اخبار

رادیوفردا: قیمت برخی اقلام دارویی در ایران تا چهار برابر افزایش داشته اما شرکت‌های بیمه می‌گویند «منابع مالی لازم» برای پوشش این افزایش هزینه‌ها را ندارند. در مقابل، سازمان‌های دولتی مسئول، سازمان‌های بیمه‌گر را به «عدم همراهی» متهم می‌کنند. هادی احمدی، عضو شورای عالی سیاستگذاری دارو، روز چهارشنبه ۱۰ بهمن با مثال زدن پوشش تنها ۴۰ هزار تومانی یک داروی قلبی ۶۵۰ هزار تومانی از سوی سازمان‌های بیمه‌گر، یکی از علت‌های آن را «عدم همگامی بیمه‌ها با شرایط قیمت‌گذاری» عنوان کرد.

به‌گفتۀ او، سازمان‌های بیمه‌گر در یک ماه اخیر که قیمت‌ها افزایش پیدا کرده، سایت خود را به روزرسانی نکرده بودند؛ بنابراین «بیمار مجبور بود ما‌به‌التفاوت را از جیب خود پرداخت کند».

آقای احمدی با اشاره به خودداری بیمه‌ها از پوشش افزایش هزینه‌های دارو و درمان در ایران، هشدار داده که «دود این شرایط به شکل مستقیم در چشم مردم می‌رود».

افزایش قیمت‌ها همزمان با خودداری بیمه‌ها از پوشش دادن آن باعث شده اقشاری از مردم نسخه‌های خود را ناقص یا کم بگیرند که به‌گفتهٔ هادی احمدی، «باعث افزایش شیوع و حاد شدن برخی بیماری‌ها می‌شود».

این اتفاقات در شرایطی رخ داده که محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، مدعی شده بود که مکاتبات لازم با بیمه‌ها در مورد افزایش قیمت برخی اقلام دارویی صورت گرفته است. رئیس سازمان غذا و دارو نیز اظهارنظر مشابهی مطرح کرده بود.

بیمه‌گرها چه می‌گویند؟

این در حالی است که داریوش پناهی‌زاده، مدیرکل درمان غیرمستقیم سازمان تأمین اجتماعی، پس از افزایش قیمت این دارو‌ها گفت که هنوز ابلاغیه‌ای در این راستا به دست این سازمان نرسیده است.

هادی احمدی، عضو شورای عالی سیاست‌گذاری دارو علاوه بر وضعیت اقتصادی کشور و همچنین موضوع تأثیر تحریم‌ها در تأمین مواد اولیه، گفته «حدود هفت ماه است که سازمان تأمین اجتماعی مطالبات بخش خصوصی را پرداخت نکرده و حدود چهار هزار میلیارد تومان چک داروخانه‌ها برگشت خورده است».

به‌گفتۀ این مقام مسئول، «در حال حاضر تأمین نقدینگی بلای جان صنعت داروسازی شده است. ما ارز داریم، ولی ریال برای پرداخت نداریم. گاهی هم ارز به‌موقع اعطا نمی‌شود».

مهدی ناصحی، مدیرعامل سازمان بیمه سلامت، نیز در این باره گفته «درصد رشد اقلام دارویی به نحوی است که سازمان بیمه سلامت نمی‌تواند آن را با منابع خود پوشش دهد». او همچنین جبران بخشی از افزایش هزینه‌ها را «تنها با تخصیص منابع بیشتر از سوی سازمان برنامه‌وبودجه» امکان‌پذیر دانسته است.

این اظهارات در شرایطی بیان می‌شود که در روزهای اخیر رسانه‌های کشور اعم از موافق و مخالف دولت گزارش کردند که میزان افزایش قیمت دارو‌ در ایران از ۱۵ درصد تا بیش از ۱۵۰ درصد نیز بوده است.

