اخبار

آرمان: علم الهدی امام جمعه جنجالی مشهد با کنایه به حداد عادل گفت: “مشکل این است که یک عده از خواص ما بی‌بصیرت هستند، ردپای دشمن را نمی‌بینند و مسائل را طوری تفسیر می‌کنند که این آشوب‎ها فقط به خاطر مشکلات فرهنگی و ایجاد دوقطبی در جامعه است. کدام دوقطبی؟ “

مشکل این است که یک عده از خواص ما بی‌بصیرت هستند، ردپای دشمن را نمی‌بینند و مسائل را طوری تفسیر می‌کنند که این آشوب‎ها فقط به خاطر مشکلات فرهنگی و ایجاد دوقطبی در جامعه است. کدام دوقطبی

۹۰ نفر از اساتید دانشگاه تهران هفته گذشته به بررسی موضوع اعتراضات اخیر ایران پرداختند. یکی از تبین‌های پر اهمیت در این جلسه را غلامعلی حدادعادل طرح ریخت. به گزارش فرارو نماینده ادوار مجلس در این جلسه عنوان کرد: جامعه ما به سرعت به سمت دوقطبی شدن پیش می‌رود. یک عده حزب اللهی محض، یک عده هم ۱۰۰ درصد مخالف آنها.

اما این تبین حداد عادل بدون نقد نماند. عباس عبدی در این باره نوشت: واقعیت این است که آقای حداد عادل فرهنگی‌ترین چهره اصولگرایان است. از ابتدا نیز در همین حوزه‌ها مشغول فعالیت بوده و در مقطعی رییس مجلس بود؛ بنابراین انتظار می‌رود که به جای توصیف واقعه، قدری به تحلیل و تبیین و چرایی بروز این پدیده زیان‌بار می‌پرداختند. چرا تاکنون به آن توجه رسمی نمی‌شد؟ آقای حداد عادل که نخبه فرهنگی و فکری اصولگرایان است و همواره در میان چند مقام بالای سیاسی و فرهنگی جای داشته است، چرا متوجه این مساله نشده بود؟ حکومت‌داری مستلزم رویکرد آینده‌نگرانه هست. نمی‌توان فقط پس از اتفاق تحلیل کرد.

از سوی دیگر دو قطبی شدن جامعه در جریان نواصولگرا هم بدون پاسخ سیاسی نماند و علم الهدی امام جمعه جنجالی مشهد با کنایه به حداد عادل گفت: “مشکل این است که یک عده از خواص ما بی‌بصیرت هستند، ردپای دشمن را نمی‌بینند و مسائل را طوری تفسیر می‌کنند که این آشوب‎ها فقط به خاطر مشکلات فرهنگی و ایجاد دوقطبی در جامعه است. کدام دوقطبی؟ ”

با همه این‌ها دو قطبی شدن جامعه ایران مساله جدیدی نیست. سوال اصلی این است که چه عواملی در این دو قطبی شدن نقش داشته‌اند و چرا جامعه ایران را به این وضعیت کشانده اند؟ این سوال موضوع امروز کامنت است.

رادیوفردا: مرگ مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد موجب بروز اعتراضات فراگیری در ایران و سایر کشورهای جهان شد
ارسال

دولت بریتانیا روز دوشنبه ۱۸ مهر «پلیس امنیت اخلاقی ایران» موسوم به گشت ارشاد، را همراه با احمد میرزایی، رئیس گشت ارشاد تهران و محمد رستمی، رئیس پلیس امنیت اخلاقی انتظامی جمهوری اسلامی تحریم کرد.

دولت بریتانیا در بیانیه‌ای گفته که «پلیس امنیت اخلاقی از تهدید به بازداشت و خشونت برای کنترل لباس زنان ایرانی و نحوه رفتار آن‌ها در اماکن عمومی استفاده کرده است».

بریتانیا همچنین غلامرضا سلیمانی، فرمانده بسیج، حسن کرمی، فرمانده یگان ویژه نیروی انتظامی و حسین اشتری، فرمانده کل نیروی انتظامی، را به‌دلیل «نقض جدی حقوق بشر» در ایران تحریم کرد.

این کشور می‌گوید نیروی بسیج، یگان ویژه ناجا و پلیس ایران در سطحی وسیع‌ نقشی محوری در سرکوب اعتراضات اخیر در ایران و همچنین اعتراضات مربوط به افزایش قیمت بنزین در آبان سال ۹۸ داشته‌اند.

در پی قتل مهسا امینی، دختر ۲۲ ساله سقزی در بازداشت گشت ارشاد، اعتراضات گسترده‌ای شهرهای مختلف ایران را فرا گرفته که با سرکوب خونین نیروهای انتظامی و امنیتی مواجه شده است.

وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز روز ۱۴ مهر گروهی از مقامات امنیتی جمهوری اسلامی ایران را تحریم کرد.

جیمز کلورلی، وزیر خارجه بریتانیا، با اشاره به مرگ خانم امینی و اعتراضات در ایران، گفت که کل نهاد پلیس امنیت اخلاقی همراه با فرماندهان ارشد آن را تحریم کردیم تا پیام روشنی به مقامات ایران فرستاده باشیم: «ما شما را به خاطر سرکوب زنان و دختران و خشونت شوکه‌کننده‌ای که علیه مردم خود اعمال کردید، مواخذه خواهیم کرد».

در این میان اتحادیه اروپا نیز در نظر دارد که دوشنبه هفته آینده در جریان اجلاس وزیران خارجه کشورهای عضو، تحریم‌ها علیه عاملان سرکوب زنان و اعتراضات مردمی ایران را بررسی کند.

اخیرا کانادا نیز تحریم‌های مشابهی علیه جمهوری اسلامی ایران اعمال کرد و ورود ۱۰ هزار عضو سپاه پاسداران به این کشور را ممنوع و دارایی‌های احتمالی آن در کانادا را مسدود کرد.

بر اساس تحریم‌های روز دوشنبه بریتانیا، افراد تحریم شده حق سفر به این کشور را نخواهند داشت و دارایی‌های احتمالی آن‌ها در بریتانیا مسدود خواهد شد.

هفته گذشته نیز کاردار سفارت ایران در بریتانیا در واکنش به سرکوب خونین اعتراضات به وزارت خارجه انگلیس احضار شد.
با استفاده از گزارش خبرگزاری رویترز و سایت رادیو فردا/د.خ/ک.ر

بی‌بی‌سی: در آغاز هفته چهارم اعتراض‌های خیابانی هستیم. مقام‌های سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی صحبت از پایان درگیری‌ها و برقراری آرامش می‌کنند ولی آنچه در خیابان‌ها، دانشگاه‌ها و مدارس می‌گذرد، نشانه آرامش و فروکش کردن اعتراضات نیست. تا اینجای کار برای معترضان دستآوردهای بزرگی داشته که از همین حالا می‌توان «جوانه»های آن را دید و لمس کرد.

اگر تا دیروز صحبت از نسلی می‌شد که برای«پول توجیبی» وابسته به پدر و مادران‌شان هستند، امروز به قول یک استاد اقتصاد شاهد نسلی هستیم که «قدرتمندانه برای خودش رهبر خلق می‌کند، اندیشه خلق می‌کند و راهکار خلق می‌کند، ‏نیازی به رهنمودِ روشنفکران فرسوده و دانشگاهیان بی‌عملی چون من ندارد».

محسن رنانی در یادداشتی با عنوان «یک تار مو» می‌گوید «می‌توان امروز ‏بدون لکنت گفت این نظام دارد شکست می‌خورد چون هیچگاه تئوری شکست نداشته ‏است».

شوک بزرگ
در سال‌های گذشته، هر وقت صحبت از زمینه‌های سقوط جمهوری اسلامی شده، گفته می‌شد «شانس بزرگ» حکومت ایران این است که آلترناتیو قوی ندارد و گروه‌های مخالفی که بیرون از ایران هستند، توان جریان سازی و هدایت مردمی به شکل گسترده ندارند.

آنچه امروز در خیابان‌های ایران رخ داده به باور کارشناسان یک « شوک بزرگ» به حکومتی است که شاید تصور نمی‌کرد رقیبش جوانان و نوجوانان مدرسه و دانشگاه باشند و پایه‌های نظام را به لرزه درآورند.

