اخبار

بی‌بی‌سی: آمریکا سخت می‌کوشد جایگاه پیشتاز خود در حوزه هوش مصنوعی را حفظ کند و نه‌تنها چین را پشت سر خود نگه دارد، بلکه تا حد ممکن شکاف میان دو کشور را افزایش دهد.

اما استراتژی واشنگتن برای دستیابی به این هدف امسال شاهد تغییر شدیدی بود. این تغییر رویکرد در ماه مه، در جریان سفر دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا به کشورهای خلیج فارس آغاز شد، و پیامدهای آن از چند هفته پیش آشکار شد.

در آن سفر، چندین توافق‌نامه بزرگ بین شرکت‌های آمریکایی با شرکت‌های اماراتی و سعودی امضا شد که بر تامین مالی عربستان و امارات برای ایجاد مراکز داده (دیتا سنتر) عظیم در خلیج فارس و آمریکا، و نیز اجازه صادرات ریزتراشه‌های پیشرفته به این دو کشور تکیه دارد.

شاید مهم‌ترین توافق با امارات صورت گرفت: توسعه یک پروژه هوش مصنوعی در ابوظبی در فضایی با مساحت بیش از ۲۵ کیلومتر مربع همراه با توان تولید ۵ گیگاوات برق برای مراکز داده.

دولت آمریکا تاکید کرده که شرکت‌های آمریکایی مدیریت این مراکز داده و ارائه خدمات ابری (کلاود) در منطقه را بر عهده خواهند داشت.

بلومبرگ روز ۹ اکتبر به نقل از منبعی که نامش را ذکر نکرده بود، گزارش داد که واشنگتن با صادرات نخستین محموله ریزتراشه‌های پیشرفته شرکت انویدیا به امارات موافقت کرده و وزارت بازرگانی نیز مجوزهای لازم را صادر کرده است؛ اقدامی اولیه در مسیر اجرای توافقی بزرگ.

صادرات تراشه‌ها به خلیج فارس، محور تغییرات در استراتژی آمریکا است. در دوره جو بایدن، رئیس‌جمهوری پیشین آمریکا، محدودیت شدیدی بر صادرات این تراشه‌ها به بیشتر کشورهای جهان از جمله کشورهای خلیج فارس اعمال شد. علت اصلی این سیاست، نگرانی از دستیابی چین به این تراشه‌های پیشرفته بود.

دونالد ترامپ از به رخ کشیدن معاملاتی که انجام می‌دهد و پول‌ها و سرمایه‌گذاری‌هایی که به آمریکا می‌آورد لذت می‌برد و هم‌زمان از لغو سیاست‌های باراک اوباما و جو بایدن، روسای جمهور پیشین نیز خشنود است. در همین چارچوب رفتار او در خلیج فارس نیز کاملا با شیوه کلی عملکردش همخوانی دارد.

اما شاید عوامل دیگری نیز آمریکا را وادار به تغییر رویکرد در حوزه هوش مصنوعی کرده باشد؛ از سیاست‌های سخت‌گیرانه در زمینه صادرات تراشه‌ها تا سیاست شتاب‌بخشی به توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی در خلیج فارس.

یکی از این عوامل مسئله تولید برق است.

هوش مصنوعی؛ ولع بی‌پایان برای برق

آژانس بین‌المللی انرژی در مارس امسال اعلام کرد که تقاضای جهانی برق در سال ۲۰۲۴ نسبت به سال قبل از آن ۴/۳ درصد افزایش یافت؛ در حالی که افزایش مصرف انرژی به‌طور کلی تنها ۲/۵ درصد بوده است.

این آژانس متوسط نرخ رشد تقاضای برق را از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ دو برابر رشد کل اشکال انرژی در همان بازه زمانی اعلام کرد،‌ به این معنا که تقاضا برای برق به طور خاص و نه انرژی به طور عام، به سرعت در حال افزایش است.

دلایل متعددی برای این افزایش وجود دارد از جمله افزایش خودروهای برقی، اما هوش مصنوعی نقش عمده‌ای در این رشد تقاضا ایفا می‌کند. کلید ماجرا مدل‌های زبانی بزرگ هستند که به سرعت به بخشی از زندگی روزمره ما تبدیل شده‌اند، و مراکز داده عظیمی که آن مدل‌های زبانی نمی‌توانند بدون آنها توسعه یابند.

پرسش‌های پرهزینه

کارشناسان در سراسر جهان سخت مشغول یافتن پاسخ برای پرسشی هستند که معمولا این طور مطرح می‌شود: یک مدل زبانی برای پاسخ دادن به سوال شما به چه میزان انرژی الکتریکی نیاز دارد؟

پاسخی قطعی به این سوال وجود ندارد، بلکه مطالعاتی در جریان است که می‌کوشد به این موضوع نزدیک شود و به ارقام تقریبی برسد، آن هم در شرایطی که شرکت‌های بزرگ ارقام و اسرار خود را پنهان می‌کنند و عوامل موثر در این زمینه بسیار متنوع‌اند.

روزنامه گاردین، بر اساس تحقیقات متخصصان دانشگاه رود آیلند، برآورد کرده است که مصرف برق «چت‌جی‌پی‌تی ۵» ممکن است به اندازه تقاضای روزانه برق ۱/۵ میلیون خانه در آمریکا برسد.

همچنین تصور می‌شود هرچه اندازه مدل زبانی بزرگ‌تر باشد، مصرف برق آن نیز بیشتر می‌شود و باور بر این است که مدل‌ها به طور مداوم در حال رشدند، هرچند انجام اندازه‌گیری‌های دقیق و رسمی در بیشتر موارد ممکن نیست.

ارتباط این موضوع با مراکز داده چیست؟

مدل‌های زبانی بزرگ را نمی‌توان روی دستگاه‌هایی مانند رایانه شخصی یا تلفن همراه اجرا کرد، زیرا آن‌ها عملیات محاسباتی خود را در مراکز داده انجام می‌دهند. در آن‌جا، این مدل‌ها روی سرورهایی بارگذاری می‌شوند که مجهز به ریزتراشه‌های پیشرفته هستند و هر آنچه لازم است انجام می‌دهند تا به پرسش‌های شما پاسخ‌های مفید بدهند.

گفته می‌شود هرچه این مدل‌ها بزرگ‌تر و پیچیده‌تر شوند و توانایی بیشتری در شناسایی الگوها پیدا کنند، نیازشان به آن تراشه‌ها و همچنین مصرفشان از انرژی الکتریکی افزایش می‌یابد.

آژانس بین‌المللی انرژی در گزارشی در ماه آوریل پیش‌بینی کرد که تقاضای برق برای تامین انرژی مراکز داده در سراسر جهان تا سال ۲۰۳۰ بیش از دو برابر شود و به حدود ۹۴۵ تراوات ساعت برسد. این رقم از کل مصرف برق ژاپن بیشتر است.

طبق همان گزارش، هوش مصنوعی مهم‌ترین محرک این افزایش خواهد بود؛ چرا که انتظار می‌رود تقاضای برق از سوی مراکز داده مجهز به هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰ بیش از چهار برابر شود.

به طور خلاصه مراکز داده‌ای که مدل‌های زبانی بزرگ را به‌کار می‌گیرند – همان‌هایی که شرکت‌های فعال در هوش مصنوعی از آن استفاده می‌کنند – با ولع حیرت‌انگیزی انرژی مصرف می‌کنند و این امر پرسش‌هایی درباره توان شبکه‌های برق برای پاسخگویی به این نیاز فزاینده ایجاد کرده است.

و نشانه‌های این فشار اکنون در آمریکا نمایان شده است.

بحران واشنگتن و راه حل خلیج فارس

بر اساس گزارش وزارت انرژی ایالات متحده، در سال ۲۰۲۳، مراکز داده تقریبا ۱۷۶ تراوات ساعت انرژی مصرف کردند که معادل حدود ۴/۴ درصد از کل مصرف انرژی آمریکا و بیش از دو برابر مصرف سال ۲۰۱۴ یعنی ۵۸ تراوات ساعت است.

این سهم بسیار بزرگی است، اما آنچه در راه است می‌تواند بزرگ‌تر باشد، زیرا پژوهشگران «موسسه تحقیقات انرژی الکتریکی» پیش‌بینی می‌کنند که مصرف این مراکز تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۹ درصد از کل مصرف برق آمریکا برسد.

