اخبار

دیگربان: حسین نوری‌ همدانی٬ از مراجع تقلید به افرادی که به گفته وی با بیان «سخن اختلاف‌انگیز»٬ جامعه را «دوقطبی» می‌کنند٬ هشدار داد که در حال «خیانت» هستند.

آقای نوری همدانی در دیدار تعدادی از بسیجیان گفت «کسانی که سخن اختلاف‌انگیز بزنند‌، جامعه را دوقطبی کنند و کشور را از وحدت که از ضروریات جامعه امروز ما است دور کنند، بی‌تردید در حال خیانت هستند.»

به گفته وی٬ «این کشور ولی فقیه دارد و این حکومت با نظامی که در رأس آن ولی فقیه ذکرشده با رأی ۹۸ درصدی مردم قبول شده است.»

این مرجع تقلید به عده‌ای که در سخنرانی‌ها «مکرر از امام و ولی فقیه صحبت می‌کنند، ولی در عمل خلاف فرمایش ایشان انجام می‌دهند»٬ انتقاد کرد.

وی خطاب به آنها گفت «اگر معنای ولی فقیه را نمی‌دانید حداقل به درس‌های ولایت فقیه امام راحل مراجعه کنید تا بفهمید ولی فقیه چیست و چه اختیاراتی دارد.»

نوری همدانی همچنین هشدار داد «مردم با کسی عهد و پیمان نبسته‌اند، اگر کسی بخواهد ارزش‌های اسلامی و انقلابی آنان را زیرسؤال ببرد، تحمل نمی‌کنند؛ پس به‌جای طرح مسائل اختلاف‌انگیز همه حول محور رهبری وحدت داشته باشیم و انقلاب را با تمام شاخص‌ها و آرمان‌های آن حفظ کنیم.»

به نظر می‌رسد اشاره وی به حسن روحانی است که در سخنرانی‌های اخیر خود به صورت معناداری جواب انتقادهای علی خامنه‌ای از وی و دولتش را داده است.

رادیوفردا: علی مطهری، نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی، می‌گوید «آتش به اختیار» شامل همه حوزه‌های فرهنگی، سیاسی و اقتصادی می‌شود و موضوعی «دوطرفه است».

آقای مطهری روز چهارشنبه ۲۴ خرداد در گفت‌وگو با خبرگزاری «خانه ملت»، در تبیین «مقصود» رهبر جمهوری اسلامی از تعبیر «آتش به اختیار» گفت: «اگر مسئولان به وظایف خود عمل نکردند، دانشجویان و سایر اقشار موظف‌اند که خود اقدام کنند».

آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران روز ۱۷ خرداد با استفاده از اصطلاح نظامی «آتش‌به‌اختیار» از «افسران جنگ نرم» خواست تا هنگام بروز «اختلال و تعطیلی» در دستگاه‌های مرکزی فکری، فرهنگی و سیاسی کشور خود دست به کار شوند و تصمیم‌گیری و اقدام کنند.

این سخنان آیت‌الله خامنه‌ای بازتاب زیادی داشت و برخی از تحلیل‌گران آن را به معنای مجوز رهبر جمهوری اسلامی به حامیانش برای برخورد بدون مجوز با مخالفان و برنامه‌های دولت حسن روحانی تعبیر کردند و پیامد آن را ایجاد «هرج و مرج» دانستند.

علی مطهری در واکنش به این سخنان ضمن دو طرفه خواندن «آتش به اختیار»، مثال‌هایی از «مخدوش کردن آزادی بیان» «ممنوعیت اظهارنظر منقدان حکومت» «بازداشت بدون توضیح مدیران کانال‌های تلگرامی» «بازداشت و ستاره‌دار کردن خبرنگاران و دانشجویان» و «بازداشت و حصر بدون حکم قضایی و برخلاف قانون اساسی» را از مواردی خواند که به گفته او «دانشجویان و بلکه سایر اقشار مردم آتش به اختیارند چون مسئولان به وظیفه خود عمل نکرده‌اند».

نایب رییس مجلس ایران همچنین، سخنان رهبر جمهوری اسلامی را برای «حراست از احکام دین و استقلال فرهنگی و احترام به آزادی‌ها» تعبیر کرد و آثار آن را «هم متوجه دولت و هم متوجه همه نهادهای حکومتی» دانست و نتیجه گرفت: «در واقع دو طرف آتش به اختیارند».

