اخبار

صدای آمریکا: متیو میلر، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا، گزارش‌ها مبنی بر «لابی ایالات متحده علیه صدور قطعنامه توبیخی جمهوری اسلامی» در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را تکذیب کرد.

میلر در کنفرانس خبری روز ۸ خرداد، گزارش روزنامه وال استریت ژورنال مبنی بر تلاش دولت بایدن برای جلوگیری از صدور قطعنامه توبیخی علیه ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را «نادرست» خواند و تاکید کرد که آمریکا هیچ لابی برای رأی منفی یا ممتنع کشورها در این زمینه انجام نداده است.

پیش از این، وال استریت ژورنال مدعی شده بود که نمایندگان آمریکا در آژانس به برخی کشورها برای رأی ممتنع فشار آورده‌اند و خود آمریکا نیز قصد رأی ممتنع دارد.

بنا بر گزارش وال‌استریت‌ژورنال فرانسه و بریتانیا خواستار توبیخ جمهوری اسلامی به دلیل پیشرفت فعالیت‌های هسته‌ای آن هستند.

سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا در ادامه، به تحریم، بازدارندگی و انزوای بین‌المللی به عنوان ابزارهای فشار بر جمهوری اسلامی در همه زمینه‌ها از جمله فعالیت‌های هسته‌ای اشاره کرد.

آخرین قطعنامه از این دست، یک سال و نیم پیش بود که فرانسه، بریتانیا، آلمان و آمریکا یک صدا آن را به رأی گذاشته و به تصویب رساندند.

رسانه ها علت مخالفت آمریکا را بیم از تشدید فعالیتهای اتمی جمهوری اسلامی ذکر کرده‌اند.

سه خبرگزاری عمده بین‌المللی روز دوشنبه گزارش دادند که آژانش در گزارشی گفته است ذخایر اورانیوم غنی‌شده نزدیک به سطح مورد نیاز برای تولید جنگ‌افزار هسته‌ای توسط حکومت ایران افزایش یافته است.

طبق این گزارش، ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد جمهوری اسلامی با افزایش ۲۰ کیلو و ۶۰۰ گرمی از زمان انتشار آخرین گزارش فصلی آژانس در اسفند سال گذشته، به بیش از ۱۴۲ کیلوگرم رسیده است.

اورانیوم غنی‌شده با خلوص ۶۰ درصد تنها یک قدم کوتاه و فنی از غنای ٩۰ درصدی مورد نیاز برای تولید جنگ‌افزار هسته‌ای فاصله دارد. ایران تنها کشور غیرهسته‌ای جهان است که اورانیوم با غنای ۶۰ درصد تولید می‌کند.

طبق تعریف آژانس، ایران به دست‌کم ۴۲ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد برای تولید یک بمب هسته‌ای نیاز دارد. به عبارت دیگر، با فرض صحت ارقام ارائه شده از سوی آژانس، جمهوری اسلامی هم‌اینک اورانیوم غنی‌شده کافی برای تولید سه بمب هسته‌ای را در اختیار دارد.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در جدیدترین گزارش خود همچنین جمهوری اسلامی را متهم کرده که هنوز تصمیم شهریور ۱۴۰۲ مبنی بر ممنوعیت مجرب‌ترین بازرسان آژانس از نظارت بر برنامه هسته‌ای خود را مورد ارزیابی مجدد قرار نداده است؛ ضمن این که از حکومت ایران انتظار دارد در چارچوب رایزنی‌های جاری دوجانبه، این اقدام را انجام دهد.

عصرایران: روز یکشنبه یک پهپاد مهاجر 6 ایرانی در منطقه کورسک اوکراین به دلیل نامعلومی سقوط کرده است. این پهپاد مجهز به موشک هدایت شونده قائم-5 ایرانی بوده است.

رسانه های اوکراینی و غربی از استفاده ارتش روسیه از نسخه ای پیشرفته از بمب های هدایت شونده ایرانی خبر می دهند. 

به گزارش عصرایران به نقل از وبگاه روزنامه ” کی یف پست” اوکراین، “جولیان روپکه” کارشناس نظامی آلمانی که برای روزنامه “بیلد” آلمان قلم می زند، مدعی شد پهپادی که روز یکشنبه در منطقه “کورسک” اوکراین سقوط کرد، شواهد بیشتری از سطح جدیدی از همکاری های نظامی بین تهران و مسکو ارائه می کند.

بنا برگزارش “کی یف پست”: گمان می رود این پهپاد قبل از سقوط در مسیر حمله به منطقه سومی بوده است، دلیل سقوط هنوز مشخص نیست.

سلاح نشان داده شده در این ویدئو، نسخه قائم-5 از خانواده بمب های هدایت شونده هوا به زمین است که برای حمل بر روی پهپادهای ایرانی از جمله مهاجر-6 طراحی شده است.

قائم در چهار نوع موجود است: قائم ساده با نسخه هدایت لیزری، قائم 1 مجهز به جستجوگر مادون قرمز (IR). نسخه قائم-5 و حتی بزرگتر قائم-9 که هر دو نوع از راهنمای تلویزیونی استفاده می کنند.

پهپاد مهاجر 6 توسط صنایع هوایی قدس ایران برای عملیات شناسایی و رزمی تولید می شود و از سال 2018 در تولید انبوه قرار گرفته است.

طول این پهپاد 7.5 متر و طول بال های آن 10 متر است. حداکثر وزن برخاست آن 670 کیلوگرم است و می تواند محموله ای به وزن 150 کیلوگرم را روی بال های حمل کند.

حداکثر سرعت آن 200 کیلومتر در ساعت، سقف پروازی آن 5.5 کیلومتر و برد پروازی آن حدود 2 هزار کیلومتر است.

رادیوفردا: شماری از کشورهای اروپایی از جمله آلمان در حال فشار آوردن به اتحادیه اروپا برای قرار دادن نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمان‌های تروریستی این اتحادیه بر پایه حکم یک دادگاه آلمان هستند.

خبرگزاری آلمان روز دوشنبه هفتم خرداد به نقل از دیپلمات‌های اروپایی نوشت آلمان همراه با کشورهای دیگر از مقامات حقوقی اتحادیه اروپا خواسته‌اند تا یک حکم دادگاه دوسلدورف را بررسی کنند که نشان می‌دهد یک نهاد دولتی ایران مسئول آتش‌سوزی در یک کنیسه بوده است.

حکم دادگاه دوسلدورف در دسامبر گذشته به‌دلیل حمله به کنیسه‌ای در بوخوم آلمان صادر شد.

در آن زمان یک آلمانی ایرانی‌تبار به اتهام توطئه و اقدام برای آتش‌سوزی شدید مجموعاً به دو سال و ۹ ماه حبس محکوم شد. دادگاه دوسلدورف می‌گوید این حمله با کمک «سازمان‌های دولتی ایران» طراحی شده بود.

دیپلمات‌های اتحادیه اروپا به خبرگزاری آلمان گفتند خدمات حقوقی اتحادیه اروپا تأیید کرده که این حکم می‌تواند مبنای کافی برای قرار دادن نام سپاه در فهرست سازمان‌های تروریستی باشد.

خبرگزاری آلمان می‌گوید که در حاشیه نشست وزیران خارجه اتحادیه اروپا در بروکسل از این اقدام مطلع شده است.

بر اساس اطلاعات دریافتی، در پی تحلیل سرویس حقوقی اتحادیه اروپا، اکنون چند کشور عضو اتحادیه از ایده آغاز روندهای لازم برای قرار دادن سپاه پاسداران در این فهرست حمایت می‌کنند.

آنالنا بائربوک، وزیر خارجه آلمان، بارها در گذشته گفته بود که با این طبقه‌بندی موافق است.

اسرائیل‌ها مدت‌هاست که از اتحادیه اروپا می‌خواهد تا سپاه را سازمانی تروریستی اعلام کند و به گفته خبرگزاری آلمان، حکم دادگاه دوسلدورف یک گام دشوار و مهم را به انجام رسانده است.