بلومبرگ تحقیقی منتشر کرده که تاثیر گسترش هوش مصنوعی بر زندگی مردم را نشان می‌دهد. بر این اساس در برخی مناطق آمریکا که مراکز داده در آن‌ها متمرکز است، هزینه ماهانه برق خانوارها در پنج سال گذشته تا ۲۶۷ درصد افزایش یافته است.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی موضوع را به شکلی ساده و در عین حال شگفت‌انگیز توضیح می‌دهد: انتظار می‌رود تا سال ۲۰۳۰ میزان برقی که آمریکا برای پردازش داده‌ها مصرف می‌کند، از کل برق مورد استفاده در تولید موادی مانند آلومینیوم، فولاد، سیمان، مواد شیمیایی و سایر محصولات پرمصرف فراتر رود. بخش قابل‌توجهی از این افزایش به هوش مصنوعی نسبت داده می‌شود.

مشکل واشنگتن این است که نمی‌تواند زیرساخت‌های مورد نیازش را آنقدر سریع نوسازی کند که توسعه هوش مصنوعی بدون کندی و وقفه ادامه یابد.

فریال سعید، دیپلمات پیشین آمریکایی و کارشناس سیاست خارجی و امنیت ملی، می‌نویسد که ایالات متحده به دلیل محدودیت‌های مربوط به منابع و قوانین ناظر نمی‌تواند با سرعت لازم در خاک خود مراکز داده بسازد، در حالی که چین می‌تواند به سرعت در این حوزه با پروژه‌های زیرساختی مورد حمایت دولت پیشروی کند. به گفته سعید، همین موضوع دولت ترامپ را به چرخش به سوی خلیج فارس ترغیب کرده است.

مزیت خلیج فارس

کشورهای خلیج فارس، به ویژه امارات و عربستان، مزایایی دارند که به راحتی می‌تواند توجه و علاقه آمریکا را جلب کند.

هزینه «زمین صنعتی» در عربستان بین ۱۰ تا ۵۰ دلار در هر متر مربع است؛ در حالی که در مناطقی مانند ویرجینیای شمالی، جایی که بسیاری از مراکز داده آمریکا در آن قرار دارند، این رقم حدود ۱۵۰ تا ۶۰۰ دلار است.

تعرفه برق نیز در عربستان سعودی و امارات متحده عربی حدود ۰/۰۵ تا ۰/۰۶ دلار برای هر کیلووات ساعت است، در حالی که متوسط این هزینه در آمریکا بین ۰/۰۹ تا ۰/۱۵ دلار برای هر کیلووات ساعت قرار دارد.

این داده‌ها که از گزارش شرکت «پرایس واترهاوس کوپرز» به دست آمده، نشان می‌دهد هزینه ساخت و بهره‌برداری از مراکز داده عظیم در خلیج فارس، به میزان قابل توجهی کمتر از ایالات متحده است.

به این موارد باید وجود سرمایه فراوان در صندوق‌های حاکمیتی و امکان اجرای سریع پروژه‌ها در صورت وجود اراده سیاسی را نیز اضافه کرد.

انتقادها به سیاست دولت ترامپ

برخی در آمریکا نگران‌اند که کشورهای خلیج فارس به تدریج به رقیب ایالات متحده تبدیل شوند. استدلال آن‌ها این است که کشورهای حوزه خلیج فارس رابطه خود با چین، روسیه و ایران را حفظ کرده‌اند و ممکن است این کشورها به طور غیرمستقیم از فناوری آمریکایی که به خلیج فارس منتقل می‌شود، بهره‌مند شوند.

چنین نگرانی‌هایی یکی از دلایل اصلی سیاست دولت بایدن بود که محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌ای را بر صادرات تراشه‌های پیشرفته، از جمله به کشورهای خلیج فارس، وضع کرده بود.

استراتژی بایدن مبتنی بر این دیدگاه بود که این تراشه‌ها مهم‌ترین دارایی آمریکا در رقابت برای تسلط بر آینده هوش مصنوعی هستند.

اما اکنون این نگاه در حال تغییر است. شماری از مقام‌های ارشد دولت ترامپ بر این باورند که موضوع محوری دیگر تراشه‌های پیشرفته نیست، بلکه تامین انرژی برق است. محمد سلیمان، پژوهشگر موسسه خاورمیانه، در نشریه فارین پالیسی می‌نویسد همین نگاه – همراه با ارزیابی اینکه فاصله تکنولوژیک میان آمریکا و چین آن‌قدرها که حامیان محدودیت‌های صادرات تراشه ادعا می‌کنند زیاد نیست – باعث شده دولت ترامپ برای پیشبرد اهدافش در حوزه هوش مصنوعی به خلیج فارس روی آورد.

در همین حال برخی ناظران احتمال تبدیل شدن کشورهای خلیج فارس به رقیبی برای آمریکا را جدی نمی‌دانند.

فریال سعید می‌نویسد کشورهای خلیج فارس بدون حمایت آمریکا نمی‌توانند مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی و زیرساخت‌های مرتبط با آن را ایجاد کنند و می‌افزاید هرگونه جهش فعلی در این حوزه همچنان نیازمند شراکت با ایالات متحده است. به باور او توافق با عربستان و امارات به معنای واگذاری قدرت به آن‌ها نیست، بلکه گسترش حساب‌شده نفوذ آمریکا است.

وب‌سایت تخصصی سِمی‌آنالیسس نیز می‌گوید اگر آمریکا شرایط امنیتی این توافق‌ها را به صورت دقیق اجرا کند، این قراردادها وابستگی عربستان و امارات به تجهیزات و نرم‌افزارهای آمریکایی را بیشتر خواهد کرد، به طوری که آن‌ها را «هرچه بیشتر در مدار ایالات متحده نگه می‌دارد».

اما یک انتقاد دیگر هم در زمینه‌های امنیتی به سیاست‌های دونالد ترامپ وارد شده که کریستوفر چیِوز و سام وینترلِوی در واشنگتن‌پست مطرح کرده‌اند. به گفته آن‌ها، پروژه‌های ترامپ زیرساخت‌های راهبردی حیاتی را در منطقه‌ای آسیب‌پذیر قرار می‌دهد، آن هم «در زمانی که تهدید پهپادهای ارزان‌قیمت رو به افزایش است».

این دو نویسنده با یادآوری حمله به تاسیسات نفتی آرامکو در عربستان در سال ۲۰۱۹، این پرسش را مطرح می‌کنند که چگونه می‌توان از مراکز داده در خلیج فارس محافظت کرد؟

به باور آن‌ها، ایجاد چنین مراکزی که مستقیما با سامانه‌ هوش مصنوعی آمریکا پیوند دارند، نوعی ضرورت امنیت ملی برای ایالات متحده ایجاد می‌کنند و آن حفاظت از این زیرساخت‌ها در دوره‌ای است که واشنگتن تلاش می‌کند تعهدات مستقیم خود را در منطقه کاهش دهد.

اما این نگرانی امنیتی تا الان سهم اندکی از بحث‌ها را به خود اختصاص داده و تمرکز اصلی همچنان بر تراشه‌های پیشرفته و مسئله تامین برق باقی مانده است.

بی‌بی‌سی: رهبر جمهوری اسلامی ایران گفت مواضع دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، «غلط و در بسیاری از موارد دروغ» است. آقای خامنه‌ای گفت: «چه ربطی به آمریکا دارد که ایران امکانات و صنعت هسته‌ای دارد یا ندارد؟ این دخالت‌ها ناباب، غلط و زورگویانه است.» سخنرانی آقای خامنه‌ای، پس از نزدیک به یک ماه غیبت از انظار عمومی بود.

این اظهارات در حضور «قهرمانان رشته‌های مختلف ورزشی و مدال‌آوران المپیادهای علمی جهانی» بیان شد.

آیت‌الله خامنه‌ای اظهارات اخیر آقای ترامپ در سفر به اسرائیل و مصر برای امضای توافق آتش‌بس غزه را «یاوه‌گویی» خواند. آقای ترامپ گفته بود که بدون بمباران مراکز اتمی ایران آتش‌بس در غزه ممکن نبود.

