اخبار

صدای آمریکا: پس از انتشار نامه محمد داوری خطاب به رهبر جمهوری اسلامی، وکیل این زندانی سیاسی می‌گوید مقامات قضایی او را از زندان عادل‌آباد شیراز به «مکان نامعلومی» برده‌اند.

فرشته تابانیان، وکیل دادگستری، روز یک‌شنبه ۲۱ بهمن در شبکه اجتماعی ایکس خبر داد که هرچند آستاره انصاری، وکیل دیگر محمد داوری، در شیراز پیگیر بوده، اما هنوز نتوانسته از این زندانی سیاسی خبری بیابد.

محمد داوری، زندانی سیاسی، در نامه‌ای که روز شنبه از او در رسانه ایکس منتشر شده، با ذکر «شکنجه‌هایی که بر خود و خانواده‌اش رفته»، درباره «وجود سیاهچاله‌های زندان عادل‌آباد شیراز و آزار و اذیت و تهدید به تجاوز جنسی و پرونده‌سازی» سخن گفته است.

آقای داوری در این نامه خطاب به رهبر جمهوری اسلامی تأکید کرده به این دلیل علی خامنه‌ای را «مخاطب قرار داده‌ام، زیرا به جرم توهین به» او در زندان است و افزوده است: «از این رو، شما را مسئول تمامی رنج و مشقت‌هایی می‌دانم که در طی این مدت خود و خانواده‌ام متحمل شده‌ایم.»

او همچنین با اشاره به «تورم افسارگسیخته، افزایش روزافزون قیمت دلار، مسکن، خودرو، و اقدام خوراکی که طبقه کارگر و فرودستان جامعه و بخش بزرگی از طبقه متوسط را شرمنده‌تر از پیش کرده»، از علی خامنه‌ای پرسیده است که آیا این موارد «جایی برای امنیت روانی جامعه باقی می‌گذارد؟«

آذر ۱۴۰۲ دادگاه انقلاب اسلامی شیراز با صدور حکمی، محمد داوری، فعال کارگری و مدنی و دانشجوی علوم سیاسی دانشگاه گلستان شیراز را به چهار سال و شش ماه زندان و مجازات‌های تکمیلی محکوم کرد.

آقای داوری به اتهام «توهین به رهبری»، به سه سال حبس، و به اتهام «فعالیت تبلیغی علیه نظام در فضای مجازی» به یک سال و نیم حبس محکوم شده است و ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۳ برای گذارندن دوره حبس چهار سال و نیم خود به زندان عادل‌آباد شیراز منتقل شده است.

مجازات‌های تکمیلی مربوط به اتهام «توهین به رهبری» علیه این فعال کارگری و مدنی اهل دهدشت، شامل «دو سال ممنوعیت خروج از کشور به وسیله ابطال گذرنامه، دو سال منع فعالیت در فضای مجازی، و دو سال تبعید در بردسیر کرمان» است.

بر پایه قوانین جمهوری اسلامی، اشد مجازات برای «توهین به رهبری»، دو سال، و برای تبلیغ علیه نظام یک سال در نظر گرفته شده است.

صدای آمریکا در زمان رسیدگی به پرونده مطلع شده بود که این فعال مدنی به نشانه اعتراض به روند «دادرسی غیر عادلانه» و «پرونده‌سازی وزارت اطلاعات» از حضور در مراحل بازپرسی و دادگاه انقلاب خودداری کرده بود.

بی‌بی‌سی: میلیون‌ها ایرانی و شماری از سربازان آمریکایی جان خود را مدیون گاو‌های طاعون‌زده‌ای هستند که در عهد قاجار زندگی کشاورزان را سیاه کردند. زمانی که ایران اسیر قحطی و خشکسالی بود و سرمایه دهقانان یکی یکی بر زمین می‌افتاد، دولتمردان به فکر راه‌اندازی موسسه‌ای افتادند که امسال صد سالگی خود را جشن گرفت.

موسسه رازی زمستان ۱۳۰۳ در اواخر سلطنت احمدشاه، به پیشنهاد مصطفی قلی‌بیات، خواهرزاده مصدق و بنیانگذار دانشکده کشاورزی کرج و با نطق تاثیرگذار عبدالحسین تیمورتاش، وزیر فوائد عامه (اقتصاد) در مجلس به تصویب رسید. قرار شد یک متخصص با حقوق چهار هزار تومان از فرانسه به ایران برود و چاره‌ای برای این مصیبت پیدا کند.

موسسه رازی نقطه ورود ایران به کشاورزی مدرن بود.

موسسه رازی در ابتدای تاسیس نه موسسه بود و نه نامش رازی؛ بلکه بخشی از مجموعه انستیتو پاستور بود با نام موسسه «دفع آفات حیوانی و سرم‌سازی».

انستیتو پاستور در تهران جای کافی برای طویله حیوانات بزرگ‌تر نداشت؛ پس مرکز رازی را به روستایی در حصارک کرج

منتقل کردند که هکتارها زمین در اطرافش برهوت بود

اهالی قدیمی کرج هنوز آن را با نام سرم‌سازی حصارک می‌شناسند. بارها نام موسسه تغییر کرد تا در نهایت سال ۱۳۲۵ خورشیدی، شمس‌الدین امیرعلایی، سرپرست وزارت کشاورزی پیشنهاد داد به پاس خدمات زکریای رازی که الکل را کشف کرده بود، نامش رازی باشد؛ از معدود نام‌های شخصی بر مکان‌های عمومی و دولتی که بعد از انقلاب تغییر نکرد.

«گاوم را نجات بده»

در فیلمی تاریخی که از موسسه رازی بر جا مانده، یک کشاورز مارگزیده به نام رجبعلی روی تخت بیمارستان دراز کشیده است. وقتی به هوش می‌آید، به دکتر می‌گوید حالش خوب است، فقط گاوش را نجات بدهد. راوی مستند ماندگار «نیشدارو» ساخته منوچهر انور می‌گوید: «رجبعلی به روستا که برگردد دیگر گاوی در کار نیست. تا سه هفته پیش حال گاو خوب بود. شیرش مرتب، اشتهایش خوب، سرحال. یکی دو روز پیش از آنکه رجب را مار بگزد، گاوش از تک و دو افتاد.»

گفت‌وگو با منوچهر انور در بی‌بی‌سی فارسی

اوایل قرن چهاردهم خورشیدی، کشاورزی اصلی‌ترین شغل مردم ایران بود. گاوها علاوه بر تامین گوشت و شیر، برای دهقانان شخم هم می‌زدند. وقتی طاعون گاوی به روستا می‌زد، گاوها تب‌زده و بی‌اشتها می‌شدند و در مدتی کوتاه جان می‌دادند. هنوز قحطی و فقر بعد از جنگ جهانی اول ادامه داشت و کشاورزان کلافه بودند.

دولت می‌خواست سرم طاعون گاوی را از فرانسه و عراق وارد کند، اما حجم تقاضا بسیار زیاد بود.

مرکز «دفع آفات حیوانی و سرم‌سازی» که هنوز آن موقع نامش رازی نبود، از زمان تاسیس در سال ۱۳۰۳ تا سال ۱۳۰۶ خورشیدی توانست با تولیداتش طاعون گاوی را از بین ببرد. بعد ملخ‌ها به ایران هجوم بردند. از آنجا که گرانی ارز همان زمان هم برای ایرانیان مشکل‌ساز بود، این مرکز مجبور شد به جای انجام وظیفه سرم‌سازی، مشغول تولید سم ملخ شود.

روزنامه اطلاعات بهمن ۱۳۰۹ در این باره نوشت: «تاکنون سمی که از خارجه برای مبارزه با ملخ‌ها وارد می‌شد خرواری [معادل ۳۰۰ کیلوگرم] یکصد و پنجاه تومانی با گرانی اسعار [ارزهای خارجی] تمام می‌شد و اینک که وسایل سم‌سازی در موسسه حصار [رازی] فراهم شده، خرواری هفتاد تا هشتاد تومانی برایمان بیشتر خرج بر نمی‌دارد.»

با کمک موسسه رازی تا سال ۱۳۰۹ خورشیدی ملخ‌ها از بین رفتند. اما آب آشامیدنی ناسالم، نبود سیستم فاضلاب و فقر بهداشتی و اقتصادی همچنان جان بسیاری را می‌گرفت. مجلس تصویب کرد موسسه رازی مستقل شود و آدم‌ها را هم تیمار کند.

سال ۱۳۰۹ محمود فاتح، نماینده وزارت اقتصاد در سفری به اروپا از دکتر لویی پیر دلپی، انگل‌شناس فرانسوی، خواست مسئولیت موسسه را با وظایف جدیدش به عهده بگیرد.

اواخر سده سیزده خورشیدی بین ۲۰ تا ۳۰ درصد مرگ‌ها در تهران به دلیل ابتلا به دیفتری بود که در فرهنگ عامه به آن خناق می‌گفتند. در طول جنگ جهانی دوم واکسن دیفتری به شدت کم‌یاب شد و موسسه رازی چاره‌ای نداشت جز ساختن سرم و سپس واکسن. در دهه بیست خورشیدی به دکتر حسین میرشمسی ماموریت داده شد تا اولین واکسن رازی را بسازد . موسسه رازی تا سال ۱۳۲۵ هم واکسن دیفتری را ساخت هم کزاز. این دو واکسن مهم‌ترین محصولات اولیه موسسه رازی بودند.