این سخنان علی مطهری پس از آن مطرح می‌شود که رسانه‌های نزدیک به اصول‌گرایان به تحلیل و تفسیر سخنان آیت‌الله خامنه‌ای پرداختند و آن را «مقابله با هر پدیده­‌ای که از مقبولیت نظام بکاهد» تفسیر کردند. خبرگزاری تسنیم در تحلیلی که روز ۲۳ خرداد منتشر کرد نوشت: «هرکسی که مشروعیت نظام را کاهش دهد به نحوی وارد جنگ علیه نظام شده است و باید با آن تقابل نمود».

«کاسبان آتش‌به اختیار»

رسانه‌های نزدیک به اصول‌گرایان در حالی این سخنان رهبر جمهوری اسلامی را به نفع «گروه‌های خودی» تفسیر کردند که برخی از جناح‌های نزدیک به آنها چنین تفسیری را مورد حمله قرار داده‌اند.

سایت «دولت بهار» نزدیک به محمود احمدی‌نژاد رییس‌جمهوری پیشین ایران نوشته است: «به نظر می رسد رهبر انقلاب از خواص جامعه (اعم از اصلاح‌طلبان و اصولگرایان) ناامید گردیده و تغییر مدیران را نیز بی‌فایده می‌دانند و در چنین شرایطی که در میان افسران دچار قحط الرجال گردیده‌ایم، ایشان مستقیم به سربازان خطاب کرده و اختیار آتش گشودن را به آنان سپرده‌اند».

این سایت سپس خطاب به کسانی که آنها را «مدعیان اصولگرایی» نامیده، گفته است: «رهبری اتفاقا با دستور جدیدشان، شما را (به مانند اصلاح‌طلبان) از حیز انتفاع ساقط کرده و سربازان را بی‌نیاز از دستورات چون شماهایی کردند. پس لطفا شما که بدهکار اصلی ماجرا هستید ژست طلبکار نگیرید، ای کاسبان آتش به اختیار!»

پیش از این محسن کدیور نویسنده و پژوهشگر دینی ساکن آمریکا در یادداشتی در وب‌سایت خود نوشته بود: «آتش به اختیار موقعیتی است که ارتباطات نظامی در جنگ گسسته و رزمندگان پراکنده شده‌اند و فرماندهی کل هیچ امیدی به پیشبرد برنامه و نقشه‌هایش از طریق نظم سازمانی ندارد، لذا در تلاش برای بقا با اعلام موقعیت آتش به اختیار چشم امید به آتش کور و بی‌نظم افرادش بسته است».

به اعتقاد آقای کدیور٬ «اعلام موقعیت آتش به اختیار٬ اعتراف به جواز هرج و مرج است، چرا که فرمانده نظم موجود را عین ضرر یافته است».

سخنگوی دولت حسن روحانی در اولین واکنش رسمی به فرمان «آتش‌به‌اختیار» آیت‌الله خامنه‌ای، تذکر داد که «سوء استفاده سیاسی» از سخنان رهبر جمهوری اسلامی «ظلم بزرگ» به او خواهد بود.

محمدباقر نوبخت روز ۲۳ خرداد در یک نشست مطبوعاتی گفته بود: «این مبحث آتش به اختیار را هم باید این طور در نظر بگیریم که هر فردی در قبال فرهنگ مسئولیت دارد و باید نسبت به ارتقاء سطح فرهنگی جامعه تلاش کند».

بی‌بی‌سی: گفته شده همه اعضای شورای انقلاب فرهنگی به مصوبه امروز رای داده‌اند

گزارش‌ها حاکی از آن است که شورای عالی انقلاب فرهنگی در ایران سند آموزشی ۲۰۳۰ یونسکو را از دستور کار خود خارج کرده و به جای آن به “سند تحول بنیادین آموزش و پرورش” پرداخته خواهد شد.

گفته شده که این تصمیم “به اتفاق آرا” و در جلسه‌ای گرفته شده که حسن روحانی، رئیس جمهور، ریاست آن را به عهده داشته است.

سند آموزشی ٢٠٣٠ یونسکو در هفته‌های اخیر به اختلافی دامنه‌دار میان دولت و رهبر ایران تبدیل شده است.

آیت‌الله علی خامنه‌ای اواسط اردیبهشت از “اجرای بی سر و صدای” این سند از طرف دولت انتقاد کرد و گفت: “به چه مناسبت یک مجموعه به اصطلاح بین‌المللی که تحت نفوذ قدرت‌های بزرگ نیز قرار دارد، به خود حق می‌دهد که برای ملت‌هایی با تاریخ و فرهنگ و تمدن گوناگون، تکلیف معین کند.”