آقای خامنه‌ای درباره رئیس جمهور آمریکا گفت: «این شخص سعی کرد با رفتار سخیف و دروغ‌های فراوان درباره منطقه، ایران و ملت ایران، به صهیونیست‌ها روحیه دهد و خود را توانا جلوه دهد. اما اگر توانایی دارد، برود میلیون‌ها نفری را که در همه ایالت‌های آمریکا علیه او شعار می‌دهند، آرام کند.»

اشاره آقای خامنه‌ای به تظاهرات شنبه در شهرهای آمریکا در اعتراض به سیاست‌های آقای ترامپ بود.
رهبر جمهوری اسلامی بار دیگر به جنگ دوازده‌ روزه با اسرائیل و شلیک موشک‌ به اسرائیل اشاره کرد و گفت: «موشک‌ها را نیروهای مسلح و صنایع نظامی ما آماده داشتند و استفاده کردند و باز هم دارند و اگر لازم باشد، در وقت دیگر از آن استفاده می‌کنند.»

«رئیس‌جمهور آمریکا ضمن افتخار کردن به بمباران صنعت هسته‌ای ایران، مدعی از بین بردن آن شده بود. ایرادی ندارد، به همین خیال باشید. اما اصلا شما چه‌کاره هستید که اگر کشوری صنعت هسته‌ای دارد، در قبال آن باید و نباید مطرح کنید؟»

دونالد ترامپ بارها به به بمباران تاسیسات هسته‌ای ایران با بمب‌افکن‌های بی-۲ در تیرماه امسال اشاره و تهدید کرده است که در صورت نیاز مجددا آنها را بمباران خواهد کرد.

هم‌زمان با اظهارات امروز آقای خامنه‌ای، مراسم دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه‌های افسری ارتش در تهران و با حضور سرلشکر عبدالرحیم موسوی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، و سرلشکر امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش، برگزار شده است.

در سال‌های پیش، آقای خامنه‌ای شخصا در این مراسم حضور پیدا کرده بود و به فارغ‌التحصیلان سردوشی داده بود.

رادیوفردا: برنامه «پاداش برای عدالت» وابسته به وزارت خارجهٔ ایالات متحده اعلام کرد تا سقف ۱۵ میلیون دلار برای دریافت اطلاعات دربارهٔ دو فرد به نام‌های مجید نیلی و مهدی فرشچی و فعالیت‌های شرکت بازرگانی «به ژول پارس»، پاداش در نظر گرفته است.

به گفتهٔ این نهاد، این افراد از طریق شرکت یادشده تلاش کرده‌اند فناوری‌ها و تجهیزات حساس مورد نیاز صنایع نظامی ایران، از جمله سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، را به‌صورت غیرقانونی تهیه و تأمین کنند.

ایالات متحده، سپاه پاسداران را در فهرست سازمان‌های تروریستی خارجی قرار داده است.

حساب فارسی این برنامه در شبکهٔ اجتماعی ایکس از افراد خواسته است در صورت در اختیار داشتن اطلاعاتی دربارهٔ نیلی، فرشچی یا فعالیت‌های مالی شرکت «به ژول پارس» با آن‌ها تماس بگیرند.

این افراد از طریق شرکت بازرگانی «به ژول پارس» می‌کوشند تا به شکل غیرقانونی تکنولوژی حساس مورد نیاز صنایع نظامی ایران، از جمله سپاه تروریستی پاسداران را تهیه و تأمین کنند.

اگر درباره نیلی، فرشچی، به ژول پارس،همکاران و یا فعالیتهای مالی آنان اطلاعات دارید، با ما تماس بگیرید. pic.twitter.com/gwoZIjOstn

— Rewards for Justice فارسی (@RFJ_Persian) October 10, 2025

بی‌بی‌سی: فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت ایران، گفت که تهران پیشنهاد «مذاکره مستقیم» با آمریکا را داد اما طرف مقابل پاسخ مثبت نداد. به گفته خانم مهاجرانی، دولت ایران در آستانه فعال شدن بند موسوم به ماشه توافق برجام و بازگشت تحریم‌های سازمان ملل، اعلام آمادگی کرد که جلسه‌ای با حضور نمایندگان سه قدرت اروپایی، آمریکا و آژانس برگزار شود.

سخنگوی دولت ایران از قول عباس عراقچی، وزیر خارجه، گفت که در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل، پیشنهاد مذاکره مستقیم با آمریکا و در نیویورک از طرف ایران مطرح شد تا اجرای مکانیسم ماشه لغو شود یا به تعویق بیفتد، اما «به هر حال از طرف آنها مورد پذیرش قرار نگرفت و یا اینکه در جلسات حضور پیدا نکردند.»

او تاکید کرد ایران پیشنهاد مذاکره مستقیم با استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ، را داده بود اما او «سر قرار نیامد.»

خانم مهاجرانی گفت درخواست ایران این بود که در ازای تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی، مکانیسم ماشه، آن طور که طرف‌های اروپایی می‌خواستند اجرایی نشود.

او گفت خواست ایران «حذف کامل» مکانیسم ماشه بود اما پیشنهاد طرف مقابل تعویق شش ماهه آن بود که این شرایط مناسبی برای مذاکره فراهم نمی‌کرد.

با این وجود، به گفته خانم مهاجرانی «باتوجه به منافع ملی که برای کشور مطرح بود حتی در آخرین شب پیشنهاد ۴۵ روز تعویق نیز از طرف ایران مطرح شد»، اما طرف مقابل آن را نپذیرفت. سخنگوی دولت ایران لابی اسرائیل را دلیل رد پیشنهاد تعویق ۴۵ روزه دانسته است.

پیشنهاد تعویق شش ماهه و ۴۵ روزه مکانیسم ماشه در حالی از طرف ایران مطرح شده است که وزارت خارجه ایران پیشتر پیشنهاد مشابه طرف‌های اروپایی را رد کرده بود.

با بازگشت تحریم‌های سازمان ملل، اتحادیه اروپا هم تحریم‌های خود علیه ایران را بازگردانده است.

ژاپن هم اعلام کرده است که مطابق قطعنامه سازمان ملل، تحریم‌هایی را علیه ایران به اجرا می‌گذارد و از جمله دارایی‌‎هایی ۷۸ نهاد و ۴۳ فرد را بلوکه می‌کند.

با بازگشت تحریم‌های سازمان ملل، نگرانی‌ها درباره احتمال تنش نظامی و درگیری دوباره ایران در جنگ با آمریکا یا اسرائیل بالا گرفته است.

فاطمه مهاجرانی امروز در جمع خبرنگاران درباره این نگرانی‌ها گفت: «امیدوار هستیم که هیچ تحرکی صورت نگیرد و هیچ تجاوزی به خاک ایران صورت نگیرد، البته ما آمادگی آن را داریم.»

خانم مهاجرانی همچنین گفته است که شورای عالی امنیت ملی درباره چگونگی ادامه همکاری با آژانس تصمیم خواهد گرفت.

ماشه چیست و چه طور فعال شد؟

سازوکار ماشه، یا مکانیسم اسنپ‌بک، به یک تدبیر حقوقی اشاره دارد که در متن توافق برجام از آن به عنوان «سازوکار حل اختلاف» یاد شده بود.

مطابق بندهای ۳۶ و ۳۷ قطعنامه ۲۲۳۱، اگر یکی از طرف‌های توافق، به نقض تعهدات از سوی ایران اعتراض داشت، می‌توانست آن را به کمیسیون مشترکی ارجاع دهد و روندی برای حل اختلاف را آغاز کند.

در نهایت، اگر تدابیر حل اختلاف به نتیجه نرسید، ادامه تعلیق تحریم‌ها در شورای امنیت سازمان ملل به رای گذاشته می‌شد. متن برجام به ترتیبی تعیین شده بود که که اگر حتی یک عضو دائم شورای امنیت (آمریکا، روسیه، چین، فرانسه یا بریتانیا) این قطعنامه را وتو می‌کرد، تحریم‌های سازمان ملل به‌طور خودکار و بدون نیاز به رای‌گیری جدید بازمی‌گشت.