اعتمادآنلاین نوشته در مواردی حتی میزان افزایش قیمت دارو تا ۳۹۸ درصد یعنی نزدیک به چهار برابر بوده و اعلام میانگین افزایش قیمت دارو نمی‌تواند معیار بسیار دقیقی از میزان افزایش هزینه‌ها در این حوزه باشد.

خبرگزاری تسنیم هم از افزایش «قیمت ۳۷۰ قلم دارو در ایران خبر داده و افزوده که عمده افزایش قیمت‌ها در حوزه دارو‌های تزریقی نظیر آمپول‌ها و همچنین پماد‌ها و قطره‌های چشمی اتفاق افتاده است».

صدای آمریکا: سخنگوی دولت چهاردهم جمهوری اسلامی ایران در اظهاراتی متناقض گفت که دولت به فکر «افزایش قیمت حامل‌های انرژی» است، و بلافاصله ادعا کرد «منظور این نیست که به‌زودی بنزین گران» می‌شود. این سخنان در شرایطی ابراز شد که گزارش‌های شهروندی حاکی از افزایش شدید کالاهای ضروری است.

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت مسعود پزشکیان، روز چهارشنبه ۱۰ بهمن با رد آنچه «شایعات درباره افزایش قیمت بنزین» خواند، به کمبود بنزین در ایران اشاره کرد و گفت که «برای هر افزایش قیمت، باید تمهیدات اجتماعی در نظر گرفته شود.»

او همچنین بدون اشاره به اعتراضات سال‌های گذشته و به‌ویژه اعتراضات سراسری آبان ۹۸ در پی گرانی بنزین، گفت که در دولت‌های قبل باید افزایش قیمت بنزین به شیوه‌ای پی گرفته می‌شد که «مردم را دچار شوک نمی‌کرد.»

افزایش قیمت بنزین در آبان ۱۳۹۸ اعتراضات سراسری گسترده‌ای را در پی داشت و در جریان سرکوب آن، صدها تن از معترضان به دست نیروهای حکومتی کشته شدند.

جمهوری اسلامی در جریان اعتراضات آبان ۹۸ نسبت به گرانی بنزین، ضمن قطع سه روزه اینترنت، نیروهای نظامی و انتظامی جمهوری اسلامی برای مقابله با معترضان با توسل به خشونت و به‌کارگیری سلاح سرد و گرم، به خیابان‌ها فرستاده شدند.

به گزارش خبرگزاری‌های حکومتی در ایران در روز چهارشنبه، فاطمه مهاجرانی در حالی که اذعان کرد قیمت سوخت و حامل‌های انرژی افزایش می‌یابد، مدعی شد که این افزایش، «متناسب با تورم» خواهد بود.

سخنگوی دولت جمهوری اسلامی گفت: «باید در مورد افزایش قیمت حامل‌های انرژی فکر کنیم، اما منظور این نیست که به‌زودی بنزین گران خواهد شد. قاعدتا باید بتوانیم قیمت حامل‌های انرژی را متناسب با سطح زندگی مردم و تورم افزایش دهیم.»

وی در این مورد اشاره کرد: «دولت در تلاش است تا ناترازی میان مصرف و توزیع سوخت را مدیریت کند. »

«ناترازی» عنوانی است که مقامات جمهوری اسلامی و رسانه‌های حکومتی از آن به جای کمبود و نبود انرژی استفاده می‌کنند. از جمله، در جریان «جیره‌بندی برق» و اعلام جدول زمان‌بندی قطع برق در مناطق مختلف کشور، مقامات آن را با عنوان «ناترازی» مطرح کردند.

سخنگوی دولت در شرح این «ناترازی»، بدون اشاره به کمبود بنزین، گفت که «مصرف بنزین در ایران از میزان تولید آن پیشی گرفته» و «چالش‌هایی را برای تأمین پایدار انرژی ایجاد کرده است.»

فاطمه مهاجرانی همچنین افزود: «اکنون برای هر افزایش قیمت باید تمهیدات اجتماعی در نظر گرفته شود.»