پس از آن اجرای سند متوقف شد و حال به گفته عزت‌الله ضرغامی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با مصوبه امروز این شورا “سند تحول آموزش و پرورش برای مسائل آموزشی مورد توجه قرار می‌گیرد و سند ۲۰۳۰ محل اعتنا نیست.”

محمدباقر نوبخت، سخنگوی دولت، امروز اعلام کرد که بودجه وزارت آموزش و پرورش برای اجرای سند تحول بنیادین افزایش پیدا کرده است.

سند ٢٠٣٠ مجموعه‌ای از توصیه‌های یونسکو در زمینه آموزش برای رسیدن به توسعه پایدار است.

حسن روحانی پیش از این می‌گفت انتقادها از سند ٢٠٣٠ بر اساس اطلاعات غلط و با اهداف انتخاباتی بوده، و ایران این سند را با قید “تحفظ” پذیرفته که به معنی قبول اجرای بخش‌هایی از آن است که با قوانین داخلی مغایرت نداشته باشند.

ایران وایر: نام ها در سیاست ایران باردار حوادث هستند. وقتی ما از سعید امامی حرف می زنیم، درباره قتل های زنجیره ای حرف می زنیم، وقتی به محمود احمدی نژاد اشاره می کنیم، یاد تقلب۸۸ می افتیم، میرحسین موسوی ذهن ما را سمت حصر می برد، حسینعلی منتظری یاد کشتار تابستان۶۷ را زنده می کند و اشاره به نام ابوالحسن بنی صدر، عزل سیاسی را کنایه می زند؛ مثل دیشب که آیت الله خامنه ای در یک نشست عمومی در حضور حسن روحانی، رئیس جمهور ایران با اشاره به حرف های روحانی درباره انسجام ملی، گفت: «مردم را به دو دسته تقسیم نباید کرد، آن حالتی که در سال ۵۹ متاسفانه از ناحیه رئیس جمهور آن روز اتفاق افتاد که مردم را به دو دسته موافق و مخالف تقسیم کرده بودند که چیز خطرناکی است.»

تاکنون در سیاست ایران پیش بینی یا آرزوی بنی صدر شدن بسیار داشته ایم ولی هیچکدام شان دقیقا شبیه بنی صدر نشده اند، هرچند اغلب به حاشیه رانده شده و یا اپوزیسیون شده اند ولی حداقل در دوران خامنه ای او فاقد کاریزما یا قدرت تصمیم گیری برای بنی صدری کردن روسای جمهور بوده است.

با این وجود، ترسیم وضعیت بنی صدری شدن که معادل تهدید به عزل یا پیش بینی آینده سیاسی سیاستمدار است، از این منظر معنادار است که خامنه ای چند روز قبل از این کنایه، از افسران جنگ نرم که بدنه وفادار به او محسوب می شوند، خواسته بود در هنگام مشاهده اختلال در دستگاه های مرکزی فرهنگ و سیاست، «آتش به اختیار» باشند. با مقایسه وضعیت کنونی با سال ۵۹، دولت روحانی به یک هدف سهل و در دسترس تر برای آتش گشودن تبدیل می شود. این بستر به نوعی نشان دهنده آینده سیاسی حسن روحانی نیز است، آینده ای که آیت الله خامنه ای می خواهد برای او رقم بزند؛ در حاشیه، متهم و شاید هم مجرم. در واقع، رهبر بیش از اینکه تهدید کند، در حال تدارک دیدن یک بستر مناسب بلندمدت است. این بستر با ایده «انقلابی گری» هم همپوشانی مناسب دارد.

ایده «انقلابی گری» یک چتر وسیع است که می تواند گروه زیادی از اصولگرایان را دور خود جمع کند و به حفظ «تخاصم سیاسی داخلی» کمک شایانی می کند. نگه داشتن فضا در وضعیت انقلابی و هیجانی یک پادزهر مناسب برای جبران درد شکست های انتخاباتی و جلوگیری از هم پاشیدگی و ریزش بیشتر درون اصولگرایان است. وضعیت انقلابی و هیجانی همچنین کمک می کند مکانیسم حل مشکل به جای اینکه در درون ساختار و یا در سطح بالای سیاسی پیگیری شود، در فضای عمومی و با ابزار فشار رسانه ای و بدنه تندروی حامی خامنه ای دنبال شود و طرف مقابل حس نکند که قدرت سیاسی برآمده از «صندوق رای» است، یادش باشد که قدرت سیاسی در چنگ ولی فقیه است.

