اخبار

بی‌بی‌سی: ندا سانیج

این اولین بار نیست که کشورهای عربی خلیج فارس با قطر وارد تنش‌ جدی می‌شوند. اما متوقف کردن پروازها و حتی اخراج شهروندان در کنار قطع روابط دیپلماتیک٬ رویدادی است که باید دلایل محکم و عمیقی پشت آن نهفته باشد.
تنش اخیر از کجا شروع شد؟
آتش وقتی جرقه زد که سخنانی به نقل از امیر قطر در خبرگزاری رسمی این کشور منتشر شد. اظهارات منسوب به شیخ تمیم بن‌حمد آل ثانی که ایران را قدرتی بزرگ و ضامن ثبات در منطقه خوانده و حماس را نماینده فلسطینیان دانسته بود، برای دولت‌های عرب حوزه خلیج فارس مخصوصا عربستان٬ گناهی غیرقابل بخشش بود.

بنابر این اظهارات، امیر قطر نه تنها از ایران حمایت می‌کرد؛ بلکه در مقابل تلاش عربستان و متحدانش برای انزوای ایران می‌ایستاد. این اظهارات در فاصله کوتاهی پس از حضور دونالد ترامپ٬ رئیس جمهور آمریکا در ریاض منتشر شد. او برای شرکت در اجلاس سران دولت‌های مسلمان آمده بود که هدف اصلی‌ آن پیشبرد سیاست انزوای ایران است.

واکنش قطر چه بود؟

وزیر خارجه قطر بلافاصله اظهارات منسوب به شیخ تمیم را را تکذیب کرد و اعلام کرد گروهی “توطئه” کرده بودند که با هک خبرگزاری رسمی قطر و انتشار چنین اظهاراتی٬ روابط با این کشور را تیره کنند. قطر بارها تاکید کرد که شیخ تمیم آل ثانی چنین جملاتی را نگفته و با هکرها برخورد خواهد شد.

درباره تنش‌های اخیر بیشتر بخوانید:

پخش این فایل در دستگاه شما پشتیبانی نمی شود.

جنجال بر سر اظهارت منسوب به امیر قطر

آیا امیر قطر واقعا از ایران دفاع کرده بود؟

صحبت‌های نسبت داده شده به امیر قطر از قول او در جشنی نظامی نقل شده بود. در حالی که شیخ تمیم اصلا در این جشن سخنرانی نکرده بود. قطر بارها تکذیب کرد اما تیر از چله کمان رها شده بود. رسانه‌های عربی به شدت “دفاع امیر قطر از ایران” را به تقابل او با سایر کشورهای عرب خلیج فارس تعبیر کردند. تکذیبیه دولت قطر قرار نبود پذیرفته شود.

آیا این اولین بار است؟

اختلاف قطر و عربستان یک شبه پیش نیامده است. سه سال و نیم پیش هم عربستان در صف اول دو کشور امارات متحده عربی و بحرین٬ سفرای خود را از دوحه فراخواند. بیشتر اینجا بخوانید.

سه کشورعربی٬ قطر را به مداخله در امور داخلی خود متهم کردند. قطع روابط مارس ۲۰۱۴ اتفاق افتاد. تازه چند ماه بود که تمیم آل ثانی ۳۳ ساله٬ امیر جوان قطر ناگهان جایگزین پدرش شده بود. گفته می‌شد دلیل تغییر حاکم قطر٬ انتشار نوار صوتی منتسب به وزیر خارجه وقت است که باعث خشم عربستان شده. شایع شده بود برای جلوگیری از تنش٬ آرام و بی‌دردسر قدرت در قطر جا به جا شده است. در آن نوار مکالمه میان وزیر خارجه و معمرقذافی رهبر سابق لیبی٬ از “براندازی نرم” در عربستان سخن گفته می‌شد. ادعایی که به طور مستقل ثابت نشد.

حق نشر عکس الجزیره اولین شبکه خبری ۲۴ ساعته جهان عرب بود که بر نفوذ و قدرت خبری قطر در منطقه افزود

روی کار آمدن شیخ تمیم تنش‌ها را کاهش داد؟

خیر. هم‌زمان با روی کار آمدن تمیم آل ثانی٬ در مصر کودتا شد و بعضی سران اخوان المسلمین به قطر پناه بردند. سال‌ها بود که دوحه از این جنبش اسلامگرا حمایت سیاسی می‌کرد. عربستان با فراخواندن سفرایش تهدید کرد. قطر هم زیر بار نرفت. با میانجی‌گری کویت در نهایت قرار شد سران اخوان‌ المسلمین به جای تحویل داده شدن به مصر٬ به ترکیه بروند. غائله فروکش کرد.

اختلاف قطر و عربستان از زمان شیخ تمیم شروع شد؟

جنگ قدرت بسیار زودتر از شیخ تمیم شروع شده بود. پدر او٬ حمد بن خلیفه آل ثانی در منطقه به قطر قدرتی بخشید که خار چشم رقیبان بود.