معرفی یک شاخه از نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به عنوان سازمانی تروریستی ذیل قانون اتحادیه اروپا تاکنون یک چالش بوده است، زیرا سپاه باید ابتدا از سوی کشوری در این اتحادیه به‌دلیل فعالیت‌های تروریستی تحت تعقیب قرار گیرد.

این مشکلات در طبقه‌بندی، پس از حمله مستقیم ایران به اسرائیل با پهپاد و موشک در ماه آوریل بیشتر خود را نشان داد.

تا همین اواخر، سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا، بازوی دیپلماتیک این اتحادیه، تردید داشت که آیا حکم دادگاه دوسلدورف می‌تواند مبنایی برای این طبقه‌بندی باشد یا نه.

جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، تا کنون از مخالفان قرار دادن نام سپاه در فهرست تروریستی بوده است.

یکی از دلایل این امر، تلاش برای متقاعد کردن ایران به احیای برجام برای محدود کردن برنامه هسته‌ایش است.

دیپلمات‌ها روز دوشنبه تاکید کردند که معرفی سپاه به عنوان سازمانی تروریستی در درجه اول یک گام نمادین خواهد بود، زیرا اتحادیه اروپا از قبل این نیرو را تحریم کرده است.

This is good news. This is happening because of your tireless efforts. We see you. We see your fight. We stand by your side. But remember: EU needs a unanimous vote for #IRGCterrorists‌. Let's keep fighting. ✊️ https://t.co/0Po1RYPjHz

— Ye-One Rhie (@YeOne_Rhie) May 27, 2024

یی‌وان ری، نماینده مجلس آلمان و کفیل سیاسی توماج صالحی، در توئیتی با استقبال از این اقدام، گفته که این «خبر خوبی» است و افزوده که «این اتفاق به خاطر تلاش‌های خستگی‌ناپذیر» شما بوده است.

او گفته است: «ما مبارزه شما را می‌بینیم، در کنارتان هستیم اما به خاطر داشته باشید: اتحادیه اروپا باید به اتفاق آراء در مورد این موضوع رای دهد».

German court verdict suffices as basis for terror listing of #IRGC, says EU legal service.

So, no more excuses @JosepBorrellF

And thank you @ABaerbock for continuously pushing this file forward.#IRGCterrorists‌ pic.twitter.com/Hr6B7ippTr

— Hannah Neumann (@HNeumannMEP) May 27, 2024

ویدئو

بی‌بی‌سی: توضیح ویدئو، تشییع رئیسی در دانشگاه تهران؛ آیت‌الله خامنه‌ای در حلقه محافظان

کشته شدن ابراهیم رئیسی در سقوط بالگرد و پس از آن مراسم تشییع و خاکسپاری او و همراهانش دوباره توجه ناظران و بخشی از افکار عمومی را به شکنندگی امنیتی ایران، موضوع «نفوذ» و نگرانی‌های مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی جلب کرده است.

نفس غافلگیرکنندگی خبر سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی، شیوه مدیریت خبررسانی، نقل قول‌های ضدونقیض، گزارش‌های قطره‌چکانی و حذف بعضی اخبار منتشر شده از خروجی خبرگزاری‌هایی از جمله فارس و ایسنا در جریان پوشش خبری این رویداد، تصاویر منتشرشده از مقام‌ها در حلقه محافظان و البته سابقه نفوذ،‌ خرابکاری و کشتن پیاپی فرماندهان نظامی ارشد در ایران، فضای مناسبی را برای شایعات، حدس‌وگمان‌ها و تئوری‌های توطئه فراهم کرده است.

تا چندین ساعت‌ پس از تائید خبر سانحه و درحالی که همه نیروهای نظامی و امدادی در ایران به دنبال هلی‌کوپتر ابراهیم رئیسی بودند، هنوز فهرست سرنشینان و همراهان رئیسی مشخص نبود.

ابهام درباره سرنشینان پرواز به حدی بود که تا ساعت‌ها به جز ابراهیم رئیسی، حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه، مالک رحمتی، استاندار آذربایجان شرقی و محمدعلی آل هاشم، امام جمعه تبریز و مهدی موسوی، سرتیم حفاظت ریاست جمهوری، نامی از باقی سرنشینان پرواز در گزارش‌ها نبود. ناآگاهی و عدم شفافیت موجب شده بود تا در ابتدا بسیاری با خواندن عبارت «کرو چیف» به معنای سرپرست خدمه پرواز گمان کنند که خلبان بالگرد آمریکایی آشیانه ریاست جمهوری ایران، اهل روسیه بوده است.

بذرپاش و محافظ رئیسی؛ از ابهام و تناقض تا «شهیدی» که زنده شد

جواد مهرابی، از اعضای تیم حفاظت ابراهیم رئیسی بود که در پی تصاویر منتشر شده از او در پای بالگرد ابراهیم رئیسی و همراهانش در مراسم افتتاح سد «قیز قلعه»، نامش در ابتدا در فهرست ۹ نفره کشته‌شدگان سقوط بالگرد منتشر شد.

اما قاب‌های مراسم تشییع رسمی در ۲ خرداد در تهران، هشت تابوت را نشان می‌داد که این هم به گمانه‌زنی‌های مرتبط با خرابکاری دامن زد. شایعات تا جایی پیش رفت که خبرگزاری فارس در سوم خرداد تصویری از آقای مهرابی در حرم امام هشتم شیعیان منتشر کرد.

مهرداد بذرپاش، وزیر راه و شهرسازی دولت رئیسی که در مراسم افتتاح سد همراه او بود و اداره هواشناسی، زیرمجموعه وزارتخانه‌اش از شب حادثه و از سوی گروهی از حامیان رئیسی بر سر «قصور و اهمال» مورد اتهام قرار گرفت.

او از جمله شخصیت‌های رده بالایی است که با توجه به اینکه بنابر گزارش‌ها «بنا به درخواست وزیر خارجه در لحظات آخر جایش را در بالگرد رئیسی به حسین امیرعبداللهیان داد».

با توجه به آغاز غیررسمی فعالیت‌های انتخاباتی برای پست ریاست جمهوری هم برخی را به سوءظن درباره مهرداد بذرپاش سوق داده است.

فریبرز کلانتری، روزنامه‌نگار با انتشار تصویری از پوسترهای تسلیت جان باختن ابراهیم رئیسی از سوی «جبهه شریان» در روز تشییع او، آن را نشانی از «جلسات زود هنگام انتخاباتی بذرپاش» تفسیر کرده است. شریان یک گروه اصولگرا است که در ۱۴۰۲ اعلام موجودیت کرد و بعضی از طیف‌های داخل جریان اصولگرا آن را منتسب به مهرداد بذرپاش می‌دانند.

سخنان مهرداد بذرپاش در گفتگو با تلویزیون ایران در توصیف شرایط منتهی به سقوط هلی‌کوپتر رئیسی هم توجه گروهی از ناظران را برانگیخته است.

سخنان آقای بذرپاش با بخشی از سخنان غلامحسین اسماعیلی، رئیس دفتر رئیسی تناقض دارد. آقای اسماعیلی به تلویزیون ایران گفته بود که آنها سوار بر هلی‌کوپتر سوم بودند و بالگرد رئیسی جلوی آنها بود و آقای بذرپاش می‌گوید آنها سوار هلی‌کوپتر اول بودند و بالگرد سقوط‌کرده پشت آنها بود. هر دو آنها سوار بر یک هلی‌کوپتر بوده‌اند.

حلقه سنگین محافظان به دور خامنه‌ای، حاجی‌زاده و قاآنی

از قاب‌های مورد توجه در جریان مراسم تشییع سه‌روزه ابراهیم رئیسی و همراهانش، حضور پررنگ ماموران امنیتی و حفاظت شخصیت در اطراف بعضی از چهره‌های ارشد جمهوری اسلامی است؛ از صحنه پرتنش و حلقه تنگ محافظان آیت‌الله خامنه‌ای گرفته تا محافظان پرتعداد امیرعلی حاجی‌‌زاده، فرمانده هوافضای سپاه پاسداران و تصویری از اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه که در خیابان و در هوای معتدل و نسبتا گرم خردادماه کاپشنی پوشیده که رد و حجم جلیقه ضدگلوله در زیر آن از دید ناظران و کاربران کنجکاو دور نمانده است.

سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی چنان از نظر زمانی به حمله موشکی-پهپادی بی‌سابقه ایران به اسرائیل نزدیک است که بعضی از رسانه‌‌ها از جمله روزنامه محافظه‌کار جمهوری اسلامی و چهره‌های حامی حکومت در ایران شائبه «دست‌ داشتن اسرائیل در سقوط هلی‌کوپتر» را مطرح کرده‌اند؛ موضوعی که از دید رسانه‌های خارجی که اخبار سقوط هلی‌کوپتر را پوشش می‌دهند هم دور نمانده است.

هر چند یک مقام اسرائیلی بدون ذکر نام به این خبرگزاری‌ها گفت که اسرائیل هیچ نقشی در سقوط بالگرد نداشته است، به نظر می‌رسد تمهیدات امنیتی برای فرماندهان ارشد سپاه ناشی از نگرانی‌های امنیتی ناشی از احتمال انتقام‌جویی هدفمند اسرائیل در داخل خاک ایران باشد.

سپاه پاسداران و سه یگان‌ حفاظت

وظیفه حفاظت از شخصیت‌ها، اماکن حساس و تامین امنیت پروازهای غیرنظامی بر عهده شاخه‌ای از سپاه پاسداران با عنوان «سپاه حفاظت» است که از تجمیع سه یگان حفاظتی زبده به وجود آمده: «سپاه حفاظت هواپیمایی» که مسئولیت مقابله با هواپیماربایی و اقدامات خرابکانه را در هواپیماها و فرودگاه‌ها عهده‌دار است، «سپاه انصارالمهدی»، مسئول حفاظت از مقام‌های ارشد حکومتی است و «سپاه ولی امر» که مسئول حفاظت از رهبر است.

«سپاه حفاظت ولی‌امر» نام یگان ‌ویژه‌ای از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است که وظیفه حفاظت از جان آیت‌الله خامنه‌ای، خانواده او و «بیت رهبری» را برعهده دارد. گفته می‌شود که این یگان از ۱۲ هزار نیرو تشکیل شده است که فرماندهی آن را سرتیپ دوم حسن مشروعی‌فر برعهده دارد.

ایران می‌گوید که اسرائیل چندین چهره نظامی یا وابسته به برنامه هسته‌ای را در خاک این کشور ترور کرده است. علاوه بر سرهنگ حسن صیادخدایی، چندین چهره مرتبط با برنامه هسته‌ای و در صدر آنها محسن فخری‌زاده، از مدیران ارشد سپاه در برنامه هسته‌ای، در سال‌های اخیر ترور شده‌اند.

این به جز چندین فرمانده نظامی ارشدی است که در خاک سوریه کشته شده‌اند.

با چنین سوابقی، به نظر می‌رسد که مقام‌های جمهوری اسلامی واهمه‌ای نداشته باشند که حلقه تنگ و پررنگ محافظان یا جلیقه‌های ضدگلوله حجیم بر مراسم تشییع رئیس جمهورشان سایه بیندازد؛ آنها نگرانی‌های جدی‌تری دارند.

رادیوفردا: خبرگزاری رویترز جمعه چهارم خرداد به نقل از دیپلما‌ت‌ها نوشت که آمریکا و سه کشور اروپایی بر سر مقابله با ایران از طریق پیگیری قطعنامه‌ای علیه این کشور در شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اختلاف نظر دارند.

رویترز می‌گوید پیگیری چنین قطعنامه‌ای در شورای حکام می‌تواند به تشدید تنش منجر شود.

شورای حکام آژانس آخرین‌بار در آبان سال ۱۴۰۱ با تصویب قطعنامه‌ای از جمهوری اسلامی خواست تا با این نهاد بین‌المللی در رابطه با منشا ذرات اورانیوم کشف‌شده در سه سایت اعلام‌نشده خود همکاری و شفاف‌سازی کند.

نشست آینده شورای حکام آژانس قرار است ده روز دیگر یعنی ۱۴ خرداد برگزار شود . پرونده برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران و آخرین گزارش رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در این باره در دستور کار نشست ۳۵ عضو این شورا قرار دارد.

یک دیپلمات ارشد اروپایی گفت: « (کار) با ایران بسیار دشوار و سخت است و سطح تخلفات بی‌سابقه است… هیچ کاهشی در برنامه (هسته‌ای) آنها مشاهده نشده و ایران هیچ حسن نیت واقعی برای همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از خود نشان نداده است».

این دیپلمات ارشد اروپایی اضافه کرد، همه نشانه‌های موجود، حاکی از وضعیت هشدار دهنده است.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای راستی آزمایی از برنامه هسته‌ای ایران با طیفی از چالش‌ها مواجه است؛ از ممانعت تهران از حضور بسیاری از باتجربه‌ترین کارشناسان آژانس در این کشور تا تداوم بی‌اعتنایی ایران به درخواست توضیح آژانس درباره آثار اورانیوم کشف شده در سایت‌های اعلام‌نشده جمهوری اسلامی و از طرفی افزایش چشمگیر حجم اورانیوم پرغلظت ایران.

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس می‌گوید حجم اورانیوم ۶۰ درصد غنی‌سازی شده ایران به ۱۴۰ کیلوگرم رسیده است و هر ماه ۹ کیلوگرم به حجم اورانیوم ۶۰ درصدی ایران اضافه می‌شود.

فرانسه، بریتانیا و آلمان پیشتر تاکید کرده بودند که «ایران هیچ توجیه غیرنظامی قابل قبولی برای غنی‌سازی ۲۰ درصدی و ۶۰ درصدی ندارد و تولید اورانیوم غنی‌شده در این سطح برای کشوری که برنامه تسلیحاتی ندارد بی‌سابقه است».

این در حالی است که ایران می‌گوید دنبال سلاح هسته‌ای نیست و برنامه اتمی این کشور کاملا صلح آمیز است.

رویترز می‌گوید، آمریکا در نشست‌های اخیر شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از خود تمایلی برای پیگیری صدور قطعنامه دیگری علیه ایران نشان نداده است.

طبق این گزارش، سه قدرت اروپایی یعنی فرانسه، بریتانیا و آلمان در ماه مارس سال جاری بر سر لزوم صدور قطعنامه علیه ایران با آمریکا به توافق نرسیدند.

رویترز اضافه می‌کند، مقامات آمریکایی برگزاری انتخابات ریاست جمهوری آمریکا را یکی از دلیل عدم تمایل این کشور برای پیگیری چنین رویکردی بیان می‌کنند.

یک دیپلمات‌ ارشد اروپایی دیگر نیز گفته است که این سه کشور اروپایی «یک قطعنامه آماده» ‌کرده‌اند.

دیگر دیپلمات‌های ارشد اروپایی نیز می‌گویند، فرانسه، بریتانیا و آلمان پیش‌نویس قطعنامه را تهیه کرده‌اند اما هنوز آن را در اختیار اعضای شورای حکام قرار نداده‌اند.

مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دوم خرداد گفت، مرگ ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور ایران، مذاکرات هسته‌ای برای بهبود همکاری‌های ایران با این آژانس را به تعویق انداخته است.

رافائل گروسی ۱۷ اردیبهشت به ایران سفر کرد و با مقامات جمهوری اسلامی درباره نحوه همکاری با آژانس مذاکره کرد. او پس از بازگشت از تهران گفت، طرفین به «درک مشترک» رسیده‌اند و ایران به او گفته آماده است تا روی اقدامات مشخصی کار کند.

او همچنین گفته بود که سه دسته مسائل وجود دارد؛ بازرسی‌ها، مسائل باقی مانده و اقدامات داوطلبانه‌ای که ایران می‌تواند انجام دهد.

با استفاده از رویترز و رادیو فردا

صدای آمریکا: ادعای یک وکیل نزدیک به محمود احمدی‌نژاد درباره آمنه‌سادات ذبیح‌پور، کارمند صدا و سیمای جمهوری اسلامی که به «بازجو خبرنگار» شهرت دارد، واکنش‌های بسیاری در رسانه‌های اجتماعی برانگیخته است.