زمزمه‌های دوباره مقامات دولت درباره افزایش قیمت سوخت و اظهارات متناقض درباره آن، واکنش‌هایی را در شبکه‌های اجتماعی برانگیخته است و برخی کاربران به گرانی و کمبود برخی کالاهای اساسی و داروهای ضروری اشاره کرده‌اند.

یک ویدئوی منتشر شده در شبکه اجتماعی «ایکس»، اعتراض یک شهروندی در ایران را نشان می‌دهد که با تأکید بر این‌که «آقای پزشکیان خجالت بکشید»، مقامات جمهوری اسلامی را با عبارت «همه‌تان دزدید» توصیف کرده است.

او همچنین گفته است: فقط قیمت بنزین را گران نکرده‌اند، وگرنه کالاهای ضروری مورد نیاز مردم چندین برابر گران شده و روز به روز گران‌تر می‌شود.

یک شهروند نیز در ایکس نوشت: «عربستان سعودی مرکز فرماندهی نفت خود را به نمایش گذاشت و جمهوری اسلامی هم در حالی که نگرانیم بنزین گران نشود، قیمت بقیه اجناس را یواشکی دوبله سوبله کرده. مسئولان خودخوانده، همه‌تان دزدید.»

سعید ارکان‌زاده، روزنامه‌نگار در ایران، در واکنش به اظهارات یک مقام بیمه در ایکس نوشت: «این یکی حرفش فراتر از این است که بنزین و آب و برق و گاز و نان زیاد مصرف می‌کنید. دارد می‌گوید چه خبر است این قدر انسولین مصرف می‌کنید!»

برخی کاربران نیز از کمبود بنزین سخن گفته‌اند. یکی از کاربران شبکه اجتماعی ایکس خطاب به مسعود پزشکیان رئیس دولت جمهوری اسلامی گفته «همه چیز را بی‌رحمانه گران کردی و فقط مانده بنزین، این را هم گران کن و منت به سرمان نگذار!»

یکی دیگر از شهروندان در ایکس نوشت: «واقعا این چه وضعی است؟ حتی بنزین هم نیست!»

تناقض‌گویی مقام ارشد دولت جمهوری اسلامی درباره کمبود و افزایش قیمت بنزین و سوخت، در حالی است که پیش از این یک نماینده مجلس شورای اسلامی نسبت به بروز «قحطی» در ایران هشدار داده و گفته بود در صورت «ادامه ناترازی‌‌ها در این سطح، احتمال بروز قحطی» وجود دارد.

در هفته‌های گذشته، اعتراضات معیشتی در نقاط مختلف ایران به طور روزانه و هفتگی برگزار شده و با افزایش قیمت دلار، گزارش‌ها حاکی از اعتصاب در بازار تهران نیز بوده است.

برخی ناظران پیش از این مشکلات اقتصادی را «پاشنه آشیل جمهوری اسلامی» دانسته‌اند.

رادیوفردا: رسانه‌های لبنان گزارش داده‌اند که یک هواپیمای ماهان‌ایر پس از فرود در فرودگاه بیروت، به‌ظن حمل پول از سوی جمهوری اسلامی برای حزب‌الله لبنان، «به دقت» مورد بازرسی قرار گرفت.

خبرگزاری ایسنا هم می‌گوید سفارت ایران یک «یادداشت توضیحی» دربارهٔ محتوای دو چمدان دیپلماتیک به وزارت خارجه لبنان ارسال کرده که در آن نوشته شده این دو چمدان «حاوی اسناد و اسکناس‌هایی برای بازپرداخت هزینه‌های عملیاتی در سفارت است».

بر اساس گزارش شبکه‌های لبنان و دیگر رسانه‌های منطقه، بسام مولوی، وزیر کشور لبنان، با صدور دستور برای بازرسی دقیق هواپیما و مسافران آن، گفت در صورت به‌دست آمدن محمولهٔ نقدی، به‌نفع دولت لبنان «مصادره خواهد شد».

