از به آتش کشیده شدن حوزه علمیه زینبیه اصفهان توسط معترضان به افزایش قیمت بنزین منتشر شد.

مدیریت حوزه استان فارس نیز در اطلاعیه‌ای خبر داده که به تعدادی از حوزه‌های علمیه در این استان به ویژه «مدرسه علمیه صالحیه مکتب الصادق» در کازرون و «مدرسه علمیه خاتم الانبیاء» شیراز حمله شده است. در این اطلاعیه به نام دیگر حوزه های علمیه که به گفته این نهاد به آنان حمله شده اشاره نشده است.

خبرگزاری فارس نیز از حمله به مصلا و دفتر امام جمعه شهر قدس در غرب شهر تهران خبر داده است.

بر اساس گزارش‌ها و فیلم‌های منتشر شده، در جریان اعتراضات به افزایش قیمت بنزین به تعدادی از دفاتر امامان جمعه در شهرهای ایران نیز حمله شده است.

در همین حال، فیلم‌هایی از به آتش کشیده شدن دفتر امام جمعه شهر صدرا در نزدیکی شیراز منتشر شده است.

خبرگزاری ایسنا نیز از حمله به دفتر آیت‌الله محمدرضا ناصری یزدی، نماینده ولی فقیه در یزد خبر داده است. خبرگزاری فارس نیز از حمله به امام جمعه بندر امام در استان خوزستان خبر داده است.

بسیاری از معترضان در روزهای گذشته شعارهایی چون «توپ تانک فشفشه، آخوند باید گم بشه» سر دادند.

در همین حال لطف‌الله دژکام، امام جمعه شیراز، در واکنش به این شعارها گفت: «رضاخان با تمام قلدری‌اش نتوانست عمامه از سر آخوند بردارد، شما چه جایگاهی دارید که می‌گویید آخوند باید برود؟»

در جریان اعتراضات مرداد ۹۷ و دی ۹۶ نیز فیلم‌هایی از به آتش کشیده شدن حوزه‌های علمیه منتشر شد.

درباره این اتفاقات گزارش‌های مختلفی منتشر شد. برخی از تحلیل‌گران این موضوع را نشانه اعتراض مردم به حمایت حوزه‌های علمیه از حکومت جمهوری اسلامی دانستند.

از سوی دیگر برخی از چهره‌های سیاسی پیشتر این فرضیه را مطرح کردند که حکومت جمهوری اسلامی با هدف تبلیغ علیه معترضان و سرکوب شدید آنان خود اقدام به تخریب اموال عمومی کرده و آن را به معترضان نسبت می‌دهد.

ایران وایر: این منبع مطلع همچنین تایید می‌کند مراکز دولتی خبر رسمی کشته شدن افراد را به خانواده‌هایشان اعلام نکرده‌اند و به همین دلیل هم تشخیص آمار واقعی کشته شدگان ممکن نیست.

اخبار اعتراضات شهرهای مختلف روز یکشنبه به خاطر قطعی اینترنت در ایران در شبکه‌های اجتماعی بازتاب چندانی نداشت اما در آخرین ساعت‌های یکشنبه ویدیوهایی از اعتراضات شهر «بهبهان» در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که نشان می‌داد اعتراضات در این شهر ادامه دارد.

شهرستان بهبهان در جنوب شرقی استان خوزستان قرار دارد. استانی که پایتخت نفت ایران محسوب می‌شود اما فقر گسترده آن با منابع نفتش هیچ همخوانی ندارد. در سه روز گذشته و با شروع اعتراضات مردمی به گرانی بنزین مردم شهرهای مختلف این استان دست به اعتراضات گسترده زده‌اند. تاکنون خبرهای تائید نشده حاکی از کشته و زخمی ‌شدن ده‌ها شهروند خوزستانی است.