به تدریج با تلاش دکتر میرشمسی و همکارانش واکسن‌های سرخجه، سرخک، اوریون و فلج اطفال هم به این مجموعه اضافه شد تا ۶ واکسن از ۹ واکسن حیاتی و الزامی در کودکان یعنی در مجموع ۶۰ درصد واکسن مورد نیاز ایران ساخته شود.

– درباره پروفسور میرشمسی در بی‌بی‌سی بیشتر بخوانید

صف مارگیرها جلوی ساختمان موسسه رازی

از افتخارات موسسه رازی این است که مارهای خطرناک ایران دیگر نمی‌توانند سالانه ۱۵۰ هزار نفر را بکشند، مگر پادتن رازی در دسترس نباشد.

زمانی که بیشتر جامعه ایران روستانشین بود، مارگزیدگی بسیار مرگبارتر بود. گاهی مجبور می‌شدند عضو گزیده شده را قطع کنند و باز بیمار جان می‌باخت.

سال ۱۳۳۵ دکتر محمود لطیفی، خزنده‌شناس، برای تهیه نقشه کشوری جانوران سمی مار و عقرب ۱۰ سال سراسر ایران را گشت. او بارها گزیده شد و اعصاب انگشتانش تا پایان عمر دچار مشکل بود. دکتر لطیفی آن زمان رئیس بخش جانوران سمی موسسه رازی بود و بعدها بازرس سازمان بهداشت جهانی شد.

شش نوع مار سمی از خانواده کبرا و افعی را جمع کردند و از مجموع زهرهای آنها پادزهری تولید شد که به گفته کارشناسان در منطقه حرف اول را می‌زد.

سال‌ها مارگیرها در فصل‌های گرم سال با کیف‌های پر از مار و عقرب صبح‌ها جلوی ساختمان موسسه رازی در حصارک کرج صف می‌بستند. از سال ۱۳۸۱ به پیشنهاد سازمان محیط زیست کارشناسان زهرگیر موسسه با کمک مارگیرها به نقاط مختلف ایران می‌رفتند و همان‌جا زهرگیری می‌کردند.

در موسسه هنوز هم یک بخش محدود زهرگیری باقی مانده است که مردم از آن بازدید می‌کنند. زهرگیر با یک گیره بلند سر مار را محکم روی زمین نگه می‌دارد تا با دست دیگرش دو طرف سر مار را نگه دارد. او دهان باز مار را در لبه یک ظرف فشار می‌دهد تا به‌زور زهرش را خالی کند. زهرگیر اگر لحظه‌ای غفلت کند، نیش می‌خورد.

زهر را شش بار با فاصله دو هفته به گردن اسب‌های موسسه رازی در حصارک تزریق می‌کنند. خون اسب‌ها را می‌گیرند و پلاسمای آن را جدا می‌کنند تا با آن پادزهر بسازند. فرآیندی که بیش از یک سال طول می‌کشد. اسب‌ها به‌تدریج در برابر زهر قوی‌تر می‌شوند.

وقتی آمریکا برای زهرمار تحریم های خود را دور زد

زمانی که سربازان آمریکایی در افغانستان می‌جنگیدند، پادزهرهای موسسه رازی به آمریکا فروخته می‌شد تا پزشکان ارتش از آن استفاده کنند.

بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال، چاپ نیویورک، ارتش آمریکا از دی ماه ۱۳۸۹ در یک دوره به واسطه یک شخص سوم ۱۱۰ پادزهر خریده است.

مدیران موسسه رازی فروش ۳۱۰ دلاری پادزهر را از افتخارات رازی می‌دانند.

پادزهرها معمولا از حیوانات بومی همان منطقه و مخصوص نیش همان‌ها ساخته می‌شود. طبق برآورد ارتش آمریکا در آن مقطع سالانه حدود ۱۱۰ هزار نیروی ائتلاف در افغانستان در معرض نیش مار و حیوانات خطرناک بوده‌اند.

تحقیق بالینی چند پژوهشگر آمریکایی از مارگزیدگان بستری در سه بیمارستان افغانستان در سال ۱۳۸۹ نشان می‌داد از بین گزینه‌های موجود فرانسوی و بریتانیایی، پادزهرهای رازی بهترین ضدزهر برای مارهای افغانستان بوده است. بر اساس گزارش وال‌استریت، ارتش آمریکا هم به مراکزش در افغانستان پادزهر موسسه رازی را توصیه کرده بود.

روزنامه آمریکایی با اشاره به تحریم‌ها و ممنوع بودن معامله با ایران، نوشته بود «از حاشیه‌های طنز جنگ افغانستان اینکه ارتش آمریکا باید برای مقابله با مارگزیدگی به بازوی تحقیقاتی حکومت ایران [موسسه رازی] اتکا کند.»

عمده‌ترین محصول رازی همچنان واکسن و پادتن‌های حیوانی است که توانست به کشورهای منطقه صادر کند؛ واکسن‌های انسانی موسسه رازی وارد بازار جهانی نشد و به همین دلیل بعد از انقلاب موسسه رازی مورد انتقاد بود. خط تولید بسیاری از واکسن‌ها متوقف شد و تلاش پر تبلیغ این موسسه برای تولید واکسن کووید کووپارس هم پایان درخشانی نداشت.

مدیریت «اسلامی»

سیاست موسسه که از ابتدا «تحقیق و سپس تولید» بود، حالا «تبدیل شده به تولید». این انتقادی است که بسیاری از موسسه رازی مطرح می‌کنند.

دکتر زهرایی، استاد دامپزشکی دانشگاه تهران در مصاحبه‌ای با وبسایت تخصصی حکیم مهر گفته است: «مرحوم دکتر میرشمسی با ماشین گازوئیلی و قاطر واکسن‎‌ و سرم‌ را درست کرد. الان انتظار می‎‌رود عزیزانمان در موسسه رازی با امکانات امروز کارهای بزرگ‌تری انجام دهند. چرا باید همان سرم ضدماری را که هفتاد سال پیش می‌ساخت، بسازد و به فرآورده‎‌های جدید رو نیاورد؟»

این سوال را از مدیران بپرسید، پاسخ می‌شنوید «کمبود بودجه و تحریم‌ها»؛ مانند تحریم‌های غرب بر مواد چندکاربردی مورد استفاده در سلاح‌های کشتار جمعی و به طور مشخص تحریم‌های کانادا علیه موسسه رازی.

اما دکتر رسول مدنی، رئیس بخش بیوتکنولوژی رازی در مقاله‌ای، ساختار موسسه را مشکل‌زا می‌داند. رازی قبلا به صورت هیات امنایی اداره می‌شد، اما اکنون باید تابع قوانین وزارت کشاورزی و آیین‌نامه‌های بودجه‌ای آن باشد. یعنی «برای یک مسافرت دو روزه هم چند مدیر باید تایید و امضا کنند»

دکتر علیرضا مرندی، وزیر سابق بهداشت و پزشک معتمد علی خامنه‌ای، سال ۱۳۸۸ در مصاحبه‌ای گفته بود موسسه رازی نتوانسته خوب کار کند، تولیداتش کاهش داشته و بسیاری به دلیل بی‌کیفیتی معدوم شده است.

او که خود از مدیران «متعهد» به نظام جمهوری اسلامی است، درباره مدیران موسسه گفته بود: «افرادی که هم اینک مدیریت این مؤسسه را برعهده دارند اگرچه بعضا متدین هستند، اما به نظرم می‌توانند در مصادر دیگری موفق باشند.»

ورودی ساختمان رازی سه بادکنک طلایی گذاشته‌اند: یک، صفر و صفر، برای جشن صدسالگی موسسه رازی. از ظهر ۱۶ دی ماه ۱۳۰۳ که تاسیس مرکز رازی در مجلس تصویب شد، بیش از صد سال گذشته است.

موسسه رازی در نیم قرن اول، یعنی از ۱۳۰۳ تا ۱۳۵۸ هشت مدیر داشت، در حالی که نیم قرن دوم خود را بعد از انقلاب با ۱۶ مدیر و سرپرست گذراند؛ نشانه‌ای از تاثیرات سیاسی بر موسسه‌ای که در آن علم باید حرف اول را بزند.

رادیوفردا: دونالد ترامپ بعد از صدور دستوری برای احیای «فشار حداکثری» بر ایران گفت که دستور او بسیار سختگیرانه است، اما مایل به دیدار با رئیس‌جمهور ایران است تا تهران را ترغیب کند دست از تلاش برای رسیدن به سلاح هسته‌ای بردارد.

رئیس‌جمهور آمریکا روز سه‌شنبه ۱۶ بهمن در کاخ سفید همچنین اعلام کرد دستوراتی به مشاورانش داده که اگر ایران او را ترور کند، «نابود می‌شود. هیچ چیزی باقی نمی‌ماند».

اشاره او به گزارش وزارت دادگستری آمریکا در نوامبر گذشته است که ایران تلاش کرده بود او را پیش از برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا ترور کند.

آقای ترامپ یادآوری کرد برای صدور دستور فشار بر ایران مردد بوده است و ابراز امیدواری کرد که نیازی به استفاده از این دستور نباشد.