پس از انتشار خبر مرگ ابراهیم رئیسی و همراهانش در سانحه سقوط هلی‌کوپتر، آمنه‌سادات ذبیح‌پور، چهره رسانه‌ای حکومتی، با انتشار تصویری از محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهوری پیشین، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «به عنوان کسی که هشت سال خبرنگار برنامه‌هات بودم، از تو بیزارم! دوزاری.»

در واکنش به این توییت، که برخی کاربران آن را واکنشی به لباس سیاه نپوشیدن احمدی‌نژاد در عزای رئیسی دانسته‌اند، علی حسینی، وکیل دادگستری نزدیک به محمود احمدی‌نژاد، نوشت: «کاش آن روز صبح در هتل وارویک نیویورک به محافظ‌ها تشر نمی‌زد که به من و شما هیچ ربطی ندارد که دیشب فلان خبرنگار تا صبح رفته توی اتاق فلان عکاس.»

پس از پاسخ وکیل نزدیک به احمدی‌نژاد، آمنه‌سادات ذبیح‌پور نوشته خود را پاک کرد و در پی این اقدام، علی حسینی نیز نوشته مذکور را از حساب خود در ایکس حذف کرد، اما بازتاب آن در رسانه‌های اجتماعی همچنان ادامه یافت.

آمنه سادات ذبیح‌پور، بازجو، خبرنگار، بعد از این «کوت» توییتش را حذف کرد. pic.twitter.com/eNqIG3xgvg

— Saman Rasoulpour (@SamRasoulpour) May 21, 2024

هرچند در اظهارات علی حسینی نامی از عکاس خاصی برده نشده بود، روزبه جدیدالاسلام، عکاس خبری که هیئت دولت جمهوری اسلامی را در سفرهای رسمی همراهی می‌کند، به این سخنان واکنش نشان داد.

جدیدالاسلام که چند متن درباره این موضوع در ایکس منتشر کرد و سپس آنها را حذف کرد، در یکی از این نوشته‌ها علی حسینی را «کلاهبردار و شیاد» خواند که «در هیچ یک از سفرها همراه هیچ هیئتی حضور نداشته» و «الان دارد از فرصت استفاده می‌کند که خودی نشان بدهد.»

او همچنین از این وکیل دادگستری خواست که «اگر صداقت دارد، عکس از ویزای سفر خود منتشر کند.»

برخی کاربران نیز، سابقه دوستی آمنه‌سادات ذبیح‌پور با روزبه جدیدالاسلام را یادآوری کردند، چنان که به روش غیرمعمول افراد نزدیک به جمهوری اسلامی که زن و مرد یکدیگر را با نام کوچک خطاب قرار نمی‌دهند، پیش از این با دفاع از او در شبکه اجتماعی ایکس، او را «آمنه» خطاب کرده بود.

این مکالمات جنجالی، واکنش‌هایی را در شبکه‌های اجتماعی در پی داشته است. از جمله علی کریمی با به کار بردن هشتگ‌های «بازجو خبرنگار» و «آکله سادات»، و با اشاره به این که برخی کاربران زن به عنوان شادی مرگ رئیسی تصاویر برهنه یا نیمه برهنه از خود منتشر کردند، نوشت: «طرف رئال نود می‌داده، وقتی نود مد نبوده است.»

طرف رئال نود ميداده وقتى نود مد نبوده…🤣#آکله_سادات #بازجو_خبرنگار pic.twitter.com/1R6hTAg7cb

— Ali Karimi🇮🇷 (@alikarimi_ak8) May 22, 2024

ساسان آقایی، روزنامه‌نگار نیز، نوشت: «همان‌هایی که پلیدترین توهین‌ها، بی‌شرافتی‌ها و سناریوها را علیه شریف‌ترین، نجیب‌ترین، دلیرترین و زیباترین فرزندان ایران‌زمین به انجام رساندند، امروز تشت رسوایی و نشان شغل دایمی‌شان از هتل وارویک نیویورک آویزان است.»

او همچنین تأکید کرد که «زمین گرد است» و «خدا وجود دارد.»

همان‌هایی که پلیدترین توهین‌ها، بی‌شرافتی‌ها و سناریوها را علیه شریف‌ترین، نجیب‌ترین، دلیرترین و زیباترین فرزندان ایران‌زمین به انجام رساندند، امروز تشت رسوایی و نشان شغل دایمی‌شان از هتل وارویک نیویورک آویزان است که #زمین_گرده و "خدا وجود داره"

— SasanAghaei 🇮🇷 ساسان آقایی (@SasanAghaei2) May 23, 2024

در ادامه واکنش‌ها، روز پنج‌شنبه سوم خرداد، حمید فیض‌آبادی، از فعالان نزدیک به احمدی‌نژاد در ویدئویی با لحن توهین‌آمیز و ادبیات جنسیت‌زده همچنین تهدید کرد که «بار بعد افشاگری می‌کنم.»

عبدالرضا داوری، از چهره‌های رسانه‌ای نزدیک به محمود احمدی‌نژاد، در واکنشی متفاوت گفت که «اگر قبل از عزیمت به نیویورک صیغه‌ای خوانده و به هم حلال بوده‌اند، چه اشکالی دارد؟ چرا عده‌ای کاسه داغتر از آش هستند؟»

یک کاربر دیگر نیز در واکنش به سخنان داوری، با بیان این که «واقعا هیچ امیدی به حافظه‌ی توییتر فارسی نیست» به ادعای روابط خارج از ازدواج عبدالرضا داوری اشاره کرد و نوشت: «انگار هیچ کس یادش نیست همین چند سال پیش تشت رسوایی خودش افتاده بود و زنش اسکرین‌شات‌هایش رو توییت می‌کرد.»

در پی افشاگری‌ها، برخی کاربران با استفاده از عبارات و توصیف‌هایی که ضدزن و جنسیت‌زده محسوب می‌شوند، درباره آمنه‌سادات ذبیح‌پور اظهارنظر کردند که این مسئله مورد انتقاد برخی دیگر قرار گرفته است.

در مقابل، شماری از شهروندان گفته‌اند که «سکس آمنه‌سادات ذبیح‌پور و عکاس در نیویورک، نه ناظر به زن بودن و حق او در روابط خصوصی‌اش» بلکه «ناظر به دورویی» او است.

به گفته این دسته از کاربران، آمنه‌سادات ذبیح‌پور کسی است که «نان در خون» زنانی می‌زند که «برای تضمین آزادی و حق مالکیت بر بدن‌شان سرکوب شده‌اند.»

سارا امت‌علی، کارشناس آموزشی، نوشته است: «تنفر ما از آمنه ذبیح‌پور و فاضلاب متعفنی که امثال آمنه‌سادات در آن غرق شده‌اند، نباید باعث بشود من به اصول زن، زندگى، آزادى که مهم‌ترین حق زن بر بدنش است، پشت کنم.»

او با بیان این که «برای تحقیر آمنه‌سادات هزار هزار دلیل هست»، گفت که نیازی نیست برای تحقیر او به روابط خصوصی‌اش با «فلان عکاس» متوسل شد.

خلاصه:

۱- آمنه‌سادات که حقشه.
۲- استفاده از همون اسلحه‌ای که این عوضی و باقی عوضی‌های ج ا برای آسیب رسوندن به زن‌ها ازش استفاده می‌کنن، تکرار و قدرت بخشیدن انگاره‌های مردسالار/زن‌ستیزه، حتی اگر تنها راه برای ضربه زدن به آمنه‌سادات و‌ باقی عمله‌های زن ج ا باشه. https://t.co/i3XxFDSFD9

— Sara Omatali (@SOmatali) May 22, 2024

نسبت دادن عبارت «بازجو خبرنگار» به آمنه‌سادات ذبیح‌پور پس از آن بود که سپیده قلیان، فعال مدنی که در حال حاضر زندانی است، شهادت داد این کارمند صدا و سیما در جلسات بازجویی‌اش حضور داشته است.