بعضی از بندهای کلیدی توافق برجام، از جمله امکان فعال کردن مکانیسم ماشه، در اکتبر ۲۰۲۵ (مهر ۱۴۰۴) منقضی می‌شد و طرف‌های اروپایی که نمی‌خواستند اهرم مکانیسم ماشه را از دست بدهند، پیشنهاد تمدید آن را داده بودند.

آلمان، بریتانیا و فرانسه، سه کشور اروپایی عضو برجام، ضرب‌الاجلی تعیین کرده و گفته بودند اگر پیشرفتی در مذاکرات ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و آمریکا به دست نیاید، آنها مکانیسم ماشه یا اسنپ‌بک را پیش از انقضایش فعال می‌کنند.

شرط اروپایی‌ها برای تمدید ماشه و به تعویق انداختن تصمیمشان برای بازگشت تحریم‌ها آن بود که ایران وارد مذاکره مستقیم با آمریکا شود، به اجرای تعهدات پادمانی و همکاری با آژانس برگردد و همین طور تکلیف ذخایر اورانیوم با غنای بالا را روشن کند.

با رد پیشنهاد اروپا از سوی ایران، آنها سازوکار بازگرداندن تحریم‌ها را فعال کردند. پس از آن، روسیه و چین تعویق اجرای مکانیسم ماشه را در شورای امنیت سازمان ملل مطرح کردند اما پیشنهادشان رای کافی نداشت و تحریم‌ها بازگشت.

تویتر Amir Tibon: نتانیاهو در حال عمل به شیوهٔ معمولش برای خنثی کردن توافق ترامپ است: اصرار بر بندهایی که رد از طرف حماس را تضمین می‌کند و در توافق بی‌اعتمادی ایجاد می‌کند. هیچ چیز جدیدی زیر آفتاب نیست.این طرح شامل بندهای زیادی است که به او فرصت خرابکاری و ایجاد مانع می‌دهد. او بحثی تلمودی دربارهٔ زمان‌بندی عقب‌نشینی ارتش اسرائیل از منطقهٔ مشخصی یا دربارهٔ اختیارات تشکیلات خودگردان فلسطینی در غزه آغاز خواهد کرد. آمیت سگال در حال حاضر این خط را برای او پیش می‌برد. ممکن است ماه‌ها به این شکل تلف شود و او اهمیتی نمی‌دهد که در این میان گروگان‌ها و سربازان کشته شوند.علاوه بر این، مسئلهٔ اعتماد وجود دارد. حماس ایدان الکساندر را در ماه مه به عنوان یک ژست به ترامپ آزاد کرد، که قرار بود به پایان جنگ منجر شود. ترامپ تحت فشار نتانیاهو قرار گرفت تا کامیون‌های تامین را کمی بعد از سرگیری کند، اما تحت فشار قرار نگرفت تا جنگ را پایان دهد و از آن زمان چهار ماه تلف شده است.سه هفته پیش، رهبری خارج از کشور حماس برای بحث دربارهٔ پیشنهاد قبلی ترامپ جلسه‌ای برگزار کرد و در طول جلسه، اسرائیل تلاش کرد تا آنها را ترور کنید. با اطلاع ترامپ. این ترور شکست خورد، اما آسیب به مذاکرات وارد شد و تماس ها متوقف شد. این چیزی است که نتانیاهو می خواست. در طرح فعلی، حماس در ازای وعده ترامپ مبنی بر پایان جنگ و خروج ارتش اسرائیل، همه گروگان ها را در ابتدا آزاد می کند. این یک طرح کلی عالی است، اما نیاز به اعتماد حماس دارد که حادثه آیدان الکساندر تکرار نمی شود. و نتانیاهو هر کاری برای تضعیف این اعتماد انجام خواهد داد. به هر حال، او تعداد زیادی وزرای احمق در دولت دارد که می توانند در مصاحبه چیزی مضر بگویند یا چیزی را توییت کنند که با روح توافق مغایرت داشته باشد، نکته اصلی این است که در طرف مقابل شک و سوء ظن ایجاد کنند. برای اینکه واقعا توافق ترامپ را به دست آورد، او باید این اقدامات نتانیاهو را از قبل پیش بینی کند و هر روزنه ای را ببندد. اما مهمتر از آن، او نباید علاقه خود را در مواجهه با این درگ ها و بازی ها از دست بدهد. و در اینجا نقش عموم مردم می آید – اعمال فشار و نگه داشتن مسئله به طور مداوم در صدر دستور کار، در رسانه‌های محلی و بین‌المللی، و در ذهن رئیس‌جمهور و مردمش. فشار مداوم عمومی، بدون توقف. این امکان‌پذیر است، اما نباید در توهمات گرفتار شد.

נתניהו פועל לסכל את עסקת טראמפ בצורה הקבועה שלו: להתעקש על סעיפים שיבטיחו סירוב מצד חמאס וליצור חוסר אמון בהסכם. אין חדש תחת השמש.

יש בתכנית הרבה סעיפים שנותנים לו מרחב סיכול והכשלה. הוא יתחיל ויכוח תלמודי על תזמון הנסיגה של צה"ל מאזור מסוים, או על סמכויות הרשות הפלסטינית בעזה.…

— Amir Tibon אמיר תיבון (@amirtibon) September 29, 2025

بی‌بی‌سی: شورای امنیت سازمان ملل متحد لحظاتی پیش به قطعنامه پیشنهادی چین و روسیه برای تمدید مهلت بازگشت تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران رای نداد.

پیش نویس قطعنامه چین و روسیه با ۴ موافق، ۹مخالف و ۲ رای ممتنع تصویب نشد.

چین و روسیه پیشنهاد کرده‌ بودند که بازگشت تحریم‌های پیشین شورای امنیت درباره ایران تا اوایل بهار سال آینده به تعویق انداخته شود.

عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران پیشتر گفته بود رای‌گیری امروز شورای امنیت سازمان ملل برای تمدید قطعنامه ۲۲۳۱ «فرصتی کوتاه برای شورای امنیت است تا به رویارویی “نه” و به همکاری “آری” بگوید.»

رادیوفردا: استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ در خاورمیانه، از علاقه ایالات متحده برای مذاکره با ایران بر سر برنامه هسته‌ای این کشور و «سازوکار ماشه» خبر داد.

او روز چهارشنبه دوم مهر و در پی هشدار کشورهای اروپایی درباره فرصت اندک باقی‌‌مانده تا بازگشت تحریم‌ها علیه ایران اعلام کرد که جمهوری اسلامی در وضعیتی دشوار قرار گرفته است.

آقای ویتکاف که در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک صحبت می‌کرد، گفت: «فکر نمی‌کنم ما تمایلی به آسیب رساندن به آن‌ها داشته باشیم. با این حال، ما تمایل داریم یا به یک راه‌حل دائمی دست یابیم و درباره‌ی «سازوکار ماشه» مذاکره کنیم.»

او افزود اگر این اتفاق رخ ندهد، بازگشت تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران راه‌حل درست برای این مسئله است.

نماینده رئیس‌جمهور آمریکا در عین حال در برابر پرسشی درباره مسیر دیپلماتیک با ایران اعلام کرد که «ما در حال گفت‌وگو با آنها هستیم».

این در حالی است که در پی انتشار گزارش‌هایی درباره مذاکرات پشت پرده و مستقیم میان ایران و آمریکا در روزهای اخیر، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، شنبه گفت که هیج تماس مستقیمی میان او و استیو ویتکاف برقرار نشده است.

علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، روز سه‌شنبه با تأکید بر این که تهران تحت فشارهای آمریکا غنی‌سازی را متوقف نخواهد کرد، اعلام کرد مذاکره با آمریکا ضررهای «جبران‌ناپذیر» دارد.

دولت دونالد ترامپ بارها گفته است که ایران باید غنی‌سازی اورانیوم را متوقف کند و به هیچ وجه اجازه دستیابی به سلاح هسته‌ای نداشته باشد. ایران در مقابل می‌گوید قصد ساخت سلاح هسته‌ای ندارد اما غنی‌سازی را حق خود می‌داند و آن را متوقف نخواهد کرد.

فرانسه، بریتانیا و آلمان که فرایند «سازوکار ماشه» برای بازگرداندن تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران را دنبال می‌کنند، گفته‌اند یکی از خواسته‌های آنها بازگشت تهران به مذاکره با دولت آمریکا است.