او بار دیگر تأکید کرد ایران نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد و افزود حق ما است که از فروش نفت ایران جلوگیری کنیم.

ساعاتی پیش‌تر یک مقام آمریکایی اعلام کرد که دونالد ترامپ روز سه‌شنبه ۱۶ بهمن دستور اجرای دوبارهٔ سیاست «فشار حداکثری» بر ایران را صادر می‌کند.

خبرگزاری رویترز به نقل از این مقام نوشت که دستور یاد شده با هدف مسدود کردن همه راه‌های دستیابی ایران به سلاح اتمی و مقابله با «نفوذ بدخواهانه» این کشور صادر می‌شود.

بر اساس این گزارش، دستور آقای ترامپ به وزیر خزانه‌داری آمریکا مأموریت می‌دهد «فشار اقتصادی حداکثری» بر ایران را اعمال کند که شامل تحریم‌ها و اجرای مکانیسم‌هایی برای مجازات کسانی است که از تحریم‌های موجود تخطی می‌کنند.

این مقام همچنین گفت دولت ترامپ در بخشی از تلاش برای فشار حداکثری بر ایران کارزاری «با هدف به صفر رساندن صادرات نفت ایران» پیاده خواهد کرد.

به گفته همین مقام آمریکایی، نمایندگان ایالات متحده در سازمان ملل با همکاری شرکای کلیدی خود «کامل کردن سازوکار ماشه برای تحریم‌های بین‌المللی و محدودیت‌ها بر ایران» را دنبال خواهند کرد.

تروئیکای اروپایی شامل سه کشور بریتانیا، فرانسه و آلمان ماه دسامبر گذشته به شورای امنیت سازمان ملل گفتند در صورت لزوم آمادگی دارند «مکانیسم ماشه» برای بازگرداندن تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران را فعال کنند تا مانع از دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای شوند.

بر اساس توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ موسوم به «برجام»، قطعنامه‌ای در شورای امنیت سازمان ملل صادر شد که تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران را لغو کرد.

طرف‌های غربی برجام تا اکتبر سال جاری میلادی فرصت دارند از مکانیسم ماشه برای بازگرداندن تحریم‌ها استفاده کنند.

دستور رئیس‌جمهور ایالات متحده سیاست‌های سختگیرانه این کشور علیه ایران را که دونالد ترامپ در دورهٔ اول ریاست‌جمهوری خود اجرا کرد، احیا می‌کند.

آقای ترامپ دولت جو بایدن را متهم کرده بود که طی چهار سال اخیر موضع آمریکا در برابر ایران را تضعیف کرده است.

مقام‌های ایرانی ادعا می‌کنند سیاست فشار حداکثری در دورهٔ اول ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ شکست خورده است،‌ با این حال اغلب آن‌ها اذعان کرده‌اند که تحریم‌های شدید آمریکا بر وضعیت اقتصادی ایران تاثیر منفی گذاشته است.

در پی اعمال تحریم‌های نفتی آمریکا علیه تهران در دور قبلی ریاست‌جمهوری آقای ترامپ، صادرات روزانه نفت ایران طی تنها دو سال از ۲.۵ میلیون بشکه به زیر ۳۵۰ هزار بشکه سقوط کرد.

با روی کار آمدن دولت جو بایدن و تغییر فشار تحریم‌ها، صادرات روزانهٔ نفت ایران هر سال با جهش چشمگیری مواجه شد و در سپتامبر پارسال به رکورد ۱.۸۵ میلیون بشکه در روز طی پنج سال گذشته اوج گرفت.

لحظاتی بعد از اعلام خبر آماده شدن دولت ترامپ برای احیای سیاست فشار حداکثری علیه ایران، نرخ دلار حدود هزار تومان جهش کرد و از ۸۵ هزار تومان عبور کرد.

تصمیم دولت ترامپ برای فشار حداکثری بر ایران در حالی است که رئیس‌جمهور آمریکا روز سه‌شنبه با نخست‌وزیر اسرائیل در کاخ سفید دیدار می‌کند.

به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس انتظار می‌رود رهبران دو کشور علاوه بر صحبت درباره مراحل بعدی آتش‌بس در غزه و عادی‌سازی روابط میان اسرائیل و عربستان سعودی، درباره نگرانی‌ها از برنامه هسته‌ای ایران نیز مذاکره کنند.

رادیوفردا: در بین کارکردهای «شبکه ملی اطلاعات»، دو کارکرد «فیلترینگ» و «مسدودسازی» برای افکار عمومی و جامعه مدنی ایران بیشتر شناخته‌شده‌‌ است. با این‌ حال، حکومت در طراحی و راه‌اندازی شبکه ملی هدف دیگری را نیز دنبال می‌کند: نظارت بر شهروندان و تجسس در زندگی آنان.

اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران در سیاست‌گذاری فضای مجازی نه تنها به‌طور مداوم بر نیاز به «اشراف بر فضای مجازی» و نظارت بر ارتباطات بین شهروندان تأکید کرده‌اند بلکه تکامل زیرساخت‌های فنی شبکه نیز از ابتدا این هدف را دنبال کرده‌اند و با همین رویکرد همچنان توسعه می‌یابند.

از همان ابتدای ورود اینترنت به ایران در «مقررات و ضوابط شبکه‌های اطلاع‌رسانی رایانه‌ای» مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۸۰ این‌گونه آمده‌ بود:

«دایرکنندهٔ نقطه تماس بین‌المللی اینترنتی موظف است بانک فعالیت‌های اینترنتی کاربران خود را قابل دسترسی وزارت پست و تلگراف و تلفن قرار‌ دهد تا براساس ضوابط و مصوبات شورای عالی امنیت ملی با حکم قاضی ذیربط حسب درخواست در اختیار وزارت اطلاعات قرار گیرد.»

بنابراین، هر نوع امکان دسترسی نیروهای امنیتی به داده‌های کاربران برای تمام ارائه‌دهندگان اینترنت در ایران از ابتدا الزامی بود.

در آن زمان شرکت‌های چینی مانند ZTE پیمانکار مخابرات برای تجهیزات شنود و جاسوسی از شهروندان از طریق ارتباطات موبایل بودند، اما با پیشرفت فناوری در زمینه رمزنگاری ارتباطات بر بستر اینترنت، اشراف اطلاعاتی جمهوری اسلامی، به‌خصوص با رواج اینترنت موبایل در اوایل دهه ۱۳۹۰، کمرنگ‌ شد.

در همین زمان بود که زمزمهٔ راه‌اندازی «شبکه ملی اطلاعات» یا همان «اینترنت ملی» نیز آغاز شد.

هرچند «شبکه ملی اطلاعات» با هدف استقلال شبکه داخلی از شبکه جهانی طراحی و توسعه پیدا کرده‌ و اولویت اول آن سانسور اینترنت و فیلترینگ و سرکوب جریان آزاد اطلاعات است، اما «اشراف اطلاعاتی» هم از دیگر اولویت‌های قابل توجه در برنامه‌های کلان توسعه «شبکه ملی اطلاعات» است.

در سند «تبیین الزامات شبکه ملی اطلاعات» مصوب ۱۳۹۵ در شورای عالی فضای مجازی آمده‌است (بند ۴-۲ استقلال شبکه): «شبکه دارای حدود و مرزهای معین و مشخصی است که در حیطه‌ آن، تحقق اصول زیر ضروری است: ۱ـ امکان رصد، اشراف و اعمال انواع سیاست‌های‌ حاکمیتی در تمامی ابعاد و لایه‌های شبکه؛…».

این سند، در بند چهارم از محور چهارم، پیاده‌سازی امکان «رصد» را «برای تضمین کارایی» سایر خدمات شبکه الزامی می‌داند (پانویس ۲۶، صفحه ۱۳). اما محور «امنیت» بخش اصلی این سند است و بندهای زیادی از آن «غیرقابل انتشار» ذکر شده است.

واژه‌هایی مانند «تأمین اشراف اطلاعاتی و رصد» و نظایر این‌ها عناوینی کلی هستند که در سال‌های بعد در اسناد بالادستی تنها ردپای مختصری از آن‌ها دیده می‌شود.

در «طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات» دو هدف کلی در زمینه «اشراف اطلاعاتی» ذکر شده و در «سند راهبردی جمهوری اسلامی در فضای مجازی» یکی از اهداف کلان «دستيابی به اشراف کامل و بهنگام بر تحولات فضای مجازی داخلی و بین‌المللی» ذکر شده‌ است.

سامانهٔ اشراف بر فضای مجازی

هک سرورهای ایمیل معاونت فضای مجازی دادستانی کل کشور که پس از جنبش «زن زندگی آزادی» رخ داد، مدارکی را آشکار کرد که برای اولین بار از وجود سامانه‌ای با نام «اشراف» در وزارت ارتباطات پرده برمی‌داشت.

پیش از آن نگاهی بیندازیم به «طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات» که اساسی‌ترین چشم‌انداز «اینترنت ملی» و ارتباطات در جمهوری اسلامی است و مدل مفهومی فضای مجازی کشور و اهداف شبکه ملی اطلاعات را تشریح کرده است.

