اخبار

رادیوفردا: در بین کارکردهای «شبکه ملی اطلاعات»، دو کارکرد «فیلترینگ» و «مسدودسازی» برای افکار عمومی و جامعه مدنی ایران بیشتر شناخته‌شده‌‌ است. با این‌ حال، حکومت در طراحی و راه‌اندازی شبکه ملی هدف دیگری را نیز دنبال می‌کند: نظارت بر شهروندان و تجسس در زندگی آنان.

اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران در سیاست‌گذاری فضای مجازی نه تنها به‌طور مداوم بر نیاز به «اشراف بر فضای مجازی» و نظارت بر ارتباطات بین شهروندان تأکید کرده‌اند بلکه تکامل زیرساخت‌های فنی شبکه نیز از ابتدا این هدف را دنبال کرده‌اند و با همین رویکرد همچنان توسعه می‌یابند.

از همان ابتدای ورود اینترنت به ایران در «مقررات و ضوابط شبکه‌های اطلاع‌رسانی رایانه‌ای» مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۸۰ این‌گونه آمده‌ بود:

«دایرکنندهٔ نقطه تماس بین‌المللی اینترنتی موظف است بانک فعالیت‌های اینترنتی کاربران خود را قابل دسترسی وزارت پست و تلگراف و تلفن قرار‌ دهد تا براساس ضوابط و مصوبات شورای عالی امنیت ملی با حکم قاضی ذیربط حسب درخواست در اختیار وزارت اطلاعات قرار گیرد.»

بنابراین، هر نوع امکان دسترسی نیروهای امنیتی به داده‌های کاربران برای تمام ارائه‌دهندگان اینترنت در ایران از ابتدا الزامی بود.

در آن زمان شرکت‌های چینی مانند ZTE پیمانکار مخابرات برای تجهیزات شنود و جاسوسی از شهروندان از طریق ارتباطات موبایل بودند، اما با پیشرفت فناوری در زمینه رمزنگاری ارتباطات بر بستر اینترنت، اشراف اطلاعاتی جمهوری اسلامی، به‌خصوص با رواج اینترنت موبایل در اوایل دهه ۱۳۹۰، کمرنگ‌ شد.

در همین زمان بود که زمزمهٔ راه‌اندازی «شبکه ملی اطلاعات» یا همان «اینترنت ملی» نیز آغاز شد.

هرچند «شبکه ملی اطلاعات» با هدف استقلال شبکه داخلی از شبکه جهانی طراحی و توسعه پیدا کرده‌ و اولویت اول آن سانسور اینترنت و فیلترینگ و سرکوب جریان آزاد اطلاعات است، اما «اشراف اطلاعاتی» هم از دیگر اولویت‌های قابل توجه در برنامه‌های کلان توسعه «شبکه ملی اطلاعات» است.

در سند «تبیین الزامات شبکه ملی اطلاعات» مصوب ۱۳۹۵ در شورای عالی فضای مجازی آمده‌است (بند ۴-۲ استقلال شبکه): «شبکه دارای حدود و مرزهای معین و مشخصی است که در حیطه‌ آن، تحقق اصول زیر ضروری است: ۱ـ امکان رصد، اشراف و اعمال انواع سیاست‌های‌ حاکمیتی در تمامی ابعاد و لایه‌های شبکه؛…».

این سند، در بند چهارم از محور چهارم، پیاده‌سازی امکان «رصد» را «برای تضمین کارایی» سایر خدمات شبکه الزامی می‌داند (پانویس ۲۶، صفحه ۱۳). اما محور «امنیت» بخش اصلی این سند است و بندهای زیادی از آن «غیرقابل انتشار» ذکر شده است.

واژه‌هایی مانند «تأمین اشراف اطلاعاتی و رصد» و نظایر این‌ها عناوینی کلی هستند که در سال‌های بعد در اسناد بالادستی تنها ردپای مختصری از آن‌ها دیده می‌شود.

در «طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات» دو هدف کلی در زمینه «اشراف اطلاعاتی» ذکر شده و در «سند راهبردی جمهوری اسلامی در فضای مجازی» یکی از اهداف کلان «دستيابی به اشراف کامل و بهنگام بر تحولات فضای مجازی داخلی و بین‌المللی» ذکر شده‌ است.

سامانهٔ اشراف بر فضای مجازی

هک سرورهای ایمیل معاونت فضای مجازی دادستانی کل کشور که پس از جنبش «زن زندگی آزادی» رخ داد، مدارکی را آشکار کرد که برای اولین بار از وجود سامانه‌ای با نام «اشراف» در وزارت ارتباطات پرده برمی‌داشت.

پیش از آن نگاهی بیندازیم به «طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات» که اساسی‌ترین چشم‌انداز «اینترنت ملی» و ارتباطات در جمهوری اسلامی است و مدل مفهومی فضای مجازی کشور و اهداف شبکه ملی اطلاعات را تشریح کرده است.

در بخش ۲-۲-۱ «اهداف عملیاتی شبکه ملی اطلاعات»، ۳۰ هدف برای شبکه ملی ذکر شده، اما در شرح هدف بیست‌وهشتم عبارت «غیر قابل انتشار» درج شده است.

در یکی از ایمیل‌های به‌دست آمده از حمله سایبری به دادستانی، فایلی با عنوان «پیش‌نویس آیین‌نامه بهره‌برداری از سامانه اشراف وزارت ارتباطات» ضمیمه شده از سوی کارگروه فیلتریگ برای مرکز ملی فضای مجازی ارسال شده‌ است.

در ماده ۱ این آیین‌نامه در تعریف «سامانه» چنین آمده است: «سامانه اشراف بر فضای مجازی موضوع بند ۲-۲-۱-۲۸ سند طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات مصوب شورای عالی فضای مجازی». یعنی همان بندی که جلوی آن در بخش اهداف «طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات» نوشته شده است «غیر قابل انتشار».

در این پیش‌نویس ذکر شده که هر نوع «داده ترافیکی از قبیل مبدأ و مقصد و تاریخ» ارتباطات و هر نوع «اطلاعات کاربر» در مواردی که «ظن قوی به کشف جرم…» وجود داشته باشد، با «اخذ دستور مقام قضایی» قابل ارائه به «متقاضی» است.

هرچند بند اصلی سامانه اشراف از «اهداف شبکه ملی اطلاعات» منتشر نشده‌، اما همین آیین‌نامه اجرایی هم جزئیاتی دارد که سطح این «اشراف اطلاعاتی» را آشکار می‌کند. برای مثال در ماده ۱ در توصیف متقاضیان استفاده از سامانه اشراف می‌نویسد:

«مقامات قضایی، ضابطان دادگستری (فرماندهان، افسران و درجه‌داران نیروی انتظامی که کارت ضابط دریافت نموده‌اند) که برای ایفای وظایف و اجرای مأموریت‌های خود درخصوص شناسایی مجرمین، کشف یا مقابله با جرایم سازمان‌یافته، جمع‌آوری ادله الکترونیکی و سایر وظایف قانونی به اطلاعات این سامانه نیاز دارند. کارکنان وزارت اطلاعات در کشف مفاسد کلان اقتصادی و کارکنان سپاه پاسداران در مأموریت‌های موضوع مواد ۲ تا ۵ اساسنامه سپاه پاسداران و بند ۲ ماده ۶ قانون تأسیس وزارت اطلاعات، ضابط قوه‌قضائیه محسوب می‌شوند.»

ماده ۲ اساسنامه سپاه مقابله با کسانی که علیه «نظام جمهوری اسلامی» و یا «علیه انقلاب اسلامی ایران» اقدام می‌کنند را نخستین مأموریت سپاه عنوان کرده است؛ یعنی مواردی که اصطلاحاً جرم امنیتی محسوب می‌شود. این موضوع، اهمیت «سامانه اشراف» در سیستم امنیتی جمهوری اسلامی را نشان می‌دهد.