یک فرد شاغل در نیروی انتظامی شهرستان بهبهان که مایل به افشای نامش نیست می‌گوید آن‌ها دستور داشته‌‌اند که فعلا پیکر کشته‌شدگان را برای کنترل هرگونه ناآرامی، به خانواده‌ها تحویل ندهند.
او در ادامه اظهاراتش می‌گوید در محل کارش شنیده که برخی از اجساد را به اهواز منتقل کرده‌اند.
این منبع مطلع همچنین تایید می‌کند مراکز دولتی خبر رسمی کشته شدن افراد را به خانواده‌هایشان اعلام نکرده‌اند و به همین دلیل هم تشخیص آمار واقعی کشته‌شدگان ممکن نیست.
به گفته این منبع آگاه، دستکم هشت نفر از اهالی بهبهان و حومه در جریان اعتراضات اخیر کشته شده‌اند و چندین نفر از پرسنل نیروی انتظامی هم توسط مردم مورد ضرب و شتم قرار گرفته‌اند که حال دو تن از آن‌ها وخیم است بااین‌حال مردم معترض تا دقایقی پیش از نیمه‌شب امشب (یکشنبه) در سطح خیابان‌های اصلی دیده می‌شدند.
او از آتش‌سوزی گسترده ساختمان‌های دولتی می‌گوید و اینکه تعداد انگشت‌شماری از بانک‌های این شهرستان از خشم و غضب مردم عصبانی در امان مانده‌اند.
او از حرکت مردم برای آتش زدن سرمایه‌های بیت‌المال که متعلق به خودشان است گلایه می‌کند، اما «مهدی»، یک شهروند ساکن این شهر که خودش در طول سه روز گذشته در جریان اعتراضات شرکت کرده، به ایران‌وایر می‌گوید: «روز بیست و چهارم آبان ماه که روز اول اعتراضات بود، مردم درنهایت مصالحه کف آسفالت منتهی به بانک ملی و تا حدفاصل فلکه جوانمردی تا فلکه شیراز نشسته بودند و بی‌هیچ حالت تهاجمی و به شکل نشسته شعار می‌دادند، اما برخورد خشونت‌آمیز نیروی انتظامی که آن‌ها را با باتوم و سنگ مورد هجوم قرار دادند، مردم را عصبانی و ناچار به مقابله کرد.»
این شهروند معتقد است نیروی انتظامی مردم را به سمت خشونت و عصبانیت سوق می‌داد: «هیچ تلاشی برای آرام کردن مردم صورت نمی‌گرفت. سنگ می‌پراندند و با ماشین‌های آب فشارقوی مردم را دور می‌کردند و بعد از مدت کوتاهی کار به تیراندازی کشید.»
مهدی می‌گوید هنوز هم نتوانسته خشونتی را که با چشم‌هایش دیده هضم و توجیه کند: «انگار وسط لوکیشن یک فیلم خشن ایستاده باشم. باتوم‌ها را به‌قصد کشت توی فرق سر رهگذرها فرود می‌آورند. مردم بهبهان بسیار مردمی صلح‌جو و آرام هستند اما عمدی برای ایجاد خشم عمومی وجود دارد. جالب است نیروهای گسترده پلیس همه‌جا بودند ولی وقتی مردم می‌خواستند یک بانک را آتش بزنند، آنجا هیچ‌کس مانع مردم نمی‌شد و من فکر می‌کنم آن‌ها مانع مردم نمی‌شدند تا بهانه ضرب و شتم داشته باشند.»
مهدی اما ترکیب نیروهای مقابله‌کننده در شب دوم یعنی شب ۲۵ آبان ماه را متفاوت ارزیابی می‌کند: «در دومین روز اعتراضات درحالی‌که هوا رو به تاریکی می‌رفت مردم جلوی صف ماموران مسلح که از سپاه آمده بودند، با صفوف پیوسته و فشرده روی زمین نشستند، نیروهای امنیتی تا سه متری مردم جلو آمدند و همان‌جا متوقف شدند. هیچ‌کس از نشستگان بلند نشد. مردم داد می‌زند بیایید بکشید. ما شهروند لبنان و غزه نیستیم ما حرامی هستیم و خونمان مباح است.»
آن‌ها ساعت‌های متمادی با قطع برق و اینترنت مواجه شده‌‌اند: «در طول چهل‌وهشت ساعت گذشته در ساعت‌های زیادی از روز و شب برق کل شهر قطع‌شده، اینترنت به‌سختی و برای دقایقی وصل می‌شود و ارتباط مردم با فضای بیرون اغلب به‌سختی انجام‌شده یا قطع شده است.»
اما «لیلا» که پسرعمویش در جریان این اعتراضات مفقودشده و نامش به‌عنوان یک فرد کشته‌شده بر سر زبان‌هاست می‌گوید، عمویش به هر دری زده تا خبری از فرزندش بگیرد: «نه کسی کشته شدن او را تایید کرده نه پیکری به خانواده آن‌ها داده‌شده و نه تایید شده است که او در زندان است؛ اما یک نفر آشنا در پزشکی قانونی گفته او احتمالا جزو کشته‌شدگان است.»