در بخش ۲-۲-۱ «اهداف عملیاتی شبکه ملی اطلاعات»، ۳۰ هدف برای شبکه ملی ذکر شده، اما در شرح هدف بیست‌وهشتم عبارت «غیر قابل انتشار» درج شده است.

در یکی از ایمیل‌های به‌دست آمده از حمله سایبری به دادستانی، فایلی با عنوان «پیش‌نویس آیین‌نامه بهره‌برداری از سامانه اشراف وزارت ارتباطات» ضمیمه شده از سوی کارگروه فیلتریگ برای مرکز ملی فضای مجازی ارسال شده‌ است.

در ماده ۱ این آیین‌نامه در تعریف «سامانه» چنین آمده است: «سامانه اشراف بر فضای مجازی موضوع بند ۲-۲-۱-۲۸ سند طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات مصوب شورای عالی فضای مجازی». یعنی همان بندی که جلوی آن در بخش اهداف «طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات» نوشته شده است «غیر قابل انتشار».

در این پیش‌نویس ذکر شده که هر نوع «داده ترافیکی از قبیل مبدأ و مقصد و تاریخ» ارتباطات و هر نوع «اطلاعات کاربر» در مواردی که «ظن قوی به کشف جرم…» وجود داشته باشد، با «اخذ دستور مقام قضایی» قابل ارائه به «متقاضی» است.

هرچند بند اصلی سامانه اشراف از «اهداف شبکه ملی اطلاعات» منتشر نشده‌، اما همین آیین‌نامه اجرایی هم جزئیاتی دارد که سطح این «اشراف اطلاعاتی» را آشکار می‌کند. برای مثال در ماده ۱ در توصیف متقاضیان استفاده از سامانه اشراف می‌نویسد:

«مقامات قضایی، ضابطان دادگستری (فرماندهان، افسران و درجه‌داران نیروی انتظامی که کارت ضابط دریافت نموده‌اند) که برای ایفای وظایف و اجرای مأموریت‌های خود درخصوص شناسایی مجرمین، کشف یا مقابله با جرایم سازمان‌یافته، جمع‌آوری ادله الکترونیکی و سایر وظایف قانونی به اطلاعات این سامانه نیاز دارند. کارکنان وزارت اطلاعات در کشف مفاسد کلان اقتصادی و کارکنان سپاه پاسداران در مأموریت‌های موضوع مواد ۲ تا ۵ اساسنامه سپاه پاسداران و بند ۲ ماده ۶ قانون تأسیس وزارت اطلاعات، ضابط قوه‌قضائیه محسوب می‌شوند.»

ماده ۲ اساسنامه سپاه مقابله با کسانی که علیه «نظام جمهوری اسلامی» و یا «علیه انقلاب اسلامی ایران» اقدام می‌کنند را نخستین مأموریت سپاه عنوان کرده است؛ یعنی مواردی که اصطلاحاً جرم امنیتی محسوب می‌شود. این موضوع، اهمیت «سامانه اشراف» در سیستم امنیتی جمهوری اسلامی را نشان می‌دهد.

اما تعجب‌برانگیزترین بخش این آیین‌نامه ماده ۴ آن است. حداقل در سطح پیش‌نویس این ماده طوری نوشته شده گویی که سیستم‌های ارتباطی در کنترل وزارت ارتباطات به «همهٔ» داده‌های مبادله‌شده در کشور اشراف دارند. در ماده ۴ پیش‌نویس چنین آمده:

«درخصوص استعلامات موردی دادهٔ ترافیک یا اطلاعات کاربران، متقاضی درخواست خود را با ذکر دلایل و قرائن مربوطه و اطلاعات پایه نظیر IP مبدأ یا مقصد، تاریخ، زمان، نوع خدمت، نشانی سایت مقصد، از طریق سامانه به مقام قضایی رسیدگی‌کننده به پرونده ارائه و در صورت موافقت مقام قضایی، دستور ارائه داده‌های موردنظر در اجرای ماده ۶۷۰ قانون از طریق سامانه ثبت شده و پاسخ به‌طور خودکار از سامانه دریافت و به متقاضی مربوطه ارائه می‌گردد.»

در ادامه، ماده ۵ این قانون برای جرائمی نظیر «اقدام علیه امنیت ملی» تسهیلاتی برای متقاضی در دریافت اطلاعات قايل شده‌ است. یکی دیگر از ضوابط فنی این سامانه «امکان تعامل با شبکه ملی عدالت و مرکز ملی داده‌های قوه قضائیه» ذکر شده است.

جزئیات فنی دیگری از سامانه «اشراف» یا قابلیت «اشراف بر فضای مجازی» در شبکه ملی اطلاعات در دسترس نیست، اما شواهد دیگری که پیش از این از سامانه‌های سیام، همتا، شاهکار، سپتام و… به‌دست آمده، نشان می‌دهد وزارت ارتباطات، بر بستر شبکه ملی اطلاعات، در حال توسعهٔ زیرساخت‌هایی است که بتواند امکان کامل شنود و کنترل شهروندان و نظارت بر اطلاعات و داده‌های ترافیکی ردوبدل‌شده بین آن‌ها در اینترنت را در اختیار نیروهای امنیتی بگذارد.

همچنین براساس ماده ۷۵ قانون برنامه هفتم توسعه، دولت (وزارت ارشاد) موظف است سامانه‌ای را توسعه دهد که امکان رصد سبک زندگی شهروندان را داشته باشد.

بر اساس این بند، «دستگاه‌های اجرایی و دارندگان پایگاه‌های دادهٔ موضوع این بند موظف‌اند نسبت به ارائه مستمر و جامع داده‌ها به این سامانه به صورت برخط (آنلاین) اقدام کنند.»

این اطلاعات و داده‌ها که شامل وضعیت زندگی، سلامت، عبور و مرور خودروهای شخصی و عمومی، وضعیت قضایی و حتی خریدهای اینترنتی و فعالیت‌های اداری شهروندان هم می‌شود، باید از داده‌های مرکز آمار ایران و اطلاعات کاربران در سکوهای داخلی به این سامانه ارائه شود.

رادیوفردا: قیمت برخی اقلام دارویی در ایران تا چهار برابر افزایش داشته اما شرکت‌های بیمه می‌گویند «منابع مالی لازم» برای پوشش این افزایش هزینه‌ها را ندارند. در مقابل، سازمان‌های دولتی مسئول، سازمان‌های بیمه‌گر را به «عدم همراهی» متهم می‌کنند. هادی احمدی، عضو شورای عالی سیاستگذاری دارو، روز چهارشنبه ۱۰ بهمن با مثال زدن پوشش تنها ۴۰ هزار تومانی یک داروی قلبی ۶۵۰ هزار تومانی از سوی سازمان‌های بیمه‌گر، یکی از علت‌های آن را «عدم همگامی بیمه‌ها با شرایط قیمت‌گذاری» عنوان کرد.

به‌گفتۀ او، سازمان‌های بیمه‌گر در یک ماه اخیر که قیمت‌ها افزایش پیدا کرده، سایت خود را به روزرسانی نکرده بودند؛ بنابراین «بیمار مجبور بود ما‌به‌التفاوت را از جیب خود پرداخت کند».

آقای احمدی با اشاره به خودداری بیمه‌ها از پوشش افزایش هزینه‌های دارو و درمان در ایران، هشدار داده که «دود این شرایط به شکل مستقیم در چشم مردم می‌رود».

افزایش قیمت‌ها همزمان با خودداری بیمه‌ها از پوشش دادن آن باعث شده اقشاری از مردم نسخه‌های خود را ناقص یا کم بگیرند که به‌گفتهٔ هادی احمدی، «باعث افزایش شیوع و حاد شدن برخی بیماری‌ها می‌شود».

این اتفاقات در شرایطی رخ داده که محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، مدعی شده بود که مکاتبات لازم با بیمه‌ها در مورد افزایش قیمت برخی اقلام دارویی صورت گرفته است. رئیس سازمان غذا و دارو نیز اظهارنظر مشابهی مطرح کرده بود.

بیمه‌گرها چه می‌گویند؟

این در حالی است که داریوش پناهی‌زاده، مدیرکل درمان غیرمستقیم سازمان تأمین اجتماعی، پس از افزایش قیمت این دارو‌ها گفت که هنوز ابلاغیه‌ای در این راستا به دست این سازمان نرسیده است.

هادی احمدی، عضو شورای عالی سیاست‌گذاری دارو علاوه بر وضعیت اقتصادی کشور و همچنین موضوع تأثیر تحریم‌ها در تأمین مواد اولیه، گفته «حدود هفت ماه است که سازمان تأمین اجتماعی مطالبات بخش خصوصی را پرداخت نکرده و حدود چهار هزار میلیارد تومان چک داروخانه‌ها برگشت خورده است».

به‌گفتۀ این مقام مسئول، «در حال حاضر تأمین نقدینگی بلای جان صنعت داروسازی شده است. ما ارز داریم، ولی ریال برای پرداخت نداریم. گاهی هم ارز به‌موقع اعطا نمی‌شود».

مهدی ناصحی، مدیرعامل سازمان بیمه سلامت، نیز در این باره گفته «درصد رشد اقلام دارویی به نحوی است که سازمان بیمه سلامت نمی‌تواند آن را با منابع خود پوشش دهد». او همچنین جبران بخشی از افزایش هزینه‌ها را «تنها با تخصیص منابع بیشتر از سوی سازمان برنامه‌وبودجه» امکان‌پذیر دانسته است.