آنها همچنین خواهان ازسرگیری بازرسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و شفافیت تهران درباره ذخیره اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی خود پس از جنگ ۱۲ روزه شده‌اند.

امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، ساعتی پیش و در پی دیدار با همتای ایرانی خود در نیویورک تصریح کرد که این سه خواسته تروئیکای اروپایی غیر قابل مصالحه است و هشدار داد جمهوری اسلامی تنها چند ساعت فرصت دارد که از بازگشت تحریم‌ها جلوگیری کند.

عباس عراقچی و استیو ویتکاف پیش از آغاز حملات اسرائیل در ۲۳ خرداد، پنج دور مذاکرات غیرمستقیم برگزار کردند و این گفت‌وگوها در پی جنگ ۱۲ روزه متوقف شد. علاوه بر حملات اسرائیل به اهداف و فرماندهان نظامی و مراکز هسته‌ای ایران، ایالات متحده نیز در بامداد اول تیر سه سایت هسته‌ای فردو، نطنز و اصفهان را هدف حمله قرار داد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، می‌گوید این حملات باعث «نابودی کامل و مطلق» این تأسیسات شد.

بازگشت قریب‌الوقوع تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران باعث شدن گرفتن تحرکات دیپلماتیک بین ایران و اروپا شده است و روز سه‌شنبه نیز وزیر خارجه ایران با همتایان خود از سه کشور فرانسه، بریتانیا و آلمان گفت‌وگو کرد. هرچند که این مذاکره نتیجه ملموسی نداشت.

از سوی دیگر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، روز چهارشنبه در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل سه کشور اروپایی را متهم کرد که با فعال کردن سازوکار ماشه «به دستور ایالات متحده، با فشار، قلدری، تحمیل و سوءاستفاده آشکار کوشیدند قطعنامه‌های لغو شده شورای امنیت، علیه ایران را بازگردانند».

رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در جریان سخنرانی خود طرح خاصی برای جلوگیری از فعال شدن مکانیسم ماشه ارائه نکرد.

او همچنین در دیدار با نخست‌وزیر نروژ گفت که اگر «سازوکار ماشه» فعال شود و تحریم‌ها بازگردانده شوند، «گفت‌وگو دیگر معنایی ندارد».

فرانسه، آلمان و بریتانیا که سه کشور اروپایی عضو توافق هسته‌ای برجام هستند، روز ۲۸ اوت فرآیندی ۳۰ روزه برای اعمال مجدد تحریم‌های سازمان ملل را آغاز کردند و تهران را به عدول از این توافق متهم کردند. در صورت عدم دستیابی به توافق جدید، همهٔ تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران در روز ۲۷ سپتامبر (پنجم مهر)‌ باز خواهد گشت.

بر اساس مکانیسم یا سازوکار ماشه، اقداماتی که شورای امنیت طی شش قطعنامه از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ علیه ایران وضع کرده بود، دوباره اعمال خواهند شد.

بی‌بی‌سی: مستند «۱۲ روز در ژوئن – رازهای جنگ با ایران»، که به‌تازگی از شبکه ۱۳ اسرائیل پخش شد، روایتی کم‌سابقه از روند تصمیم‌‌گیری سیاسی و نظامی و اجرایی جنگ ۱۲روزه اسرائیل علیه ایران ارائه می‌کند. این مستند با جلسات محرمانه رهبران اسرائیل در یک «پناهگاه» آغاز می‌شود؛ از عملیات فریب و آماده‌سازی لجستیکی می‌گوید؛ به ضربات هدفمند علیه زیرساخت‌ها و افراد کلیدی می‌پردازد و نقش تعیین‌کننده آمریکا در حمله به تاسیسات فردو را مرور می‌کند.

این فیلم در اسرائیل با واکنش‌های متفاوتی روبه‌رو شده است و به باور برخی ناظران تلاشی است برای ثبت «چگونگی» تصمیم‌‌گیری‌ها و محدودیت‌های عملیاتی، بیش از آنکه بتواند «تمام» واقعیت آن ۱۲ روز را بازگو کند.

تصمیم در پناهگاه؛ «خداوند به ما کمک کند»

به روایت اسناد و پروتکل‌های درزشده‌ و گفت‌وگو با مقام‌های مختلف در این فیلم، روز ۱۲ ژوئن جلسه اصلی کابینه امنیتی در پناهگاهی در تپه‌های بیت‌المقدس برگزار شد و در آن آغاز عملیات در بامداد ۱۳ ژوئن تصویب شد. چارچوب عملیات در همان جلسه در دو محور مشخص تعیین شد: نخست، وارد کردن ضربه‌ای ساختاری به کل زنجیره «نظامی‌سازی» هسته‌ای ایران، از تامین مواد و مراحل تبدیل تا مراکز عملیاتی و همین طور ساختار فرماندهی‌ و‌ کنترل؛ و دوم، تضعیف ظرفیت موشکی ایران، به ویژه سامانه‌های بالستیک و شبکه صنعتی پشتیبان آن.

در همان جلسه، یکی از افسران ارشد تصریح می‌کند که تاسیسات «فردو تنها با توان آمریکا از بین می‌رود».

در پایان جلسه، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، جمله‌ای بر زبان آورد که به روایت فیلم کمتر از او شنیده می‌شود: «خداوند به ما کمک کند.» این جمله در مستند به عنوان نمادی از سنگینی تصمیم‌گیری‌ها و شرایط در آستانه حمله برجسته می‌شود.

در حاشیه این آمادگی، عملیات فریب اجرا می‌شود: دستور جلسه پوششی درباره گروگان‌ها، مخابره نشانه‌های «عادی بودن اوضاع» و جابه‌جایی بی‌سروصدای خانواده برخی مقام‌ها و فرماندهان به مکان‌های امن. روایت‌هایی درباره «تعطیلات آخر هفته» و حتی «برنامه عروسی پسر نخست‌وزیر» هم به عنوان مولفه‌هایی از همین تلاش برای «فریب دشمن و پنهان‌سازی نیت واقعی» مطرح شده است.

در فیلم به پست مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل،‌ در شبکه ایکس یک ساعت پیش از آغاز حمله اشاره شده است؛ درست در همان لحظاتی که به گفته یکی از فرماندهان «باید از ارسال هرگونه سیگنال زیان‌بار پرهیز می‌شد». آقای هاکبی در آن پست نوشته بود: «در سفارت‌مان در اورشلیم [بیت‌المقدس] هستیم و اوضاع را از نزدیک زیر نظر داریم. تمام شب اینجا خواهیم ماند. برای آرامش اورشلیم دعا کنید!»

شب‌های نخست؛ «عروسی سرخ» و گشودن آسمان

در شب اول، خط ضربت بر پدافند راهبردی متمرکز شد: چند سامانه «اس-۳۰۰» و سامانه‌های مکمل هدف قرار گرفتند و به موازات آن صنایع تهاجمی مرتبط با تولید موشک زیر آتش رفت تا خط تولید و تامین مختل شود.

هدف اعلام‌شده «از میان بردن سپر راهبردی ایران» بود. شب دوم، به گفته فرماندهان در این مستند، «ده‌ها سامانه پدافند» نابود شد و «پرنده‌ها» به حومه تهران رسیدند. یکی از فرماندهان برای این دوره از اصطلاح «گشودن آسمان» استفاده می‌کند: باز کردن کریدورهای امن برای رفت‌وبرگشت‌های پی‌درپی.

مستند تاکید دارد که خط «اهداف انسانی» موازی با خط «زیرساختی» پیش رفته است. نخست‌وزیر اسرائیل در مصاحبه با شبکه ۱۳ می‌گوید: «مهم‌ترین مسئله برای من این بود که پیش از هر چیز به رهبری هسته‌ای ضربه بزنم… [گفتم] دانشمندان را، دانشمندان هسته‌ای را برای من بیاورید… من حذف مقام‌های ارشد نظام را می‌خواهم.»

فرماندهان اسرائیلی در این فیلم می‌گویند: «ده‌ها بمب به صورت همزمان به طرف تهران» رها شد؛ هر بمب با نقطه دقیق جغرافیایی و طبقه مشخص و حتی اتاق معین. بنا بر جمع‌بندی داخلی پس از شب اول، ۹ دانشمند کشته شده‌اند که چهار نفر از آنان «درجه یک» معرفی می‌شوند.