«آتش به اختیار» و «بنی صدر بازی»، مولفه های متناسب و بدردبخور چنین فضایی هستند. آیت الله خامنه ای در دهه گذشته، بیش از اینکه رهبر جمهوری اسلامی باشد، رهبر حقیقی یک طیف در جمهوری اسلامی بوده، او و مریدانش به این بازی ها احتیاج متقابل دارند. حامیان او در انتخابات ۹۶ بدجوری کم آوردند و سابقه مدیریت بحران خامنه ای نشان داده که او نیز هر وقت کم می آورد، دعوا را علنی و عمومی می کند، به همین جهت، آنها فعلا دارند هم را تشویق می کنند تا دوباره روحیه بگیرند، شعارها و برچسب های دیگری هم در راه است.

دامنه این رویکرد در کوتاه مدت، وسیع است اما عمیق نیست. مهم ترین رویکرد خامنه ای در دور اول دولت روحانی نیز بر مهار و مدیریت رئیس جمهور استوار بود. اوایل دولت اول روحانی با نرم زبانی و حملات محدود همراه بود. با پیش رفتن مذاکرات و به ویژه پس از موفقیت در برجام و بهبود موقعیت اجتماعی و سیاسی روحانی، زبان رئیس جمهور قوی تر شد و مقابله های خامنه ای بیشتر. طبعا ۲۴ میلیون رای انتخابات ۹۶ نیز موقعیت و زبان روحانی را قوی تر کرده و می کند و در ادبیات و رفتار روحانی هم نوعی نافرمانی سیاسی و میل به مقابله مشهود است، خامنه ای در تلاش است این وضعیت را تحت کنترل خود درآورد. هاشمی سال۸۸ درباره احمدی نژاد چنین نصیحتش کرد ولی او دارد درباره روحانی عملی اش می کند: «سرچشمه شاید گرفتن به بیل، چو پر شد نشاید گرفتن به پیل.»

عصرایران: نکته مهم و راهبردی این است که بعد از سخن رهبری در خصوص “آتش به اختیار”، نیروهای انقلابی نه تنها باید تلاش خود برای دعوت مردم به گفتمان انقلاب را از طرق مدنی که رهبر انقلاب بدان اشاره کرده اند (میزگرد، سخنرانی،بحث و…) را بیشتر کنند، بلکه مراقبت بیشتری بر حفظ قانون داشته باشند چه آن که دشمنان نظام و رهبری منتظرند تا کاری خودسرانه و فراقانونی انجام شود و فوراً آن را به این سخن رهبری نسبت دهند و سوء استفاده و صید سیاسی کنند.
عصر ایران – مقام معظم رهبری در دیدار اخیر دانشجویان با ایشان جملاتی را بیان داشته اند که بازتاب رسانه ای گسترده ای داشته است: « در دانشگاه خیلی می شود کار کرد، اتفاقاً در دانشگاه باید کار کرد. چه کسی باید در دانشگاه کار بکند؟ شما. شما تشکّلها هستید که در دانشگاه باید کار بکنید. البته خطاب بنده در غیر از این جلسه به همه است؛ من به همه‌ آن هسته‌های فکری و عملیِ جهادی، فکری، فرهنگی در سرتاسر کشور مرتباً می گویم: هرکدام کار کنید؛ مستقل و به‌ قول میدان جنگ، آتش‌به‌اختیار… . »

ایشان در تبیین مصداق های این موضوع افزودند: « اهتمام به تخاطب واقعی؛ فضای مجازی چیز خوبی است، فرصتی است امّا کافی نیست. بعضی‌ها چسبیده‌اند به فضای مجازی -توئیتر و مانند اینها- برای اینکه پیامهایشان را برسانند، این فایده ندارد؛ تخاطب واقعی لازم است، میزگرد لازم است، سخنرانی لازم است، نشریّه لازم است، بحث های دونفره و سه‌نفره لازم است، جلسات تحلیل لازم است؛ این‌جور با مخاطبین تان بنشینید؛ و مانند این کارها. »

در پی این بیانات، برخی افراد در دو سوی مخالف یکدیگر، تحلیل هایی را مطرح کرده اند:

– برخی نیروهای انقلابی، با تفسیر نادرست از این بیانات دچار این سوء فهم شده اند که رهبری فتوایی داده و طی آن، دست این نیروها را برای هر اقدامی باز گذاشته اند و آنها از این پس می توانند فارغ از قوانین جمهوری اسلامی ایران، دست به هر اقدامی بزنند و در توجیه آن بگویند که رهبری فرمودند خودتان تصمیم بگیرید و عمل کنید، آتش به اختیارید.