صدای آمریکا: سیاستمداران عمدتا جمهوری‌خواه آمریکا در ادامه مخالفتها با پیام تسلیت دولت جو بایدن برای مرگ رئیس دولت سیزدهم جمهوری اسلامی، ابراهیم رئیسی را «قصاب تهران» خواندند و همدردی برای مرگش را تقبیح کردند.

در همین زمینه لیندزی گراهام سناتور ارشد جمهوری‌خواه در نشست استماع سنای آمریکا با حضور آنتونی بلینکن وزیر امور خارجه ایالات متحده گفت که هیچ‌کس نباید به‌خاطر مرگ «قصاب تهران» عزادار باشد.

آقای گراهام در این جلسه افزود: «دوره ریاست جمهوری رئیسی، دوره سرکوب زنان و دختران ایرانی بود و و از داخل خاک ایران به اسرائیل حمله نظامی شد. من برای مرگ قصاب تهران پیام تسلیت ارسال نمی‌کنم، در عوض، به قربانیان قصاب تهران و همه کسانی که هنوز مورد ظلم و ستم و هدف آیت‌الله و یارانش هستند، تسلیت می‌گویم.»

سناتور جان باروسو، عضو کمیته روابط خارجی سنا هم در این جلسه پیام تسلیت دولت جو بایدن برای مرگ ابراهیم رئیسی، را «یک اشتباه وحشتناک» خواند و گفت «من فکر می‌کنم تکان‌دهنده است که این دولت برای مرگ قصاب تهران عزاداری کند و در سوگ قاتلی بنشیند که آمریکایی‌های زیادی را هدف قرار داده، تهدید کرده و به آنها حمله کرده است.»

او خطاب به مردم ایران افزود: «ما در کنار شما هستیم و برای رهایی شما از آیت‌الله‌ها دعا می‌کنیم.»

سناتور جمهوریخواه تد کروز نیز در گفتگو با صدای آمریکا از سیاست دولت بایدن در قبال جمهوری اسلامی انتقاد کرد و ابراهیم رئیسی را «قصاب تهران» نامید و تاکید کرد: «دنیا بدون او جای بهتری است.»

میچ مک‌کانل رهبر اقلیت جمهوری‌خواه در سنای آمریکا هم گفت که ایرانیان ترجیح می‌دهند سیاستمداران غربی از ستایش «قصاب تهران» دست بردارند.

آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا اما در پاسخ به انتقادات در خصوص تسلیت مرگ ابراهیم رئیسی گفت: «موضع واشنگتن در قبال تهران تغییری نکرده و وزارت امور خارجه ایالات متحده در اقدامی که پیشتر نیز سابقه داشته است، کشته شدن رئیسی را تسلیت گفته است.»

او افزود این روالی است که در خصوص رهبران کشورهای مختلف، اعم از دشمنان و دوستان، وجود دارد.

مشاور امنیت ملی کاخ سفید در حوزه ارتباطات هم با دفاع از پیام تسلیت واشنگتن به تهران گفت: «رئیسی مسئول نقض شدید حقوق بشر در کشورش و بدون شک مردی بود که دستهایش به شدت آلوده به خون بود. با این وجود ما به طور کلی بابت جان باختن هر فردی متاسفیم و همانطور که در شرایط مشابه نیز انجام داده‌ایم در صورت لزوم باز هم تسلیت رسمی می‌گوییم.»

او تصریح کرد که سیاست جو بایدن در قبال جمهوری اسلامی هیچ تغییری نکرده است.

صدای آمریکا: انتشار خبر مرگ ابراهیم رئیسی، رئیس دولت سیزدهم جمهوری اسلامی و هیات همراه او در یک سانحه هوایی واکنش‌های گسترده‌ای از سوی کشورهای مختلف جهان، رسانه‌ها و کارشناسان امور ایران به همراه داشته است.

محمد شیعه السودانی، نخست وزیر عراق در بیانیه‌ای ضمن ابراز تاسف، خبر مرگ ابراهیم رئیسی و حسین امیرعبداللهیان، رئیس جمهوری و وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی و همراهانشان را «غم‌انگیز» و «ضایعه‌ای برای علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی و مردم ایران» خواند.

امیر قطر، شیخ تامین بن حمد الثانی، در شبکه اجتماعی ایکس مرگ ابراهیم رئیسی، حسین امیرعبداللهیان و هیات همراه آنها در سانحه سقوط بالگرد را به «دولت جمهوری اسلامی و مردم ایران» تسلیت گفت.

شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان، ضمن تسلیت برای مرگ ابراهیم رئیسی و همراهانش گفت به نشانه ادای احترام یک روز عزای عمومی اعلام می‌کند و پرچم کشورش نیمه افراشته خواهد بود.

نارندرا مودی، نخست وزیر هند نیز در شبکه اجتماعی ایکس برای مرگ ابراهیم رئیسی اظهار تاسف کرد و گفت: «سهم او در تحکیم روابط دوجانبه هند و ایران همیشه در یادها باقی خواهد ماند.»

شبه‌نظامیان حماس و حوثی‌های یمن وابسته به حکومت ایران نیز برای مرگ ابراهیم رئیسی اظهار تاسف کردند.

امارات متحده عربی و فطر در بیانیه‌های جداگانه‌ای مرگ رئیسی و همراهانش را تسلیت گفتند.

سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه ابراهیم رئیسی و امیرعبدللهیان را «دوستان واقعی» روسیه خواند.

اتحادیه اروپا در بیانیه‌ای «تسلیت صمیمانه» این اتحادیه را برای مرگ ابراهیم رئیسی و همراهانش ابراز کرد.

انتشار خبر مرگ ابراهیم رئیسی و همراهانش واکنش رسانه‌ها و تحلیلگران امور ایران را نیز در پی داشت.

مجله خبری سیاسی-اقتصادی «فارین پالیسی» نوشت: مرگ رئیسی پایان یک دوران کوتاه اما متحول کننده‌ای در سیاست جمهوری اسلامی بود که ایران را در مسیری دشوار قرار داد و خاورمیانه را به آستانه جنگ منطقه‌ای سوق داد. این نشریه می‌گوید رئیسی در نزدیک به سه سال قدرت، سیاست داخلی و سیاست اجتماعی ایران را در مسیر محافظه‌کارانه‌تری قرار داد و در سیاست خارجی آشکارا چهره خصمانه‌تری در مقابل آمریکا در منطقه از خود نشان داد.

روزنامه آنلاین آمریکایی «پُلیتیکو» در معرفی ابراهیم رئیسی نوشت: رئیسی، ۶۳ ساله، روحانی محافظه کار و رئیس سابق قوه قضائیه مسئول دهه‌ها سرکوب وحشیانه علیه آرمان‌های مردم خود برای آزادی‌های شخصی و دموکراسی بیشتر، بازداشت، شکنجه و اعدام ده‌ها هزار تن از مخالفان رژیم اسلامی بود.

نیویورک پُست، یکی از قدیمی‌ترین روزنامه‌های ایالات متحده نوشت: بنا به گزارش رسانه‌ دولتی ایران ابراهیم رئیسی، رئیس جمهوری تندرو جمهوری اسلامی پس از سقوط بالگرد حامل رئیس جمهوری منفور موسوم به «قصاب تهران» در منطقه‌ای دورافتاده در ایران کشته شد.

وب‌سایت خبری تحلیلی غیرانتفاعی «کانورسیشن» نوشت: «آشفتگی داخلی در دوره ریاست جمهوری رئیسی با تغییر در نقش منطقه‌ای و بین‌المللی ایران همراه بوده است. خامنه‌ای به عنوان ولی فقیه در سیاست خارجی حرف آخر را می‌زند. اما رئیسی ریاست دولتی را بر عهده داشت که مسیر تقابل با دشمنان خود، به ویژه ایالات متحده و اسرائیل را ادامه داد.»