در یک نقطه عطف دیگر، از «به دام انداختن» فرماندهی هوافضای سپاه و بخشی از کادر این نیرو به همراه چندین فرمانده دیگر در یک مقر محرمانه در تهران صحبت می‌شود. برخی یگان‌ها «نیم ساعت در هوا می‌چرخند» تا «همزمانی اصابت» در یک لحظه ممکن شود. این عملیات هم‌زمان در اتاق فرمان با عنوان «عروسی سرخ» توصیف می‌شود. این نام برگرفته از یکی از مشهورترین قسمت‌های سریال «بازی تاج و تخت» است که در آن چندین چهره اصلی داستان در یک عروسی به قتل می‌رسند.

پاسخ ایران؛ برآوردها و واقعیت میدانی

در جلسات توجیهی پیش از آغاز عملیات، فرماندهان احتمال از دست دادن بین سه تا پنج هواپیما را در ۴۸ ساعت نخست مطرح کردند. مسیر رفت‌وبرگشت تا اهداف را حدود یک‌ونیم ساعت برآورد کردند و سناریوهای بازیابی خلبانان ساقط‌شده ـ از نقاط فرود اضطراری تا عملیات جست‌وجو و نجات ـ از پیش طراحی و تمرین شد تا در صورت وقوع بهترین واکنش ممکن اجرا شود.

پس از آغاز درگیری، بر اساس جمع‌بندی‌های داخلی که در فیلم آمده است، تعداد پرتابه‌های پیش‌بینی‌شده ایران برای کل دوره ۱۲روزه «۱۴۰۰ تا ۱۵۰۰» عنوان شده بود؛ آنچه بعدا به گفته فرماندهان در عمل به حدود ۵۳۰ موشک زمین‌به‌زمین محدود شد.

با این‌حال، حملات به مناطق مسکونی تلفات و ویرانی قابل توجهی برجا گذاشت: از فرو ریختن بخش بزرگی از یک برج ۱۴ طبقه در بت‌یام تا آسیب به ساختمان‌های اطراف و گزارش‌هایی از قدرت کشنده حتی در فضاهای حفاظت‌شده.

در اتاق‌های تصمیم، با بالا رفتن هزینه جبهه داخلی، بحث بر سر «تداوم سرعت ضربات» و «کنترل تصویر عمومی» در می‌گیرد. گاه صراحتا مطرح می‌شود که «تصاویر خسارت در اسرائیل» و «اهداف نمایشی در ایران» (مانند مخازن سوخت) در جلب حمایت خارجی – به‌ویژه در واشنگتن – بی‌اثر نیست.

طرح کشتن آیت‌الله خامنه‌ای؛ محدودیت‌ها و نبود فرصت عملیاتی

در یکی از بخش‌های مستند، گزینه هدف قراردادن آیت‌الله علی خامنه‌ای،‌ رهبر جمهوری اسلامی، به‌صراحت مطرح می‌شود. یکی از مصاحبه‌شوندگان می‌گوید همزمان با برنامه‌ریزی برای هدف گرفتن چهره‌های اصلی برنامه هسته‌ای و فرماندهان نظامی، گزینه هدف‌گیری راس حکومت نیز روی میز بوده است. با این حال، به گفته این فرد، علی خامنه‌ای «در نهایت به زیرزمین رفت، ارتباطش را با دنیای بیرون قطع کرد و هیچ فرصت عملیاتی واقعی به وجود نیامد».

موضوع کشتن رهبر ایران پیش از این به‌صراحت در اظهارات مقام‌های اسرائیل مطرح شده بود. دو روز بعد از برقراری آتش‌بس، اسرائیل کاتس، وزیر دفاع، گفت که در جریان جنگ ۱۲ روزه اسرائیل قصد داشته است علی خامنه‌ای را هدف قرار دهد. او در آن زمان با اشاره به گزارش‌های رسانه‌ای مبنی بر مخالفت واشنگتن با این اقدام، تأکید کرد که اسرائیل برای چنین کاری نیازی به اجازه آمریکا ندارد.

در پاسخ به این پرسش که «آیا هدف، براندازی بود؟» طیفی از پاسخ‌ها در مستند ۱۲ روز در ژوئن ارائه می‌شود، از «نه، هدف رسمی نبود و از آسمان نمی‌توان رژیم را سرنگون کرد» تا این ارزیابی که «اگر سطح ترس عمومی در ایران کاهش یابد، ممکن است نتیجه اقدامات ما به تغییرات داخلی بینجامد». در بیشتر صحبت‌ها درباره این موضوع تاکید بر این است که چنین چیزی می‌تواند «نتیجه‌ای محتمل» باشد، نه «هدف اعلام‌شده».

گره فردو و نقش آمریکا؛ از تردید تا بمباران

در فیلم هم مشخص است که یکی از گره‌های اصلی برای اسرائیل تاسیسات هسته‌ای فردو در اعماق زمین بود که از دید برنامه‌ریزان اسرائیلی بدون بمب‌های سنگرشکن آمریکا نابودی «قطعی» آن امکان‌پذیر نبود. به روایت فیلم، در روزهای نخست کارزار، پاسخ واشنگتن به درخواست اسرائیل در این زمینه قطعی نبود و رئیس‌جمهور آمریکا تصمیم را به «دیدن نتایج حمله اسرائیل» موکول می‌کرد.

به گفته یکی از مصاحبه‌شوندگان، در روز نهم عملیات، نخست‌وزیر به کابینه اطلاع می‌دهد که تصمیم گرفته شده است: «بامداد فردا، سه بمب به مجتمع هسته‌ای فردو پرتاب خواهد شد. اگر این کار موفقیت‌آمیز باشد، سه بمب دیگر برای نطنز، و همچنین طرحی هم برای اصفهان وجود دارد.»

در روایت فرماندهان، علاوه بر کارکرد فنی، ارزش راهبردی حمله مشترک اسرائیل و آمریکا برجسته است: رخدادی که اثر بازدارندگی منطقه‌ای آن «فراتر از خود بمب» ارزیابی می‌شود.

روز ۲۲ ژوئن (اول تیر) آمریکا علاوه بر مراکز هسته‌ای نطنز و اصفهان،‌ تاسیسات فردو را نیز با بمب‌های سنگرشکن هدف قرار داد. دونالد ترامپ این حمله را «ضربه‌ای تاریخی» خواند و «نقطه عطفی برای تضمین اینکه ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست نخواهد یافت». اما برخی ارزیابی‌های مستقل تأکید کردند که تأسیسات فردو به دلیل عمق و لایه‌های حفاظتی‌اش به طور کامل نابود نشد و برنامه هسته‌ای ایران تنها چند ماه عقب افتاد.

فیلم همزمان یادآور می‌شود که گزارش‌ها مبنی بر انتقال بخشی از مواد غنی‌شده ایران از فردو پیش از حملات مطرح بوده است. در برابر پرسش درباره «کارایی ضربات»، پاسخ نظامی این است که به زنجیره ارزش (از معدن تا سلاح) «به شکل گسترده» ضربه وارد شد، «نه به همه نقاط، اما به میزان قابل توجه». استدلال تکمیلی این بود که اگر چند زنجیره کلیدی و نیروهای انسانی درجه یک همزمان آسیب ببینند، «بازگشت سریع» دشوار می‌شود.

پایان مدیریت‌شده؛ آستانه ریسک و ملاحظات سیاسی

به گفته مصاحبه‌شوندگان، پس از حمله آمریکا به فردو، بحث پایان جنگ از روز دهم جدی می‌شود. استدلال موافقان پایان عملیات نظامی در اسرائیل این بود که «اهداف اصلی هسته‌ای و موشکی» ضربه خورده است، «ریسک برای خلبانان و جبهه داخلی» رو‌به‌افزایش است و از این نقطه به بعد «سود اندک و ریسک زیاد» خواهد بود. جمع‌بندی نهایی به سمت خاتمه مدیریت‌شده جنگ می‌رود، با این ترجیح که آتش‌بس با ابتکار آمریکا اعلام شود تا «دستاورد راهبردی» نیز حفظ شود.