البته به نظر نمی‌رسد حکومت چنین برداشتی از تحلیلگران را قبول داشته باشد. هفته گذشته آیت‌الله خامنه‌ای در دانشکده افسری، حضور نوجوانان و جوانان در خیابان‌ها را به سطح نازل و کم اهمیتی چون «برنامه‌های اینترنتی»، «هیجانی‌ و احساساتی‌» تفسیر کرد و گفت «همه‌ اینها، در مجموع، عده‌ بسیار کمی در مقابل ملت ایران و جوانان مؤمن و غیور ایران اسلامی هستند». او گفت واکنش‌ها و حمایت‌های هنرمندان و ورزشکاران از معترضان«بی‌ارزش» است و « هیچ اهمیت ندارد».

با وجود بی‌اهمیت خواندن اعتراضات، دیدار آیت‌الله خامنه‌ای با نظامیان در دانشکده افسری در میانه زد و خوردهای خیابانی و سرکوب دانشجویان معنای خاصی داشت. او می‌توانست با فعالان سیاسی و دانشگاهی دیدار کند ولی به نظر ترجیح داد که مثل گذشته از نظامیان حمایت کند و پشتوانه آنان را به مخالفان نشان دهد.

آغاز رنسانس ایرانی؟
جان باختن مهسا امینی، جرقه‌ای بر خرمن انتظارات مردم از حکومت شد. حالا تیغ قدرت، توان مقابله با روسری‌های افتاده را ندارد وبه نوعی ایران وارد دوره «حجاب اختیاری» شده‌ است. شمار کسانی که روسری‌ها را از سر برداشتند و در آتش ریختند آنقدر زیاد است که آیت‌الله خامنه‌ای در سخنرانی اخیرش از کنار این اتفاق بزرگ، گذشت و ترجیح داد حرفی نزد.

او در اسفند سال ۱۳۹۶ در واکنش به برداشتن روسری در اعتراضات دی‌ماه گفته بود «اینکه ۴ دختر فریب بخورند و روسری بردارند، مسئله‌ای کوچک و حقیر است».

وحید اشتری، فعال اصولگرای عدالت‌خواه در توئیتر نوشته دوران حجاب اجباری تقریبا تمام شده است و در دوران «پسا مهسا» هستیم: «‌گول تحلیل‌گران پیزوری که خبر از یک پیروزی بزرگ و سربلند بیرون آمدن از یک فتنه جدید را می‌دهند نخورید! زن، زندگی، آزادی به اهدافش رسید».

به نظر می‌رسد آنچه امروز در خیابان‌ها رخ داده، آغاز همان رنسانسی است که محققان وعده آن را داده بودند. محسن رنانی در اسفندماه ۱۳۹۷ گفته بود رنسانسی که در ایران به وقوع می‌پیوندد بالاتر و بهتر از رنسانس اروپا است. او گفته بود «رنسانس اروپا جدایی دین از سیاست بود ولی در رنسانس ایران جدایی ایمان از شریعت اتفاق افتاده که خیلی جلوتر از سکولاریسم اروپا است».

محسن رنانی، استاد اقتصاد گفته است «می‌توان امروز ‏بدون لکنت گفت این نظام دارد شکست می‌خورد چون هیچگاه تئوری شکست نداشته ‏است»

نسلی از جنس آگاهی
صحبت از انقلاب رسانه، عصر اطلاعات و فن‌آوری تازگی ندارد. در ایران به طور عملی و محسوس، فقط با بخشی از کارکرد آن روبرو بودیم. بطور معمول وقتی صحبت از نسل جدید و رسانه می‌شود، جوانان و نوجوانانی به تصویر کشیده می‌شوند که خیره در یک گوشی تلفن همراه یا تبلت و رایانه، مشغول چت کردن، بازی کردن و دیدن فیلم و سریال است.

بیشتر نگرانی‌ها و انتقادها از نسل نوجوان این بود که تحرکی ندارد و لیوان آب را هم باید به دست‌شان بدهی و اگر والدین غذایی به آنها ندهند ممکن است جانشان را هم بر سر همان شرایط سرگرمی بگذارند.

حالا که جوانان و نوجوانان به صحنه آمده‌اند، بخش اصلی تحلیل افراد نزدیک به حکومت و مسئولان ارشد نظام همچنان برپایه این است که آنهایی که به خیابان آمدند تحت تاثیر بازی‌های «اکشن رایانه‌ای» قرار گرفته‌اند و نظام آموزشی باید «پاکسازی» شود.

آنچه در روزهای اخیر اتفاق افتاد، رونمایی از یکی از کارکردهای رسانه و شبکه‌های اجتماعی بود که جایگزین حزب و رهبران گروه‌های سیاسی شده است.

این جنبه از کارکردهای رسانه‌های جدید، در اعتراضات ایران در سال‌های ۸۸، ۹۶ و ۹۸ به چشم می‌خورد اما این بار به شکل و شمایل تازه و در کالبد نسل دهه هشتادی ظهور و بروز کرده است.

در این سال‌ها وقتی کسانی مانند آیت‌الله خامنه‌ای صحبت از «ول بودن» و «بی‌بند و باری» در فضای مجازی می‌کند بیشتر معطوف به چرایی در اختیار نبودن نبض این جریان از نظر سخت افزاری و نرم افزاری است و کمتر به این نکته توجه می‌شود که با وجود کنترل همه جانبه فضای مجازی، فیلتر کردن واتس‌آپ و اینستاگرام، شبکه‌های اجتماعی قادرند یک شهروند منفعل و غیرحساس را به فرد فعال «آگاه» و مسئولیت‌پذیر تبدیل کند.

آنچه در جریان جان باختن مهسا امینی در ایران و جهان اتفاق افتاد از جنس آگاهی و خارج کردن انسان‌ها از دایره «فردیت» بود و نه تنها ایران بلکه کشورهای دنیا را به حرکت درآورد و شبیه به معجزه‌ای است که «پیامبر» آن را می‌توان شبکه‌های اجتماعی دانست.

جمهوری اسلامی در چهل و سه سالی که از عمرش می‌گذرد چنین شرایطی را (اگر بحران تقاضا بنامیم) تجربه نکرده بود و حکومت هم اکنون با ملتی روبروست که علاوه بر مسایل معیشتی و نان، بیش از گذشته دغدغه آزادی‌های اجتماعی بخصوص حقوق زنان دارد و مطالبات جدید، خواسته‌ای نیست که حکومت در صورت سرکوب اعتراضات، بتواند آن را نادیده بگیرد. در بعد خارجی نیز تاثیر زیادی برجا گذاشته و سران کشورهای جهان را مجبور کرده تا با این حرکت اعتراضی همراه شوند.

انقلاب افقی
سوال می‌شود نوجوانان و جوانانی که به خیابان آمدند رهبرشان کیست و اعتراضاتی که به اصطلاح «سر» نداشته باشد محکوم به شکست است.

در نظام ارتباطی امروز با شکل جدیدی از بسیج عمومی روبرو هستیم که شبکه‌های اجتماعی، رهبری اعتراضات و جنبش‌های اجتماعی و سیاسی را برعهده دارند و به گونه‌ای است که یک ایده یا فکر از سوی یک فرد معمولی یا فعال مدنی می‌تواند با استقبال عمومی روبرو شود و تبدیل به یک جریان شود و موج عظیمی را به راه بیندازد.

به عبارت دیگر جنبش‌های «عصر ارتباطات» نیازی به رهبری رسمی و مرکز فرماندهی به شکل عمودی برای ابلاغ دستورات ندارد و تعاریف سنتی از سازماندهی تغییر کرده و آنچه در اعتراضات ایران مشاهده می‌شود نمونه بارز چنین جریانی است و حکومت نمی‌داند چه کسانی را تحت فشار قرار دهد.