شیخ حمد با احیای مخازن گاز پارس جنوبی و تاسیس شبکه تلویزیونی پر نفوذ الجزیره و کمک مالی به دشمنان عربستان به دنبال پایگاهی محکم در خلیج فارس بود. البته افزایش درآمدهای نفتی که پیش از حمد بن خلیفه شروع شده بود٬ عامل اصلی قدرت گرفتن این کشور بود.

قطر که بارها به دلیل وجود پایگاه نظامی آمریکا در عربستان از این کشور انتقاد کرده بود٬ بعد از خروج آمریکایی‌ها از عربستان٬ آنها را به برپایی پایگاه ثابت نظامی در خاک خود دعوت کرد. به این ترتیب حالا دیگر عربستان تنها متحد منطقه‌ای بزرگ‌ترین قدرت جهان نبود. عربستان٬ قطر را رقیبی جدی می‌دید.

حق نشر عکس دونالد ترامپ (راست) از امیر قطر خواسته بود که به سیاست انزوای ایران کمک کند

حمایت از گروه‌های ‘تروریستی’؟

عربستان و کشورهای عربی دیگر دلیل اصلی قطع رابطه با قطر را حمایت این کشور از گروه‌های به گفته آنها “تروریستی” اعلام کرده‌اند. در چند روز گذشته اندیشکده دفاع از دمکراسی‌ها در آمریکا اسناد زیادی منتشر کرده و مدعی شده که قطر به طور جدی و وسیع از گروه‌های نظامی در منظقه حمایت می‌کند.

جنگ نیابتی عربستان و قطر بر سر حمایت از گروه‌های شورشی در سوریه امروز اتفاق نیفتاده است. عربستان بارها قطر را به حمایت از جبهه نصرت متهم کرده است. حمایت قطر از حماس هم اتفاقی تازه نیست. با وجود همه این اختلاف‌ها عربستان در طول ریاست جمهوری باراک اوباما کج‌دار و مریز با قطر ساخته بود. اما حالا چرا تکذیب اظهارنظری درباره ایران، برخلاف عرف رایج بین‌المللی٬ نتوانست آتش نزاع را خاموش کند؟

چه چیزی تغییر کرده است؟

این بار شاید عربستان دونالد ترامپ را به خود نزدیک‌تر از رییس‌جمهور پیشین آمریکا می‌بیند. عربستان به دنبال احیای نقش کلیدی خود در شورای همکاری خلیج فارس است. قطر هم سال‌هاست سیاست استقلال از عربستان و سایر کشورهای منطقه را دنبال می‌کند و می‌خواهد قدرت منطقه‌ای باشد. برای هر دو کشور٬ کوتاه آمدن کار آسانی نیست.

خبرگر: آمدنیوز – درحالی که نزدیک به شش سال از فرار محمودرضا خاوری، مدیرعامل پیشین بانک ملی ایران به کانادا می‌گذرد، گزارش‌ها حکایت از آن دارد که عامل اصلی فرار پر سروصدای وی، «جواد الله قدمی»، شوهر خواهر غلام‌حسین محسنی اژه‌ای، دادستان کل کشور بوده است.

محمودرضا خاوری، روز دوم مهرماه سال ۹۰، و تنها چند روز پس از صدور حکم محسنی اژه‌ای به عنوان «مسوول نظارت بر رسیدگی به پرونده فساد بزرگ مالی» از سوی رییس دستگاه قضای جمهوری اسلامی، به بهانه‌ی شرکت در یک کنفرانس بانکی در انگلستان از کشور خارج شد و دو روز بعد از آن، از هتلی در لندن، متن استعفای خود را به دفترش فکس کرد. این درحالی بود که در آخرین روزهای شهریورماه ۹۰، دادستان اهواز که مسئولیت رسیدگی به این پرونده را بر عهده داشت، محمودرضا خاوری را به عنوان متهم پرونده احضار، و دستور بازداشت او را صادر کرده بود که در این میان، «جواد الله‌ قدمی»، داماد (شوهر خواهر) محسنی اژه‌ای که وکالت خاوری را بر عهده داشت، با دستور ویژه‌ی دادستان کل کشور، مانع از اجرای این حکم شده و با خریدن زمان، مقدمات خروج مدیرعامل وقت بانک ملی از کشور را فراهم کرد تا او سه روز بعد، به بهانه‌ی ماموریت، عازم انگلستان شود و پس از آن به کانادا فرار کند.

جواد الله قدمی، در سال‌های گذشته با نام «جواد قدمی» به عنوان بازرس شعبه سوم دادسرای کارکنان دولت و نیز قاضی ویژه «حفظ حقوق بیت‌المال» فعالیت کرده، و رسیدگی به پرونده‌های مطبوعات تعطیل‌شده‌ی کشور، متهمان شرکت‌های هرمی، و نمایندگان سابق مجلس هم‌چون بهزاد نبوی، فاطمه حقیقت‌جو و محسن آرمین را در زمان نمایندگی در مجلس ششم بر عهده داشته است.