یکی از مصاحبه‌شوندگان در فیلم روایت می‌کند که پس از توافق بر سر آتش‌بس و در شب پیش از اجرای آن، ایران آتش‌بس را نقض کرد. به دنبال این اقدام، جنگنده‌های اسرائیل مسلح بر فراز تهران به پرواز درآمدند و شمارش معکوس برای رهاسازی بمب‌ها آغاز شد.

اما در لحظه آخر، بنا به درخواست رئیس‌جمهور آمریکا، حمله گسترده متوقف شد و تنها یک رادار هدف قرار گرفت. مقام‌های اسرائیل این خویشتنداری را اقدامی برای «حفظ دستاوردهای آتش‌بس» و پاسخی به «ملاحظات راهبردی» توصیف کردند.

مقامات ایران، از جمله عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، هم به نقض آتش‌بس توسط این کشور اشاره کرده بودند. آقای عراقچی در یک مصاحبه گفته بود «سوءتفاهمی» بین او و نیروهای مسلح ایران ایجاد شده بود که شروع آتش‌بس ساعت ۴ صبح به وقت تهران است یا ساعت ۴ صبح به وقت گرینویچ. به روایت او تماس مستقیم با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ در مذاکرات با ایران، مانع مقابله به مثل طرف اسرائیلی شده بود.

آقای عراقچی گفته بود: «وقتی دشمن ادعا کرد ما آتش‌بس را نقض کرده‌ایم به ویتکاف پیام دادم اینجا لبنان نیست که به هر بهانه‌ای آتش‌بس را نقض کنند.»

به روایت وزیر خارجه ایران، در پی همین پیام به استیو ویتکاف، رئیس‌جمهور آمریکا خطاب به بنیامین نتانیاهو در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت که همین الان «خلبانانت را برگردان».

«حضور نامرئی‌ها و یگان‌های زمینی»

گرچه ستون اصلی جنگ، عملیات هوایی است، فیلم از فعالیت «یگان‌های زمینی» و «ظرفیت‌های دیگر» نیز سخن می‌گوید.

به گزارش شبکه ۱۳ اسرائیل، موساد پیش از آغاز جنگ ۱۲روزه، «حدود ۱۰۰ مامور خارجی» را در داخل ایران به کار گرفته است و ماموریت این افراد نابودی بخشی از پرتابگرهای موشکی و سامانه‌های پدافند هوایی ایران در همان ساعات ابتدایی جنگ عنوان شده است.

بر اساس این گزارش، ماموران آموزش‌دیده سامانه‌هایی را که مخفیانه به ایران قاچاق شده بود، مستقر و راه‌اندازی کردند. این تجهیزات برای هدف قرار دادن پرتابگرهای موشک بالستیک و سامانه‌های ضدهوایی ایران به کار رفت و مسیر را برای حملات اسرائیل هموار کرد.

رسانه‌های اسرائیل این عملیات را از نظر ابعاد و پیچیدگی، به دلیل واگذاری کنترل سامانه‌های پیشرفته به «نیروهای غیر اسرائیلی»، اقدامی بی‌سابقه توصیف کرده‌اند.

ایال زامیر، رئیس ستاد ارتش اسرائیل، پس از آتش‌بس تایید کرده بود که نیروهای کماندوی ویژه اسرائیل در عمق خاک ایران فعالیت داشته‌اند. همچنین رسانه‌ها به نقل از مقام‌های اسرائیل گزارش داده بود که موساد طی سال‌ها شبکه‌ای از منابع انسانی و عملیاتی در ایران ایجاد کرده بود که اطلاعات حیاتی درباره دانشمندان و فعالیت‌های هسته‌ای این کشور جمع‌آوری می‌کردند.

در فیلم به این موضوع اشاره می‌شود که تجربه جنگ اخیر با ایران را نمی‌توان جدا از زمینه‌ای وسیع‌تر دید، به ویژه درسی که اسرائیل از «شوک هفتم اکتبر» گرفته است. آن واقعه به عنوان شکستی توصیف می‌شود که حتی واژه «شکست» برایش کافی نیست. بر پایه همین تجربه، یکی از پیام‌های اصلی مستند از زبان برخی مصاحبه‌شوندگان و طرفداران جنگ با ایران این است که نباید تا زمانی که «نیت دشمن» به عمل تبدیل شود، دست روی دست گذاشت. در عین حال، در جمع‌بندی پایانی یادآور می‌شود که تهدیدهای وجودی هرگز به طور کامل حذف نمی‌شوند و ممکن است بازسازی شوند؛ بنابراین، وظیفه دائمی اسرائیل «حفظ آمادگی» است.

رادیوفردا: علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، روز سه شنبه اول مهر گفت تهران تحت فشارهای آمریکا غنی‌سازی را متوقف نخواهد کرد و با رد مذاکره با ایالات متحده اعلام کرد این اقدام ضررهای «جبران‌ناپذیر» دارد.

این در حالی است که با نزدیک شدن به موعد بازگشت تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران در پی فعال شدن «سازوکار ماشه» توسط سه کشور اروپایی، تحرکات دیپلماتیک در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک شدت گرفته و وزیر خارجه ایران با همتایان اروپایی خود دیدار کرده است.

علی خامنه‌ای ساعتی بعد از اعلام انجام این دیدار در نیویورک، در یک پیام ویدئویی غنی‌سازی اورانیوم تا سطح ۶۰ درصد را «رقم خوبی» دانست که به گفته او «برای کارهای مورد نیاز کشور لازم است».

او افزود: «ما یکی از ۱۰ کشور دنیا هستیم که این توانایی را داریم. ۹ کشور دیگر البته بمب هسته‌ای دارند. ما هستیم که بمب هسته‌ای نداریم و نخواهیم داشت و بنا نداریم از سلاح هسته‌ای استفاده کنیم.»

کشورهای غربی می‌گویند غنی‌سازی اورانیوم تا ۶۰ درصد استفاده صلح‌آمیز ندارد و از سوی دیگر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در آخرین گزارش خود اعلام کرده که ایران حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده تا ۶۰ درصد خلوص، نزدیک به تقریباً ۹۰ درصد درجه تسلیحاتی، در اختیار دارد.

طبق معیار آژانس، این مقدار، در صورت غنی‌سازی بیشتر، برای ساخت ۱۰ بمب هسته‌ای کافی است. تأسیسات غنی‌سازی ایران در حملات خرداد و تیر آمریکا و اسرائیل به طور جدی آسیب دیده یا نابود شده‌اند. مشخص نیست که چه اتفاقی برای ذخایر اورانیوم غنی‌شدهٔ ۶۰ درصدی ایران افتاده است.

علی خامنه‌ای در بخش دیگری از سخنانش با تأکید بر این که درباره پرونده هسته‌ای «تسلیم فشار… نشده‌ایم و نخواهیم شد» به اظهارات دونالد ترامپ درباره لزوم توقف غنی‌سازی اشاره کرد و گفت که معنای این خواسته آن است باید یک «دستاورد بزرگ… را دود کنید و به هوا بفرستید. ملت غیرتمندی مثل ملت ایران به دهان گوینده این حرف می‌زند و آن را قبول ندارد.»

در حالی که برخی چهره‌های سیاسی پیش از سفر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، به نیویورک خواستار دیدار او با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برای جلوگیری از بازگشت تحریم‌های سازمان ملل شده بودند، علی خامنه‌ای مذاکره با آمریکا را بار دیگر رد کرد.

او گفت: «مذاکره با دولت آمریکا هیچ کمکی به منافع ملی ما نمی‌کند. هیچ سودی برای ما ندارد و هیچ ضرری از ما دفع نخواهد کرد.»

رهبر جمهوری اسلامی در ادامه تأکید کرد: «مذاکره با آمریکا در شرایط کنونی، ضررهای بزرگی هم برای کشور دارد که شاید بتوان گفت جبران‌ناپذیر هستند.»

او همچنین با اشاره به توافق هسته‌ای ایران و غرب، برجام، و خروج ایالات متحده از آن اعلام کرد که مذاکره با آمریکا درباره پرونده هسته‌ای و همچنین مسائل دیگر «بن‌بست محض» است.