این اظهارات در شرایطی بیان می‌شود که در روزهای اخیر رسانه‌های کشور اعم از موافق و مخالف دولت گزارش کردند که میزان افزایش قیمت دارو‌ در ایران از ۱۵ درصد تا بیش از ۱۵۰ درصد نیز بوده است.

اعتمادآنلاین نوشته در مواردی حتی میزان افزایش قیمت دارو تا ۳۹۸ درصد یعنی نزدیک به چهار برابر بوده و اعلام میانگین افزایش قیمت دارو نمی‌تواند معیار بسیار دقیقی از میزان افزایش هزینه‌ها در این حوزه باشد.

خبرگزاری تسنیم هم از افزایش «قیمت ۳۷۰ قلم دارو در ایران خبر داده و افزوده که عمده افزایش قیمت‌ها در حوزه دارو‌های تزریقی نظیر آمپول‌ها و همچنین پماد‌ها و قطره‌های چشمی اتفاق افتاده است».

صدای آمریکا: سخنگوی بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائيل با تاکید بر این که اسرائیل محور نفوذ جمهوری اسلامی ایران را به دقت زیر نظر دارد، می‌گوید، «چشم‌های ما همواره بر این موضوع متمرکز است. و در صورت لزوم، می‌دانیم چگونه پاسخ دهیم.»

عومر دوستری به روزنامه «جروزالم پست» گفته است که هیچ تغییری در ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری‌اش نسبت به دوره نخست نمی‌بیند.

او گفت: «اظهارات او همچنان نشان‌دهنده حمایت قوی از اسرائیل است. افراد بسیاری در دولت او حضور دارند که بسیار طرفدار اسرائیل و به نفع ما “باز” هستند. ما انتظار داریم که دولتی همسو داشته باشیم و خوشحالیم که همکاری کنیم – می‌توانیم با او در خاورمیانه به دستاوردهای بزرگی برسیم.»

وقتی از دوستری پرسیده شد آیا بازگشت به جنگ در غزه اجتناب‌ناپذیر است، او پاسخ داد که با توجه به شرایط کنونی، امکان بازگشت به یک درگیری تمام‌عیار وجود دارد.

سخنگوی نخست وزیر اسرائیل از ارائه جزئیات بیشتر خودداری کرد، اما تأکید کرد که نتانیاهو و ترامپ درباره جمهوری اسلامی نظر مشترکی دارند. او گفت: «نخست‌وزیر معتقد است که سیاست تهاجمی ترامپ در دولت قبلی او باید دوباره اعمال شود.»

دوستری ادامه داد: «جنگ یکی از راه‌های دستیابی به اهداف ما است. اگر [جمهوری اسلامی] ایران بدون حمله اسرائیل، جاه‌طلبی‌های هسته‌ای خود را متوقف کند، فوق‌العاده خواهد بود. اما انتظار چنین چیزی را نداریم. حتی اگر [جمهوری اسلامی] ایران ادعا کند که [به تعهدات توافق هسته‌ای و آژانس] پایبند است، باید نسبت به آن بدبین باشیم، این می‌تواند یک فریب باشد. سیاست قبلی ترامپ موسوم به “فشار حداکثری” جواب داد و اسرائیل انتظار دارد که برای احیای آن [سیاست] با او همکاری کند.»

هنگامی که از او درباره اظهارات دونالد ترامپ در مورد یافتن راه‌حلی دیپلماتیک در خصوص ایران پرسیده شد، اذعان کرد که ترامپ همیشه سیاست خارجی را با «ذهنیت تجاری» دنبال کرده است.

دوستری گفت: «اگر توافقی ممکن باشد، او تلاش خواهد کرد تا به آن برسد. اما در نهایت، دیپلماسی حد و مرزی دارد. ما به آن فرصت خواهیم داد، اما زمان در حال سپری شدن است. در صورت لزوم، اقدام خواهیم کرد. چه با تأیید آمریکا، چه بدون آن.»

او افزود: «اسرائیل ضربات سختی به محور نفوذ [جمهوری اسلامی] ایران وارد کرده است، در غزه، لبنان و سوریه. ما همچنین به طور قابل توجهی به سامانه دفاع هوایی استراتژیک [جمهوری اسلامی] ایران، توانایی‌های تولید موشک و برخی اجزای برنامه هسته‌ای آن آسیب زده‌ایم. وقتی همه این عوامل را کنار هم بگذارید، [جمهوری اسلامی] ایران ممکن است احساس کند که در تنگنا قرار گرفته است، و این می‌تواند آن‌ها را به سمت سرعت دادن به جاه‌طلبی‌های هسته‌ای سوق دهد.»

پیام عومر دوستری این بود که اسرائیل به دقت اوضاع را در ایران زیر نظر دارد. او تصریح کرد که «چشم‌های ما همواره بر این موضوع متمرکز است. و در صورت لزوم، می‌دانیم چگونه پاسخ دهیم.»

هفته آینده، بنیامین نتانیاهو قرار است در کاخ سفید با دونالد ترامپ دیدار کند. علاوه بر توافق درباره گروگان‌های اسیر حماس، پیش‌بینی می‌شود که مقابله با تهدیدهای حکومت ایران نیز یکی از محورهای اصلی مذاکرات آن‌ها باشد.

بی‌بی‌سی: شطرنج یک بازی است که بازیکن باید در لحظه، حرکت و تاکتیک حریفان خود را بررسی، تحلیل و تصمیم‌گیری کند؛ سارا خادم الشریعه به عنوان یک شطرنج‌باز حرفه‌ای در ۲۵ سالگی این کار را به خوبی انجام داد. او در زمان جنبش «زن، زندگی، آزادی» در زمانی که در مسابقات قهرمانی جهان در قزاقستان حضور داشت، حجابش را برداشت و با زنان ایران همراه شد.

به گفته خودش این «کمترین کاری» بود که می‌توانست انجام دهد. این تصمیم منجر به مهاجرت او شد و الان هم در اسپانیا زندگی می‌کند. او در آخرین رقابت همراه تیم ملی شطرنج این کشور در مسابقات قهرمانی اروپا در بخش سرعت نایب‌قهرمان شد و در بخش برق‌آسا به رتبه چهاردهم رسید.

خانم خادم‌الشریعه نخستین شطرنج باز زن ایرانی است که علاوه بر کسب درجه استاد بزرگ زنان در ۱۸ سالگی توانست عنوان استاد بین‌المللی شطرنج را به‌دست آورد. عنوانی که پیش از آن، تنها توسط شطرنج بازان مرد ایران کسب شده بود.

سارا خادم الشریعه در اولین گفتگو با رسانه‌های فارسی زبان پس از خروج از ایران از چالش‌های دوران حضورش در تیم ملی ایران، تصمیم‌های سختش برای مهاجرت و تغییر پرچم و تأثیر جنبش «زن، زندگی، آزادی» بر مسیر زندگی‌اش گفت.

او به بی‌بی‌سی فارسی از امیدش برای روزی می‌گوید که بتواند دوباره به ایران بازگردد و به رشد شطرنج این کشور کمک کند.

تجربه تلخ رقابت با سایر ایرانی‌های مهاجر

سارا خادم الشریعه در مورد کسب مدال نقره از مسابقات قهرمانی اروپا می‌گوید: «مسابقات سطح بسیار خوبی داشت. اولین تجربه من با تیم ملی اسپانیا سال گذشته در مسابقات جام جهانی رقم خورد که متاسفانه نتایج خوبی نگرفتم. اما خوشحالم که در مسابقات قهرمانی اروپا توانستم آن را جبران کنم.»

«همچنین در المپیاد بوداپست برای اولین بار مدال گرفتم که اتفاق ویژه‌ای برایم بود. پیش از این، چندین بار با تیم ملی ایران در رقابت‌های المپیاد حضور داشتم، اما هرگز به مدال نرسیده بودم. خوشبختانه این بار با تیم اسپانیا توانستم مدال نقره کسب کنم. مسابقات قهرمانی اروپا هم برای من نوعی بازگشت به اوج بود، چراکه از کیفیت بازی‌هایم رضایت داشتم.»

در سال‌های اخیر شماری از برجسته‌ترین شطرنج‌بازهای ایرانی به دلایل مختلف کشور را ترک کرده‌اند و حالا با پرچم سایر کشورها مسابقه می‌دهند. علاوه بر سارا خادم‌الشریعه، علیرضا فیروزجا و میترا حجازی‌پور دیگر چهره‌های نامداری هستند که شطرنج ایران را ترک کرده‌اند.

سارا خادم الشریعه در مورد رقابت با هم‌تیمی‌های سابقش در مسابقات قهرمانی اروپا گفت: «در قهرمانی اروپا مقابل میترا حجازی‌پور از فرانسه بازی کردم و پیش از آن هم در رقابت‌های جهانی با آتوسا پورکاشیان که عضو تیم ملی آمریکا است، روبه‌رو شده بودم.»