پیش از این مه‌آفرید امیرخسروی، متهم ردیف اول این پرونده که در شهریورماه سال جاری از سوی دادگاه به اعدام و رد مال محکوم شد، در دوازدهمین جلسه‌ی دادگاه وعده داده بود که «مسببان فرار خاوری را معرفی می‌کند». آقای امیرخسروی در ادامه گفته بود: «خاوری با قباحت تمام به من می‌گفت برای بالا بردن سطح اعتبار باید به من پول بدهی.»

در همان جلسه‌ی دادگاه، غلامعلی ریاحی، وکیل مه‌آفرید خسروی با بیان اینکه «دادسرا سر این موضوع کم آورده است» فاش کرده بود که «خاوری با کمک دستگاه قضایی فرار کرده است».

این وکیل با اشاره به جلد پنجم پرونده گفته بود: «روز ۳۰ شهریور خاوری به بازپرسی اهواز احضار می‌شود که نه مطلع بوده و نه شاکی یعنی به عنوان متهم احضار می‌شود. باید پرسید در روز تحقیقات از خاوری در پیش بازپرس فرد محمدیان چه کسی به عنوان وکیل همراه خاوری بوده که برخلاف نظر اداره اطلاعات خوزستان فرد محمدیان، خاوری را بازداشت نمی‌کند و حتی نامه ممنوع‌الخروج او را هم امضا نمی‌کند.»

هرچند که در جلسه‌ی بعدی دادگاه، قاضی سراج، قاضی رسیدگی کننده به پرونده، با دادن توضیحاتی کلی، مانع از افشاگری‌های بیشتر مه‌آفرید امیرخسروی در این خصوص شد.

رادیوفردا: مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری ایران روز یکشنبه ۱۴ خرداد،‌ گزارش روزنامه رسالت درباره «بازداشت مسئول دفتر» حسام الدین آشنا، مشاورحسن روحانی، را تکذیب و اعلام کرد که هشت ماه پیش یک پژوهشگر که «ارتباطی با آقای آشنا ندارد»، دستگیر شده است.

به گزارش خبرگزاری دولتی ایرنا، این نهاد اعلام کرد که این پژوهشگر با تعدادی از سازمان ها از جمله مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری «همکاری موردی» داشته است.

در این اطلاعیه تاکید شده که هشت ماه پیش یک پژوهشگر در منزل خود از سوی وزارت اطلاعات دستگیر و «مجموعه‌ای از گزارش‌های تحلیلی تهیه شده توسط خودش و تعدادی از مکاتبات ارجاع داده شده به او از کامپیوتر شخصی استخراج شده است».

براساس این گزارش، اتهام این فرد«هنوز مشخص نشده» و پرونده وی «در آستانه رسیدگی قضایی است.»

مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری تاکید کرد که این پژوهشگر«ارتباط اداری» با دفتر حسام الدین آشنا نداشته و«به عنوان محقق آزاد با نهادهای مختلف نظامی و تحقیقاتی و رسانه‌ای»، از جمله این مرکز«همکاری موردی» داشته است.

در این گزارش به نام این پژوهشگراشاره ای نشده است.

غلامحسین محسنی اژه‌ای، سخنگوی قوه قضائیه جمهوری اسلامی، روز ۱۰ خرداد در پاسخ به سئوالی، گزارش‌ها درباره بازداشت یک فرد در محل کار حسام‌الدین آشنا از سوی وزارت اطلاعات و به اتهام «جاسوسی» را تائید کرده بود. با این همه،‌ او جزئیات بیشتری درباره این پرونده ارائه نکرد.

در این میان، خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضائیه، به نقل از آقای محسنی اژه‌ای از دستگیری «مسئول دفتر» حسام‌الدین آشنا خبر داده و این گزارش به عنوان تیتر اول شماره روز پنج‌شنبه روزنامه رسالت منتشر شده بود.

در همین حال، مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری ایران تیتر روزنامه رسالت در اینباره را «غیراخلاقی»،«غیرحرفه‌ای»،«جهت دار» و «نادرست» خواند.

حسام‌الدین آشنا نیز روز پنج‌شنبه، ۱۱ خردادماه، در مطلبی در کانال تلگرامی خود گزارش‌ها درباره دستگیری «مسئول دفتر» خود به اتهام «جاسوسی» را «دروغ» خوانده بود.

آقای آشنا، خبرگزاری قوه قضائیه را متهم کرده بود که متن سوال اولیه که مربوط به خبرگزاری مهر بوده را «تحریف» و به جای عبارت «یکی از مرتبطین» آقای آشنا، عبارت «یکی از مسئولین دفتر» را جایگزین کرده است.