به عنوان مثال در جریان اعتراضات اخیر، فردی به نام مهدی ناصری، ۱۲۰۰ توییت که از نقل قول‌ها و پیام‌های بی نام و نشان بود، در فایلی به نام «برای» جمع کرد و از هنرمندان، شاعران، قصه نویسان و مترجمان خواست تا روایت جدیدی از این پیام‌ها برای مردم داخل و خارج خلق کنند. آقای ناصری گفته بود «دست هر هنرمندی که بتونه ازش روایت و اثر هنری تاثیرگذاری خلق بکنه، می‌بوسم».

از دل چنین نوشته‌هایی، ترانه اعتراضی «برای …» تولید و منتشر شد و موتور اعتراضات را تصاعدی به حرکت در می‌آورد و ترانه تبدیل به نشانه این اعتراضات و یک اثر ماندگار تاریخی می‌شود.

از طرف دیگرهمین ترانه «برای …» الهام بخش بسیاری از هنرمندان دیگر شده است و انتظارات و خواسته‌های فراموش شده مردم از حکومت را بالا برده و لیست بلند بالای خواسته‌های مردم همچنان رو به افزایش است.

از سوی دیگر شبکه‌های اجتماعی با وجود قطعی اینترنت، باعث تسهیل ارتباطات فردی و گروهی و برقراری ارتباط مستقیم بین مردم و معترضان شده و رسانه‌های حکومتی مانند مطبوعات و تلویزیون از این چرخه حذف یا کم اثر شده‌اند و حکومت نمی‌تواند اخبار را سانسور یا روایت خودش را یکسویه به مردم تحمیل کند.

پایان «ترس»
یکی از مهمترین شاخصه‌های این دور از اعتراضات، فرو ریختن «ترس» از دیدن ماموران امنیتی و یگان ویژه است. در اعتراضات گذشته گاهی چند مامور جمع زیادی از معترضان را به عقب می‌راندند اما تصاویر شبکه‌های اجتماعی و گزارش‌ شاهدان عینی نشان می‌دهد که نوجوانان و جوانان از دیدن ماموران واهمه‌ای ندارند و در مقابل آنها می‌ایستند. در بسیاری از فیلم‌ها مشاهده شده که نیروهای یگان ویژه در مقابل معترضان مجبور به عقب نشینی‌ شده‌اند.

پراکنده بودن اعتراضات در شهرهای بزرگ مثل تهران، باعث ترس جوانان و نوجوانان نشد بلکه برگ برنده‌ای شد برای ادامه اعتراضات و خسته کردن نیروهای امنیتی و یگان ویژه. برخلاف اعتراضات سال‌های گذشته، پراکنده شدن معترضان، دستگاه سرکوب را در خاتمه دادن اعتراضات ناتوان کرد به گونه‌ای که در سوم مهرماه، در دیدار رئیس قوه قضاییه از مقر فرماندهی یگان امداد فراجا، صحبت از «بی‌خوابی و خستگی» نیروها به میان آمد.

از طرف دیگر ماموران حکومت در این سال‌ها علاوه بر شلیک به معترضان، اقدام به رعب و وحشت در بین خانواده‌های کشته شده و معترضان کرده‌اند. در هر دوره بخصوص مادرانی بودند که سکوت نکردند و در مقابل این فشارها ایستادند. در این دور از اعتراضات نیز بیش از گذشته، خانواده‌ها و به ویژه مادران تسلیم این تهدیدها نشده‌اند.

به عنوان مثال در مورد نیکا شاکرمی، قوه قضاییه به همراه تمام رسانه‌های حکومتی تلاش کرد تا به قتل یک نوجوان هفده‌ ساله، رنگ و لعاب جنایی بدهد اما با وجود اعترافات اجباری از خاله و دایی نیکا شاکرمی، مادرش با انتشار یک ویدئو، تمام این برنامه را «بی‌اثر» کرد.

دویچه‌وله: آیا مواضع غرب و اروپا در برابر جمهوری اسلامی قاطع‌تر شده است؟ مواضع اخیر آنان علیه حکومت ایران چقدر جدی است؟ ایرج مصداقی، تحلیلگر سیاسی، با بررسی این پرسش‌ها، راهکارهایی عملی برای مقابله با جمهوری اسلامی پیشنهاد می‌کند.
اوج‌گيری جنبش اعتراضی در ايران بار ديگر آمريکا و اتحاديه اروپا را واداشته تا در برابر سرکوب بی‌امانی که در ايران جريان دارد واکنش نشان دهند. در روزهای اخير همچنان که چانه‌زنی بر سر برجام ادامه دارد، شاهد صدور بيانيه‌هایی از جانب اينان هستيم که سخن از تشديد فشار بر ايران می‌گويد و تحريم‌های تازه‌ای را پيش می‌نهد. آيا اين اقدامات نشان از قاطع شدن مواضع دولت‌های غربی در برابر جمهوری اسلامی دارد؟ چقدر می‌توان به نتايج سياست‌های کنونی اينان به نفع مبارزه مردم ايران اميدوار بود؟

برای پاسخگویی مشخص در اين باره، ضرورت دارد بر سياست‌های مشخص اين دولت‌ها در تقابل با نقض آشکار و فاحش حقوق بشر در جمهوری اسلامی طی دهه‌های گذشته تأمل کنيم.

چهار دهه اغماض
دهه شصت: از بزرگترین سرکوب سیاسی تاریخ معاصر و جوخه‌‌های اعدام شبانه‌روزی در سال‌های اولیه دهه ۶۰ می‌گذرم که تقریباً با هیچ واکنش جدی در سطح بین‌المللی روبه‌رو نشد.

پس از پذيرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت از جانب جمهوری اسلامی، دولت‌های غربی با اميد اينکه اين رويداد سرآغاز تعهد اين نظام به رعایت مقررات جهانی گردد، در پی برقراری رابطه نزديک رفتند و در اين راه چشم‌شان را بر یکی از هولناک‌ترین کشتارهای سیاسی قرن بیستم، قتل‌عام هزاران زندانی سياسی در تابستان ۶۷، بستند. اما این چشم‌‌پوشی باعث شد که اروپا محل تاخت‌و‌تاز جوخه‌های تروریستی رژیم اسلامی قرار گیرد و ده‌ها ایرانی به قتل برسند.

دهه هفتاد: مردم ایران در دوران رفسنجانی و خاتمی ۱۶ سال بهای سیاست “گفتگوی انتقادی” دولت‌های اروپایی را پرداختند، بدون آن‌که این سیاست نتیجه‌ای در بهبود وضعیت حقوق بشر در ایران داشته باشد. جنبش دانشجویی ۷۸ به بی‌رحمانه‌ترین شکل سرکوب شد و غرب همچنان به دنبال سراب خاتمی و “گفتگوی تمدن‌ها”ی او بود.

دهه هشتاد: دوران احمد‌ی‌نژاد با موضوع سیاست هسته‌‌ای نظام اسلامی و تلاش غرب برای محدود‌کردن آن گره خورد. جنبش ۸۸ در این دوران رقم خورد و بیش از شش ماه دوام یافت؛ صدها نفر در مقابل دوربین‌های تلویزیونی به خاک و خون کشیده شدند، بدون آن‌که جمهوری اسلامی در جامعه جهانی مورد پرسش جدی قرار گیرد. مردم فریاد می‌زدند: «اوباما،‌یا با اونا، یا با ما». متأسفانه اوباما «اونا» را انتخاب کرد. به‌روشنی ديديم که فارغ از زمامداری اين يا آن جناح حکومتی، غرب پيرو “سیاست استمالت” است.

دهه نود: در دوران دولت روحانی، مذاکرات برجام بار ديگر غربی‌ها را به اين تصور واداشت که جمهوری اسلامی آماده ورود به عصر جدیدی است. دو خیزش بزرگ مردم ایران در سال‌های ۹۶ و ۹۸ به بی‌رحمانه‌ترین شکل سرکوب شد. بزرگترین کشتار و سرکوب جنبش اعتراضی در قرن بیست و یکم در آبان ۹۸ به فاصله چند روز در شهرهای ایران به وقوع پیوست؛ محتاطانه‌ترین آمارها حاکی از چندصد کشته است، اما دولت‌های غربی که همچنان به دنبال بازگشت به مذاکرات برجام‌اند، چشم‌بر جنایت‌های سياسی آشکار و نقض فاحش حقوق بشر در ايران بسته‌اند. شلیک به هواپیمای مسافربری اوکراينی و کشتار صدها تن نیز موجب اعمال مجازات و تنبیه‌های مرسوم بین‌المللی نشده است.