اما تعجب‌برانگیزترین بخش این آیین‌نامه ماده ۴ آن است. حداقل در سطح پیش‌نویس این ماده طوری نوشته شده گویی که سیستم‌های ارتباطی در کنترل وزارت ارتباطات به «همهٔ» داده‌های مبادله‌شده در کشور اشراف دارند. در ماده ۴ پیش‌نویس چنین آمده:

«درخصوص استعلامات موردی دادهٔ ترافیک یا اطلاعات کاربران، متقاضی درخواست خود را با ذکر دلایل و قرائن مربوطه و اطلاعات پایه نظیر IP مبدأ یا مقصد، تاریخ، زمان، نوع خدمت، نشانی سایت مقصد، از طریق سامانه به مقام قضایی رسیدگی‌کننده به پرونده ارائه و در صورت موافقت مقام قضایی، دستور ارائه داده‌های موردنظر در اجرای ماده ۶۷۰ قانون از طریق سامانه ثبت شده و پاسخ به‌طور خودکار از سامانه دریافت و به متقاضی مربوطه ارائه می‌گردد.»

در ادامه، ماده ۵ این قانون برای جرائمی نظیر «اقدام علیه امنیت ملی» تسهیلاتی برای متقاضی در دریافت اطلاعات قايل شده‌ است. یکی دیگر از ضوابط فنی این سامانه «امکان تعامل با شبکه ملی عدالت و مرکز ملی داده‌های قوه قضائیه» ذکر شده است.

جزئیات فنی دیگری از سامانه «اشراف» یا قابلیت «اشراف بر فضای مجازی» در شبکه ملی اطلاعات در دسترس نیست، اما شواهد دیگری که پیش از این از سامانه‌های سیام، همتا، شاهکار، سپتام و… به‌دست آمده، نشان می‌دهد وزارت ارتباطات، بر بستر شبکه ملی اطلاعات، در حال توسعهٔ زیرساخت‌هایی است که بتواند امکان کامل شنود و کنترل شهروندان و نظارت بر اطلاعات و داده‌های ترافیکی ردوبدل‌شده بین آن‌ها در اینترنت را در اختیار نیروهای امنیتی بگذارد.

همچنین براساس ماده ۷۵ قانون برنامه هفتم توسعه، دولت (وزارت ارشاد) موظف است سامانه‌ای را توسعه دهد که امکان رصد سبک زندگی شهروندان را داشته باشد.

بر اساس این بند، «دستگاه‌های اجرایی و دارندگان پایگاه‌های دادهٔ موضوع این بند موظف‌اند نسبت به ارائه مستمر و جامع داده‌ها به این سامانه به صورت برخط (آنلاین) اقدام کنند.»

این اطلاعات و داده‌ها که شامل وضعیت زندگی، سلامت، عبور و مرور خودروهای شخصی و عمومی، وضعیت قضایی و حتی خریدهای اینترنتی و فعالیت‌های اداری شهروندان هم می‌شود، باید از داده‌های مرکز آمار ایران و اطلاعات کاربران در سکوهای داخلی به این سامانه ارائه شود.

رادیوفردا: قیمت برخی اقلام دارویی در ایران تا چهار برابر افزایش داشته اما شرکت‌های بیمه می‌گویند «منابع مالی لازم» برای پوشش این افزایش هزینه‌ها را ندارند. در مقابل، سازمان‌های دولتی مسئول، سازمان‌های بیمه‌گر را به «عدم همراهی» متهم می‌کنند. هادی احمدی، عضو شورای عالی سیاستگذاری دارو، روز چهارشنبه ۱۰ بهمن با مثال زدن پوشش تنها ۴۰ هزار تومانی یک داروی قلبی ۶۵۰ هزار تومانی از سوی سازمان‌های بیمه‌گر، یکی از علت‌های آن را «عدم همگامی بیمه‌ها با شرایط قیمت‌گذاری» عنوان کرد.

به‌گفتۀ او، سازمان‌های بیمه‌گر در یک ماه اخیر که قیمت‌ها افزایش پیدا کرده، سایت خود را به روزرسانی نکرده بودند؛ بنابراین «بیمار مجبور بود ما‌به‌التفاوت را از جیب خود پرداخت کند».

آقای احمدی با اشاره به خودداری بیمه‌ها از پوشش افزایش هزینه‌های دارو و درمان در ایران، هشدار داده که «دود این شرایط به شکل مستقیم در چشم مردم می‌رود».

افزایش قیمت‌ها همزمان با خودداری بیمه‌ها از پوشش دادن آن باعث شده اقشاری از مردم نسخه‌های خود را ناقص یا کم بگیرند که به‌گفتهٔ هادی احمدی، «باعث افزایش شیوع و حاد شدن برخی بیماری‌ها می‌شود».

این اتفاقات در شرایطی رخ داده که محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، مدعی شده بود که مکاتبات لازم با بیمه‌ها در مورد افزایش قیمت برخی اقلام دارویی صورت گرفته است. رئیس سازمان غذا و دارو نیز اظهارنظر مشابهی مطرح کرده بود.

بیمه‌گرها چه می‌گویند؟

این در حالی است که داریوش پناهی‌زاده، مدیرکل درمان غیرمستقیم سازمان تأمین اجتماعی، پس از افزایش قیمت این دارو‌ها گفت که هنوز ابلاغیه‌ای در این راستا به دست این سازمان نرسیده است.

هادی احمدی، عضو شورای عالی سیاست‌گذاری دارو علاوه بر وضعیت اقتصادی کشور و همچنین موضوع تأثیر تحریم‌ها در تأمین مواد اولیه، گفته «حدود هفت ماه است که سازمان تأمین اجتماعی مطالبات بخش خصوصی را پرداخت نکرده و حدود چهار هزار میلیارد تومان چک داروخانه‌ها برگشت خورده است».

به‌گفتۀ این مقام مسئول، «در حال حاضر تأمین نقدینگی بلای جان صنعت داروسازی شده است. ما ارز داریم، ولی ریال برای پرداخت نداریم. گاهی هم ارز به‌موقع اعطا نمی‌شود».

مهدی ناصحی، مدیرعامل سازمان بیمه سلامت، نیز در این باره گفته «درصد رشد اقلام دارویی به نحوی است که سازمان بیمه سلامت نمی‌تواند آن را با منابع خود پوشش دهد». او همچنین جبران بخشی از افزایش هزینه‌ها را «تنها با تخصیص منابع بیشتر از سوی سازمان برنامه‌وبودجه» امکان‌پذیر دانسته است.

این اظهارات در شرایطی بیان می‌شود که در روزهای اخیر رسانه‌های کشور اعم از موافق و مخالف دولت گزارش کردند که میزان افزایش قیمت دارو‌ در ایران از ۱۵ درصد تا بیش از ۱۵۰ درصد نیز بوده است.

اعتمادآنلاین نوشته در مواردی حتی میزان افزایش قیمت دارو تا ۳۹۸ درصد یعنی نزدیک به چهار برابر بوده و اعلام میانگین افزایش قیمت دارو نمی‌تواند معیار بسیار دقیقی از میزان افزایش هزینه‌ها در این حوزه باشد.

خبرگزاری تسنیم هم از افزایش «قیمت ۳۷۰ قلم دارو در ایران خبر داده و افزوده که عمده افزایش قیمت‌ها در حوزه دارو‌های تزریقی نظیر آمپول‌ها و همچنین پماد‌ها و قطره‌های چشمی اتفاق افتاده است».

صدای آمریکا: سخنگوی بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائيل با تاکید بر این که اسرائیل محور نفوذ جمهوری اسلامی ایران را به دقت زیر نظر دارد، می‌گوید، «چشم‌های ما همواره بر این موضوع متمرکز است. و در صورت لزوم، می‌دانیم چگونه پاسخ دهیم.»

عومر دوستری به روزنامه «جروزالم پست» گفته است که هیچ تغییری در ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری‌اش نسبت به دوره نخست نمی‌بیند.

او گفت: «اظهارات او همچنان نشان‌دهنده حمایت قوی از اسرائیل است. افراد بسیاری در دولت او حضور دارند که بسیار طرفدار اسرائیل و به نفع ما “باز” هستند. ما انتظار داریم که دولتی همسو داشته باشیم و خوشحالیم که همکاری کنیم – می‌توانیم با او در خاورمیانه به دستاوردهای بزرگی برسیم.»