وی همچنین ضمن مقایسه پاسخ سخنگوی قوه قضائیه به برخی از سئوالات دیگر درباره بازداشت افراد، از نحوه پاسخ آقای اژه ای به این سئوال انتقاد کرده بود.

:بی‌بی‌سی حسین باستانی

ستاد انتخاباتی ابراهیم رئیسی اطلاعیه ای را در اختیار خبرگزاری های ایران گذاشته که حکایت دارد: “به دنبال انتشار مطالبی در خصوص دیدار حجت الاسلام سید ابراهیم رئیسی با رهبر معظم انقلاب اسلامی در برخی شبکه‌های اجتماعی، به اطلاع می رساند، این دیدار خصوصی بوده و رهبر معظم انقلاب اسلامی از حضور و تلاش‌های حجت‌الاسلام رئیسی در انتخابات ریاست جمهوری تقدیر کردند.”

در ادامه اطلاعیه آمده: “سایر اخبار منتشر شده از محتوای این دیدار، مخدوش، فاقد اعتبار و غیرقابل استناد است.”

واقعیت این است که پیش از انتشار این اطلاعیه، رد قابل تشخیصی از خبر ملاقات آقای رئیسی و آیت الله خامنه‌ای در فضای رسانه ای ایران موجود نیست. توضیح ستاد ابراهیم رئیسی در مورد دیدار اما، طبیعتا بازتاب گسترده ای در رسانه های ایران داشته است. توضیحی که لُبِّ کلامش این است که آقای رئیسی با آیت الله خامنه ای “دیدار خصوصی” داشته و در جریان آن، مورد “تقدیر” قرار گرفته است.

چنین بیانیه ای، قاعدتا باید برای تصحیح “سایر اخبار منتشر شده” در مورد محتوای دیدار ابراهیم رئیسی با رهبر جمهوری اسلامی صادر شده باشد. هرچند مخاطبان بیانیه، نوعا چیزی در مورد آن دیدار نمی دانسته اند که نیاز به تصحیح اطلاعاتشان باشد.

در نتیجه، انگار صادرکنندگان بیانیه، بی میل نبوده اند که با استفاده از آنچه می گویند در حساب‌های شخصی تعدادی از کاربران فضای مجازی منتشر شده، در مورد دیدار خصوصی کاندیدای اصلی اصولگرایان با رهبر اطلاع‌رسانی کنند.

پیش از این هم، برخی اطلاع رسانی های دیگر در ارتباط با دیدارهای خصوصی آقای رئیسی و آیت الله خامنه ای نیاز به توضیح پیدا کرده بود.

مثلا در نیمه فروردین، حسینعلی حاجی‌دلیگانی از نمایندگان حامی ابراهیم رئیسی در مجلس، بدون ذکر نام رهبر جمهوری اسلامی ایران گفت که وی از آقای رئیسی خواسته تا در رقابت های انتخاباتی ۱۳۹۶ حضور داشته باشد. او تعریف کرد چون آقای رئیسی تازه حکم تولیت آستان قدس را از رهبری گرفته تردید داشته که کاندیدا بشود یا نه: “استمزاج [نظرخواهی] کردند که آیا اجازه می‌دهید من اعلام رسمی‌ کنم که نمی‌آیم، اما این اجازه را به ایشان ندادند.”

آقای حاجی دلیگانی البته بعد از خبرساز شدن نقل قول خود گفت از حرف هایش بد برداشت شده است.

فارغ از اینکه گمانه زنی های مطرح در مورد آینده سیاسی ابراهیم رئیسی تا چه حد ریشه در واقعیت داشتند، وی و حامیانش، فعالانه به این برداشت دامن زدند. نتیجه چنین وضعیتی این شد که پس انتخابات و در سطح افکار عمومی، شکست انتخاباتی آقای رئیسی – به درست یا غلط- اهمیتی بسیار فراتر از شکست “هر” کاندیدای اصولگرای دیگری پیدا کرددر یک نگاه کلی تر، ابراهیم رئیسی و حامیانش از پیش از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۶ – و اساسا از زمان انتصاب وی به سمت تولیت آستان قدس در اسفند ۱۳۹۴- به گونه ای رفتار کردند که تصور نوعی نزدیکی “ویژه” میان این سیاستمدار اصولگرا و رهبر جمهوری اسلامی ایران تقویت شد.

خود آقای رئیسی در این میان تا به آنجا پیش رفت که به مشابهت سازی های ظاهرا معنی دار با رفتارهای آیت الله خامنه ای در جلوی دوربین پرداخت. در همین راستا بود که انتشار صحنه های مکرر از “دیدارهای مردمی” ابراهیم رئیسی، به حضور پذیرفتن رسانه ای مقام های حکومتی -تا حد نشاندن فرماندهان ارشد سپاه پیش پای خود روی زمین- یا حتی تقلید ظاهر و پوشش رهبر جمهوری اسلامی، همه و همه در سطح افکار عمومی مورد توجه قرار گرفت.