کریم سجادپور، تحلیلگر در بنیاد کارنگی در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «مرگ ابراهیم رئیسی یک بحران جانشینی در ایران ایجاد می‌کند. او و مجتبی خامنه‌ای تنها مدعیان جایگزینی آیت الله خامنه‌ای رهبر ۸۵ساله (پدر مجتبی) هستند. در فرهنگ سیاسی توطئه‌گرایانه ایران، کمتر کسی باور می‌کند که مرگ رئیسی تصادفی بوده است.»

آرش عزیزی، مدرس ارشد دانشگاه کلمسون و کارشناس «مرکز برای خاورمیانه و نظم جهانی» نیز به خبرگزاری رویترز گفت: «همه انتظار داریم که پس از مرگ خامنه‌ای، یک مبارزه بیرحمانه برای قدرت آغاز شود. شاید با این حادثه [مرگ رئیسی] این مبارزه شروع شده باشد.»

رسانه‌های حکومتی جمهوری اسلامی صبح روز دوشنبه خبر کشته شدن ابراهیم رئیسی، حسین امیرعبداللهیان، امام جمعه تبریز و دیگر سرنشینان بالگرد را رسما تایید کردند.

• رادیوفردا: هلی‌کوپتر ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور ایران بعداز ظهر شنبه پس از شرکت در مراسم افتتاح سد «قیز قلعه سی» در راه بازگشت به تبریز دچار سانحه شد.
• حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه ایران، سید محمدعلی آل هاشم امام جمعه تبریز، حسین مالک رحمتی استاندار آذربایجان شرقی و چند تن دیگر از همراهان از جمله سرنشینان این هلی‌کوپتر بودند.
• معاون وزیر خارجه ایران که خود در مراسم افتتاح سد «قیز قلعه سی» حضور داشته می‌گوید ابراهیم رئیسی بعد از اقامه نماز ظهر و ملاقات با الهام علی‌اف و شرکت در مصاحبه مطبوعاتی، سوارهلی‌کوپتر شد، ولی در مسیر راه هوا به شدت ابری می‌شود و وقتی که بالگرد می‌خواسته اوج بگیرد این اتفاق رخ می‌دهد.
• رئیس جمعیت هلال احمر ایران، شامگاه یکشنبه اعلام کرد که تیم‌های تخصصی جست‌وجو و نجات همچنان موفق به شناسایی محل سقوط احتمالی هلیکوپتر حامل ابراهیم رئیسی و هیات همراه او نشده‌اند.

صدای آمریکا: ابتلای ترانه علیدوستی، بازیگر حامی معترضان به یک بیماری مرموز در پی آزادی از زندان بار دیگر احتمال بیمارسازی زندانیان سیاسی توسط مقامات قضایی جمهوری اسلامی را خبرساز کرد. گزارش پیش رو روایت چند تن از شاهدان عینی و نجات‌یافتگان از تجربیاتشان درباره این «فرایند عامدانه و سیستماتیک» است.

در این گزارش، آرش سیگارچی و نجات بهرامی، دو زندانی پیشین در زندان‌های جمهوری اسلامی و یک شاهد عینی مرگ پس از آزادی یک زندانی سیاسی در اصفهان در دهه ۸۰، روایت‌های شخصی خود را برای نخستین بار با بخش فارسی صدای آمریکا در میان گذاشته‌اند.

«تداخل دارویی»، عبارتی است که زهرا مینویی، وکیل ترانه علیدوستی، درباره علت ابتلای موکلش به بیماری اعلام کرده است؛ عنوانی که پزشکان برای علت جان باختن علیرضا داوودی، پس از آزادی این زندانی سیاسی در اواخر دهه ۸۰ خورشیدی نیز به کار برده بودند.

در پی گزارش‌ها از ابتلای این بازیگر سرشناس به سندروم «درِس» و گمانه‌زنی‌ها درباره ارتباط بیمار شدن او با بازداشت موقت به دلیل مواضع حقوق بشری‌اش، وکیل خانم علیدوستی تأکید کرد که «پزشکان علت آن را یک تداخل دارویی تشخیص داده‌اند.»

این گمانه‌زنی‌ها پس از آن بود که شماری از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ از جمله یلدا آقافضلی، مریم آروین وکیل دادگستری، آرش فروزنده سینماگر، محسن جعفری‌راد منتقد سینما، عرشیا امام‌قلی‌زاده نوجوان معترض، در فاصله کوتاهی پس از آزادی موقت به طرز مشکوکی جان باختند.

• روایت آرش سیگارچی از تهیه «تجهیزات مسمومیت» زندانیان توسط نهادهای اطلاعاتی از روسیه

آرش سیگارچی، روزنامه‌نگار شاغل در بخش فارسی صدای آمریکا، یکی از افرادی است که در اواسط دهه ۸۰ خورشیدی به واسطه شغلش بازداشت و به سه سال زندان محکوم شد.

روایت شخصی آقای سیگارچی یکی از موارد تاریخ شفاهی بیمارسازی زندانیان سیاسی در زندان‌های جمهوری اسلامی است که او در این گزارش شرح داده است.

این روزنامه‌نگار می‌گوید به واسطه دندان‌درد به بهداری زندان مراجعه کرده و در آن جا «تزریق برای بی‌حسی» داشته و «همه چیز به نظر نرمال» بوده، اما «حدود یک ماه بعد» متوجه ایجاد «زخمی در سمت چپ زبان» خود شده است.

آرش سیگارچی با بیان این که این روایت را برای نخستین بار می‌گوید، شرح می‌دهد که چطور به صورت اتفاقی توانسته در یک مرخصی کوتاه به پزشک مراجعه کند و به عمق بیماری‌اش پی ببرد.

او توضیح می‌دهد: «در مسابقه فینال فوتبال زندانیان، قاضی ناظر بر زندان که جزو مهمان‌ها بود به شوخی گفت سیگارچی امروز هر گلی بزنی به ازایش یک روز مرخصی به تو می‌دهم. از اقبال خوب و همکاری هم‌تیمی‌هایم پنج گل زدم و هفته بعد که برای مرخصی توانستم از زندان بیرون بروم، به متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کردم و بلافاصله بیوپسی نوشت و نتیجه پاتولوژی این بود که یک توده بدخیم سرطانی در زبان است.»

این روزنامه‌نگار با بیان این که «سه چهار ماه شیمی درمانی جواب نداد» و سپس یک «جراحی ۹ و نیم ساعته» را پشت سر گذاشت، می‌گوید: «بیش از دو سوم زبانم و غدد لنفاوی سمت چپ گردنم برداشته شد و بعد از آن رادیوتراپی و اشعه» برای ادامه درمان آغاز شد.

آرش سیگارچی با تأکید بر این که «زندانی وقتی با بیماری مواجه می‌شود مجبور است به سیستم نیم‌بندی که آن جا وجود دارد و به سوگند پزشکی پزشک زندان اعتماد کند»، در شرح بیمارسازی زندانیان سیاسی در زندان‌های جمهوری اسلامی تأکید می‌کند، «شواهد و قرائنی وجود دارد که نشان می‌دهد این کار سیستماتیک است.»

این زندانی سیاسی پیشین تأکید می‌کند که «من هر احتمالی را از جمهوری اسلامی می‌دادم» و می‌افزاید: «در آن دوران برادرم که دنبال پرونده من بود در یک تصادف رانندگی مشکوک کشته شد و سپس ابتلای من به سرطان روی داد. ناخودآگاه فکر آدمی به سمت عوامل پشت پرده می‌رود،‌ به‌ویژه وقتی بازجوی اطلاعات که فردی به نام صمدی بود، به من گفته بود اگر به حرف ما گوش نکنی اتفاقات ناگواری می‌افتد. مثلا می‌گفتم می‌خواهید مرا بکشید؟ می‌گفت نه الزاما. ممکن است در خیابان بروی و یک ماشین به تو بزند.»