واکنش در قبال جنبش سراسری
سه هفته از به پا‌خاستن ایران می‌گذرد. در روزهایی که کودکان و نوجوانان به خاک و خون کشیده می‌شوند و زنان ابتدایی‌ترین حقوق‌شان را فریاد می‌زنند، رئیسی و هیأت همراهش که تعدادی از آن‌ها فرماندهان سپاه پاسداران هستند، در سازمان ملل حضور می‌یابند.

امانوئل مکرون رئیس جمهوری فرانسه، شارل میشل رئیس شورای اروپا، ایگنازیو کاسیس رئیس جمهوری سوئیس، سائولی نینیسته رئیس جمهوری فنلاند و فومیو کیشیدا نخست‌وزیر ژاپن، به دیدار و گفتگو با رئيسی می‌پردازند بی‌آنکه کمترين توجهی به اين واقعيت داشته باشند که نام اين شخص به‌عنوان یکی از اعضای هیأت کشتار ۶۷ در کیفرخواست دادستان استکهلم در جریان رسیدگی به پرونده حمید نوری، یکی از عوامل این قتل‌عام، آمده است.

پس از سخنرانی در سازمان ملل، رئیسی در بازگشت به ايران پاسخ اعتراضات مردم زاهدان را با گلوله می‌دهد. منابع مطلع خبر از کشتار ۹۵ نفر می‌دهند. اقلیم کردستان و اردوگاه‌های آوارگان کرد هدف حملات موشکی و پهپادی نظام اسلامی قرار می‌گیرند، اما دریغ از یک واکنش جدی بین‌المللی به این کشتارها.

صدها هنرمند و شخصیت بین‌المللی به حمایت از جنبش “زن، زندگی،‌آزادی” می‌پردازند و نمایندگان پارلمان‌ها گیسوی خود را می‌برند، اما هیچ اقدام جدی علیه نظام اسلامی از سوی دولت‌های غربی صورت نمی‌گیرد. وزرای امور خارجه آلمان، کانادا، فرانسه، بلژیک، سوئد، ایتالیا و شیلی، با انتشار يک ویدئو حمايتشان را از حق‌طلبی زنان ایرانی اعلام می‌کنند، اما به هیچ اقدام عملی دست نمی‌يازند.

دولت آمریکا در اقدامی نمایشی هفت دولتمرد ایرانی را تحریم می‌کند و مدعی می‌شود که برای آن‌ها ویزا صادر نخواهد شد و اموالشان در آمریکا توقیف می‌شود، در حالی که نه آن‌ها قصد سفر به آمریکا دارند و نه مایملک ثبت‌شده‌ای در آن کشور.

طی چهار دهه گذشته یک سنت از اموال وابستگان نظام اسلامی در هیچ نقطه‌ای از دنیا توقیف نشده است. در همین حال دولت آمریکا پشت پرده در حال معامله با رژیم اسلامی و مبادله گروگان‌های آمریکایی با آزاد کردن بخشی از پول‌های بلوکه‌شده ایران است.

اطمينان‌بخشی به جمهوری اسلامی
در حالی که ایران در آتش و خون می‌سوزد، رابرت مالی نماینده ویژه آمریکا در امور ایران، به مقامات اسلامی قوت قلب می‌دهد که آمریکا به دنبال تغییر رژیم اسلامی نیست. پرسش اينجاست که اعلام رسمی چندباره این سیاست جز تقویت موضع خطرناکترین جناح‌های نظام اسلامی، چه سودی برای مردم ایران و منطقه دارد؟

در برابر اين استمالت و دلجویی، جمهوری اسلامی نه شهروند بی‌گناه اروپایی را طی روزهای اخیر در ایران دستگیر می‌کند و به پخش تلويزيونی اعترافات اجباری یک زوج فرانسوی دست می‌زند که اردیبهشت‌ماه سال جاری دستگیر شده بودند. دولت‌های اروپایی به جای آن‌که واکنشی جدی نشان دهند، تنها خواهان خروج اتباع‌شان از ایران شده‌اند.

از سوی ديگر شاهديم که دولت بلژيک با جديت به دنبال آزادی اسدالله اسدی دیپلمات تروریست رژیم است که دستگاه قضایی اين کشور پس از چند سال تحقیق و درگیر بودن شش دولت بلژیک، فرانسه، آلمان، اتریش، لوگزامبورگ و اسرائیل، رأی به محکومیت او به جرم تلاش برای بمب‌گذاری در نشستی داده که صدها سیاستمدار غربی در آن شرکت داشته‌اند.

و نمونه ديگر آنکه، دولت کانادا که ده‌ها تن از شهروندانش در شلیک عمدی به هواپیمای مسافربری کشته شدند، هنوز حاضر نیست سپاه پاسداران را در لیست تروریستی خود قرار دهد، اما ادعا می‌کند که از ورود ده‌هزار پاسدار به این کشور جلوگیری می‌کند. این در حالی است که هزاران نفر از عوامل نظام اسلامی و از جمله پاسداران با انتقال میلیاردها دلار سرمایه مردم ایران به کانادا، در آنجا زندگی می‌کنند.

غرب و انتظارات واقع‌بينانه
واقعيت‌هایی که به آن اشاره کردم اين سئوال را پيش روی ما قرار می‌دهد که دولت‌های غربی قدرت انجام چه اقداماتی را برای واکنش در خور به جمهوری اسلامی دارند؟ برای پاسخ به این پرسش لازم است نگاهی هم به سیاست دولت‌های غربی در ارتباط با دولت‌های منطقه بياندازيم و آن را با سياست‌های غرب در مقابل جمهوری اسلامی مقايسه کنيم.

در عراق، آمریکا و متحدانش، به بهانه نابودی سلاح‌های کشتار جمعی، به اين کشور حمله کردند؛ هیچ سلاحی به دست نیامد، اما عراق دیگر روی ثبات و امنیت به خود ندید و به یکی از مهره‌های بازی رژیم در منطقه تبدیل شد. اما نظام اسلامی نه تنها به داشتن سلاح‌های کشتار جمعی افتخار می‌کند، بلکه آن‌ها را در رسانه‌ها به نمایش می‌گذارد و می‌کوشد به سلاح اتمی مجهز شود.

در ليبی، دولت‌های غربی به بهانه دفاع از مردم اين کشور در قبال جنایات معمر قذافی، حمله‌ای را سازمان دادند که نتايج آن پیش روی همه ماست. در سوريه، به مجرد کشتار مردم از سوی بشار اسد، دولت‌های غربی روابط خود را با این کشور قطع کرده و به دنبال به زیر کشیدن حکومت سوریه رفتند. همین دولت‌ها در قبال کشتار مردم ایران حتی از کوچکترین اقدام عملی نیز خودداری می‌کنند.

با طرح اين انتقادها طبعاً اين پرسش مطرح می‌شود که اين دولت‌ها به لحاظ سیاسی چه کار جدی می‌توانند انجام دهند؟

پاسخ مشخص و عملی اين است که اينان می‌توانند حداقل برای اعمال فشار جدی بر جمهوری اسلامی مذاکرات برجام را متوقف و شکست رسمی آن را اعلام کنند. دولت‌‌های اروپایی و متحدانشان سفرایشان را فرا بخوانند و خواهان کاهش سطح روابط شوند و مراکز اسلامی وابسته به نظام اسلامی را تعطیل کنند.

چشم‌انداز عملی برای اقدام حقوقی
در اينجا نمونه‌هایی از تجربه‌های موجود را پيش می‌نهم که می‌تواند به پیگيری حقوقی در تقابل با جنايات جمهوری اسلامی ياری کند.