– در مقابل، برخی افراد خارج از نظام، تفسیری تندروانه از آن سو دارند و مدعی هستند که با این آتش به اختیاری، باید منتظر اقدامات خطرناکی مانند آنچه در قتل های زنجیره ای و حمله به سفارت عربستان و انگلیس رخ داده باشیم!

واقعیت این است که هر دو گروه، این سخن رهبری را بدون توجه به منظومه سخنان ایشان تفسیر کرده اند*. رهبر انقلاب همواره بر رعایت قانون تأکید کرده و حتی رویدادهایی مانند حمله به سفارت عربستان را “بسیار بد و به ضرر اسلام و ایران” دانسته اند.

از این رو، نمی توان “آتش به اختیار”ی که رهبر انقلاب گفته اند را مترادف با خودسری و اقدامات فراقانونی دانست چه آن که نه فقط رهبر انقلاب، که هیچ مقامی در هیچ جای دنیا، حکم به اقدامات غیرقانونی در کشور تحت اداره خود نمی دهد.

جالب اینجاست که هر دو گروه، در “تفسیر به رأی” های خود از این عبارت، دنباله جمله رهبری را نخوانده اند که مصداق هایی از این آتش به اختیاری را بیان می کنند: “اهتمام به تخاطب واقعی، میزگرد، سخنرانی، نشریه، بحثهای دونفره و سه‌نفره و جلسات تحلیل.”

قطعاً از این سخنان، مجوز قانون شکنی و آن گونه که برخی ها می خواهند القا کنند مجوز خودسری و قانون شکنی استخراج نمی شود و کسانی که در دو سوی مخالف یکدیگر، می خواهند سوء استفاده کنند، صرفاً در حال بیان دیدگاه های سیاسی خویش هستند، نه تحلیل منصفانه بیانات رهبری؛ چه آن که رهبر انقلاب آتش به اختیاری را در عرصه “مخاطبه” توضیح داده اند نه اقدامات غیر قانونی.
نزدیک ترین مثال به این قضیه، امر به معروف و نهی از منکر است که در وجه زبانی اش، نیازی به اجازه گرفتن از حکومت نیست ولی کسی حق ندارد به این بهانه، مثلاً افراد را مورد ضرب و شتم قرار دهد.

نکته مهم و راهبردی این است که بعد از سخن رهبری در خصوص “آتش به اختیار”، نیروهای انقلابی نه تنها باید تلاش خود برای دعوت مردم به گفتمان انقلاب را از طرق مدنی که رهبر انقلاب بدان اشاره کرده اند (میزگرد، سخنرانی،بحث و…) را بیشتر کنند، بلکه مراقبت بیشتری بر حفظ قانون داشته باشند چه آن که دشمنان نظام و رهبری منتظرند تا کاری خودسرانه و فراقانونی انجام شود و فوراً آن را به این سخن رهبری نسبت دهند و سوء استفاده و صید سیاسی کنند.

پی نوشت:
* مخالفت با قوانين و مقررات و دستورات دولت اسلامی که به‌طور مستقيم توسط مجلس شورای اسلامی وضع شده و مورد تأييد شورای نگهبان قرار گرفته‏اند و يا با استناد به اجازه قانونی نهادهای مربوطه وضع شده‏اند، برای هيچکس جايز نيست و در صورت تحقّق مخالفت توسط فردی در اين خصوص، بر ديگران تذکر و راهنمايی و نهی از منکر لازم است (البته با وجود شرايط نهی از منکر).

بی‌بی‌سی: رهبر جمهوری اسلامی به مناسبت کشته و زخمی شدن تعدادی از شهروندان ایرانی در حملات اخیر تهران پیامی فرستاده است. همزمان، مراسم تشییع پیکر کشته‌شدگان این واقعه آغاز شده و منابع امنیتی از بازداشت افراد دیگری در ارتباط با این حملات خبر داده‌اند.

امروز جمعه، ۱۹ خرداد (۹ ژوئن)، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله علی خامنه‌ای متن پیام او به مناسب حملات اخیر تهران را منتشر کرد. روز چهارشنبه افراد مسلح به آرامگاه آیت‌الله روح‌الله خمینی و یکی از ساختمان‌های مجلس در تهران حمله کردند که به گفته منابع رسمی، هفده کشته و ده‌ها زخمی برجای گذاشت.