او با بیان این که پزشکانش پرسش‌های او درباره احتمال بیمارسازی در زندان را «خیلی محافظه‌کارانه پاسخ می‌دادند»، تأکید می‌کند: «بارزترین اظهارنظر را در این باره ماشالله شمس‌الواعظین، دبیر انجمن آزادی مطبوعات به من گفت که برای عیادتم آمد و در آن جا گفت “متأسفانه آقایان اطلاعات و دستگاه امنیت تجهیزات لازم برای مسمومیت مخالفان سیاسی را از برادران روس گرفته‌اند”؛ این تعبیری بود که شمس‌الواعظین آن شب در منزل ما از آن استفاده کرد.»

آقای سیگارچی همچنین می‌گوید که در گفت‌وگو با افراد دیگری که تجربه مشابه او را داشته‌اند، به این نتیجه رسیده که «دست‌کم ۱۰ تا ۱۲ نفر از چهره‌های شناخته شده» هستند که «دچار چنین رویدادی شدند» و به «علیرضا رجایی» روزنامه‌نگاری که بر اثر ابتلا به سرطان در زندان مجبور به «تخلیه چشم» شد و «احمد قابل» روحانی منتقد رهبر جمهوری اسلامی که احتمالا پس از مراجعه «در زندان به دندان‌پزشکی و تزریق آمپول» دچار «مسمومیت» شد و جان خود را از دست داد، اشاره می‌کند.

• نجات بهرامی: گزارش پزشکی قانونی از «ضایعه مغزی» مرا پنهان کردند

نجات بهرامی، روزنامه‌نگار، از دیگر مخالفان جمهوری اسلامی است که در سال ۹۹، هم‌زمان با همه‌گیری کرونا به زندان افتاد. او در گفت‌وگو با صدای آمریکا تأکید می‌کند که در آن زمان دچار «بیماری فشار خون بالا همراه با سردردهای شدید و تهوع» بوده و هنگام احضار برای اجرای حکم این مطلب را با قاضی اجرای احکام در میان گذاشته است.

علاوه بر اظهارات نجات بهرامی، او اسنادی به دست آمده از قوه قضاییه توسط گروه هکری «عدالت علی» را در اختیار صدای آمریکا قرار داده که برای نخستین بار منتشر می‌شود. بر اساس این سند، قوه قضاییه با وجود اطلاع داشتن از «ضایعه مغزی» این روزنامه‌نگار، مسئله را از او پنهان کرده و او را به زندان انتقال داده بودند.

روایت شخصی نجات بهرامی از ابتلایش به کرونا در زندان و همچنین مشاهداتش از ابتلای بکتاش آبتین، نویسنده و شاعر زندانی به ویروس کووید ۱۹ در زندان و جان باختن او، قابل توجه است.

او به صدای آمریکا می‌گوید: «سال ۹۹ بود که بکتاش آبتین و دو تن از اعضای کانون نویسندگان را به بند ۴ زندان اوین آوردند. آن زمان آثار کرونا در من ظاهر شده بود و حال خیلی بدی داشتم و علائمم در آن سال که کرونا شایع بود مشخص بود که باید احتیاط کرد، اما [مقامات زندان] جدی نمی‌گرفتند. همان موقع بکتاش آبتین آمد و تصورم این بود که با وضعیت جسمی‌ای که من دارم، در حالی که برای من محرز بود که به کرونا مبتلا شده‌ام، چطور علی‌رغم خواست خودم و بقیه زندانیان، این‌ها اصلا رسیدگی نمی‌کنند یا حداقل من را از بقیه جدا نمی‌کنند.»

نجات بهرامی اضافه می‌کند: «یکی دو بار با اصرار مرا به بهداری زندان بردند و صرفا یک تب‌سنجی انجام می‌دادند و مشخص نبود دستگاهشان درست است یا نه و اصولا کار را سرسری و با بی‌علاقگی و کلافگی خاصی انجام می‌دادند و به من گفتند کرونا نیست؛ ولی حال من که وخیم‌تر شد و به بیمارستان طالقانی اعزام کردند، آن جا بلافاصله تشخیص دادند که کرونا است و بعد از آن بود که مرا از سایر زندانیان جدا کردند.»

این روزنامه‌نگار همچنین شرح می‌دهد: «کسی که به کرونا مبتلا است و روزها و شب‌ها در میان زندانیان دیگر در اتاق‌های پر جمعیت اوین به سر می‌برد، طبیعتا بقیه را مبتلا می‌کند، اما واقعا رسیدگی نمی‌کنند. چند روز بعد از این مسئله خبر بیماری بکتاش آبتین منتشر شد و من کاملا می‌توانستم حدس بزنم چه اتفاقی افتاده که بیمار شده و توجه نکردند. هم عامدانه و هم ناشی از به هم ریختگی سیستمی که این‌ها در زندان دارند و متأسفانه جان ایشان را گرفتند.»

نجات بهرامی همچنین درباره پنهان‌کاری قوه قضاییه جمهوری اسلامی درباره «ضایعه مغزی» او که در گزارش پزشکی قانونی آمده، می‌افزاید: «برای نخستین بار این اسناد را در سایت عدالت علی دیدم و به پرونده خودم سری زدم و برایم شوکه کننده بود.»

او اضافه می‌کند: «آن سالی که حکم من صادر شد و قرار بود به زندان معرفی بشوم مراجعه کردم و گفتم مدتی است دچار سردردهای بسیار شدید همراه با تهوع هستم و شب‌ها نمی‌توانم بخوابم و وضعیت وخیمی دارم و اجازه خواستم درمان‌هایم را کامل کنم و بعد به زندان بروم اما قاضی اجرای احکام تأکید کرد که خودمان تو را به پزشکی قانونی معرفی می‌کنیم. با نامه پزشکی قانونی به متخصص مغز و اعصابی که معرفی کرده بودند مراجعه کردم و گفتند برای جواب به دادسرای اوین برو. آن جا به من گفتند طبق گزارش پزشکی قانونی مشکلی نداشتی و به زندان رفتم.»

او با بیان این که «گاهی مرا به بهداری می‌بردند و چک ناقصی انجام می‌دادند»، می‌گوید که این رسیدگی‌ها برایش جای سوال بوده، و «به‌تازگی در اسناد عدالت علی مشاهده» کرده «که در گزارش پزشکی قانونی به وجود ضایعه مغزی اشاره شده» است.

نجات بهرامی می‌افزاید: «برایشان کاملا محرز بوده، اما با وجود اطلاع مقامات قضایی و دستگاه امنیتی به من نگفتند و مرا به زندان فرستادند، در زمانی که اوج کرونا بود و بعد که مبتلا به کرونا شدم اجازه دادند بیرون بیایم و این اجازه را هم الآن متوجه شدم که ناشی از اطلاعاتی بوده که از پرونده پزشکی من داشتند و این‌ها نشان می‌دهد چقدر برایشان با جان مردم بازی کردن راحت است.»

این روزنامه‌نگار و زندانی سیاسی پیشین، تأکید می‌کند: «جمهوری اسلامی از دو راه عامدانه برای فشار بر چهره‌های سیاسی و مطبوعاتی استفاده می‌کند. یکی بحث بیمارسازی که مخصوصا در آن سال‌هایی که قتل‌های زنجیره‌ای در جریان بود و در دهه ۶۰ بسیار پرونده‌هایی هست که این‌ها عامدانه کسانی را به بیماری مبتلا کردند و چیز پوشیده‌ای نیست. در سال‌های گذشته این‌ها مقداری به خاطر رسانه‌ها و افکار عمومی احتیاط می‌کردند، اما در بی‌اعتنایی کاملا تعمدی به زندانیان بیماری که جانشان در خطر است، از این طریق کارشان را پیش می‌برند.»

نجات بهرامی با اشاره به وضعیت بیماری فاطمه سپهری، زندانی سیاسی مخالف جمهوری اسلامی، و تداوم حبس او در شرایط غیراستاندارد زندان وکیل‌آباد مشهد، تأکید می‌کند که او را «بلافاصله بعد از انجام عمل قلب باز» و در حالی که «او باید ماه‌ها تحت مراقبت شدید و خاص در خانه یا بیمارستان باشد» به زندان بازگرداندند.