دادستان دادگاه کیفری بین‌المللی عمرالبشیر را به دلیل جنایاتی که در جنوب سودان انجام داده بود مورد پیگرد حقوقی قرار داد و دستور دستگیری‌اش را داد. در ژوئن ۲۰۱۱ دیوان کیفری بین‌المللی قرار جلبی علیه سیف‌الاسلام قذافی، به اتهام ارتکاب جنایات جنگی علیه مردم لیبی، صادر کرد. در تیرماه ۱۳۹۹ اعلام شد که دیوان کیفری بین‌المللی به پرونده گور‌های جمعی در لیبی ورود کرده است.

در سپتامبر ۲۰۲۰ دولت هلند علیه بشار اسد، به دلیل نقض حقوق بشر، اعمال شکنجه و استفاده از سلاح شیمیایی در جنگ، به دیوان بین‌المللی لاهه شکایت کرد. آلمان و فرانسه از این اقدام پشتیبانی کردند. وزیر خارجه هلند اعلام کرد، دادگاه ممکن است سال‌ها به طول بیانجامد، اما این دادگاه “گامی مهم علیه مصونیت از مجازات در سوریه” خواهد بود. نخست‌وزیر هلند شکایت علیه بشار اسد را “پیام مهمی به دیگر دیکتاتور‌های جهان” دانست. هلند تصمیم شکایت علیه بشار اسد را پس از آن اتخاذ کرد که تلاش این کشور برای قراردادن رهبری سوریه در برابر دیوان بین‌المللی لاهه، در شورای امنیت سازمان ملل، به دلیل وتوی روسیه، ناکام مانده بود.

در مقايسه، جالب است توجه کنيم که با وجود شواهد و اسناد بسیار از جنایات سپاه قدس و نیروهای تحت امر جمهوری اسلامی در سوریه، به جز تلاش شماری از وکلای مدافع حقوق بشر که با طرح شکایتی در دیوان کیفری بین‌المللی خواستار رسیدگی به نقش جمهوری اسلامی و نیروهای وابسته به آن در جریان جنگ سوریه شدند، هیچ دولت غربی نسبت به این جنایات واکنشی نشان نداده است.

برای تأمل در راهکارها لازم است اين نکته را در مد نظر قرار دهيم که دادگاه کیفری به‌طور معمول پرونده‌هایی را بررسی می‌کند که توسط کشورهای عضو سند بین‌المللی منجر به تشکیل این دادگاه، به آن ارجاع شده یا جرم در این کشورها به وقوع پیوسته باشد. در موارد دیگر، این دادگاه تنها به پرونده‌های ارسال‌شده از سوی شورای امنیت رسیدگی می‌کند.

در نهایت، با توجه به نکاتی که بدان پرداخته شد، می‌توان به اين پرسش پرداخت که آيا اصولا امکان عملی باز کردن پرونده علیه جمهوری اسلامی در دیوان کیفری بین‌المللی وجود دارد؟‌

چنانچه اراده سیاسی قاطعی وجود داشته باشد، امکان پیگیری حقوقی جنایات صورت‌گرفته از سوی رئیسی و نظام اسلامی هست. اگر چه دیوان کیفری بین‌المللی به جنایات صورت گرفته قبل از ۲۰۰۱ نمی‌پردازد، اما همیشه راه‌های حقوقی برای پیگیری جنایتکاران علیه بشریت وجود دارد.

باید توجه داشت که یکی از دستیاران رئیسی به دلیل مشارکت در کشتار ۶۷ در زندان گوهردشت در سوئد به حبس ابد محکوم شده است. بر اساس ماده ۲۷ اساسنامه رم، مصونیت سران دولت‌ها تحت هیچ شرایطی مسئولیت کیفری آنها در خصوص جنایات تحت صلاحیت دیوان را منتفی نمی‌کند.

ماده ۲۸ این اساسنامه نیز تأکید دارد که یک فرمانده نظامی یا شخصی كه عملاً در مقام یک فرمانده نظامی عمل می‌كند، برای جنایاتی كه در حوزه صلاحیت دادگاه قرار دارد، چه جنایاتی که توسط نیروهای تحت كنترل و فرماندهی مؤثر وی انجام گرفته باشد و چه جنایاتی که در نتیجه عدم توانایی وی بر اعمال كنترل لازم بر چنین نیروهایی صورت گرفته باشد، از جهت كیفری مسئول است.

ابراهیم رئیسی نه تنها مسئول اعمالی است که یکی از افراد تحت امرش در زندان گوهردشت انجام داده، بلکه شخصاً در هیأت مرگ زندان‌های گوهردشت و اوین شرکت داشته است.

* این یادداشت نظر نویسنده را منعکس می‌کند و الزاما بازتاب‌دهنده نظر دویچه‌وله فارسی نیست.

صدای آمریکا: اعتراضات علیه جمهوری اسلامی. شهریور ۱۴۰۱

هفته‌نامه نیویورکر روز یکشنبه مقاله‌ای به قلم رابین رایت، روزنامه‌نگار کهنه‌کار و برجسته خود، منتشر کرده که در آن از اعتراضات جاری در ایران به عنوان «یکی از برجسته‌ترین انقلاب‌ها در تاریخ مدرن» نام برده است.

او در ادامه با اشاره به حمایت گسترده افکار عمومی جهان از ایرانیان معترض می‌گوید: «شاید این اولین بار در تاریخ است که زنان هم جرقه و هم موتور» یک ضدانقلاب هستند.

نویسنده در ادامه به نقل از دانیل الدستاین، استاد علوم سیاسی و متخصص انقلاب‌ها در دانشگاه استانفورد، می‌نویسد: «نقشی که زنان ایرانی اکنون ایفا می‌کنند، به نظر می‌رسد بی‌سابقه باشد.» او همچنین به نقل از خانم آن اودانل، استاد تاریخ روسیه در دانشگاه نیویورک، می‌نویسد: «این تنها یک قیام با مشارکت زنان نیست، قیامی است درباره زنان و آزادی زنان، و این مساله آن را بسیار ویژه می‌کند.»

رابین رایت سپس به پاره‌کردن عکس‌های خمینی و خامنه‌ای توسط دانش‌آموزان دختر و سردادن شعار «نترسید، نترسید، ما همه با هم هستیم» و همچنین «زن، زندگی، آزادی» از سوی آنها می‌پردازد و می‌گوید در ویدیوهای منتشره در فضای مجازی، دختران مدرسه‌ای در شهرهای مختلف ایران از سنندج گرفته تا شیراز حجاب اجباری را از سر خود برداشته‌اند.

نویسنده در ادامه به دستگیری و کشتن دختران نوجوانی همچون نیکا شاکرمی، حدیث نجفی، و سارینا اسماعیل‌زاده اشاره می‌کند و می‌گوید حتی زنانی همچون فائزه هاشمی رفسنجانی که زمانی از افراد وفادار به این رژیم بودند، اکنون به اتهام تحریک مردم به «اغتشاشات» دستگیر شده‌اند.

به باور نویسنده، اعتراضات جاری دو ستون انقلاب اسلامی یعنی حجاب و مخالفت با آمریکا را رد می‌کنند و واکنش حاکمیت به معترضان موفقیت چندانی با خود به همراه نداشته است.

این روزنامه‌نگار کهنه‌کار آمریکایی در پایان مقاله خود می‌گوید شاید جمهوری اسلامی ابزارهای لازم برای سرکوب تظاهرات جاری را در اختیار داشته باشد اما همزمانی مجموعه‌ای از عوامل همچون انزوای سیاسی، بحران‌های اقتصادی، خشم اجتماعی، و بلایای طبیعی موجب فروپاشی جهان‌بینی‌های اتوپیایی می‌شود.

رادیوفردا: محمداسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در گفت‌وگویی با رسانه‌ها گفت که «اگر مسئولان امنیتی به وظایف خود عمل نکنند باید پاسخگوی فرماندهان خود و مردم باشند.»

او از «برخی تلاش‌ها برای تضعیف مأموران عمل‌کننده» خبر داد و باری دیگر، ضمن «آشوبگر» خواندن معترضان، تأکید کرد که «اگر مسئولان امنیتی به وظیفه‌ای که برعهده دارند به‌درستی عمل نکنند باید مقابل فرماندهان خود و مردمی که از سوی آشوبگران مورد تعرض و تعدی قرار می‌گیرند، پاسخگو باشند.»