وقتی از دوستری پرسیده شد آیا بازگشت به جنگ در غزه اجتناب‌ناپذیر است، او پاسخ داد که با توجه به شرایط کنونی، امکان بازگشت به یک درگیری تمام‌عیار وجود دارد.

سخنگوی نخست وزیر اسرائیل از ارائه جزئیات بیشتر خودداری کرد، اما تأکید کرد که نتانیاهو و ترامپ درباره جمهوری اسلامی نظر مشترکی دارند. او گفت: «نخست‌وزیر معتقد است که سیاست تهاجمی ترامپ در دولت قبلی او باید دوباره اعمال شود.»

دوستری ادامه داد: «جنگ یکی از راه‌های دستیابی به اهداف ما است. اگر [جمهوری اسلامی] ایران بدون حمله اسرائیل، جاه‌طلبی‌های هسته‌ای خود را متوقف کند، فوق‌العاده خواهد بود. اما انتظار چنین چیزی را نداریم. حتی اگر [جمهوری اسلامی] ایران ادعا کند که [به تعهدات توافق هسته‌ای و آژانس] پایبند است، باید نسبت به آن بدبین باشیم، این می‌تواند یک فریب باشد. سیاست قبلی ترامپ موسوم به “فشار حداکثری” جواب داد و اسرائیل انتظار دارد که برای احیای آن [سیاست] با او همکاری کند.»

هنگامی که از او درباره اظهارات دونالد ترامپ در مورد یافتن راه‌حلی دیپلماتیک در خصوص ایران پرسیده شد، اذعان کرد که ترامپ همیشه سیاست خارجی را با «ذهنیت تجاری» دنبال کرده است.

دوستری گفت: «اگر توافقی ممکن باشد، او تلاش خواهد کرد تا به آن برسد. اما در نهایت، دیپلماسی حد و مرزی دارد. ما به آن فرصت خواهیم داد، اما زمان در حال سپری شدن است. در صورت لزوم، اقدام خواهیم کرد. چه با تأیید آمریکا، چه بدون آن.»

او افزود: «اسرائیل ضربات سختی به محور نفوذ [جمهوری اسلامی] ایران وارد کرده است، در غزه، لبنان و سوریه. ما همچنین به طور قابل توجهی به سامانه دفاع هوایی استراتژیک [جمهوری اسلامی] ایران، توانایی‌های تولید موشک و برخی اجزای برنامه هسته‌ای آن آسیب زده‌ایم. وقتی همه این عوامل را کنار هم بگذارید، [جمهوری اسلامی] ایران ممکن است احساس کند که در تنگنا قرار گرفته است، و این می‌تواند آن‌ها را به سمت سرعت دادن به جاه‌طلبی‌های هسته‌ای سوق دهد.»

پیام عومر دوستری این بود که اسرائیل به دقت اوضاع را در ایران زیر نظر دارد. او تصریح کرد که «چشم‌های ما همواره بر این موضوع متمرکز است. و در صورت لزوم، می‌دانیم چگونه پاسخ دهیم.»

هفته آینده، بنیامین نتانیاهو قرار است در کاخ سفید با دونالد ترامپ دیدار کند. علاوه بر توافق درباره گروگان‌های اسیر حماس، پیش‌بینی می‌شود که مقابله با تهدیدهای حکومت ایران نیز یکی از محورهای اصلی مذاکرات آن‌ها باشد.

بی‌بی‌سی: شطرنج یک بازی است که بازیکن باید در لحظه، حرکت و تاکتیک حریفان خود را بررسی، تحلیل و تصمیم‌گیری کند؛ سارا خادم الشریعه به عنوان یک شطرنج‌باز حرفه‌ای در ۲۵ سالگی این کار را به خوبی انجام داد. او در زمان جنبش «زن، زندگی، آزادی» در زمانی که در مسابقات قهرمانی جهان در قزاقستان حضور داشت، حجابش را برداشت و با زنان ایران همراه شد.

به گفته خودش این «کمترین کاری» بود که می‌توانست انجام دهد. این تصمیم منجر به مهاجرت او شد و الان هم در اسپانیا زندگی می‌کند. او در آخرین رقابت همراه تیم ملی شطرنج این کشور در مسابقات قهرمانی اروپا در بخش سرعت نایب‌قهرمان شد و در بخش برق‌آسا به رتبه چهاردهم رسید.

خانم خادم‌الشریعه نخستین شطرنج باز زن ایرانی است که علاوه بر کسب درجه استاد بزرگ زنان در ۱۸ سالگی توانست عنوان استاد بین‌المللی شطرنج را به‌دست آورد. عنوانی که پیش از آن، تنها توسط شطرنج بازان مرد ایران کسب شده بود.

سارا خادم الشریعه در اولین گفتگو با رسانه‌های فارسی زبان پس از خروج از ایران از چالش‌های دوران حضورش در تیم ملی ایران، تصمیم‌های سختش برای مهاجرت و تغییر پرچم و تأثیر جنبش «زن، زندگی، آزادی» بر مسیر زندگی‌اش گفت.

او به بی‌بی‌سی فارسی از امیدش برای روزی می‌گوید که بتواند دوباره به ایران بازگردد و به رشد شطرنج این کشور کمک کند.

تجربه تلخ رقابت با سایر ایرانی‌های مهاجر

سارا خادم الشریعه در مورد کسب مدال نقره از مسابقات قهرمانی اروپا می‌گوید: «مسابقات سطح بسیار خوبی داشت. اولین تجربه من با تیم ملی اسپانیا سال گذشته در مسابقات جام جهانی رقم خورد که متاسفانه نتایج خوبی نگرفتم. اما خوشحالم که در مسابقات قهرمانی اروپا توانستم آن را جبران کنم.»

«همچنین در المپیاد بوداپست برای اولین بار مدال گرفتم که اتفاق ویژه‌ای برایم بود. پیش از این، چندین بار با تیم ملی ایران در رقابت‌های المپیاد حضور داشتم، اما هرگز به مدال نرسیده بودم. خوشبختانه این بار با تیم اسپانیا توانستم مدال نقره کسب کنم. مسابقات قهرمانی اروپا هم برای من نوعی بازگشت به اوج بود، چراکه از کیفیت بازی‌هایم رضایت داشتم.»

در سال‌های اخیر شماری از برجسته‌ترین شطرنج‌بازهای ایرانی به دلایل مختلف کشور را ترک کرده‌اند و حالا با پرچم سایر کشورها مسابقه می‌دهند. علاوه بر سارا خادم‌الشریعه، علیرضا فیروزجا و میترا حجازی‌پور دیگر چهره‌های نامداری هستند که شطرنج ایران را ترک کرده‌اند.

سارا خادم الشریعه در مورد رقابت با هم‌تیمی‌های سابقش در مسابقات قهرمانی اروپا گفت: «در قهرمانی اروپا مقابل میترا حجازی‌پور از فرانسه بازی کردم و پیش از آن هم در رقابت‌های جهانی با آتوسا پورکاشیان که عضو تیم ملی آمریکا است، روبه‌رو شده بودم.»

«اما المپیاد بوداپست حس متفاوت‌تری داشت؛ چراکه علاوه بر میترا، غزل حکیمی‌فرد از سوئیس هم حضور داشت و بازی‌های تیمی اهمیت زیادی پیدا کرده بود. راستش هیچ‌وقت دلم نمی‌خواست ما مقابل هم قرار بگیریم، حتی زمانی که در ایران بودیم. اما ورزش چنین اقتضایی دارد و مسیر زندگی ما را به این سمت برده است.»

«بااین‌حال، همواره افسوس می‌خورم که چرا نتوانستیم در کنار هم برای کشور خودمان مسابقه دهیم و چرا شرایط به‌گونه‌ای شد که هرکدام از ما ناچار به ترک وطن و پیوستن به تیم‌های دیگر شدیم.»