«اما المپیاد بوداپست حس متفاوت‌تری داشت؛ چراکه علاوه بر میترا، غزل حکیمی‌فرد از سوئیس هم حضور داشت و بازی‌های تیمی اهمیت زیادی پیدا کرده بود. راستش هیچ‌وقت دلم نمی‌خواست ما مقابل هم قرار بگیریم، حتی زمانی که در ایران بودیم. اما ورزش چنین اقتضایی دارد و مسیر زندگی ما را به این سمت برده است.»

«بااین‌حال، همواره افسوس می‌خورم که چرا نتوانستیم در کنار هم برای کشور خودمان مسابقه دهیم و چرا شرایط به‌گونه‌ای شد که هرکدام از ما ناچار به ترک وطن و پیوستن به تیم‌های دیگر شدیم.»

او درباره افزایش مهاجرت شطرنج‌بازان و تاثیرات آن بر روی تیم ملی ایران هم می‌گوید: «متأسفانه این روند مهاجرت در میان شطرنج‌بازان بسیار زیاد شده است، اما این تنها به شطرنج محدود نمی‌شود. در بسیاری از زمینه‌ها، از پزشکان و مهندسان گرفته تا دانشجویان و پرستاران ، وقتی فرصتی برای مهاجرت پیدا می‌کنند، از آن استفاده می‌کنند.»

«بدون شک، این مهاجرت‌ها تأثیر قابل توجهی بر جایگاه شطرنج ایران می‌گذارد. اگر مقایسه کنید، زمانی که بازیکنانی مثل علیرضا فیروزجا، من، آتوسا پورکاشیان، میترا حجازی‌پور، غزل حکیمی‌فرد و دیگران در تیم ملی ایران بودند، جایگاه شطرنج ایران در سطح جهانی بسیار بالاتر بود. پر کردن این خلاها و کشف استعدادهایی در سطح علیرضا فیروزجا یا سایر بازیکنان برتر، زمان‌بر و بسیار دشوار است.»

سارا خادم‌الشریعه پس از ترک ایران اعلام کرد که می‌خواهد همچنان با نام ایران در مسابقات شرکت کند. اما پس از مدتی تصمیمش تغییر کرد.

او درباره دلایل قبول کردن تابعیت اسپانیا به بی‌بی‌سی فارسی می‌گوید: «واقعیت این است که تغییر پرچم و کشور برای من تصمیم بسیار دشواری بود. نزدیک به چهار ماه در این مورد فکر کردم.»

«من اقامت اسپانیا را از طریق سرمایه‌گذاری گرفته بودم و ابتدا قصد داشتم به‌عنوان یک شطرنج‌باز مستقل در مسابقات شرکت کنم. اما این تصمیم محدودیت‌های زیادی برایم ایجاد می‌کرد، چون فقط می‌توانستم در رقابت‌های انفرادی حضور پیدا کنم و بسیاری از مسابقات تیمی و بین‌المللی را از دست می‌دادم.»

به این ترتیب هنگامی که پیشنهاد بازی زیر پرچم اسپانیا از راه رسید، خانم خادم‌الشریعه آن را پذیرفت، هرچند که می‌گوید این تصمیمی سخت برایش بوده است: «زمانی که پیشنهاد بازی برای تیم ملی اسپانیا را پذیرفتم، شهروندی افتخاری این کشور به من اعطا شد. این افتخار آخرین بار در سال ۱۹۹۷ به یک شطرنج‌باز استونیایی داده شده بود و برای من ارزش زیادی داشت. بااین‌حال، پذیرفتن این موضوع برایم از جنبه احساسی بسیار سخت بود، زیرا همیشه آرزو داشتم برای ایران و کشورم بازی کنم.»

«در ایران هم مشکل فقط عدم حمایت نبود؛ شرایط به‌گونه‌ای شده بود که حتی گاهی امکان شرکت در مسابقات هم برای ما فراهم نمی‌شد. از تیم ما دیگر کسی باقی نمانده بود و همین تنهایی و بی‌پشتیبانی تصمیم را برایم آسان‌تر کرد.»

« با وجود این، خودم را همچنان یک ایرانی می‌دانم و مطمئنم که بسیاری از مردم ایران نیز من را همچنان به‌عنوان یک ایرانی می‌بینند. امیدوارم هر زمان که در مسابقات موفق می‌شوم، آنها نیز خوشحال شوند، زیرا در نهایت من از ایران آمده‌ام و ریشه‌هایم را هیچ‌وقت فراموش نخواهم کرد.»

«حجاب اجباری باعث می‌شد احساس کنم خود واقعی‌ام نیستم»

سارا خادم‌الشریعه جزو اولین ورزشکارانی بود که پس از جنبش «زن، زندگی، آزادی» با حجاب اختیاری در مسابقات قهرمانی جهان حاضر شد.

او درباره دلایل این تصمیم می‌گوید: «من پیش از این هم زمانی‌که در تورنمنت‌ها شرکت می‌کردم، تنها در صورت حضور دوربین‌ها حجابم را رعایت می‌کردم چون نماینده ایران بودم. حجاب اجباری باعث می‌شد احساس کنم خود واقعی‌ام نیستم و از این وضعیت ناراحت بودم. وقتی جنبش “زن، زندگی، آزادی” آغاز شد و زنان ایران آن‌گونه شجاعانه ایستادگی کردند، از آنها الهام گرفتم و شجاعت بیشتری پیدا کردم.»

«آنها به من درس بزرگی دادند و من هم حجاب اجباری را کنار گذاشتم. ترس داشتم اما احساس می‌کنم این کمترین کاری بود که می‌توانستم برای حمایت از زنان ایران انجام دهم.»

او در این سال‌ها به‌عنوان یکی از ورزشکارانی شناخته شده که همیشه نظرش را بدون در نظر گرفتن عواقب آن مطرح کرده است.

یکی از واکنش‌های او برای بازی نکردن علیرضا فیروزجا مقابل ورزشکار اسرائیلی و مهاجرت اوست: «بازی نکردن با اسرائیل همیشه برای ما مشکل‌ساز بود و جلوی پیشرفت را می‌گرفت اما من از تصمیم علیرضا برای مهاجرت حمایت کردم، چون او از مدت‌ها پیش ثابت کرده بود که پتانسیل قهرمان جهان شدن را دارد.»

«بعد از مهاجرت هم تا رتبه سوم رنکینگ جهانی پیش رفت که واقعاً دستاورد بزرگی است. ای‌کاش این موفقیت‌ها برای ایران رقم می‌خورد. اولین مدالی که علیرضا گرفت، تحت پرچم فدراسیون جهانی بود و این موضوع برایم بسیار تلخ بود و واکنش نشان دادم. بعد از آن، ممنوع‌الخروج شدم و در فرودگاه پاسپورتم را گرفتند.»

خانم خادم‌الشریعه پس از این اتفاق تصمیم به خداحافظی از تیم ملی گرفت، هرچند که می‌گوید دلیل اصلی تصمیمش شلیک به هواپیمای اوکراینی بود: «چند اتفاق هم‌زمان در آن دوره مرا به این تصمیم رساند، اما دلیل اصلی‌ام شلیک به هواپیمای اوکراینی بود. آن حادثه بسیار تلخ بود و قلب تمام مردم ایران ازجمله من، شکست.

«بعد از آن اتفاق، احساس کردم دیگر نمی‌توانم برای تیم ملی ایران بازی کنم. به همین دلیل از تیم ملی خداحافظی کردم و برای مدتی حتی شطرنج را کنار گذاشتم.»

او درباره بی‌توجهی‌ها در ایران هم می‌گوید: «بزرگ‌ترین چیزی که همیشه من را آزرده می‌کرد، بی‌توجهی به نتایج و دستاوردهای ما بود. موفقیت‌های‌مان، حتی اگر بزرگ و تأثیرگذار بودند، آن‌طور که باید دیده و تقدیر نمی‌شدند. در عوض، کوچک‌ترین مسائل حاشیه‌ای، مثلا اگر روسری‌مان کمی عقب می‌رفت و بخشی از موهای‌مان پیدا می‌شد، به مهم‌ترین موضوع تبدیل می‌شد و تمام تلاش‌ها و موفقیت‌های‌مان را تحت‌الشعاع قرار می‌داد.»

«این نگاه محدودکننده نه‌تنها در ورزش بلکه در بسیاری از حوزه‌ها دیده می‌شد و باعث می‌شد احساس کنیم که زحمات و تلاش‌هایمان نادیده گرفته می‌شود. این رفتارها نه‌تنها انگیزه را از بین می‌برد، بلکه برای‌مان یادآور این بود که چقدر مسیر پیشرفت می‌تواند پر از مانع‌های غیرمنصفانه باشد.»

در ایران، ورزش زنان و ورزشکاران زن چندان مورد توجه قرار نمی‌گرفتند و رسانه‌ها کمتر به آنها می‌پرداختند، اما در اروپا عکس سارا خادم‌الشریعه روی جلد مجله ووگ هم منتشر شده است.

او در این‌باره به بی‌بی‌سی فارسی می‌گوید: «هیچ‌وقت گلایه‌ای نکردم، چون می‌دانستم در ایران رسانه‌ها به دلیل چارچوب‌ها و محدودیت‌ها مجبور بودند کمتر به ورزش زنان بپردازند. با این حال، همیشه اذیت می‌شدم که مسائل حاشیه‌ای برای رسانه‌ها از نتایجی که ما می‌گرفتیم، مهم‌تر بود.»