این گزارش‌ها حاکی است پس از فرود هواپیما در شامگاه پنج‌شنبه ۱۳ دی در فرودگاهِ «رفیق حریری»، مأموران امنیتی لبنان برای بازرسی وارد هواپیما شدند و همهٔ مسافران و خدمه را نیز تفتیش کردند.

وزیر کشور لبنان به شبکه تلویزیونی ام‌تی‌وی در بیروت گفت بازرسی از هواپیما در دست انجام است و نیروهای امنیتی فرودگاه دستورالعمل‌ها را اجرا می‌کنند.

رسانه‌های لبنان همچنین اعلام کردند مخالفت یک «دیپلمات» سفارت جمهوری اسلامی ایران در فرودگاه با بازرسی بدنی او و چمدان‌های همراهش، کار را به تنش با نیروهای امنیتی کشاند.

پیش از رسیدن هواپیما به فرودگاه، «منابع غربی» به شبکه الحدث گفته بودند پرواز ماهان‌ایر که قرار است در این روز به بیروت برسد، احتمالاً حامل کمک‌های جدید مالی ایران برای حزب‌الله لبنان خواهد بود.

حزب‌الله یک گروه شبه‌نظامی تحت حمایت جمهوری اسلامی ایران و در عین حال یک حزب سیاسی است که بخش بزرگی از جنوب لبنان را تحت کنترل دارد.

روزنامهٔ لبنانی النهار نوشت شامگاه پنجشنبه تدابیر امنیتی در فرودگاه بیروت افزایش یافت و برای فرود هواپیمای ماهان‌ایر یک باند دور از فرودگاه درنظر گرفته شد.

به گزارش رسانه‌های وابسته به حزب‌الله، همزمان با رویدادهای فرودگاه، هواداران این گروه، سوار بر موتورسیکلت، تجمع اعتراضی تشکیل دادند و ارتش لبنان فرمان گرفت جاده منتهی به فرودگاه را برای جلوگیری از هجوم آن‌ها به فرودگاه مسدود کند.

در همین حال، رسانه‌های جمهوری اسلامی ایران ازجمله خبرگزاری ایسنا، در گزارش این رویداد به «بازرسی غیرمعمول» از سرنشینان هواپیمای ایرانی اشاره کردند و نوشتند فرودگاه بیروت شامگاه پنج‌شنبه «شاهد تدابیر امنیتی شدید و بی‌سابقه» علیه هواپیمای ماهان‌ایر بود که «موجب ایجاد تنش» شد.

خبرگزاری ایسنا همچنین نوشت که این ماجرا تا ساعات پایانی شب ادامه داشت و «منجر به مداخلات امنیتی و سیاسی برای آرام کردن اوضاع شد».

به‌نوشتهٔ ایسنا به‌نقل از وزارت خارجه لبنان، سفارت ایران یک «یادداشت توضیحی» دربارهٔ محتوای دو چمدان دیپلماتیک به این وزارتخانه ارسال کرده که در آن نوشته شده این دو چمدان «حاوی اسناد و اسکناس‌هایی برای بازپرداخت هزینه‌های عملیاتی در سفارت است».

با این حال در این گزارش میزان پول نقد داخل «چمدان‌های دیپلماتیک» ذکر نشده است.

حزب‌الله لبنان که به مدت ۱۴ ماه و همزمان با جنگ در نوار غزه وارد کارزار جنگی علیه اسرائیل شده بود، طرح بزرگ بازسازی گروه خود را پس از ضرباتی که از حملات اسرائیل دریافت کرد، آغاز کرده است.

آتش‎‌بس بین اسرائیل و حزب‌الله وارد دومین ماه خود شده که به حزب‌الله و اسرائیل فرصتی برای بازسازی مناطق آسیب‌دیده در دو سوی مرز داده است. اظهارات رهبران حزب‌الله حاکی است آن‌ها برای بازسازی به پول ایران نیازمند هستند.