او درباره افزایش مهاجرت شطرنج‌بازان و تاثیرات آن بر روی تیم ملی ایران هم می‌گوید: «متأسفانه این روند مهاجرت در میان شطرنج‌بازان بسیار زیاد شده است، اما این تنها به شطرنج محدود نمی‌شود. در بسیاری از زمینه‌ها، از پزشکان و مهندسان گرفته تا دانشجویان و پرستاران ، وقتی فرصتی برای مهاجرت پیدا می‌کنند، از آن استفاده می‌کنند.»

«بدون شک، این مهاجرت‌ها تأثیر قابل توجهی بر جایگاه شطرنج ایران می‌گذارد. اگر مقایسه کنید، زمانی که بازیکنانی مثل علیرضا فیروزجا، من، آتوسا پورکاشیان، میترا حجازی‌پور، غزل حکیمی‌فرد و دیگران در تیم ملی ایران بودند، جایگاه شطرنج ایران در سطح جهانی بسیار بالاتر بود. پر کردن این خلاها و کشف استعدادهایی در سطح علیرضا فیروزجا یا سایر بازیکنان برتر، زمان‌بر و بسیار دشوار است.»

سارا خادم‌الشریعه پس از ترک ایران اعلام کرد که می‌خواهد همچنان با نام ایران در مسابقات شرکت کند. اما پس از مدتی تصمیمش تغییر کرد.

او درباره دلایل قبول کردن تابعیت اسپانیا به بی‌بی‌سی فارسی می‌گوید: «واقعیت این است که تغییر پرچم و کشور برای من تصمیم بسیار دشواری بود. نزدیک به چهار ماه در این مورد فکر کردم.»

«من اقامت اسپانیا را از طریق سرمایه‌گذاری گرفته بودم و ابتدا قصد داشتم به‌عنوان یک شطرنج‌باز مستقل در مسابقات شرکت کنم. اما این تصمیم محدودیت‌های زیادی برایم ایجاد می‌کرد، چون فقط می‌توانستم در رقابت‌های انفرادی حضور پیدا کنم و بسیاری از مسابقات تیمی و بین‌المللی را از دست می‌دادم.»

به این ترتیب هنگامی که پیشنهاد بازی زیر پرچم اسپانیا از راه رسید، خانم خادم‌الشریعه آن را پذیرفت، هرچند که می‌گوید این تصمیمی سخت برایش بوده است: «زمانی که پیشنهاد بازی برای تیم ملی اسپانیا را پذیرفتم، شهروندی افتخاری این کشور به من اعطا شد. این افتخار آخرین بار در سال ۱۹۹۷ به یک شطرنج‌باز استونیایی داده شده بود و برای من ارزش زیادی داشت. بااین‌حال، پذیرفتن این موضوع برایم از جنبه احساسی بسیار سخت بود، زیرا همیشه آرزو داشتم برای ایران و کشورم بازی کنم.»

«در ایران هم مشکل فقط عدم حمایت نبود؛ شرایط به‌گونه‌ای شده بود که حتی گاهی امکان شرکت در مسابقات هم برای ما فراهم نمی‌شد. از تیم ما دیگر کسی باقی نمانده بود و همین تنهایی و بی‌پشتیبانی تصمیم را برایم آسان‌تر کرد.»

« با وجود این، خودم را همچنان یک ایرانی می‌دانم و مطمئنم که بسیاری از مردم ایران نیز من را همچنان به‌عنوان یک ایرانی می‌بینند. امیدوارم هر زمان که در مسابقات موفق می‌شوم، آنها نیز خوشحال شوند، زیرا در نهایت من از ایران آمده‌ام و ریشه‌هایم را هیچ‌وقت فراموش نخواهم کرد.»

«حجاب اجباری باعث می‌شد احساس کنم خود واقعی‌ام نیستم»

سارا خادم‌الشریعه جزو اولین ورزشکارانی بود که پس از جنبش «زن، زندگی، آزادی» با حجاب اختیاری در مسابقات قهرمانی جهان حاضر شد.

او درباره دلایل این تصمیم می‌گوید: «من پیش از این هم زمانی‌که در تورنمنت‌ها شرکت می‌کردم، تنها در صورت حضور دوربین‌ها حجابم را رعایت می‌کردم چون نماینده ایران بودم. حجاب اجباری باعث می‌شد احساس کنم خود واقعی‌ام نیستم و از این وضعیت ناراحت بودم. وقتی جنبش “زن، زندگی، آزادی” آغاز شد و زنان ایران آن‌گونه شجاعانه ایستادگی کردند، از آنها الهام گرفتم و شجاعت بیشتری پیدا کردم.»

«آنها به من درس بزرگی دادند و من هم حجاب اجباری را کنار گذاشتم. ترس داشتم اما احساس می‌کنم این کمترین کاری بود که می‌توانستم برای حمایت از زنان ایران انجام دهم.»

او در این سال‌ها به‌عنوان یکی از ورزشکارانی شناخته شده که همیشه نظرش را بدون در نظر گرفتن عواقب آن مطرح کرده است.

یکی از واکنش‌های او برای بازی نکردن علیرضا فیروزجا مقابل ورزشکار اسرائیلی و مهاجرت اوست: «بازی نکردن با اسرائیل همیشه برای ما مشکل‌ساز بود و جلوی پیشرفت را می‌گرفت اما من از تصمیم علیرضا برای مهاجرت حمایت کردم، چون او از مدت‌ها پیش ثابت کرده بود که پتانسیل قهرمان جهان شدن را دارد.»

«بعد از مهاجرت هم تا رتبه سوم رنکینگ جهانی پیش رفت که واقعاً دستاورد بزرگی است. ای‌کاش این موفقیت‌ها برای ایران رقم می‌خورد. اولین مدالی که علیرضا گرفت، تحت پرچم فدراسیون جهانی بود و این موضوع برایم بسیار تلخ بود و واکنش نشان دادم. بعد از آن، ممنوع‌الخروج شدم و در فرودگاه پاسپورتم را گرفتند.»

خانم خادم‌الشریعه پس از این اتفاق تصمیم به خداحافظی از تیم ملی گرفت، هرچند که می‌گوید دلیل اصلی تصمیمش شلیک به هواپیمای اوکراینی بود: «چند اتفاق هم‌زمان در آن دوره مرا به این تصمیم رساند، اما دلیل اصلی‌ام شلیک به هواپیمای اوکراینی بود. آن حادثه بسیار تلخ بود و قلب تمام مردم ایران ازجمله من، شکست.

«بعد از آن اتفاق، احساس کردم دیگر نمی‌توانم برای تیم ملی ایران بازی کنم. به همین دلیل از تیم ملی خداحافظی کردم و برای مدتی حتی شطرنج را کنار گذاشتم.»

او درباره بی‌توجهی‌ها در ایران هم می‌گوید: «بزرگ‌ترین چیزی که همیشه من را آزرده می‌کرد، بی‌توجهی به نتایج و دستاوردهای ما بود. موفقیت‌های‌مان، حتی اگر بزرگ و تأثیرگذار بودند، آن‌طور که باید دیده و تقدیر نمی‌شدند. در عوض، کوچک‌ترین مسائل حاشیه‌ای، مثلا اگر روسری‌مان کمی عقب می‌رفت و بخشی از موهای‌مان پیدا می‌شد، به مهم‌ترین موضوع تبدیل می‌شد و تمام تلاش‌ها و موفقیت‌های‌مان را تحت‌الشعاع قرار می‌داد.»

«این نگاه محدودکننده نه‌تنها در ورزش بلکه در بسیاری از حوزه‌ها دیده می‌شد و باعث می‌شد احساس کنیم که زحمات و تلاش‌هایمان نادیده گرفته می‌شود. این رفتارها نه‌تنها انگیزه را از بین می‌برد، بلکه برای‌مان یادآور این بود که چقدر مسیر پیشرفت می‌تواند پر از مانع‌های غیرمنصفانه باشد.»

در ایران، ورزش زنان و ورزشکاران زن چندان مورد توجه قرار نمی‌گرفتند و رسانه‌ها کمتر به آنها می‌پرداختند، اما در اروپا عکس سارا خادم‌الشریعه روی جلد مجله ووگ هم منتشر شده است.