وزارت اطلاعات ایران اعلام کرده است که ۴۱ نفر را در ارتباط با حملات تهران بازداشت کرده است.

آیت‌الله خامنه‌ای در پیام خود از “شهادت تعدادی از عزیزان روزه‌دار و زخمی شدن جمع بیشتری” ابراز تاسف کرده و آن را نشانه “کینه و دشمنی خباثت آلود مزدوران استکبار با ملت شریف ایران و با هر آنچه مربوط به انقلاب و نظام اسلامی” است خوانده است. وی گفته است که نتیجه این حمله “چیزی جز افزایش نفرت از دولت‌های آمریکا و عوامل آنان در منطقه همچون سعودی نیست.” رهبر جمهوری اسلامی افزوده است که اینگونه اقدامات “بسی کوچکتر از آن است که در عزم ملت ایران خللی ایجاد کند.”

این نخستین واکنش آیت‌الله خامنه‌ای نسبت به حملات اخیر تهران نیست. روز چهارشنبه وی در مورد تیراندازی و انفجار در تهران گفت: “ملّت ایران دارد حرکت می‌کند، پیش می‌رود، این ترقّه‌بازی‌های شبیه کاری‌ هم که امروز شد در اراده‌ی مردم هیچ تأثیری نخواهد گذاشت.” وی بدون نام بردن از کشور خاصی، از ایستادگی ایران “در آن نقطه‌ای که مرکز این فتنه‌هاست” دفاع کرد. ظاهرا اشاره رهبر جمهوری اسلامی به مشارکت نظامی جمهوری اسلامی در حمایت از نیروهای دولتی سوریه است. رهبر جمهوری اسلامی بخش اصلی سخنرانی روز چهارشنبه خود را به انتقاد از “دستگاه‌های مرکزی فکری و فرهنگی و سیاسی” جمهوری اسلامی اختصاص داده بود.

گروه موسوم به دولت اسلامی – داعش – مسئولیت حملات تهران را برعهده گرفته است. این گروه پیش از این نیز در کشورهای مختلف، از جمله تعدادی از کشورهای عضو ائتلاف بین‌المللی ضد داعش، به حملاتی دست زده است.

با انتشار اخبار مربوط به تلفات این حملات، رهبران و مقامات کشورهای مختلف جهان، از جمله رئیس جمهوری ایالات متحده، با محکومیت این حمله و تسلیت به ایرانیان، با خانواده‌های قربانیان و زخمی‌های این حادثه ابراز همدردی کردند. همچنین، پرچم‌ها بر فراز دفاتر سازمان ملل در ایران به احترام قربانیان این حمله به حالت نیمه برافراشته درآمد و شهردار پاریس نیز به نشانه “همبستگی شهر و مردم” پایتخت فرانسه با مردم ایران، اعلام کرد که چراغ‌های برج ایفل قبل از نیمه شب خاموش خواهد شد.

صبح روز جمعه مراسم تشییع جنازه کشته‌شدگان حملات روز چهارشنبه با حضور رئیس جمهوری، رئیس مجلس و رئیس قوه قضائیه در ساختمان مجلس آغاز شد. پیکر کشته‌شدگان سپس به محل برگزاری نماز جمعه تهران انتقال یافت و قرار است تدفین از این محل تشییع شود. در محل برگزاری نماز جمعه تهران، شعارهایی علیه آمریکا و اسرائیل داده شد.

در خبری دیگر در همین زمینه، روز جمعه خبرگزاری تسنیم به نقل از پلیس امنیت استان کرمانشاه گزارش کرد که دو نفر در ارتباط با حملات روز چهارشنبه شناسایی و بازداشت شده ‌ند. در این گزارش همچنین آمده است که شب گذشته ماموارن پلیس در ثلاث باباجانی کرمانشاه موفق شدند ۹۲ قبضه کلت کمری را از داخل یک خودرو کشف و ضبط کنند.

این خبر ارتباط احتمالی کشف این تسلیحات با حملات اخیر تهران مشخص نشده است.

بی‌بی‌سی: درست هنگامی که همه نگاه‌ها نه تنها در ایران، بلکه در سراسر جهان به حملات روز چهارشنبه به آرامگاه آیت الله خمینی و مجلس شورای اسلامی بود و موج پیام‌های رهبران بسیاری از کشورها در محکومیت حملات و همدردی با بازماندگان جان باختگان به سوی حسن روحانی سرازیر، آیت الله علی خامنه‌ای در اظهار نظری که به دلیل صراحت، کم سابقه است، به پیروان خود دستور داد هرطور که می‌خواهند و هر زمان که می‌خواهند به دولت حمله کنند.