جانشین سابق قرارگاه ثارالله در ادامه هم از انتقاد شدید شماری از افراد باسابقه حکومتی از نیروی انتظامی جمهوری اسلامی خبر داد و گفت که «شاهدیم برخی چهره‌هایی که در گذشته سوابق انقلابی داشته‌اند به این نیروها هجمه وارد می‌کنند؛ به‌دلیل اینکه این افراد در جریان مسائل پشت‌پرده آشوب‌های اخیر نیستند گمان می‌کنند اظهارات بیگانگان درست است و این نیروهای امنیتی و انتظامی هستند که تخلف کرده‌اند.»

او سپس مدعی شد که نیروهای امنیتی حکومت، «با نهایت خویشتنداری» با معترضان برخورد کرده‌اند و در عین حال خواستار آن شد که «دستگاه‌های امنیتی، انتظامی و قضائی دیگر باید قاطعانه با اغتشاشگران برخورد کنند.»

این نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی حتی خواستار آن شد که برای معترضان «محرومیت از امتیازات اجتماعی» درنظر گرفته شود.

اظهارات محمداسماعیل کوثری در مورد «نهایت خویشتنداری» در برخورد با معترضان در حالی بیان می‌شود که سازمان‌های مستقل حقوق بشری تاکنون توانسته‌اند کشته شدن دست‌کم ۱۸۵ نفر در این اعتراضات را تایید کنند و تصاویر بی‌شماری حکایت از برخورد بسیار خشن مأموران با شهروندان در ایران دارند.

بی‌بی‌سی: هک صدا و سیما در میانه سخنان علی خامنه‌ای رخ داد

شبکه خبر برای لحظاتی هک شد و به جای تصاویر و سخنان علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، شعار زن، زندگی، آزادی پخش شد.

این اتفاق در ساعت ۹ و ۳۳ دقیقه شنبه‌شب و همزمان با اعتراض‌هایی رخ داد که سراسر روز در شهرهای مختلف کشور جریان داشته و با تاریک شدن هوا نیز متوقف نشده است.

یک گروه هکری به نام «عدالت علی» مسئولیت هک تلویزیون دولتی ایران را برعهده گرفته است.

در لحظاتی که شبکه خبر هک شد، علاوه بر شعار زن، زندگی، آزادی، بر روی صفحه تلویزیون، تصویری از علی خامنه‌ای که در آتش می‌سوزد به نمایش درآمد که در کنارش نوشته شده بود: «چوپان دروغگو».

زیر عکس رهبر جمهوری اسلامی نیز نوشته شده: «خون جوانان ما، میچکد از چنگ تو».

در پایین این شعار نیز تصاویر برخی از کسانی که در جریان تظاهرات سراسری ۲۲ روز اخیر کشته شدند، دیده می‌شد.

هکرهای معترض همچنین بر روی صفحه نوشتند: «به ما بپیوندید».

این نخستین بار نیست که صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران توسط مخالفان هک می‌شود.

سازمان صدا و سیما متهم است که در پوشش اخبار، به شکل یک‌جانبه و تبلیغاتی مخالفان را سانسور می‌کند و تنها مواضع رسمی حکومت را پوشش می‌دهد.

این سازمان همچنین هرگز گزارش‌هایی مستند و بی‌طرف در ارتباط با اعتراض‌ها تهیه نمی‌کند و همانند مقام‌های رسمی حکومت، در خبرهای این سازمان، معترضان «اغتشاشگر» توصیف می‌شوند.

سازمان صدا و سیما یکی از دهها نهاد مهم و کلیدی کشور است که به طور مستقیم تحت نظر علی خامنه‌ای قرار دارد.

صدای آمریکا: «حجاب‌زدایی و خیزش زنان: چگونه اعتراضات به قلب هویت حکومتی می‌زند»، عنوان تازه‌ترین گزارش تحلیلی نیویورک‌تایمز از اعتراضات خیابانی در ایران است.

نیویورک‌تایمز در این گزارش با اشاره به این که «پوشش اجباری زنان در جمهوری اسلامی همواره نشانه‌ای از اقتدار حکومتی بوده»، می‌افزاید، اینک اعتراضات خیابانی به رهبری زنان، این اقتدار حکومتی را چنان به چالش گرفته که باعث شده زنان ایرانی نماد چشم‌اندازی متضاد از آینده شوند.

گزارش نیویورک تایمز در ادامه می‌افزاید: طی چند دهه گذشته تاکنون، قوانین حکومتی ناظر بر پوشش اجباری زنان از جمله روسری و مانتوهای ساده و گل و گشاد، از عوامل اصلی جدال میان مردم و حکومت بر سر هویت ملی، اقتدار مذهبی و سیاسی بود و پوشش اجباری زنان از جمله روسری، یادآور اقتدار حاکمیت بود؛ اما اکنون زنان جوان در خیابان‌ها روسری از سر برداشته و آن را به نشانه اعتراض خشمگینانه علیه حاکمیت در هوا تکان می‌دهند تا نماد آشکار شکاف میان مطالبات مردم و تمایلات حکومتی باشد.

عدم اجرای «قانون حجاب» دلیل آشکار بازداشت «مهسا امینی» توسط گشت ارشاد بود. پلیس «اخلاق» مدعی شد مهسا امینی پس از بازداشت به هنگام آموزش اجباری احکام حجاب ناگهان بر زمین افتاده و بر اثر ایست قلبی درگذشت. اما برخلاف این ادعا ویدیو و عکسی از او در حالت کما در بیمارستان پخش شد که نشانگر کبودی صورت و چکیدن خون از گوشش بود.

این ویدیو و عکس بسرعت در فضای مجازی پخش شد و خشم عمومی را برانگیخت و چند روز پس از آن اعتراضات به قتل مهسا به بزرگترین تظاهرات عمومی و بی‌سابقه در ایران تبدیل شد و دامنه آن از خشم عمومی علیه یک مرگ دردناک فراتر رفته، به اعتراضات گسترده‌ای به رهبری زنان تبدیل شده که طیف‌های گسترده‌ای از اقشار جامعه را به مشارکت در یکی از مهمترین جنبش‌های سیاسی ضدحکومتی در تاریخ جمهوری اسلامی برانگیخت.

کشته شدن مهسا امینی در واقع جرقه اعتراضات بود. اما آنچه مردم را به اعتراضات برانگیخت، مجموعه‌ای از تحولات و تغییرات چند دهه اخیر در ایران است که حاکمیت تندرو را ناتوان از پاسخگویی به مطالبات مردم کرد.

نبردهای ایدئولوژیک: بدن زنان

نویسنده گزارش می‌گوید: «سیاسی شدن حجاب نه با قانون اجباری شدن حجاب در جمهوری اسلامی بلکه قانون «کشف حجاب» دوران رضا شاه آغاز شد و به گفته «مونا تاج‌علی» استاد روابط بین‌الملل در کالج اگنس اسکات ایالت جورجیا «کشف حجاب بسیاری از زنان مذهبی و خانواده‌های سنتی را عملا خانه‌نشین کرد.» او در کتابش «بازنمایی سیاسی زنان در ایران و ترکیه: مطالبه صندلی در میز مذاکرات» می‌نویسد، از آن زمان حجاب نه تنها نماد هویت مذهبی، بلکه نماد نبرد بر سر هویت ملی نیز شد. و حال پس از انقلاب اسلامی حجاب بار دیگر به صحنه سیاست ایران بازگشته، نماد هویت اسلامی حکومت جدید شد.

به گفته «مونا تاج علی» از آن پس زنان بی‌حجاب نماد شخصیت سکولار و غربی و زنان دارای حجاب نماد هویت حکومت اسلامی شدند.

«نرگس باجقلی» استاد مطالعات خاورمیانه دانشگاه «جان هاپکینز» و نویسنده کتاب «ایران دگرگون شده: دغدغه‌های حاکمیت اسلامی» می‌گوید: «حجاب اجباری در جمهوری اسلامی نه تنها قانون می‌شود بلکه بخشی از هویت اصلی نظام نیز می‌شود.» به گفته باجقلی، «زنان حجاب‌دار نماد آشکار سطح سلطه حاکمیت بر جامعه شدند و پوشش سیاه، تجسم اقتدار دولتی شدند.»