او در این‌باره به بی‌بی‌سی فارسی می‌گوید: «هیچ‌وقت گلایه‌ای نکردم، چون می‌دانستم در ایران رسانه‌ها به دلیل چارچوب‌ها و محدودیت‌ها مجبور بودند کمتر به ورزش زنان بپردازند. با این حال، همیشه اذیت می‌شدم که مسائل حاشیه‌ای برای رسانه‌ها از نتایجی که ما می‌گرفتیم، مهم‌تر بود.»

«اما در اسپانیا، شرایط کاملاً متفاوت است. اینجا به زنان در ورزش و سایر زمینه‌ها اهمیت زیادی داده می‌شود و حتی در برخی قوانین، زنان جایگاه بالاتری نسبت به مردان دارند. این تفاوت را در برخوردها و رفتارهای جامعه اسپانیا به‌وضوح حس کرده‌ام و برایم ارزشمند است که توانسته‌ام این نگاه متفاوت را تجربه کنم.»s

«در فضایی آرام‌تر به مسیر حرفه‌ای‌ام ادامه می‌دهم»

سارا خادم‌الشریعه در این مدت با مقام‌های اسپانیایی از جمله نخست‌وزیر این کشور، شهردار مادرید و رئیس باشگاه رئال مادرید ملاقات‌ کرده است.

او گفت: «یکی از بزرگ‌ترین شوک‌هایی که در اسپانیا به من وارد شد، رفتار دوستانه و محترمانه مسئولان بود. پیش‌تر، به دلیل تجربه‌هایی که در ایران داشتم، فکر می‌کردم سیاست‌مدارها آدم‌های خشک و جدی هستند، اما اینجا با احترام و مهربانی رفتار می‌کنند. درباره ایران هم آگاهی خوبی دارند و رفتار زنان ایرانی را تحسین می‌کنند.»

یک تجربه جالب، دیدار من با شهردار مادرید در روز جهانی زن بود. به دلیل ترافیک ناشی از تظاهرات، دیر رسیدم و فکر می‌کردم او از من ناراحت است اما برعکس، وقتی رسیدم از من عذرخواهی کرد و گفت: «اینجا شهر من است و اگر شما در ترافیک مانده اید تقصیر من بوده و باید برای آن فکری کنیم. این نوع برخورد که نشان‌دهنده احترام و ارزش‌گذاری بود، برای من بسیار تأثیرگذار بود.»

خادم‌الشریعه در مورد آینده‌ای که برای خود ترسیم کرده، می‌گوید: «در این مدت تمام تلاشم را کرده‌ام که به مسیر حرفه‌ای شطرنج خودم بازگردم. هدفم این است که در فضایی آرام‌تر و بدون حواشی به فعالیت‌هایم ادامه دهم.»

«در مسابقات قهرمانی جهان در آمریکا که ما حضور داشتیم از ایران هیچ‌کس بخاطر مشکلات ویزا نتوانسته بود بیاید و مشکلات این‌چنینی همیشه ما را از مسابقات دور می‌کرد. اکنون، بدون چنین دغدغه‌هایی، می‌توانم تمام تمرکزم را روی موفقیت در شطرنج بگذارم و امیدوارم در این مسیر بهترین عملکردم را ارائه کنم.»

گرچه این شطرنج‌باز برجسته اکنون با ملیتی متفاوت در مسابقات شرکت می‌کند، اما آنچه در او تغییر نکرده است، عشق به ایران است و آروز برای این که بتواند به پیشرفت شطرنج در زادگاه‌اش کمک کند

او گفت: «همچنان خودم را یک ایرانی می‌دانم، چون بیشتر پیام‌ها و دنبال‌کننده‌هایم از ایران هستند. از گذشته آرزو داشتم که پس از پایان دوران حرفه‌ای شطرنج، یک آکادمی راه‌اندازی کنم تا به پیشرفت شطرنج ایران کمک کنم. اما متأسفانه شرایط فعلی اجازه چنین کاری را نمی‌دهد.»

«بااین‌حال، امیدوارم در آینده تغییراتی رخ دهد. مطمئنا اگر تغییراتی صورت بگیرد، در زمینه‌های مختلف آدم‌های زیادی هستند که می‌خواهند دانش‌شان را در اختیار بقیه بگذارند تا ایران پیشرفت کند. اگر چنین تغییری رخ دهد، من هم دوست دارم با نام ایران در مسابقات شرکت کنم و سهمی در رشد شطرنج داشته باشم.»

صدای آمریکا: سخنگوی دولت چهاردهم جمهوری اسلامی ایران در اظهاراتی متناقض گفت که دولت به فکر «افزایش قیمت حامل‌های انرژی» است، و بلافاصله ادعا کرد «منظور این نیست که به‌زودی بنزین گران» می‌شود. این سخنان در شرایطی ابراز شد که گزارش‌های شهروندی حاکی از افزایش شدید کالاهای ضروری است.

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت مسعود پزشکیان، روز چهارشنبه ۱۰ بهمن با رد آنچه «شایعات درباره افزایش قیمت بنزین» خواند، به کمبود بنزین در ایران اشاره کرد و گفت که «برای هر افزایش قیمت، باید تمهیدات اجتماعی در نظر گرفته شود.»

او همچنین بدون اشاره به اعتراضات سال‌های گذشته و به‌ویژه اعتراضات سراسری آبان ۹۸ در پی گرانی بنزین، گفت که در دولت‌های قبل باید افزایش قیمت بنزین به شیوه‌ای پی گرفته می‌شد که «مردم را دچار شوک نمی‌کرد.»

افزایش قیمت بنزین در آبان ۱۳۹۸ اعتراضات سراسری گسترده‌ای را در پی داشت و در جریان سرکوب آن، صدها تن از معترضان به دست نیروهای حکومتی کشته شدند.

جمهوری اسلامی در جریان اعتراضات آبان ۹۸ نسبت به گرانی بنزین، ضمن قطع سه روزه اینترنت، نیروهای نظامی و انتظامی جمهوری اسلامی برای مقابله با معترضان با توسل به خشونت و به‌کارگیری سلاح سرد و گرم، به خیابان‌ها فرستاده شدند.

به گزارش خبرگزاری‌های حکومتی در ایران در روز چهارشنبه، فاطمه مهاجرانی در حالی که اذعان کرد قیمت سوخت و حامل‌های انرژی افزایش می‌یابد، مدعی شد که این افزایش، «متناسب با تورم» خواهد بود.

سخنگوی دولت جمهوری اسلامی گفت: «باید در مورد افزایش قیمت حامل‌های انرژی فکر کنیم، اما منظور این نیست که به‌زودی بنزین گران خواهد شد. قاعدتا باید بتوانیم قیمت حامل‌های انرژی را متناسب با سطح زندگی مردم و تورم افزایش دهیم.»

وی در این مورد اشاره کرد: «دولت در تلاش است تا ناترازی میان مصرف و توزیع سوخت را مدیریت کند. »

«ناترازی» عنوانی است که مقامات جمهوری اسلامی و رسانه‌های حکومتی از آن به جای کمبود و نبود انرژی استفاده می‌کنند. از جمله، در جریان «جیره‌بندی برق» و اعلام جدول زمان‌بندی قطع برق در مناطق مختلف کشور، مقامات آن را با عنوان «ناترازی» مطرح کردند.

سخنگوی دولت در شرح این «ناترازی»، بدون اشاره به کمبود بنزین، گفت که «مصرف بنزین در ایران از میزان تولید آن پیشی گرفته» و «چالش‌هایی را برای تأمین پایدار انرژی ایجاد کرده است.»

فاطمه مهاجرانی همچنین افزود: «اکنون برای هر افزایش قیمت باید تمهیدات اجتماعی در نظر گرفته شود.»

زمزمه‌های دوباره مقامات دولت درباره افزایش قیمت سوخت و اظهارات متناقض درباره آن، واکنش‌هایی را در شبکه‌های اجتماعی برانگیخته است و برخی کاربران به گرانی و کمبود برخی کالاهای اساسی و داروهای ضروری اشاره کرده‌اند.