آیت الله خامنه‌ای، در اظهار نظری کوتاه و نیم دقیقه‌ای، حتی بدون آنکه با مجروحان و خانواده های جان باختگان حملات روز چهارشنبه تهران ابراز همدردی کند، این حملات را ترقه‌بازی خواند و در عوض بدون هیچ پرده‌پوشی، دولت حسن روحانی و شخص او را هدف تندترین حملات خود قرار داد.

آیت الله خامنه‌ای، ابتدا به اظهارات حسن روحانی در باره سند ۲۰۳۰ یونسکو واکنش نشان داد و حرف‌های او را به کلی رد کرد. آقای روحانی با انتقاد از حملاتی که پس از سخنان آیت الله خامنه‌ای در باره این سند متوجه او شده بود، دلیل موضع‌گیری منفی رهبر جمهوری اسلامی را گزارش‌های نادرستی خواند که به او داده می‌شود.

اما آیت الله خامنه‌ای با رد این موضوع تاکید کرد: “آنهایی که خیال می‌کنند ما گزارش درست نگرفته‌ایم؛ نه، گزارش‌های ما گزارش‌های درستی است. حرف من این است که نظام آموزشی کشور نباید بیرون کشور نوشته بشود.”

او در حمله به حسن روحانی، کمتر از یک ماه پس از پیروزی او در انتخابات ریاست جمهوری، به طرفداران خود دلداری داد و گفت آنها نباید ناامید شوند: “اینکه حالا یک جایی ما گفتیم [ولی] نشد، در یک جایی فلان مقصود را داشتیم [ولی] تحقّق پیدا نکرد؛ مطلقاً بایستی اجازه ندهید که یأس و ناامیدی بر شما غالب بشود.”

آیت الله خامنه‌ای سپس با تاکید بر اینکه موانعی بر سر راه رسیدن به اهداف مورد نظر وجود دارد، به طرفداران خود توصیه کرد که به دنبال راه حال باشند: “یک بخش دیگر از واقعیّات این است که شما وقتی آرمان‌گرا هستید و می‌خواهید به سمت این آرمان حرکت بکنید، باید توجّه داشته باشید که این‌جوری نیست که انسان با معجزه خودش را به آرمان بتواند برساند؛ نه، مشکلاتی وجود دارد، موانعی وجود دارد؛ لابه‌لای این موانع باید راه را پیدا کرد.”

با این حال، به نظر می‌رسد که آیت الله خامنه‌ای چندان هم منتظر یافتن این “راه” از سوی مخاطبانش نشد و در توصیه ای که بیشتر به اعلام جنگ علیه دولت شبیه است، گفت:” اینجا فرمانده دستورِ آتش‌به‌اختیار می‌دهد. خب شما افسرهای جنگ نرمید -قرار شد شما افسران جوان جنگ نرم باشید- آنجایی که احساس می‌کنید دستگاه مرکزی اختلالی دارد و نمی تواند درست مدیریّت کند، آنجا آتش‌به‌اختیارید؛ یعنی باید خودتان تصمیم بگیرید، فکر کنید، پیدا کنید، حرکت کنید، اقدام کنید.”

آیت الله خامنه‌ای البته جای تردیدی باقی نگذاشت که منظورش از دستگاه مرکزی که دچار اختلال شده، چیزی جز دولت حسن روحانی نیست و دستور او به عنوان مثال شامل قوه قضاییه، نهادهای تحت نظر رهبر و نهادهای انتصابی نمی‌شود.

او با اشاره‌ای صریح به تلاش‌های حسن روحانی برای پخش دعای ربنای محمدرضا شجریان از تلویزیون گفت: “‌گاهی اوقات انسان احساس می‌کند دستگاه‌های مرکزی فکر و فرهنگ و سیاست و مانند اینها دچار اختلالند، دچار تعطیلند… ناگهان می‌بینید مثلاً فرض کنید اینکه فلان آهنگ قبل از افطار پخش بشود یا نشود، می‌شود مسئله‌ی اصلی؛ نامه‌نگاری می‌کنند! پیدا است که این دستگاه اختلال پیدا کرده که مسئله‌ اصلی را از مسئله‌ فرعی تشخیص نمی‌دهد و یک مسئله‌ اصلاً بی‌اعتبارِ بی‌اهمّیّت فرعی را به‌عنوان یک مسئله‌ اصلی، درشت می‌کنند. وقتی این‌جوری دستگاه‌های مرکزی اختلال دارند، آن‌وقت اینجا جای همان آتش‌به‌اختیاری است که عرض کردم.”