ایران در حال دگرگونی

اما همین حجاب اجباری ممکن است به شکل غیرمنتظره‌ای به مسیر اعتراضات کنونی کمک کرده باشد چرا که خانواده‌های سنتی اجازه دادند دخترانشان به دانشگاه بروند چنان که امروزه بیش از نیمی از دانش‌آموختگان دانشگاه زن هستند و این آموزش عالی راه ورود زنان به زندگی اجتماعی را بازکرد و باعث شد زنان تحصیل‌کرده خواهان تجدیدنظر در قوانین محدودکننده حکومتی مثل ممنوعیت قضاوت شوند.

مقاله می‌افزاید حال خامنه‌ای ۸۳ ساله در وضعیت سلامتی نامناسبی است و چشم‌انداز مبارزه بر سر جانشینی وی در آینده نزدیک افزایش یافته است و گرچه گفته می‌شود او هنوز از پشتیبانی سپاه پاسداران و بخش‌های بزرگی از بسیج برخوردار است، اما واکنش‌ها به کشته شدن مهسا امینی نارضایتی فزاینده‌ای را حتی میان نخبگان حامی جمهوری اسلامی ایجاد کرد.

در چنین شرایطی حاکمیت در تنگنای سیاسی قرار گرفته و پایگاه سیاسی‌اش نه تنها در حال کوچکتر شدن است، بلکه با یک نیروی سیاسی قدرتمند خارج از حکومت (زنان) مواجه شده که قدرتش روز به روز در حال افزایش است و گرچه برای چندین دهه، سرهای پوشیده زنان نماد تجسم اقتدار فراگیر حاکمیت بود، اما اکنون زنان جوان ایران با هر «گیسوافشانی» این اقتدار رژیم را به چالش می‌گیرند.

اعتراضات سراسری ایران، شهریور و مهر ۱۴۰۱
صدای آمریکا: جواد موگویی، نویسنده و مستندساز نزدیک به دفتر علی خامنه‌ای، در چند پست اینستاگرامی مشاهدات خود را از اعتراضات سراسری در ایران نوشته و گفته است که بسیجی‌ها او را به شدت کتک می‌زدند و «فحش رکیک« می‌دادند.

او که در روزهای گذشته هشدار داده بود میدان‌داری اعتراضات را گروه‌های برانداز جمهوری اسلامی در دست خواهند گرفت، حالا اذعان کرده که معترضان «مردم» و اکثرا کم سن و سال هستند.

این مستندساز نزدیک به دفتر جمهوری اسلامی، برادر خود را «فرمانده گردان بسیج» در کرج معرفی کرده و به نقل از او نوشته «کرج هر شب شلوغ است»، «حالا حالا داستان داریم» و افرادی که در اعتراضات حضور دارند، «همه بچه‌اند.»

موگویی در بخش دیگری از اظهاراتش به نقل از فردی به نام «علی رکاب» نوشت: «به خدا این‌ها مردم‌اند. بسیجی‌ها دیشب دو دختر را می‌زدند. فحش ناموس می‌دادند و می‌زدند.»

او در ادامه نوشته است: «آمدم سر چهارراه قدس. دختری تنها و بی‌روسری داشت داد و بیداد می‌کرد. صدایش را نمی‌شنیدم. ناجایی پرتش کرد توی جوب. چند بسیجی ریختند سرش. ۶۰کیلو نبود. دویدم سمت دختر. داد زدم “نزنید می‌میره!” یکی گفت به‌توچه! ناگهان بدنم سوخت؛ ناجایی با گلوله پلاستیکی پشت سر هم شلیک می‌کرد به دست‌ و سینه‌‌ام. خوردم زمین. دختر هنوز تو جوب بود. موتور رهگذری آمد. گفت “بپر بالا، الان می‌برنت.” کنار دیوار نشستم. عابری آب آورد. یک بسیجی آمد کنارم. با لحن مودبانه گفت چی‌ شده؟ داد زدم “آقا نزنید به خدا سرش می‌خوره به جدول…” ناگهان ۶-۷ بسیجی ریختند سرم. با لگد. بلند شدم. یکیشان داد زد: مادر…»

این مستندساز نزدیک به دفتر رهبر جمهوری اسلامی، پیش از این بازداشت موقت اشتباهی، در اظهاراتی که در ایسنا منتشر شده، کشته شدن مهسا امینی تحت بازداشت را موجب «جریحه‌دار شدن احساسات افکار عمومی» حتی در بدنه «حامیان انقلاب» دانسته و گفته بود: «جریان سلبریتی برای نخستین بار نقش فعال‌تر ولی ساختارشکنانه ایفا می‌کند.»

او با تکرار ادعای «هتک حرمت بانوان چادری» گفته بود که در پی شکل‌گیری اعتراضات به کشته شدن مهسا امینی، «گروه‌های برانداز میدان‌دار» شده‌اند و اعتراضات را به پادشاهی‌خواهان، سازمان مجاهدین خلق، و «گروه‌های تجزیه‌طلب» نسبت داده بود. این در حالی است که معترضان بارها با رد این ادعاها، آن را کارزار دروغین حکومت برای انحراف جریان اعتراضات سراسری خوانده‌اند.

موگویی با ادعای این که اعتراضات به گشت ارشاد بوده است، افزوده بود، این جنبش اعتراضی به «ترکیبی از تروریسم، شورش و براندازی تبدیل می‌شود. جریان اصطاح‌طلب کاملا رهبری جنبش را از دست می‌دهد و مورد هجمه اصولگراها و دستگاه امنیتی قرار می‌گیرد.»

دور جدید اعتراضات از نوزده روز پیش آغاز شده و در همه استان‌های کشور جریان داشته است.

در جریان این دور اعتراضات که پس از مرگ تحت بازداشت مهسا (ژینا) امینی از سر گرفته شده است، تا کنون شعارهایی از جمله «مرگ بر خامنه‌ای»، «مرگ بر دیکتاتور»، «زن، زندگی، آزادی»، «خامنه‌ای قاتله، حکومتش باطله»، «فتنه ۵۷، عامل هر فلاکت»، «این آخرین پیامه، هدف خود نظامه»، «آذربایجان بیدار است، حامی کردستان است»، «کردستان، چشم و چراغ ایران»، «کشتن برای روسری، تا کی چنین خاک بر سری»، «نه روسری، نه توسری، آزادی و برابری»، «فکر نکنید امروزه، قرار ما هرروزه»، «وای به روزی که مسلح شویم»، «رضا شاه،‌ روحت شاد» داده شده است.

مهسا امینی ۲۲ ساله که به همراه خانواده‌اش از سقز به تهران سفر کرده‌ بود، ۲۲ شهریور توسط گشت ارشاد بازداشت و به مرکز پلیس امنیت اخلاقی، مشهور به بازداشتگاه وزرا منتقل شد. او ساعاتی بعد با آمبولانس به بیمارستان کسری برده شد و در بخش مراقبت‌های ویژه بستری شد و ۲۵ شهریور جان باخت.

آتش شاکرمی، خاله نیکا شاکرمی، در گزارش تصویری پخش شده از تلویزیون حکومتی ایران
رادیوفردا: در حالی‌که ابهام‌ها در پرونده کشته شدن نیکا شاکرمی همچنان پابرجاست، تلویزیون حکومتی ایران در یک گزارش تصویری، خاله و دایی این دختر ۱۷ ساله که در بازداشت هستند را نشان داد که ادعای رسانه‌های حکومتی مبنی‌بر مرگ او بر اثر «پرت شدن از بلندی» را تکرار می‌کنند.

در این گزارش که شامگاه چهارشنبه ۱۳ مهر از برنامه ۲۰:۳۰ صداوسیمای جمهوری اسلامی پخش شد، در خلال روایتی یک‌طرفه از مفقود شدن نیکا شاکرمی و چگونگی کشته شدن او، آتش شاکرمی (خاله نیکا) در حال بیان جملاتی که دلخواه حکومت جمهوری اسلامی است، نشان داده می‌شود.