یک ویدئوی منتشر شده در شبکه اجتماعی «ایکس»، اعتراض یک شهروندی در ایران را نشان می‌دهد که با تأکید بر این‌که «آقای پزشکیان خجالت بکشید»، مقامات جمهوری اسلامی را با عبارت «همه‌تان دزدید» توصیف کرده است.

او همچنین گفته است: فقط قیمت بنزین را گران نکرده‌اند، وگرنه کالاهای ضروری مورد نیاز مردم چندین برابر گران شده و روز به روز گران‌تر می‌شود.

یک شهروند نیز در ایکس نوشت: «عربستان سعودی مرکز فرماندهی نفت خود را به نمایش گذاشت و جمهوری اسلامی هم در حالی که نگرانیم بنزین گران نشود، قیمت بقیه اجناس را یواشکی دوبله سوبله کرده. مسئولان خودخوانده، همه‌تان دزدید.»

سعید ارکان‌زاده، روزنامه‌نگار در ایران، در واکنش به اظهارات یک مقام بیمه در ایکس نوشت: «این یکی حرفش فراتر از این است که بنزین و آب و برق و گاز و نان زیاد مصرف می‌کنید. دارد می‌گوید چه خبر است این قدر انسولین مصرف می‌کنید!»

برخی کاربران نیز از کمبود بنزین سخن گفته‌اند. یکی از کاربران شبکه اجتماعی ایکس خطاب به مسعود پزشکیان رئیس دولت جمهوری اسلامی گفته «همه چیز را بی‌رحمانه گران کردی و فقط مانده بنزین، این را هم گران کن و منت به سرمان نگذار!»

یکی دیگر از شهروندان در ایکس نوشت: «واقعا این چه وضعی است؟ حتی بنزین هم نیست!»

تناقض‌گویی مقام ارشد دولت جمهوری اسلامی درباره کمبود و افزایش قیمت بنزین و سوخت، در حالی است که پیش از این یک نماینده مجلس شورای اسلامی نسبت به بروز «قحطی» در ایران هشدار داده و گفته بود در صورت «ادامه ناترازی‌‌ها در این سطح، احتمال بروز قحطی» وجود دارد.

در هفته‌های گذشته، اعتراضات معیشتی در نقاط مختلف ایران به طور روزانه و هفتگی برگزار شده و با افزایش قیمت دلار، گزارش‌ها حاکی از اعتصاب در بازار تهران نیز بوده است.

برخی ناظران پیش از این مشکلات اقتصادی را «پاشنه آشیل جمهوری اسلامی» دانسته‌اند.

صدای آمریکا: درحالی که رئیس دولت چهاردهم جمهوری اسلامی، می‌گوید بر‌اساس تفاهم‌نامه جامع میان ایران و روسیه، دو کشور در صورت حمله به یکی از آن‌ها، متعهد به همکاری مشترک هستند، خبرگزاری روسی «تاس» اعلام کرد این معاهده فاقد بند «تعهد به دفاع متقابل» است.

مسعود پزشکیان در مصاحبه‌ای با شبکه یک تلویزیون روسیه که جمعه، پنجم بهمن، منتشر شد، گفت: «مطابق مفاد این توافق‌نامه، در صورت حمله به ایران یا روسیه، ما تعهد کرده‌ایم به هیچ‌وجه با مهاجمان همکاری نکنیم و اجازه ندهیم این اتفاق رخ دهد.»

او در ادامه تاکید کرد که مسئله دفاع متقابل، به‌صورت کلی در این تفاهم‌نامه مطرح شده و جزئیات آن در روندها و توافقات بعدی مشخص خواهد شد.

خبرگزاری تاس اما پیش‌تر در تاریخ ۲۸ دی، با انتشار جزئیاتی از این تفاهم‌نامه، اعلام کرده بود که تهران و مسکو توافق کرده‌اند در صورت حمله به یکی از طرفین، طرف دیگر تحت هیچ شرایطی از مهاجم حمایت نکند. با این حال، این معاهده فاقد تعهد به دفاع متقابل است و در آن به هیچ کشور یا اتحاد نظامی خاصی اشاره نشده است.

پزشکیان در مصاحبه با این رسانه روس همچنین گفت که این معاهده بلندمدت، شامل «بحث‌های امنیتی و سیاسی» است و دو طرف در حوزه‌هایی مانند امنیت داخلی، منطقه‌ای، همکاری‌های بین‌المللی و صلح منطقه‌ای تعامل خواهند داشت.

به گفته او مفاد این توافق‌نامه برای اجرایی شدن نیازمند اقدامات و توافقات بعدی است و گفت‌وگوها در این زمینه ادامه خواهد یافت.

طبق این معاهده، تفاهم‌نامه جامع میان ایران و روسیه برای مدت ۲۰ سال معتبر خواهد بود و پس از آن به‌طور خودکار برای دوره‌های ۵ ساله تمدید خواهد شد.

پزشکیان و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، روز ۲۸ دی در مسکو «این تفاهم‌نامه راهبردی» را امضا کردند.

زادیوفردا: وب‌سایت خبری اکسیوس می‌گوید ایران در دیدار دیپلمات‌های خود با نمایندگان اروپا، درست پیش از مراسم تحلیف ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، «پیشنهاد» مذاکره دربارۀ یک توافق هسته‌ای جدید با حضور دولت آمریکا را مطرح کرده است.

اکسیوس روز پنج‌شنبه چهارم بهمن‌ به نقل از «دیپلمات‌های اروپایی» نوشت که نمایندگان ایران در دیدار با مذاکره‌کنندگان اروپایی پیشنهاد گفت‌وگو درباره توافقی جدید و جدا از برجام را مطرح کرده‌اند.

به نوشتۀ این وبسایت، نمایندگان تهران اصرار داشته‌اند که اروپایی‌ها این پیشنهاد را با دولت دونالد ترامپ مطرح کرده و پاسخ واشینگتن را به تهران منتقل کنند.

مقام‌های جمهوری اسلامی هنوز به این گزارش واکنش نشان نداده‌اند.

اشاره اکسیوس به دیدار نمایندگان ایران و قدرت‌های اروپایی در ژنو برای بحث دربارهٔ برنامهٔ هسته‌ای تهران است که تنها یک هفته پیش از بازگشت دونالد‌ ترامپ، رئیس‌جمهور جدید ایالات متحده آمریکا، به کاخ سفید انجام شد.

این دیدار روز ۲۴ دی‌ماه با حضور مجید تخت‌روانچی، معاون سیاسی وزارت خارجه ایران، و همتایان او از سه کشور فرانسه، بریتانیا و آلمان محرمانه انجام شد و جزئیات زیادی از آن منتشر نشده است.

کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر خارجه ایران، که در این دیدار حضور داشت تنها کسی بود که در شبکه ایکس نوشت که در این نشست «ایده‌هایی را در دو حوزهٔ رفع تحریم و هسته‌ای که برای حصول به یک توافق ضروری هستند» بررسی کردیم و «این اتفاق نظر وجود داشت که باید برای رسیدن به یک توافق مذاکرات از سر گرفته شود».

یک مقام ارشد اتحادیه اروپا روز جمعه به خبرنگاران در بروکسل گفت که تمامی نشانه‌ها از جمله صحبت‌های دونالد ترامپ حاکی از آن است که آمریکا، یعنی دولت ترامپ، این‌بار با ایرانی‌ها می‌خواهد نوعی گفت‌وگو درباره برنامه هسته‌ای داشته باشد و ابراز امیدواری کرد که این توافق به دست آید.

این مقام که نخواست نامش فاش شود افزود:‌ «همزمان با اتحادیه اروپا، مسئول سیاست خارجی این اتحادیه نقش نهادی در شورای امنیت سازمان ملل دارد که برجام را تأیید کرده است. بنابراین، او هماهنگ‌کننده کمیسیون مشترک برجام است. طی چهار سال گذشته، ما وظیفه دیگری نیز پیدا کرده‌ایم که تسهیل مذاکرات بین ایالات متحده و ایران بوده است».

این مقام ارشد اتحادیه اروپا سپس گفت:‌ «باید ببینیم واکنش تهران چه خواهد بود و آیا می‌خواهد مستقیم با آمریکایی‌ها گفت‌وگو کند یا نه».