وجود چنین فضایی در یک سال گذشته، حتی در میان برخی ناظران به این گمانه زنی منجر شد که شاید متولی آستان قدس برای خود -و چه بسا با حمایت رهبری- آینده ای مشابه با آیت الله خامنه ای را متصوراست.

فارغ از اینکه برداشت فوق تا چه حد ریشه در واقعیت داشت، ابراهیم رئیسی و حامیانش، فعالانه به این برداشت دامن زدند. این فضا تا به آنجا گسترش یافت که حتی وقتی متولی آستان قدس اعلام کاندیداتوری کرد، بسیاری از ناظران این تصمیم را در تناسب با تاثیر احتمالی آن بر آینده رهبری نظام جمهوری اسلام ایران مورد بررسی قرار دادند و دستاورد انتخاباتی آقای رئیسی را، به معنی کامیابی یا ناکامی شخص آیت الله خامنه ای دانستند.

نتیجه این شد که پس انتخابات و در سطح افکار عمومی، شکست انتخاباتی ابراهیم رئیسی – به درست یا غلط- اهمیتی بسیار فراتر از شکست “هر” کاندیدای اصولگرای دیگری پیدا کرد.

اکنون احتمالا بخش مهمی از افکار عمومی در ایران، شکست انتخاباتی آقای رئیسی را اتفاقی بسیار فراتر از شکست مثلا سعید جلیلی یا محمدباقر قالیباف در سال ۱۳۹۲ می دانند و بخش مهمی از این فرایند، نتیجه تلاش های ابراهیم رئیسی و حامیانش در گره زدن وی به آیت الله خامنه ای بوده است. تلاشی که البته، رفتار جانبدارانه رهبر جمهوری اسلامی ایران و نهادهای زیرنظرش در جریان مبارزات انتخاباتی هم، به تقویت آن دامن زده.

اینکه آینده سیاسی متولی آستان قدس، بعد از انتخاباتی با این ویژگی ها چه خواهد بود، موضوعی است که فعلا برای قضاوت در مورد آن اطلاعات کافی وجود ندارد.

اما به نظر می رسد که حامیان ابراهیم رئیسی، کماکان مشکلی با گره زدن وضعیت سیاسی او به رهبر جمهوری اسلامی ایران ندارند.

حتی اگر معنی آن، اقداماتی در حد خبرکردن رسانه ها از “دیدار خصوصی” آقای رئیسی با آیت الله خامنه ای باشد. آن هم به بهانه تصحیح خبری که مخاطبان، نمی دانند چیست.

ایران وایر: «بچه‌های ما را در گورهای دسته جمعی دفن کردند؛ یک کانال کنده و همه را کنار هم دفن کرده و روی کانال را با سیمان پوشانده بودند. بعد از مدتی هر کس اسم عزیزش را روی یک تکه سنگ مرمر نوشت و گذاشت تا نشانی مزار را گم نکند.»

این روایت پر از هق هق گریه یک مادر است؛ مادری که فرزندش را در جریان اعدام های دهه ۶۰ از دست داده است و اکنون در قبرستانی در اطراف اهواز دنبال نشانه های برجای مانده از جگرگوشه اش می گردد.

گورهای جمعی اهواز در یک تکه زمین بایر در سه کیلومتری شرق گورستان «بهشت آباد» واقع شده است: «قبلا آن زمین نخلستان بود که تبدیل به بیابان شده بود. از بهشت آباد که بیرون می آمدی، یک جاده خاکی و متروکه بود که خانواده ‌ها با ماشین خودشان را به آن‌جا می‌رساندند. اعدامی‌های سال‌های 61 و 62 اول در آن جا دفن شدند تا رسید به سال 67 و اعدامی‌های 67 را هم همان جا دفن کردند.»

او خاطره‌ای از یکی از مادرهای داغ‎دار شنیده که با گذشت 29 سال از آن روزها هنوز در یادش مانده است: «یکی از مادرها که یکی از فرزندانش را سال 61 از دست داده بود و به مزار بچه‌اش سر می‌زد، در تیرماه 67 متوجه کندن این کانال که الان قبر دسته جمعی بچه‌ها است، شده بود. او یک بار حین برگشتن از مزار فرزندش متوجه شده بود ماشین آب پاشی آن جا ایستاده است و چیزهایی داخل کانال ریخته می‌شود اما فاصله زیاد بوده و او متوجه نبوده چه کاری در حال انجام است. بعدها همان مادر متوجه شد قبر فرزند دیگرش آن جا است.»