او چند لحظه مکث می‌کند و حرفش را این‌طور ادامه می‌دهد: «به عمویم گفتند نمی‌دانیم فرزندتان کجاست. ما بازداشت نکرده‌ایم؛ اما یک نفر از آشنایان گفت خودش دیده که از بالای ساختمان دارایی به سمت پسرعمویم تیراندازی شد، گلوله به سرش اصابت کرد و در طول چند دقیقه صورتش با خون پوشانده شد و به زمین افتاد و بعد مردم او را برای رساندن به بیمارستان جابه‌جا کردند ولی دیگر هیچ خبری از او در دست نیست. حتی اسمش در دفاتر دو بیمارستان شهر به ثبت نرسیده. است»
چند نفر دیگر از اهالی شهر در خصوص تیراندازی از فراز ساختمان دارایی که چسبیده به ساختمان قدیمی زندان است به سمت مردمی که در حال حرکت به‌سوی این ساختمان بودند گواهی داده‌اند.
به گفته لیلا این روزها خیابان‌های شهر به شهرهای جنگ‌زده شبیه است: «مردم با سنگ مقابله می‌کردند. بعد برای مصون ماندن از شلیک گلوله پشت تیر چراغ‌برق‌ها و دیوارها فرار می‌کردند. شهر تا امروز بیست و ششم آبان ماه و ساعتی پیش از غروب حالت جنگی داشت و صدای گلوله قطع نمی‌شد. دیوار منتهی‌الیه سپاه تا نزدیک ترمینال و نرسیده به اتوبان بهبهان را سربازان مسلح حفاظت می‌کردند.»
لیلا که به همراه مادر و زن‌عمویش به‌منظور پیدا کردن ردی از پسرعمویش به بیمارستان شهیدزاده و بیمارستان تامین اجتماعی بهبهان سرزده می‌گوید وضعیت هر دو بیمارستان بسیار آشفته بود: «تمام راهروهای بیمارستان مملو از افراد خونین‌ومالین و زخمی و دست‌وپا شکسته بود که یا روی صندلی‌ها نشسته بودند یا وسط راهرو ولو بودند و البته حضور چشمگیر پلیس را در بیمارستان حس می‌کردم. یک پرستار گفت این‌ها آمده‌‌اند تا افراد زخمی را شناسایی کرده و بعد از تمام شدن مراحل درمان به بازداشتگاه منتقل کنند.
«غ. حسن‌زاده» هم از آثار متعدد گلوله که بر بدنه ماشین پدرش به‌جامانده می‌گوید: «بیش از بیست گلوله به ماشین پدرم که حوالی کتابخانه شهر نزدیک به میدان بانک ملی پارک شده بود اصابت کرده. پدرم ماشین را برده، نشان داده که چه بلایی سر وسیله ایاب و ذهاب من به مزرعه آورده‌‌اید و این دیگر قابل‌استفاده نیست اما گفته‌‌اند که جانت را بردار و برو چون اگر سماجت کنی باید توضیح بدهی که آن ساعت آنجا چرا ماشینت پارک بوده.»
آقای حسن‌زاده می‌گوید شخصی که دو نفر از برادرزاده‌هایش از ساکنان شهرک اسلام‌آباد هستند و سال گذشته روی زمین‌های کشاورزی پدرش کارگری می‌کرده‌‌اند به پدر او تلفن زده و گفته است هر دو پسرش که تماشاچی اعتراضات بوده و در حاشیه خیابان کنار هم ایستاده بودند مورد اصابت گلوله قرارگرفته و کشته شده‌اند.
او نام فامیلی فرد تماس‌گیرنده را آقای «پارسایی» از اهالی روستای اسلام‌آباد ذکر کرده ولی می‌گوید نمی‌تواند قاطعانه این خبر را تایید کند، چون آمار بازداشتی‌های کف خیابان بالا بوده و ممکن است کسی زخمی یا بازداشت شده باشد و خانواده‌‌اش تصور کنند کشته شده است.
او البته آثار متعدد گلوله بر بدنه ماشین پدرش را دیده و می‌گوید بی‌تردید آدم‌هایی هم هستند که از جریان گلوله‌ها در امان نمانده باشند.

دویچه‌وله: خبرگزاری فارس گزارشی را به نقل از یک نهاد امنیتی درباره ابعاد اعتراض‌های اخیر در ایران به گران‌شدن بنزین منتشر کرده است. طبق این گزارش در صد نقطه ایران تجمع و تظاهرات بوده و بیش از ۱۰۰۰ نفر بازداشت شده‌اند.

در این گزارش آمده است: تعداد کل معترضیان و آشوبگران از شب جمعه تاکنون مجموعا ۸۷۴۰۰ نفر برآورد شده که از این میزان حدود ۸۲۲۰۰ نفر مرد و ۵۲۰۰ نفر آنها زن بوده‌اند.

در گزارش خبرگزاری فارس ادعا شده است: «بخش قابل توجهی از معترضان صرفا در محل تجمعات حاضر بوده و با هسته مرکزی اغتشاشات همراهی نداشتند. با این حال برای بسیاری از آنها پیامک هشدار توسط دستگاه‌های امنیتی ارسال شده است.»