این مقام بلند پایه اتحادیه اروپا در ادامه حضور اتحادیه اروپا در این فرایند را مهم ارزیابی کرد و به خبرنگاران گفت: «به دو دلیل عمده اتحادیه اروپا در این فرآیند حضور خواهد داشت؛ اول این‌که ما به شدت به استفاده صلح‌آمیز و غیرنظامی از برنامه هسته‌ای ایران علاقه‌مندیم و دوم اینکه تحریم‌هایی وجود دارد که توسط اتحادیه اروپا اعمال شده‌اند، نه توسط کشورهای عضو. بنابراین نیاز به اقدامی از سوی اتحادیه اروپا در این‌باره است».

در کمتر از یک هفته‌ای که از تحلیف دونالد ترامپ می‌گذرد، او چند بار دربارهٔ ایران صحبت کرده، اما تاکنون به «پیشنهادی» که اکسیوس گزارش داده، اشاره نکرده است.

رئیس‌جمهور آمریکا شامگاه پنج‌شنبه همزمان با امضای فرمان‌های اجرایی گفت امیدوار است که برای حل مسائل ایران نیازی به اقدام نظامی نباشد.

او در دولت اول خود، سیاست «فشار حداکثری» را در برابر ایران در پیش گرفت که به‌شدت بر درآمدهای تهران از فروش نفت اثر گذاشت و گفته می‌شود که دولت دوم او نیز احتمالاً این سیاست را پی خواهد گرفت.

ایران در سال ۱۳۹۴ با قدرت‌های غربی ازجمله ایالات متحده به توافق هسته‌ای موسوم به «برجام» دست یافت که بر اساس آن و در مقابل رفع تحریم‌های آمریکا و اروپا علیه تهران، جمهوری اسلامی هم ابعاد برنامۀ هسته‌ای خود را محدود می‌کرد.

با این حال در سال ۱۳۹۷، همزمان با دور اول ریاست‌‌جمهوری ترامپ، دولت آمریکا از برجام خارج شد. تهران هم در مقابل به‌شکل تدریجی از تعهدات برجامی خود عدول کرد و از جمله به میزان انباشت و غلظت غنی‌سازی اورانیوم افزود؛ موضوعی که نهایتاً در سال گذشته میلادی به صدور دو قطعنامۀ انتقادی شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی انجامید.

رئیس‌جمهور آمریکا روز پنج‌شنبه در پاسخ به سوال مجری شبکه فاکس‌نیوز که از او پرسید آیا به حکومت ایران اعتماد دارد؟ گفت باید به توافقی دست یافت که راه‌هایی برای اعتماد کامل به آن باشد و جدول زمانی دقیقی داشته باشد.

رادیوفردا: سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا، «یوکی‌ام‌تی‌او» با هشدار درباره تلا‌ش‌های آشکار سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اعلام کرد به نظر می‌رسد سپاه قصد دارد کشتی‌های خارجی را وادار به ورود به داخل آب‌های ایران کند.

در بیانیه‌ای که این سازمان روز جمعه پنجم بهمن ماه منتشر کرده، تاکید شده که چندین مورد مربوط به «چالش رادیویی برای کشتی‌ها از طریق فرکانس وی‌اچ‌اف» گزارش شده است.

فرکانس وی‌اچ‌اف مخفف عبارت انگلیسی «Very high frequency» و نماد اتحادیه بین‌المللی مخابرات، برای امواج الکترومغناطیسی با فرکانس رادیویی بین ۳۰ تا ۳۰۰ مگاهرتز است، که دارای طول موج متناظری از ۱۰ تا یک متر هستند.

بر اساس بیانیه یوکی‌ام‌تی‌او، «برآورد می‌شود که ارسال این فرکانس‌ها به احتمال زیاد بخشی از رزمایش گسترده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با نام “پیامبر اعظم ۱۸” باشد».

جمهوری اسلامی ایران در حال انجام یک رزمایش نظامی دوماهه در سراسر کشور است. این رزمایش پس از آن آغاز شد که اسرائیل در واکنش به دو حمله موشکی بالستیک جداگانه از سوی تهران، آبان ماه به چند پایگاه نظامی و موشکی ایران حمله کرد.

ایران سابقه توقیف و ایجاد مشکل برای کشتی‌ها را دارد اما اخیراً حملات مستقیمی از این نوع انجام نداده است. با این وجود از سال گذشته و مدتی بعد از آغاز جنگ غزه، شورشیان حوثی مورد حمایت ایران به کشتی‌ها در آب‌های دریای سرخ حمله می‌کنند.

برگزاری رزمایش در خلیج‌فارس و تنگه‌هرمز

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران روز جمعه یک رزمایش دریایی در خلیج فارس و تنگه هرمز برگزار کرد که رسانه‌های حکومتی ایران آن را بخشی از سلسله تمرینات نظامی سراسری خواندند.

تلویزیون دولتی ایران نیز تصاویری از این رزمایش پخش کرد که شامل قایق‌های تندرو، موشک‌های ساحل به دریا و موشک‌های سطح به سطح بود. این رزمایش‌ها که «اقتدار» نام‌گذاری شده‌ توسط ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برگزار می‌شود و قرار است از دی‌ماه آغاز و تا اواخر اسفند ماه ادامه داشته باشد.

فرمانده نیروی دریایی سپاه در گفت‌وگویی با تلویزیون دولتی ایران اعلام کرد این رزمایش این پیام را دارد که «ما خود قادر به تأمین امنیت این منطقه حساس و استراتژیک هستیم».

علیرضا تنگسیری همچنین مدعی شد که این رزمایش‌ها برای «مقابله با هرگونه تجاوز نیروهای فرامنطقه‌ای» انجام می‌شود و تهدید کرد «چنانچه دشمن بخواهد منافع ملت ما را در منطقه تهدید کند، قطعاً با پاسخی بسیار قوی مواجه خواهد شد».

سه جزیره استراتژیک تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی در نزدیکی تنگه هرمز واقع شده‌اند؛ گذرگاهی که یک‌پنجم از نفت جهان از آن عبور می‌کند. این جزایر دهه‌هاست که محل مناقشه میان ایران و امارات متحده عربی بوده‌اند.

در رزمایش‌های قبلی، نیروهای مسلح ایران از یک کشتی شناسایی رونمایی کردند و تمرین‌هایی برای حفاظت از تأسیسات هسته‌ای ایران در مناطق غربی و مرکزی کشور انجام دادند.

این فعالیت‌های نظامی در حالی صورت می‌گیرد که با بازگشت دوباره دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده به کاخ سفید، برنامه هسته‌ای ایران تحت نظارت دقیق قرار دارد.

آقای ترامپ در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود، آمریکا را از توافق هسته‌ای با تهران خارج و دستور کشتن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، را در یک حمله پهپادی در عراق صادر کرد.

خُسن‌آقا: طبق معمول منافع شخصی و بعد از آن آمریکا در اولویت است

رادیوفردا: دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، در گفت‌وگو با خبرنگاران ابراز امیدواری کرد که مسائل ایران بدون آنکه نیازی به حمله اسرائیل باشد حل شود؛ او همچنین در مصاحبه با فاکس نیوز گفت تنها چیزی که درباره ایران بر آن اصرار دارد این است که سلاح هسته‌ای نداشته باشد.

دونالد ترامپ که شامگاه پنجشنبه چهارم بهمن همزمان با امضای فرمان‌های اجرایی به پرسش‌های خبرنگاران پاسخ می‌داد گفت امیدوار است که برای حل مسائل ایران نیازی به اقدام نظامی نباشد.

او در پاسخ به این سوال که آیا از حمله احتمالی اسرائیل به تاسیسات هسته‌ای ایران حمایت می‌کند گفت: «واضح است که به این سوال جواب نمی‌دهم، باید دید چه پیش می‌آید.»

رئیس جمهور ایالات متحده افزود که «واقعا خوب خواهد بود» اگر نیازی به برداشته شدن آن گام‌های دیگر [حمله اسرائیل به تاسیسات هسته‌ای ایران] نباشد.