«اما در اسپانیا، شرایط کاملاً متفاوت است. اینجا به زنان در ورزش و سایر زمینه‌ها اهمیت زیادی داده می‌شود و حتی در برخی قوانین، زنان جایگاه بالاتری نسبت به مردان دارند. این تفاوت را در برخوردها و رفتارهای جامعه اسپانیا به‌وضوح حس کرده‌ام و برایم ارزشمند است که توانسته‌ام این نگاه متفاوت را تجربه کنم.»s

«در فضایی آرام‌تر به مسیر حرفه‌ای‌ام ادامه می‌دهم»

سارا خادم‌الشریعه در این مدت با مقام‌های اسپانیایی از جمله نخست‌وزیر این کشور، شهردار مادرید و رئیس باشگاه رئال مادرید ملاقات‌ کرده است.

او گفت: «یکی از بزرگ‌ترین شوک‌هایی که در اسپانیا به من وارد شد، رفتار دوستانه و محترمانه مسئولان بود. پیش‌تر، به دلیل تجربه‌هایی که در ایران داشتم، فکر می‌کردم سیاست‌مدارها آدم‌های خشک و جدی هستند، اما اینجا با احترام و مهربانی رفتار می‌کنند. درباره ایران هم آگاهی خوبی دارند و رفتار زنان ایرانی را تحسین می‌کنند.»

یک تجربه جالب، دیدار من با شهردار مادرید در روز جهانی زن بود. به دلیل ترافیک ناشی از تظاهرات، دیر رسیدم و فکر می‌کردم او از من ناراحت است اما برعکس، وقتی رسیدم از من عذرخواهی کرد و گفت: «اینجا شهر من است و اگر شما در ترافیک مانده اید تقصیر من بوده و باید برای آن فکری کنیم. این نوع برخورد که نشان‌دهنده احترام و ارزش‌گذاری بود، برای من بسیار تأثیرگذار بود.»

خادم‌الشریعه در مورد آینده‌ای که برای خود ترسیم کرده، می‌گوید: «در این مدت تمام تلاشم را کرده‌ام که به مسیر حرفه‌ای شطرنج خودم بازگردم. هدفم این است که در فضایی آرام‌تر و بدون حواشی به فعالیت‌هایم ادامه دهم.»

«در مسابقات قهرمانی جهان در آمریکا که ما حضور داشتیم از ایران هیچ‌کس بخاطر مشکلات ویزا نتوانسته بود بیاید و مشکلات این‌چنینی همیشه ما را از مسابقات دور می‌کرد. اکنون، بدون چنین دغدغه‌هایی، می‌توانم تمام تمرکزم را روی موفقیت در شطرنج بگذارم و امیدوارم در این مسیر بهترین عملکردم را ارائه کنم.»

گرچه این شطرنج‌باز برجسته اکنون با ملیتی متفاوت در مسابقات شرکت می‌کند، اما آنچه در او تغییر نکرده است، عشق به ایران است و آروز برای این که بتواند به پیشرفت شطرنج در زادگاه‌اش کمک کند

او گفت: «همچنان خودم را یک ایرانی می‌دانم، چون بیشتر پیام‌ها و دنبال‌کننده‌هایم از ایران هستند. از گذشته آرزو داشتم که پس از پایان دوران حرفه‌ای شطرنج، یک آکادمی راه‌اندازی کنم تا به پیشرفت شطرنج ایران کمک کنم. اما متأسفانه شرایط فعلی اجازه چنین کاری را نمی‌دهد.»

«بااین‌حال، امیدوارم در آینده تغییراتی رخ دهد. مطمئنا اگر تغییراتی صورت بگیرد، در زمینه‌های مختلف آدم‌های زیادی هستند که می‌خواهند دانش‌شان را در اختیار بقیه بگذارند تا ایران پیشرفت کند. اگر چنین تغییری رخ دهد، من هم دوست دارم با نام ایران در مسابقات شرکت کنم و سهمی در رشد شطرنج داشته باشم.»

صدای آمریکا: سخنگوی دولت چهاردهم جمهوری اسلامی ایران در اظهاراتی متناقض گفت که دولت به فکر «افزایش قیمت حامل‌های انرژی» است، و بلافاصله ادعا کرد «منظور این نیست که به‌زودی بنزین گران» می‌شود. این سخنان در شرایطی ابراز شد که گزارش‌های شهروندی حاکی از افزایش شدید کالاهای ضروری است.

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت مسعود پزشکیان، روز چهارشنبه ۱۰ بهمن با رد آنچه «شایعات درباره افزایش قیمت بنزین» خواند، به کمبود بنزین در ایران اشاره کرد و گفت که «برای هر افزایش قیمت، باید تمهیدات اجتماعی در نظر گرفته شود.»

او همچنین بدون اشاره به اعتراضات سال‌های گذشته و به‌ویژه اعتراضات سراسری آبان ۹۸ در پی گرانی بنزین، گفت که در دولت‌های قبل باید افزایش قیمت بنزین به شیوه‌ای پی گرفته می‌شد که «مردم را دچار شوک نمی‌کرد.»

افزایش قیمت بنزین در آبان ۱۳۹۸ اعتراضات سراسری گسترده‌ای را در پی داشت و در جریان سرکوب آن، صدها تن از معترضان به دست نیروهای حکومتی کشته شدند.

جمهوری اسلامی در جریان اعتراضات آبان ۹۸ نسبت به گرانی بنزین، ضمن قطع سه روزه اینترنت، نیروهای نظامی و انتظامی جمهوری اسلامی برای مقابله با معترضان با توسل به خشونت و به‌کارگیری سلاح سرد و گرم، به خیابان‌ها فرستاده شدند.

به گزارش خبرگزاری‌های حکومتی در ایران در روز چهارشنبه، فاطمه مهاجرانی در حالی که اذعان کرد قیمت سوخت و حامل‌های انرژی افزایش می‌یابد، مدعی شد که این افزایش، «متناسب با تورم» خواهد بود.

سخنگوی دولت جمهوری اسلامی گفت: «باید در مورد افزایش قیمت حامل‌های انرژی فکر کنیم، اما منظور این نیست که به‌زودی بنزین گران خواهد شد. قاعدتا باید بتوانیم قیمت حامل‌های انرژی را متناسب با سطح زندگی مردم و تورم افزایش دهیم.»

وی در این مورد اشاره کرد: «دولت در تلاش است تا ناترازی میان مصرف و توزیع سوخت را مدیریت کند. »

«ناترازی» عنوانی است که مقامات جمهوری اسلامی و رسانه‌های حکومتی از آن به جای کمبود و نبود انرژی استفاده می‌کنند. از جمله، در جریان «جیره‌بندی برق» و اعلام جدول زمان‌بندی قطع برق در مناطق مختلف کشور، مقامات آن را با عنوان «ناترازی» مطرح کردند.

سخنگوی دولت در شرح این «ناترازی»، بدون اشاره به کمبود بنزین، گفت که «مصرف بنزین در ایران از میزان تولید آن پیشی گرفته» و «چالش‌هایی را برای تأمین پایدار انرژی ایجاد کرده است.»

فاطمه مهاجرانی همچنین افزود: «اکنون برای هر افزایش قیمت باید تمهیدات اجتماعی در نظر گرفته شود.»

زمزمه‌های دوباره مقامات دولت درباره افزایش قیمت سوخت و اظهارات متناقض درباره آن، واکنش‌هایی را در شبکه‌های اجتماعی برانگیخته است و برخی کاربران به گرانی و کمبود برخی کالاهای اساسی و داروهای ضروری اشاره کرده‌اند.

یک ویدئوی منتشر شده در شبکه اجتماعی «ایکس»، اعتراض یک شهروندی در ایران را نشان می‌دهد که با تأکید بر این‌که «آقای پزشکیان خجالت بکشید»، مقامات جمهوری اسلامی را با عبارت «همه‌تان دزدید» توصیف کرده است.

او همچنین گفته است: فقط قیمت بنزین را گران نکرده‌اند، وگرنه کالاهای ضروری مورد نیاز مردم چندین برابر گران شده و روز به روز گران‌تر می‌شود.

یک شهروند نیز در ایکس نوشت: «عربستان سعودی مرکز فرماندهی نفت خود را به نمایش گذاشت و جمهوری اسلامی هم در حالی که نگرانیم بنزین گران نشود، قیمت بقیه اجناس را یواشکی دوبله سوبله کرده. مسئولان خودخوانده، همه‌تان دزدید.»

سعید ارکان‌زاده، روزنامه‌نگار در ایران، در واکنش به اظهارات یک مقام بیمه در ایکس نوشت: «این یکی حرفش فراتر از این است که بنزین و آب و برق و گاز و نان زیاد مصرف می‌کنید. دارد می‌گوید چه خبر است این قدر انسولین مصرف می‌کنید!»

برخی کاربران نیز از کمبود بنزین سخن گفته‌اند. یکی از کاربران شبکه اجتماعی ایکس خطاب به مسعود پزشکیان رئیس دولت جمهوری اسلامی گفته «همه چیز را بی‌رحمانه گران کردی و فقط مانده بنزین، این را هم گران کن و منت به سرمان نگذار!»