نوروز امسال که خانواده‌ها سر مزار عزیزان شان می‌رفتند، می بینند اطراف قبرها پر از نخاله‌های ساختمانی شده است: «حجم عظیمی از خاک روی گورهای جمعی ریخته شد به طوری که سطح مسطح قبلی تبدیل به یک تپه کوچک شده است. انگار یک پروژه ساختمانی در حال اجرا است که در صورت تکمیل شدن سازه، روی تعدادی از قبرها قرار می‌گیرد و تعداد دیگری از قبرها هم روی کناره جاده قرار می‌گیرند و از بین می‌روند.»

یک کارگر ساختمانی در اواخر اردیبشهت ماه به اعضای خانواده‌ها که به محل گورهای جمعی رفته بودند، گفته قرار است جاده‌ای که از کنار گورهای جمعی می‌گذرد را تا نزدیکی آن‌ها تعریض کنند و در مرحله بعدی، گورهای سیمان‌شده به منظور ایجاد فضای سبز یا احداث یک مجتمع تجاری ویران خواهند شد. این موضوع نگرانی خانواده‌های اعدام شدگان را بیش تر کرده است. یکی از آن‌ها می‌گوید: «جسد عزیزان‎مان را که تحویل ندادند، اجازه برگزاری مراسم هم ندادند، دل‎مان به همین سنگ‌های کوچک و اسم‌ها خوش است، این را هم می‌خواهند از ما بگیرند.»

آن‌ها صدای خودشان را به سازمان‌های حقوق بشری رسانده‌اند. «سازمان عفو بین الملل» و سازمان غیردولتی «عدالت برای ایران» در اطلاعیه‌ای مشترک نسبت به تخریب این قبرها هشدار داده‌اند. «شادی صدر»، مدیر سازمان عدالت برای ایران می‌گوید: «طی سالیان گذشته مقامات درد و رنج غیرقابل تحملی را به خانواده‌های قربانیان اعدام‌های فراقضایی سال ۱۳۶۷ تحمیل کرده‌اند. آن‌ها خانواده‌ها را از حق دفن محترمانه عزیزان‌شان محروم و آن‌ها را مجبور کرده‌اند که برای بازدید از مزار عزیزان‌شان از میان تپه‌های زباله‌ها عبور کنند. حالا هم قصد دارند آرامگاه قربانیان را نابود و خاطره‌ آن‌ها از تاریخ محو کنند.»

در این اطلاعیه تاکید شده است گورهای ‌جمعی، صحنه‌ جرم‌ به حساب می‌آیند و برای حفظ آن ها نیاز است که متخصصان جرم‌شناسی به کار گرفته شوند تا حفاری‌های لازم را انجام داده و از حفظ آثار جرم و شناسایی دقیق پیکرها اطمینان حاصل کنند. مقامات ایران با تخریب محل گورهای جمعی، شواهد مهمی را از بین می‌برند که یک روز می‌توانند برای روشن شدن تعداد و هویت کسانی که به‌دست حکومت کشته شدند، استفاده شوند.

«مگدلانا مغربی»، معاون بخش خاورمیانه و آفریقای عفو بین الملل هم می‌گوید: «مقامات ایران به جای تلاش برای محوکردن یاد کشته‌‌شدگان و جلوگیری از اجرای عدالت، باید از گورهای جمعی مربوط به کشتار سال ۱۳۶۷ حفاظت و مراقبت کنند تا روزی که انجام تحقیقات مستقل و موثر ممکن شود. خانواده‌ها حق دارند بدانند بر سر عزیزان‌شان چه آمده است و آن ها را به طور محترمانه دفن کنند.»

خانواده‌های قربانیان اعدام‌های 67 تحت فشارهای شدید امنیتی هستند. یکی از آن‌ها می‌گوید: «مدام تهدید می‌شویم. می گویند چرا به مزار عزیزان‎تان سر می‌زنید و چرا با آن هایی که خارج از ایران هستند، تماس دارید؟ ما به سختی می‌توانیم از وضعیتی که برای قبرهای بچه‌ها پیش آمده، اطلاع رسانی کنیم. لااقل شما حرف دل ما را بزنید. این قبرها برای ما عزیز هستند؛ خیلی عزیز.»

محشر بود. قربانيان در ميدان مانده اند. تلفات سنگين است، نمازگزار

— Harun Najafizada (@HNajafizada) June 3, 2017

روزنامه دنیای اقتصاد پرویز کردوانی
ایران، از نظر جاذبه توریستی رتبه دوم را دارد و از این نظر بعد از آمریکا قرار دارد. من به تمام دنیا سفر کرده‌ام و فقط به آمریکای جنوبی نرفته ام. اشتباه می کنند که می گویند ایران رتبه دهم جاذبه‌های گردشگری است و از نظر گردشگری طبیعی رتبه پنجم را دارد.
گردشگری ایران، جاذبه های بی بدیل
پرویز کردوانی*
ایران، از نظر جاذبه توریستی رتبه دوم را دارد و از این نظر بعد از آمریکا قرار دارد. من به تمام دنیا سفر کرده‌ام و فقط به آمریکای جنوبی نرفته ام. اشتباه می کنند که می گویند ایران رتبه دهم جاذبه‌های گردشگری است و از نظر گردشگری طبیعی رتبه پنجم را دارد.