آقای ترامپ همچنین بدون اشاره به جزئیات گفت که در همین زمینه طی روزهای پیش رو با تعدادی از مقام‌های ارشد جلسه خواهد داشت.

او با ابراز امیدواری به اینکه «تهران توافق کند» در عین حال افزود که اگر هم توافق نکند مساله‌ای نیست.

دونالد ترامپ در دولت اول خود در برابر ایران سیاست موسوم به «فشار حداکثری» را در پیش گرفت و گفته می‌شد که دولت دوم او نیز این سیاست را پی خواهد گرفت.

با این حال آقای ترامپ روز گذشته برایان هوک، مسئول میز ایران در وزارت خارجه دولت قبلی خود را که چندی پیش از ادامه سیاست فشار حداکثری سخن گفته بود از یک منصب دولتی اخراج کرد.

روز پنجشنبه همچنین نیویورک تایمز گزارش داد که دونالد ترامپ تمهیدات حفاظتی برایان هوک و مایک پمپئو، وزیر خارجه در دولت قبلی خود، را لغو کرده است.

این دو نفر جزو افرادی بودند که به دلیل تهدیدهای ایران تحت حفاظت امنیتی سرویس مخفی ایالات متحده قرار داشتند.

استیو ویتکاف

گفت‌وگوی دونالد ترامپ با خبرنگاران ساعتی پس از آن انجام شد که روزنامه فایننشال تایمز گزارش داد که استیو ویتکاف از سوی آقای ترامپ به عنوان مسئول پرونده ایران انتخاب شده است.

دونالد ترامپ در پاسخ به این سوال که آیا استیو ویتکاف را به عنوان مسئول پرونده ایران انتخاب کرده است و آیا او با مقام‌های ایرانی گفت‌وگوی مستقیم خواهد داشت یا خیر گفت: «نه، اما قطعا از او استفاده خواهم کرد؛ او مذاکره کننده‌ای عالی و فردی بسیار خوب و محبوب است.»

Trump was asked about the story, and he responded: "He's certainly someone I would use. He's done a fantastic job. He's a great negotiator. He's a very good person, a very popular person. He gets along with people….Steve has a wonderful way about him." https://t.co/zrm4kKG5x1

— Felicia Schwartz (@felschwartz) January 23, 2025

باراک راوید، خبرنگار وبسایت اکسیوس، نیز به نقل از چهار منبع، از جمله دو مقام آمریکایی، گزارش داد که انتظار می‌رود استیو ویتکاف به عنوان مسئول دیپلماسی با ایران معرفی شود.

استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ به خاورمیانه، در توافق آتش‌بس غزه نقشی کلیدی داشت.

او چندی پیش با تاکید بر اینکه دولت ترامپ اجازه نخواهد داد ایران به سلاح اتمی دست یابد، ابراز امیدواری کرده بود که این مسئله «از طریق دیپلماسی» حل شود.

تاکید بر عدم دستیابی به سلاح هسته‌ای

در همین حال شبکه فاکس نیوز روز پنجشنبه مصاحبه‌ای اختصاصی با دونالد ترامپ را منتشر کرد که رئیس جمهور آمریکا در قسمتی از آن تاکید می‌کند ایران به هیچ وجه نباید سلاح هسته‌ای داشته باشد.

او به فاکس نیوز گفت: «تنها چیزی که درباره ایران گفته‌ام این بوده است که… من می‌خواهم آنها کشوری عالی داشته باشند، ظرفیت بالایی دارند، مردم ایران عالی هستند. تنها چیزی که درباره ایران گفته‌ام این است که آنها نمی‌توانند سلاح هسته‌ای داشته باشند».

آقای ترامپ با اشاره به حکومت مذهبی ایران گفت: اگر ایران سلاح هسته‌ای داشته باشد بقیه هم همان را خواهند خواست و وضعیت فاجعه‌بار خواهد شد.

دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۸ خروج آمریکا از توافق هسته‌ای با ایران موسوم به برجام را اعلام کرد.

با این حال او در مصاحبه با فاکس‌نیوز گفت اگر چهار سال پیش وارد کاخ سفید شده بود می‌توانست «ظرف یک هفته» به توافق با ایران برسد.

او در پاسخ به سوال مجری این شبکه که از او پرسید آیا به حکومت ایران اعتماد دارد گفت باید به توافقی دست یافت که راه‌هایی برای اعتماد کامل به آن باشد و جدول زمانی دقیق داشته باشد.

مقام‌های جمهوری اسلامی هنوز واکنشی به اظهارات جدید دونالد ترامپ نشان نداده‌اند.

صدای آمریکا: همزمان با انتشار تصاویر و گزارش‌های مختلف از اعتصاب کسبه در شهرهای کردنشین، خبرگزاری حکومتی تسنیم نزدیک به سپاه پاسداران، چهارشنبه ۳ بهمن، مدعی شد که اجرای حکم پخشان عزیزی، فعال کرد و مددکار اجتماعی به تعویق افتاده است.

این رسانه نزدیک سپاه پاسداران خبر داد که «حسب اخبار واصله از منابع آگاه از شورای امنیت کشور (شاک) به خبرنگار تسنیم، اجرای حکم پخشان عزیزی به تعویق افتاد.»

اعلام این خبر از قول منابع آگاه «شورای امنیت» جمهوری اسلامی همزمان با روزهای نخست آغاز به کار دونالد ترامپ، رئیس جمهوری ایالت متحده، است.

این در حالی است که امروز گزارش‌هایی از اعتصاب کسبه در سنندج در اعتراض به صدور احکام اعدام منتشر شد.

خانم عزیزی روز دوم مرداد سال جاری در شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب اسلامی تهران به ریاست ایمان افشاری با اتهام «بغی، از طریق عضویت در جمعیت‌های معارض کشور» به اعدام و چهار سال زندان محکوم شده بود. او در تابستان سال گذشته به دست نیروهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی ایران در تهران بازداشت شده بود.

در نخستین واکنش ها، کانال صنفی معلمان ایران و شورای بازنشستگان ایران اعلام کردند که «اعتراضات گسترده داخلی و بین المللی و عزم و اراده مردم کردستان برای اعتصاب عمومی در اعتراض به حکم اعدام پخشان عزیزی و وریشه مرادی تا به همینجا منجر به تعویق اجرای حکم اعدام پخشان شده است.»

معاون نماینده ویژه ایالات متحده در امور ایران روز سه‌شنبه ۲۵ دی خواستار لغو حکم اعدام پخشان عزیزی، فعال کرد و مددکار اجتماعی، شد.

آبرام پیلی در پیامی در شبکه اجتماعی «ایکس» گفت که آمریکا از حکومت ایران می‌خواهد که پس از «محاکمه ساختگی» پخشان عزیزی، حکم اعدام امدادگر او را لغو کند.

پیلی تاکید کرده است «رژیم ایران» باید هدف قرار دادن اقلیت‌های کرد و استفاده از مجازات اعدام برای خاموش کردن مخالفت‌های مسالمت‌آمیز را متوقف کند.

گروهی از کارشناسان سازمان ملل متحد نیز در بیانیه‌ای در روز سه‌شنبه ۲۵ دی نگرانی عمیق خود را از تایید حکم اعدام پخشان عزیزی از سوی دیوان عالی کشور جمهوری اسلامی ایران ابراز داشتند.

به گزارش وب‌سایت شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد، آنها نوشتند: «اتهامات علیه خانم پخشان عزیزی در حد جدی‌ترین جرایم که طبق قوانین بین‌المللی برای صدور حکم اعدام لازم است، نیست» و تاکید کردند که «حکم اعدام وی نقض جدی قوانین بین‌المللی حقوق بشر محسوب می‌شود.»

تائید حکم اعدام پخشان عزیزی، فعال کرد و مددکار اجتماعی، با انتقادهای گسترده داخلی و بین‌المللی مواجه شده است.

ایالات متحده، دهها تشکل حقوق بشری، زندانیان سیاسی، سازمان عفو بین‌الملل و گروهی از کارشناسان سازمان ملل متحد از جمله معترضان به این حکم به شمار می‌روند.