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

این گزارش هم‌چنین مدعی شده است: «شیوه عملکرد هسته اصلی خشونت نشان می‌دهد که این افراد کاملا آموزش دیده بوده و برخلاف بسیاری از مردم که از افزایش ناگهانی بنزین غافلگیر شده‌اند، این افراد مترصد و آماده چنین موقعیتی بوده‌اند.»

بر اساس گزارش فارس «از میان ۱۰۸۰ شهر و شهرستان کشور، اعتراضات و تجمعات کوچک و بزرگ در ۱۰۰ نقطه کشور صورت گرفته که جمعیت این تجمعات بین ۵۰ تا حداکثر ۱۵۰۰ نفر تخمین زده شده است. حجم خشونت و میزان تخریب آشوبگران نسبت به تجمعات دی ماه ۹۶ گسترده‌تر و مخرب‌تر بوده و در نتیجه آسیب‌های جانی و مالی در مقایسه با آن افزایش داشته است. در استانهای خوزستان، تهران بزرگ، فارس و کرمان بیشترین آسیب به اموال عمومی زده شده است.»

این خبرگزاری نوشته است «آمار دقیقی از میزان کشته شده‌ها در دسترس نیست اما بیشترین تلفات مربوط به حمله اوباش مسلح به انبارهای نفتی و مقرهای نظامی بوده است که در جریان جلوگیری از انفجار انبارهای نفتی و خلع سلاح مقرهای نظامی به وقوع پیوسته است. تعدادی از نیروهای پلیس و مردمی نیز در این حملات به شهادت رسیدند.»

بنا به این گزارش «تاکنون حدود ۱۰۰۰ نفر در ناآرامی‌های اخیر در کل کشور بازداشت شده‌اند و بیش از ۱۰۰ بانک و ۵۷ فروشگاه بزرگ فقط در یک استان به آتش کشیده شده و یا به غارت رفته است. به عنوان نمونه در یکی از تلخ‌ترین حوادث شب گذشته در استان تهران بعد از حمله اوباش به یک بانک و آتش زدن آن، کل ساختمان و طبقات بالایی آن که مسکونی بوده است، دچار حریق شده و عده‌ای در پشت بام ساختمان محبوس شده‌اند.»

رادیوفردا: در پی سه برابر شدن قیمت بنزین آزاد بر اساس تصمیم شورای عالی اقتصادی سران قوا که به بروز اعتراض‌های مردمی در در شماری از شهرهای ایران انجامید، روز شنبه ۲۵ آبان برپایی تجمع‌های مختلف در شهرهای مختلف از جمله تهران ادامه یافت.

مهم‌ترین تحولات ۲۴ ساعت گذشته در اعتراضات ایران

دامنه اعتراض‌های مردم به افزایش قیمت بنزین در ایران روز شنبه گسترش یافت و در بیش از ۵۰ شهر شاهد تجمع و اعتراض بوده‌ایم.

• در تجمعات روز شنبه حضور ماموران پلیس به شدت افزایش یافت و در برخی شهرها به سوی مردم شلیک کرده‌‌اند.
• روز جمعه یک نفر در سیرجان کشته شد. گزارش‌های غیررسمی حاکی از کشته شدن دستکم ۱۰ نفر در شهرهای اصفهان، بهبهان، کرمانشاه، کرج و شیراز است. یک نفر هم در جاده ساوه هدف گلوله قرار گرفته است.
• محمدجواد منتظری، دادستان کل کشور و حسام‌الدین آشنا، مشاور حسن روحانی از دخالت «خارجی» در اعتراض‌ها گفته‌اند و معترضان را تهدید کرده‌اند.
• در اعتراض‌های روز شنبه چند بانک در تهران، اسلام‌شهر، بهبهان و جاده ساوه و یک حوزه علمیه در اصفهان به آتش کشیده شده‌اند.
• اعتراض‌های آلترناتیو مانند خالی کردن کامیون ماسه در جاده، بستن بزرگراه توسط مردمی که در حال بازی هستند، رقص به نشانه اعتراض و توقف خودرو در خیابان در این دوره از اعتراض‌ها بیشتر دیده شد که به نظر می‌رسد متاثر از تصاویر و رویدادهای اعتراض‌های فرانسه، لبنان و عراق باشند.
• تصاویری از آتش زدن تصویر رهبر جمهوری اسلامی منتشر شده و معترضان شعارهایی علیه کمک‌های جمهوری اسلامی به گروه‌های شبه‌نظامی در فلسطین و لبنان سر داده‌اند.