یکی دیگر از شهروندان در ایکس نوشت: «واقعا این چه وضعی است؟ حتی بنزین هم نیست!»

تناقض‌گویی مقام ارشد دولت جمهوری اسلامی درباره کمبود و افزایش قیمت بنزین و سوخت، در حالی است که پیش از این یک نماینده مجلس شورای اسلامی نسبت به بروز «قحطی» در ایران هشدار داده و گفته بود در صورت «ادامه ناترازی‌‌ها در این سطح، احتمال بروز قحطی» وجود دارد.

در هفته‌های گذشته، اعتراضات معیشتی در نقاط مختلف ایران به طور روزانه و هفتگی برگزار شده و با افزایش قیمت دلار، گزارش‌ها حاکی از اعتصاب در بازار تهران نیز بوده است.

برخی ناظران پیش از این مشکلات اقتصادی را «پاشنه آشیل جمهوری اسلامی» دانسته‌اند.

صدای آمریکا: درحالی که رئیس دولت چهاردهم جمهوری اسلامی، می‌گوید بر‌اساس تفاهم‌نامه جامع میان ایران و روسیه، دو کشور در صورت حمله به یکی از آن‌ها، متعهد به همکاری مشترک هستند، خبرگزاری روسی «تاس» اعلام کرد این معاهده فاقد بند «تعهد به دفاع متقابل» است.

مسعود پزشکیان در مصاحبه‌ای با شبکه یک تلویزیون روسیه که جمعه، پنجم بهمن، منتشر شد، گفت: «مطابق مفاد این توافق‌نامه، در صورت حمله به ایران یا روسیه، ما تعهد کرده‌ایم به هیچ‌وجه با مهاجمان همکاری نکنیم و اجازه ندهیم این اتفاق رخ دهد.»

او در ادامه تاکید کرد که مسئله دفاع متقابل، به‌صورت کلی در این تفاهم‌نامه مطرح شده و جزئیات آن در روندها و توافقات بعدی مشخص خواهد شد.

خبرگزاری تاس اما پیش‌تر در تاریخ ۲۸ دی، با انتشار جزئیاتی از این تفاهم‌نامه، اعلام کرده بود که تهران و مسکو توافق کرده‌اند در صورت حمله به یکی از طرفین، طرف دیگر تحت هیچ شرایطی از مهاجم حمایت نکند. با این حال، این معاهده فاقد تعهد به دفاع متقابل است و در آن به هیچ کشور یا اتحاد نظامی خاصی اشاره نشده است.

پزشکیان در مصاحبه با این رسانه روس همچنین گفت که این معاهده بلندمدت، شامل «بحث‌های امنیتی و سیاسی» است و دو طرف در حوزه‌هایی مانند امنیت داخلی، منطقه‌ای، همکاری‌های بین‌المللی و صلح منطقه‌ای تعامل خواهند داشت.

به گفته او مفاد این توافق‌نامه برای اجرایی شدن نیازمند اقدامات و توافقات بعدی است و گفت‌وگوها در این زمینه ادامه خواهد یافت.

طبق این معاهده، تفاهم‌نامه جامع میان ایران و روسیه برای مدت ۲۰ سال معتبر خواهد بود و پس از آن به‌طور خودکار برای دوره‌های ۵ ساله تمدید خواهد شد.

پزشکیان و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، روز ۲۸ دی در مسکو «این تفاهم‌نامه راهبردی» را امضا کردند.

زادیوفردا: وب‌سایت خبری اکسیوس می‌گوید ایران در دیدار دیپلمات‌های خود با نمایندگان اروپا، درست پیش از مراسم تحلیف ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، «پیشنهاد» مذاکره دربارۀ یک توافق هسته‌ای جدید با حضور دولت آمریکا را مطرح کرده است.

اکسیوس روز پنج‌شنبه چهارم بهمن‌ به نقل از «دیپلمات‌های اروپایی» نوشت که نمایندگان ایران در دیدار با مذاکره‌کنندگان اروپایی پیشنهاد گفت‌وگو درباره توافقی جدید و جدا از برجام را مطرح کرده‌اند.

به نوشتۀ این وبسایت، نمایندگان تهران اصرار داشته‌اند که اروپایی‌ها این پیشنهاد را با دولت دونالد ترامپ مطرح کرده و پاسخ واشینگتن را به تهران منتقل کنند.

مقام‌های جمهوری اسلامی هنوز به این گزارش واکنش نشان نداده‌اند.

اشاره اکسیوس به دیدار نمایندگان ایران و قدرت‌های اروپایی در ژنو برای بحث دربارهٔ برنامهٔ هسته‌ای تهران است که تنها یک هفته پیش از بازگشت دونالد‌ ترامپ، رئیس‌جمهور جدید ایالات متحده آمریکا، به کاخ سفید انجام شد.

این دیدار روز ۲۴ دی‌ماه با حضور مجید تخت‌روانچی، معاون سیاسی وزارت خارجه ایران، و همتایان او از سه کشور فرانسه، بریتانیا و آلمان محرمانه انجام شد و جزئیات زیادی از آن منتشر نشده است.

کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر خارجه ایران، که در این دیدار حضور داشت تنها کسی بود که در شبکه ایکس نوشت که در این نشست «ایده‌هایی را در دو حوزهٔ رفع تحریم و هسته‌ای که برای حصول به یک توافق ضروری هستند» بررسی کردیم و «این اتفاق نظر وجود داشت که باید برای رسیدن به یک توافق مذاکرات از سر گرفته شود».

یک مقام ارشد اتحادیه اروپا روز جمعه به خبرنگاران در بروکسل گفت که تمامی نشانه‌ها از جمله صحبت‌های دونالد ترامپ حاکی از آن است که آمریکا، یعنی دولت ترامپ، این‌بار با ایرانی‌ها می‌خواهد نوعی گفت‌وگو درباره برنامه هسته‌ای داشته باشد و ابراز امیدواری کرد که این توافق به دست آید.

این مقام که نخواست نامش فاش شود افزود:‌ «همزمان با اتحادیه اروپا، مسئول سیاست خارجی این اتحادیه نقش نهادی در شورای امنیت سازمان ملل دارد که برجام را تأیید کرده است. بنابراین، او هماهنگ‌کننده کمیسیون مشترک برجام است. طی چهار سال گذشته، ما وظیفه دیگری نیز پیدا کرده‌ایم که تسهیل مذاکرات بین ایالات متحده و ایران بوده است».

این مقام ارشد اتحادیه اروپا سپس گفت:‌ «باید ببینیم واکنش تهران چه خواهد بود و آیا می‌خواهد مستقیم با آمریکایی‌ها گفت‌وگو کند یا نه».

این مقام بلند پایه اتحادیه اروپا در ادامه حضور اتحادیه اروپا در این فرایند را مهم ارزیابی کرد و به خبرنگاران گفت: «به دو دلیل عمده اتحادیه اروپا در این فرآیند حضور خواهد داشت؛ اول این‌که ما به شدت به استفاده صلح‌آمیز و غیرنظامی از برنامه هسته‌ای ایران علاقه‌مندیم و دوم اینکه تحریم‌هایی وجود دارد که توسط اتحادیه اروپا اعمال شده‌اند، نه توسط کشورهای عضو. بنابراین نیاز به اقدامی از سوی اتحادیه اروپا در این‌باره است».

در کمتر از یک هفته‌ای که از تحلیف دونالد ترامپ می‌گذرد، او چند بار دربارهٔ ایران صحبت کرده، اما تاکنون به «پیشنهادی» که اکسیوس گزارش داده، اشاره نکرده است.

رئیس‌جمهور آمریکا شامگاه پنج‌شنبه همزمان با امضای فرمان‌های اجرایی گفت امیدوار است که برای حل مسائل ایران نیازی به اقدام نظامی نباشد.

او در دولت اول خود، سیاست «فشار حداکثری» را در برابر ایران در پیش گرفت که به‌شدت بر درآمدهای تهران از فروش نفت اثر گذاشت و گفته می‌شود که دولت دوم او نیز احتمالاً این سیاست را پی خواهد گرفت.

ایران در سال ۱۳۹۴ با قدرت‌های غربی ازجمله ایالات متحده به توافق هسته‌ای موسوم به «برجام» دست یافت که بر اساس آن و در مقابل رفع تحریم‌های آمریکا و اروپا علیه تهران، جمهوری اسلامی هم ابعاد برنامۀ هسته‌ای خود را محدود می‌کرد.

با این حال در سال ۱۳۹۷، همزمان با دور اول ریاست‌‌جمهوری ترامپ، دولت آمریکا از برجام خارج شد. تهران هم در مقابل به‌شکل تدریجی از تعهدات برجامی خود عدول کرد و از جمله به میزان انباشت و غلظت غنی‌سازی اورانیوم افزود؛ موضوعی که نهایتاً در سال گذشته میلادی به صدور دو قطعنامۀ انتقادی شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی انجامید.

رئیس‌جمهور آمریکا روز پنج‌شنبه در پاسخ به سوال مجری شبکه فاکس‌نیوز که از او پرسید آیا به حکومت ایران اعتماد دارد؟ گفت باید به توافقی دست یافت که راه‌هایی برای اعتماد کامل به آن باشد و جدول زمانی دقیقی داشته باشد.