او در این ویدئو با چهره‌ای تکیده به‌همراه خبرنگار ۲۰:۳۰ در کوچه‌ای ظاهر می‌شود که ادعا شده پیکر نیکا شاکرمی در «حیات خلوت» یکی از ساختمان‌های مسکونی آن محل پیدا شده است.

در بخش دیگری از این ویدئو، آتش شاکرمی از اشتیاق خواهرزاده خود برای شرکت در اعتراضات می‌گوید و خبرنگار ۲۰:۳۰ در تکمیل این اظهارات ادعا می‌کند که نیکا برای «دیدن اعتراضات» به بلوار کشاورز رفته بود و سپس به بازگویی ادعاهایی می‌پردازد که اوایل روز چهارشنبه در دیگر رسانه‌های مکتوب حکومتی بازتاب یافته بود.

جنازه نیکا که در کهریزک تحویل خانواده شده و خانواده پس از۱۲ روز متوجه مرگش شده اند چگونه خاله اش (آتش) پس از بازداشت محل پیدا شدن را به بازجو خبرنگار نشان می‌دهد؟!#اعتراف_اجباری#نیکا_شاکرمی #مهسا_امینی

— عبدالله مومنی Abdollah Momeni (@abmomeni) October 5, 2022

در ادامه نیز آتش شاکرمی در اتاقی دیده می‌شود که در پاسخ به خبرنگار ۲۰:۳۰ تکرار می‌کند ویدئوی منتشر شده از دوربین مداربسته، نیکا را نشان می‌دهد. این ویدئو ساعاتی قبل توسط خبرگزاری‌های نزدیک به سپاه پاسداران منتشر شده بود.

سرپرست دادسرای جنایی استان تهران نیز در همین روز با استناد به ویدئوی دوربین مداربسته مدعی شده بود که نیکا شاکرمی وارد «ساختمانی نیمه‌کاره» می‌شود و این در حالی است که در گزارش تصویری تلویزیون جمهوری اسلامی، خاله نیکا به سمت کوچه‌ای هدایت می‌شود که ساختمان‌های آن مسکونی هستند.

محمود شهریاری همچنین در توضیح دلیل «مجهول‌الهویه بودن» جسد نیکا شاکرمی در سردخانه کهریزک این ادعا را مطرح کرده بود که پس از مدتی، «کوله‌پشتی این خانم در پشت بام ساختمان مجاور کشف شد».

خب حالا که موبایل #نیکا_شاکرمی نشکسته چجوری بگیم از ساختمان ۵طبقه افتاده؟
آهان! کیف و موبایلش اون وسط گیر کرده و خودش سقوط کرده.

– چقدر احمقید آخه! چقدر بی‌شرف. #مهسا_امینی pic.twitter.com/EV2ASwgAtF

— حسن اسدی زیدآبادی (@hasanasadiz) October 5, 2022

در همین حال، فردی که در پایان این گزارش تصویری به عنوان «دایی نیکا شاکرمی» معرفی می‌شود در مکانی نامعلوم تاکید می‌کند که خانواده او مطالبات خود را از طریق «مراجع قانونی» پیگیری خواهند کرد.

علی صالحی، دادستان عمومی و انقلاب تهران، هم در این گزارش تصویری ادعا می‌کند که گواهی پزشکی قانونی نشان می‌دهد نیکا بر اثر «شکستگی در ناحیه سر و گردن و سایر اعضای بدن» و «نه بر اثر ضرب‌وجرح یا شلیک گلوله» جان باخته است.

ساعاتی پیش از پخش این ادعا، سند جدیدی منتشر شد که در آن، دلیل مرگ این نوجوان ۱۷ ساله «صدمات متعدد ناشی از اصابت جسم سخت» عنوان شده است.

مصاحبه آتش شاکرمی خاله #نیکا_شاکرمی قبل از دستگیری و اعتراف تلویزیونی امشبش:
۱. آتش و دیگر اعضای خانواده اصلا به «محل حادثه» نرفته بودند (آتش در گزارش صداوسیما گفت نیکا اینجا افتاده بود)
۲.سپاه گفته بوده که نیکا ۵ روز در بازداشت آنها بوده.
۳.چرا حساب اینستاگرامش پاک شده؟ pic.twitter.com/dE9G0J4MFi

— Parham Ghobadi (@BBCParham) October 5, 2022

پخش اعترافات اجباری بستگان این نوجوان ۱۷ ساله در شرایطی صورت می‌گیرد که آتش شاکرمی پس از مفقود شدن نیکا در جریان اعتراضات روز ۲۹ شهریور در این‌باره اطلاع‌رسانی کرده بود. پس از هشت روز، او در توئیتی اعلام کرد که «نیکا پیدا شد؛ اما نه زنده!»

پیکر بی‌جان نیکا شاکرمی روز ۹ مهر تحویل خانواده‌اش شد اما در حالی که قرار بود در خرم آباد به خاک سپرده شود، ماموران امنیتی جمهوری اسلامی پیکر او را از غسالخانه «رُبودند» و در «قبرستان روستای ویسیان» در استان لرستان، بدون حضور بستگان و نزدیکانش به خاک سپردند.

ابهامات فیلم منتشر شده درباره #نیکا_شاکرمی:
۱- در گزارش تسنیم و مصاحبه خانواده نیکا شاکرمی اشاره شده که نیکا شاکرمی ۲۹ شهریور مفقود شده و در تاریخ فیلم منتشر شده تاریخ ۳۰ شهریور قید شده است.
۲- در گزارش تسنیم قید شده که نیکا ساعت ۲۲ مقابل ساختمان قرار گرفته و وارد شده، در حالی https://t.co/HWdOJirFmt

— Maryam Shokrani (@shokrani_maryam) October 5, 2022

در شبانه‌روز گذشته خبرهایی منتشر شد مبنی‌بر این‌که خاله و دایی نیکا شاکرمی بازداشت و تهدید شده‌اند که باید در مصاحبه با رسانه‌های حکومتی تایید کنند که او از بالای یک ساختمان سقوط کرده است؛ در غیر این صورت خاله (آتش شاکرمی) و دایی او هم «قربانی خواهند شد».

انتشار ویدئوهای اعترافات اجباری از زندانیان سیاسی و کنشگران مدنی در رسانه‌های جمهوری اسلامی سابقه زیادی دارد، اما در پی افزایش اعتراضات سیاسی و اجتماعی اخیر، پخش اعترافات اجباری از شهروندان عادی نیز افزایش یافته است.

گزارش‌ها در مورد چگونگی کشته شدن نیکا شاکرمی بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های اجتماعی و بین‌المللی داشته است، به طوری که تا شامگاه چهارشنبه بازنشر هشتگ نیکا شاکرمی توسط کاربران توئیتر از دو میلیون و ۲۰۰ هزار بار فراتر رفت.

خبر تکمیلی در همین زمینه
بهشت زهرا صحت نامه جواز دفن نیکا شاکرمی را تلویحاً تأیید کرد

در پی انتشار تصویر جواز دفن نیکا شاکرمی که در آن دلیل دلیل فوت «صدمات متعدد ناشی از اصابت جسم سخت» عنوان شده، سازمان بهشت زهرا روز پنج‌شنبه با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «تنها مرجع بررسی و تعیین علت فوت افراد سازمان پزشکی قانونی بوده و سازمان بهشت زهرا تنها پس از صدور جواز دفن از سوی پزشکی قانونی اقدام به طی مراحل تغسیل و تدفین و یا اعزام متوفی به شهرستان می‌نماید.»

سازمان بهشت زهرا تأکید کرده است که انتشار این اطلاعیه «در پی فضاسازی رسانه‌های بیگانه در خصوص علت فوت» نیکا شاکرمی است، با این حال جز تأیید ضمنی صحت نامه هیچ توضیح دیگری نداده و صرفاً اعلام کرده است که مرجع بررسی و تعیین علت فوت افراد سازمان پزشکی قانونی است.

علت مرگ #نیکا_شاکرمی در سامانه بهشت زهرا «صدمات متعدد ناشی از اصابت جسم سخت» عنوان شده!#مهسا_امینی pic.twitter.com/hr8lTmptzg

— داریوش زند (@dariush_Zand) October 5, 2022