به هر حال، ما اینهمه امکانات داریم ولی درآمد ما از محل گردشگری ناچیز است. آمریکا 50 ایالت دارد. آمریکا، آلاسکا را دارد تا فلوریدا. یعنی زمستان در آلاسکا دمای هوا منهای 80 تا 90 درجه زیر صفر است و در فلوریدا هم می توانند شنا کنند. ما هم، همین طور است. یعنی شرایط طبیعی ایران، در طول دوران تکامل کره زمین به گونه ای شده است که اینهمه ارتفاعات و کوه را داریم. مثلا دمای هوا در قله دماوند در زمستان به منهای 80 یا 90 درجه زیر صفر می رسد و در همان ساعت می توانیم در چابهار به دریا برویم و شنا کنیم. تازه اصلا چابهار ما با فلوریدای آمریکا قابل مقایسه نیست و ما وضع بهتری داریم.
برای این که در سال گذشته فلوریدا یخبندان شد و خرمای آنجا دچار سرمازدگی شد ولی در چابهار، هیچوقت دمای هوا پایین تر از 15 درجه نمی رود. به همین دلیل، ایران در همه جنبه ها استعداد دارد. از نظر داشتن کوه، ایرانی مناطق کوهستانی زیادی دارد و در کوهستان ها، ابشارهای زیادی داریم و جنگل ها و مرتع زیادی داریم و زراعت دیم زیادی نیز داریم. میوه های سردسیری زیادی هم وجود دارد. در کوهستان ها نیز بارندگی اتفاق می افتد و آب به دشت ها سرازیر می شود و دشت های مثل تهران و کرج را داریم.

هر توریستی در هر فصلی به ایران بیاید این امکانات متنوع برای او وجود دارد. دو تا کویر و بیابان هم داریم که از لحاظ اقتصادی هم قابل توجه است. من نظریه جدیدی به سازمان ملل داده ام و آن را پذیرفته است که این کویرها نعمت بسیار بزرگی از لحاظ اشتغال و از لحاظ درآمد است. کویر یعنی نمکزار. بزرگترین دنیا در ایران قرار دارد؛ همین کویری که از شرق ورامین شروع می شود تا جنوب گرمسار و بعد سمنان و دامغان و شاهرود و سبزوار و جنوب این کویر به یزد و استان اصفهان می خورد.
این بزرگترین کویر دنیا است و بعد از ما، بولیوی بزرگترین کویر را دارد. این کویر، انواع زیبایی ها را دارد. کویرها نیز انواع مختلفی دارند و به کویرهای گیاه دار و کویرهای فاقد گیاه تقسیم می شوند. از کویرهای که گیاه دار هستند در زمینه های مختلف اقتصادی می توان استفاده کرد. به عنوان چراگاه شتر. بهترین چراگاه برای شتر، کویر است و خار شتر است. بعد هم می توان برای چراگاه حیات وحش از آن استفاده کرد. بیشتر گیاهان کویری و شاید تا 90 درصد آن، صنعتی و دارویی هستند. سومین جنبه هم، زیبایی کویرهایی است که گیاه دارند. وقتی بهار می شود کویری که گیاه دارد، انواع درخت گز دارد و گزها انواع گل های بنفش دارند. انواع گیاهان سبز رنگ و سفید رنگ در کویر وجود دارد و خصوصا اگر در آن حیات وحش باشد جذابیت های آن بیشتر می شود.
به هر استانی که می روم و سخنرانی می کنم می گویم استان شما استثنا است. اما به من می گویند آقای دکتر شما به همه جا استثنا می گویید و من می گویم برای این که هر استان با استان دیگر فرق می کند. مثلا به استان کرمانشاه می روید که منطقه سردسیری دارد و در طرف غرب استان کرمانشاه، منطقه گرمسیری دارد و خرما دارد. کسانی که باید برای رونق گردشگری کاری انجام بدهند فعالیت چندانی انجام نداده اند و بیشتر، سراغ تحقیق رفته اند. اعتقاد دارم که ما حتی باید به مناطق روستایی برویم و گردشگری را توسعه بدهیم. در جنوب دشت کویر و در نزدیکی منطقه جندق، روستاهای فرحزاد و مصر و عروسان قرار دارد. در آنجا خانواده طباطبایی آمده اند خانه اجدادی خود را در روستای فرحزاد جندق، خیلی خوب مرمت کرده اند و خارجی ها خیلی به آنجا می روند و توالت های تمیزی دارد. غذاهای ایرانی هم در آنجا درست می کند.
بنابراین، خیلی جاها هست که می تواند موجب رونق گردشگری شود. باید مردم روستاها را تشویق کنند که در این زمینه فعال شوند. یعنی استانداران به فرمانداران بگویند و فرمانداران هم به بخشداران بگویند و بخشداران به دهیارها بگویند و جلسه بگذارند و بگویند خودتان، خانه خود را آماده کنید یا امکانات خود را آماده کنید. میوه ای دارید یا محصولی دارید نشان دهید. اگر پنج تا اتاق دارید خودتان از دو تا اتقاق استفاده کنید و سه تا اتاق را برای توریست ها خالی کنید. باید این کارها را انجام دهند ولی باید به آنها امکانات بدهند. باید برای روستاها جاده بکشند.
الان می گویند در شهرهای بزرگ مثل اصفهان و مشهد دارند هتل هفت ستاره م