به این ترتیب، در تصویری که آیت الله خامنه‌ای تصویری ترسیم می‌کند، عرصه مناسبات رهبر و رئیس جمهوری، آن هم تنها کمتر از یک ماه پس از انتخابات، صحنه جنگی پایان نیافته است و اگر در انتخابات نتیجه دلخواه به وجود نیامده و به گفته او، رابطه با قرارگاه قطع شده، اکنون او به عنوان فرمانده به گردان‌های تحت مسئولیتش دستور آتش به اختیار می‌دهد.

چنین دستوری تنها می‌تواند برآمده از شکافی به ظاهر پرناشدنی باشد که در یک سوی آن، آیت الله خامنه‌ای و نهادهای عمدتا غیرانتخابی تحت نظر او ایستاده‌اند و در سوی دیگرش حسن روحانی و نهادهایی که برآمده از رای و صندوق رای هستند.

با این همه، نباید گمان برد که این اختلاف که اکنون با به کارگیری اصطلاحاتی نظامی مانند افسران آتش به اختیار، بیشتر به دشمنی شبیه است، امری صرفا خصوصی و معطوف به فرد و در اینجا به عنوان مثال حسن روحانی است. بن مایه و دلیل اصلی این اختلاف، ناسازگاری دو نهاد ولایت فقیه و ریاست جمهوری در همه ابعاد حقوقی و حقیقی آن است.

آقای روحانی سال ها از مورد اعتمادترین چهره‌ها نزد آیت الله خامنه‌ای بود و طولانی‌تر از هر فرد دیگری در جمهوری اسلامی نماینده او در شورای عالی امنیت ملی بوده است. او حتی چندی پیش نیز گفت که با نامزدی آقای روحانی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۷۶ نیز موافق بوده است. اما همین فرد، زمانی که با اتکا به رای شهروندان به قدرت می‌رسد و مبنای مشروعیت قدرتش نه احکام انتصابی ولی فقیه، بلکه آرای شهروندان می‌شود، به شکلی خودکار در مقابل رهبر جمهوری اسلامی قرار می‌گیرد. این سرنوشت مشابه تمامی روسای جمهوری در جمهوری اسلامی بوده است، فارغ از نزدیکی و دوری آنان به رهبر وقت.

آیت الله خامنه‌ای در سخنان روز چهارشنبه خود حتی نیازی نمی‌بیند که پنهان کند “بعضی‌ها، از بچه‌های خوب و انقلابی” تعجب می‌کنند که او چرا مدام می‌گوید در انتخابات شرکت کنید و از رهبر جمهوری اسلامی گله‌مند می‌شوند که چرا مدام مردم را به شرکت در انتخاباتی فرا می‌خواند که در همین نظام و برای همین نظام برگزار می‌شود.

چنین نگاهی به انتخابات و تمایل به حتی مشارکت کمتر در انتخابات در ميان”بچه‌های خوب و انقلابی”، پیامدهای روشنی دارد که نپذیرفتن و یا گردن نگذاشتن به نظر و رای اکثریت تنها جلوه‌ای از آن است.

استفاده از نهادهای تحت کنترل و نیز گروه‌های فشار، که بسته به زاویه دید ناظر اسامی مختلفی داشته و دارند مانند نیروهای حزب الله، ذوب شدگان در ولایت، لباس شخصی‌ها یکی از اصلی‌ترین ابزار آیت الله خامنه‌ای در این مقابله و منازعه حقیقی-حقوقی بوده است.

با وجود چنین پیشینه‌ای، هنوز صدور دستور آتش به اختیار شگفت انگیز می‌نماید.

تصور کنیم که آیت الله خامنه‌ای نه رهبر جمهوری اسلامی، بلکه رهبر اپوزیسیون برانداز و مخالفان دولت بود که هدفی جز سرنگونی قدرت مستقر نداشت. در چنین موقعیت فرضی، آیا او می‌توانست دستوری فراتر از این به نیروهای تحت نظرش بدهد که آتش به اختیار، هر کجا، هر زمان و هر طور که خواستند به حریف یعنی دولتی که هنوز یک ماه از پیروزی‌اش با نزدیک به ۲۴ میلیون رای نمی‌گذرد، آتش بگشایند؟