علی خامنه‌ای دو ماه پس از جنگ ۱۲ روزه گفته بود که مسائل ایران و آمریکا «حل‌نشدنی» است و همچنین افرادی را که در داخل ایران خواستار مذاکره مستقیم با ایالات متحده هستند، «ظاهربین» خوانده بود.

او همچنین مدعی شده بود که دونالد ترامپ می‌خواهد که ایران «گوش به فرمان» آمریکا باشد.

ساعتی پیش از انتشار پیام علی خامنه‌ای، رئیس‌جمهور آمریکا در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل، ایران را «بزرگ‌ترین حامی تروریسم در جهان» خواند و گفت که این کشور هرگز نباید سلاح هسته‌ای داشته باشد.

دونالد ترامپ همچنین با یادآوری ارسال نامه برای علی خامنه‌ای پس از بازگشت به کاخ سفید گفت «پیشنهادی سخاوتمندانه» داد تا در قبال همکاری کامل، ایران به برنامه هسته‌ای خود پایان دهد، اما ایران به تهدید کردن همسایگان خود و منافع آمریکا در منطقه ادامه داد.

رئیس‌جمهور ایالات متحده در سخنرانی روز سه‌شنبه خود به جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل اشاره کرد و گفت هیچیک از فرماندهان نظامی ایران اکنون زنده نیستند.

علی خامنه‌ای در پیام روز سه‌شنبه خود درباره کشته شدن فرماندهان ارشد نظامی ایران در حملات اسرائیل گفت این اقدام «یک وسیله» بود و «دشمن» قصد داشت در خیابان‌های ایران «آشوب و اغتشاش» ایجاد کند «تا حادثه‌ای به وسیله مردم علیه جمهوری اسلامی درست کنند».

او افزود که این طرح شکست خورد و «تظاهرات به وجود آمد و خیابان پر شد اما علیه دشمن، نه علیه نظام اسلامی.»

رهبر جمهوری اسلامی پیش‌تر هم مدعی شده بود که ایران در جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل «پیروز» شد.

مذاکره ایران و اروپا در نیویورک

این اظهارات در حالی بیان شده که سه کشور اروپایی عضو برجام با فعال کردن «سازوکار ماشه» قصد بازگرداندن تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران را دارند و اگر توافقی در آخرین لحظه انجام نشود، این تحریم‌ها روز پنجم مهر به شکل خودکار اعمال خواهند شد.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز سه‌شنبه با همتایان خود از بریتانیا، فرانسه و آلمان و مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در نیویورک، دیدار کرد.

او بعد از این دیدار گفت در پی فعال شدن «سازوکار ماشه» برای اعمال دوباره تحریم‌های سازمان ملل علیه تهران «برخی ایده‌ها و پیشنهادها برای تداوم دیپلماسی مطرح شد و مقرر گردید رایزنی‌ها با همه طرف‌های دخیل ادامه یابد.»

آقای عراقچی به جزئیات بیشتری اشاره نکرد. اما یک منبع دیپلماتیک فرانسوی بعد از این دیدار به خبرگزاری رویترز گفت ایران هنوز شرایط تعیین‌شده از سوی فرانسه، بریتانیا و آلمان برای جلوگیری از بازاعمال تحریم‌های سازمان ملل را برآورده نکرده است.

این منبع اعلام کرد: «در حال حاضر ایران شرایط را برآورده نکرده است، اما مذاکرات ادامه خواهد داشت تا همه امکانات به‌طور کامل بررسی شود.»

او تأکید کرد: «ما تا آخرین لحظه آماده خواهیم بود. توپ در زمین ایران است.» و افزود که اگر تا پایان ۲۷ سپتامبر (۵ مهر) پیشرفتی حاصل نشود، تحریم‌های سازمان ملل دوباره اعمال خواهند شد.

سه کشور اروپایی می‌گویند ایران از تعهدات برجامی خود عدول کرده و در مقابل تهران با اشاره به خروج آمریکا از این توافق در دوره اول ریاست‌جمهور دونالد ترامپ و همچنین عمل نکردن اروپایی‌ها به تعهدات خود اعلام کرده که بازگرداندن تحریم‌ها «غیرقانونی» است.

پیش از این دیدار، وزیر خارجه آلمان اعلام کرد شانس رسیدن به توافقی برای جلوگیری از بازگشت تحریم‌ها علیه ایران «بسیار ناچیز» است.

ترجمه (The Hill): سناتور تد کروز (جمهوری‌خواه از تگزاس) به دنبال جلوگیری از ورود مقامات ایرانی تحریم‌شده به ایالات متحده، پیش از بحث مجمع عمومی سازمان ملل متحد که قرار است هفته آینده برگزار شود، است.

کروز روز پنجشنبه قانون تشدید اجرای ویزا و محدودیت‌های ورود (SEVER) را معرفی کرد که مقامات ایرانی را در صورتی که به دلیل حمایت از آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران، تحریم شده باشند یا توسط دفتر او منصوب شده باشند، از ورود به ایالات متحده به عنوان نماینده در سازمان ملل منع می‌کند.

کروز در بیانیه‌ای گفت: «رژیم ایران و مقامات فاسدی که آن را اداره می‌کنند، مسئول قتل، آسیب و آدم‌ربایی هزاران آمریکایی هستند. آیت‌الله وقتی شعار «مرگ بر آمریکا» سر می‌دهد، منظورش همین است و ایالات متحده تحریم‌هایی را برای مقابله با تهدیدات او و اطرافیان مستقیمش وضع و اعمال کرده است.»

او افزود: «اگر شما از نزدیکان آیت‌اللهی هستید که توسط ایالات متحده تحریم شده است، به این معنی است که شما تهدیدی برای امنیت و سلامت آمریکایی‌ها هستید و نباید به شما اجازه ورود به خاک آمریکا داده شود – چه برسد به اینکه در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در دیپلماسی شرکت کنید.»

تاکنون، سناتورهای جمهوری‌خواه تام کاتن (فلوریدا)، جان باراسو (وایو)، اشلی مودی (فلوریدا)، ریک اسکات (فلوریدا) و جونی ارنست (آیووا) به عنوان حامیان مشترک به این طرح پیوسته‌اند. طرح همراه در مجلس نمایندگان توسط نماینده کلودیا تنی (جمهوری‌خواه از نیویورک) رهبری می‌شود.

تنی در بیانیه‌ای گفت: «مسعود پزشکیان، رئیس جمهور [ایران]، مانند اسلاف خود، بخشی از رژیمی است که تروریسم را تأمین مالی می‌کند، خاورمیانه را بی‌ثبات می‌کند، مردم ایران را وحشیانه سرکوب می‌کند و به طور فعال آمریکایی‌ها را هدف قرار داده است. هیچ مقام دولتی که بخشی از این رژیم استبدادی است، هرگز نباید اجازه داشته باشد برای گسترش تبلیغات یا مشروعیت بخشیدن به استبداد، پا به خاک آمریکا بگذارد.»

او افزود: «قانون SEVER به رئیس جمهور ترامپ این اختیار را می‌دهد که اطمینان حاصل کند ایالات متحده هرگز بستری برای تروریست‌ها و ستمگرانی که شهروندان آمریکایی را تهدید می‌کنند، نخواهد بود.»

هشتادمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد در 9 سپتامبر افتتاح شد. اولین روز از این نشست «سطح بالا» روز دوشنبه در شهر نیویورک آغاز خواهد شد.

انتظار می‌رود نمایندگان ماه‌ها پس از حملات ایالات متحده، به برنامه هسته‌ای ایران بپردازند، زیرا تهران به دنبال جلوگیری از بازگشت تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل است.

انتظار می‌رود پزشکیان و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، هفته آینده در جلسه سازمان ملل حضور داشته باشند.

ایالات متحده در حال بررسی اعمال محدودیت سفر و سایر محدودیت‌ها بر تعدادی از هیئت‌های خارجی، از جمله هیئت‌های ایران، بود و سفر آنها به خارج از شهر نیویورک را در اوایل این ماه محدود می‌کرد.

طبق یک یادداشت داخلی وزارت امور خارجه که توسط آسوشیتدپرس بررسی شده است، یکی از پیشنهادهای مطرح شده، جلوگیری از خرید مقامات ایرانی در فروشگاه‌های کاستکو و سامز کلاب با کسب اجازه از وزارت امور خارجه است.