ی سازند. در حالی که در دنیا هتل هفت ستاره وجود ندارد و بیشتر پنج ستاره است. باید استعدادهای مناطق مختلف کشور را شناسایی کنند و از روستاها نیز باید شروع کنند و بعد بیایند به بخش و شهر و بعد شهرهایی مثل اصفهان و تهران که جای خود را دارند. تا الان دستگاه ها بودجه خود را صرف تحقیقات کرده اند. واقعا دیگر تحقیقات کافی است. الان باید امکانات بدهند.
فرض کنید همین کویری که گرمسار دارد و آن همه ظرفیت دارد یا بیابان لوت که گرمترین نقطه کره زمین است و تمام دانشمندان دنیا آرزو دارند به اینجا بیایند و چقدر منبع درآمد عظیمی است ولی امکانات کافی برای اقامت در آنجا وجود ندارد. مردم برای کویرنوردی به کرمان و شهداد سفر می کنند ولی یکسره باید به بیابان لوت بروند و برگردند. نه غذایی در آنجا هست و نه ماشینی دارد و نه امکاناتی دارد. در حالی که هر منطقه اقلا باید هتل وجود داشته باشد. در شهرستان آران و بیدگل استان اصفهان، دریاچه نمک و کاروانسرای مرنجاب وجود دارد. فرماندار آن شهرستان از من دعوت کرد و به آنجا رفتم. گفتم شما باید در اینجا مرکزی درست کنید و هتل و ماشین و امکانات داشته باشد و رستوان بسازید و بیایید تور گردشگری ببرید و برای مثال، امروز صبح، گردشگران را از این مسیر ببرید و غذا هم در آنجا به آنها بدهند و شب برگردید و فردا هم مسیر دیگری ببرید.
خلاصه این که، ایران استعداد زیادی دارد. از نظر جاذبه توریستی و به خصوص جاذبه طبیعی بعد از آمریکا، ما هستیم. یعنی هیچ کشوری بیشتر از آمریکا و ایران، بیشترین زیبایی را از لحاظ زیبایی و ظرفیت ندارد. وقتی به طور طبیعی ما اینهمه استعداد داریم هزینه زیادی نخواهیم داشت. جاده و ماشین و امکانات می خواهد که گردشگران به این مناطق بروند. بنابراین باید به این مسائل رسیدگی شود. کشوری مثل اسپانیا، درآمد نفتی ندارد ولی میلیاردها دلار درآمد توریستی دارد. فرانسه هم همین طور است. ما هم در شب ها، کویر و بیابان مان زیبا است.
شب ها کسی به کنار دریا نمی رود یا شب ها کسی به جنگل نمی رود. بنابراین، باید در بیابان محلی درست کنند و ساختمان بسازند و ایوان بزرگ باید داشته باشد. تا صبح نسیم خنک کویر و بیابان را استشمام می کنند و ستاره ها را تا صبح می بینند. خنکی شب، گرمای روز را جبران می کند و بعد هم تا صبح باید بیدار بمانند مثل «گرند کنیون» آمریکا. میلیون ها توریست به آریزونای آمریکا می روند.
در آریزونا، رود کلرادو در طول میلیون ها سال دره عمیقی درست کرده است که آن را دره گرند کنیون نامیده اند. میلیون ها مسافر به آنجا می روند و تا صبح در آنجا بیدار می مانند. ما هم باید این نوع کارها را انجام دهیم. گردشگران گرمای روز را تحمل می کنند ولی در شب، نسیم خنک در بیابان می وزد و ستاره ها را می بینند و تا صبح بیدار می مانند. وقتی صبح، آفتاب می زند در آن زمان باید در کویر و بیابان عکس بگیرند.
بنابراین، ما همه چیز داریم. جنگل داریم. دریا داریم و می تواند توریست آبی به ایران بیاید. توریست اسکی می تواند بیاید. توریست آب می تواند بیاید. ما همه چیز در این مملکت داریم و هر زمان هم که توریست بیاید کشور ما برای او جاذبه گردشگری زیادی دارد.