به تأکید این روزنامه‌نگار، «روندی توأم با کوتاهی‌های عامدانه، بی‌اعتنایی، و زمان خریدن برای این که بیمار زجر خودش را بکشد» در زندان‌های جمهوری اسلامی جریان دارد. نجات بهرامی می‌افزاید: «به نظرم این یک فرایند کاملا سیستماتیک و عامدانه است و در لایه‌های امنیتی حکومت طراحی شده است.»

• روایت یک شاهد عینی از «شکنجه دارویی» منجر به مرگ علیرضا داوودی

یک شاهد عینی در ایران که به دلیل حفظ امنیتش نخواست نام او فاش شود، در گفت‌وگو با بخش فارسی صدای آمریکا توضیحاتی جان باختن یک زندانی سیاسی با هویت علیرضا داوودی، متولد ۶۲، ساکن شاهین‌شهر، دانشجوی حسابداری، مدتی پس از آزادی موقت از زندان و بلافاصله پس از «بازجویی در بیمارستان توسط دو مأمور» ارائه داده است.

فرد مطلع، علیرضا داوودی را «فردی خونسرد و آرام» توصیف می‌کند که «خوش‌سخن» و «اهل فکر» بود و به دلیل مواضع و سخنرانی‌هایش و همچنین تأسیس گروه دانشجویی «داب» (ددانشجویان آزادی‌خواه و برابری‌خواه» و همچنین انتشار نشریه دانشجویی «خاک»، در اواسط دهه ۸۰ خورشیدی چند ترم از دانشگاه اصفهان تعلیق شده بود.

او می‌گوید که علیرضا داوودی از سال ۸۴ بارها به «ستاد خبری وزارت اطلاعات» احضار شده بود، اما بازداشت اصلی او در بهمن ۱۳۸۷ رخ داد و بیش از یک ماه بعد و تا نوروز ۸۸ خانواده‌اش از او هیچ خبری نداشتند و اواخر اردیبهشت آزاد شد.

این شاهد عینی همچنین می‌گوید به همراه چند دوست دیگر پس از دو هفته پی‌گیری، موفق شد علیرضا داوودی را ملاقات کند و روی دست او آثار شکنجه و «سوختگی، کبودی، و پارگی رگ‌ها» و «له شدگی دست‌ها» را مشاهده کرده و دیده بود که بر خلاف «شخصیت محکم و رفتار خونگرم» پیشین، علیرضا «کاملا یک انسان دیگر بود» و «انگار روحش نبود.»

شاهد عینی همچنین تأکید می‌کند که مدت کوتاهی علیرضا داوودی را «در اتاقش» ملاقات کرده‌اند و سپس خانواده‌اش بیرون از آن اتاق، به ملاقات‌کنندگان گفته‌اند که «علیرضا تحت درمان است، پس از آزادی به‌شدت عصبی است و چیزی نمی‌گوید که چه اتفاقی افتاده» و «می‌گوید یادش نمی‌آید در مدت بازداشت چه اتفاق‌هایی برایش افتاده و آن مدت چند ماه چطوری گذشته» است.

به گفته این منبع، «در معایناتی که انجام شده بود دکترها گفته بودند بسیاری از رگ‌هایش سوخته و روشن نیست چه بلاهایی سرش آمده» و «بعدا خانواده‌اش گفتند که جاهای دیگر بدنش هم بوده» است.

این منبع نزدیک به علیرضا داوودی، همچنین تأکید می‌کند که آخرین بار به طور اتفاقی این فعال دانشجویی را در ماه خرداد ۱۳۸۸ و «در جریان اعتراضات پس از انتخابات ۸۸ دیدم و از لحاظ روحی خیلی بهتر شده بود» اما «بعدا فهمیدم در آن تظاهرات «شناسایی شده و فردای آن روز دوباره به ستاد خبری وزارت اطلاعات» احضار شده است.

به گفته این منبع، پس از این احضار «دوباره اوضاع سلامت روانی‌اش وخیم» شد و «علیرضا می‌گفته یادش آمده در بازداشت پیشین سه چهار روز او را به سقف بسته و از دست‌هایش آویزان کرده بودند.»

این منبع نزدیک به علیرضا داوودی تأکید کرد که در «اواخر تیر ۸۸» این فعال دانشجویی «در بخش روانی بیمارستان الزهرا در اصفهان به مدت دو سه هفته» بستری شد و «در مرداد ماه حالش رو به بهبود بود و می‌گفته دوست دارد فعالیتش را دوباره از سر بگیرد»، اما «در روز آخر، در حالی که همراهی از خانواده پیش او نبوده، بیمارستان ادعا کرده که علیرضا دچار تداخل دارویی می‌شود و در حالی که می‌خواهند او را سوار آمبولانس بکنند و به بیمارستان خورشید ویژه مسمومیت‌های دارویی برسانند، در آمبولانس سکته کرده است.»

منبع نزدیک به این زندانی کشته شده، با تأکید بر این که «این روایت رسمی است»، می‌گوید که در یک روایت غیررسمی، پس از مراسم چهلم علیرضا داوودی، «یکی از پرستاران بیمارستان به خانواده‌اش گفته در آن روز که این اتفاق افتاده، از سازمان اطلاعات دو نفر داخل اتاق علیرضا آمده بودند و او را در حدود نیم ساعت بازجویی کردند و یک ساعت و نیم دو ساعت بعد، او سکته کرده است. در آن فاصله اگر تداخل دارویی بوده، دارویی بوده که از طریق این نیروهای اطلاعاتی به او تزریق شده است.»

به گفته این شاهد عینی، در مراسم خاک‌سپاری علیرضا داوودی که با حضور صدها نفر برگزار شد، «جو بسیار شدید امنیتی» حاکم بود و مقامات «اجازه نمی‌دادند صحبتی با خانواده بکنیم» و بعد از مدتی «توانستیم با نزدیکان او صحبت بکنیم و اطلاعات جدیدتری به دست آوردیم و متوجه شدیم که آزاد شدن او از بازداشت از زندان مرکزی اصفهان برای این بوده که مسئولیت از دست رفتنش در زندان را از سر خودشان باز کنند.»

به گفته این منبع، مقامات قضایی و اطلاعاتی در زندان «علاوه بر آسیب‌های فیزیکی، آسیب‌های دارویی به علیرضا زده بودند و این آسیب‌ها به قدری زیاد بوده که مشخصا تحت شکنجه دارویی قرار گرفته و خودش هم بارها گفته بوده که تمام آن مدت که در بازداشت بودم انگار در یک خواب و رویا بودم.»

هرچند به دلیل ممنوعیت فعالیت رسانه‌های آزاد در ایران، صدای آمریکا امکان راستی‌آزمایی برخی از موارد ذکر شده را ندارد، اما روند مرگ‌های مشکوک زندانیان سیاسی و ابتلای روزنامه‌نگاران بازداشت شده و فعالان مخالف جمهوری اسلامی به بیماری‌های سخت یا ناشناخته در زندان، پیش از این نیز بارها گزارش شده است.

آرش صادقی فعال حقوق بشر و امید کوکبی فیزیکدان جوان دو تن از افراد شناخته شده دیگر هستند که در حبس به بیماری‌های صعب‌العلاج مبتلا شده‌اند.

در پی انتشار گزارش‌هایی از احتمال ابتلای ترانه علیدوستی به بیماری سندروم «درِس» در زندان، دکتر محمدکاظم عطاری، پزشک و پژوهشگر پزشکی اجتماعی، به صدای آمریکا گفته است که جمهوری اسلامی در سال‌های قبل در زندان‌ها از مواد و یا خوراندن سمومی استفاده کرده که باعث بروز سرطان یا از کار افتادن ارگان‌های برخی زندانیان شده و از آن جا که این مواد در بدن قابل پیگیری بود، این رویه را به استفاده از موادی تغییر داد که زندانیان را «از خود بی‌خود می‌کرد» و به «واکنش‌های غیرارادی از جمله اعتراف علیه خود» وادار می‌کرد.

به گفته این کارشناس، در حال حاضر جمهوری اسلامی از داروها و مواد غذایی روتین «به صورت نا به جا» استفاده می‌کند و زندانیان را به سمت «واکنش‌های عصبی» می‌کشاند.