علی دعموش، معاون شورای اجرایی حزب‌الله، این هفته در مراسمی از رهبر جمهوری اسلامی ایران برای «اهتمام» به لبنان قدردانی کرد. شیخ دعموش با اعلام آغاز کارزار «وعده و پایبندی» برای «رفع آثار تجاوزات اسرائیل به لبنان» گفت دبیرکل حزب‌الله کمیته نظارت بر بازسازی را تشکیل داده است.

پیش از آن نیز نعیم قاسم، دبیرکل جدید حزب‌الله، اعلام کرده بود که «با لطف» رهبر جمهوری اسلامی ایران، مبلغ ۷۷ میلیون دلار پول در اختیار گروه قرار می‌گیرد و هر خانواده که خانه او در جنوب لبنان در جریان عملیات اسرائیلی آسیب دیده، برای یک سال مبلغ ۱۴ هزار دلار را جهت اجاره خانه و خرید وسایل اولیه دریافت می‌کند.

به‌نوشتهٔ روزنامهٔ معاریو در اسرائیل، ارتش این کشور برای جلوگیری از رسیدن پول و محموله‌های تسلیحاتی ایران برای حزب‌الله، سیاست «مداخله فعالانه» در پیش گرفته است.

ارتش اسرائیل ماه گذشته در آخرین روزهای حکومت بشار اسد، به یک فروند هواپیمای ایرانی که در آسمان منطقه در مسیر پرواز به سوریه بود و ظن انتقال محموله برای حزب‌الله را داده بود، دستور داد از راه آمده، بازگردد.

وزارت خزانه‌داری آمریکا و اتحادیهٔ اروپا شرکت هوایی «ماهان‌ایر» را همکار نیروی قدس سپاه پاسداران در نقل‌وانتقالات مورد نظر سپاه برای گروه‌های نیابتی ایران در منطقه می‌دانند.

ایالات متحده حزب‌الله را یک سازمان تروریستی می‌داند، اما اتحادیه اروپا شاخهٔ نظامی آن را در فهرست سیاه قرار داده و حزب سیاسی آن را تروریستی نمی‌داند. حزب سیاسی حزب‌الله در پارلمان لبنان هم نمایندگانی دارد.

رادیوفردا: تصاویر منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی و برخی رسانه‌های داخلی حاکی از تجمع اعتراضی کسبه در بازار تهران به دلیل جهش پیاپی نرخ دلار و تورم افسارگسیخته است.

در پی اعتصاب و تجمع مغازه‌داران در روز یک‌شنبه نهم دی، در اعتراض به گرانی و تورم،‌ حمیدرضا رستگار، رئیس اتاق اصناف تهران، در گفت‌وگو با ایلنا دلایل این اعتراض را «افزایش مستمر نرخ ارز» اعلام کرد.

او ضمن اشاره به این‌که «تاثیر قیمت ارز خارجی بر قیمت تمام‌شده کالا در کشور ما واقعیتی انکارناپذیر» است در این‌باره گفت: «تولیدکنندگان نگران هستند عرضه کالایی که مواد اولیه آن با نرخ ارز ۸۱ هزار تومانی تولید می‌شود از قدرت خرید مردم خارج باشد».

تجمعات اعتراضی در میان کاسبان صنف‌های کفاشی، پارچه‌فروشان، پوشاک و همچنین کسبه کیف و کفش باغ سپهسالار گزارش شده است.

برای اولین بار از زمان روی کار آمدن دولت مسعود پزشکیان است که اصناف به صورت چشمگیری دست به اعتراض و حتی اعتصاب می‌زنند.

ویدیوهای منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی حاکی است که برخی از مغازه‌داران با تعطیلی کار، دیگر فعالان بازار را نیز به اعتصاب فراخوانده‌ و شعار «بازاری باغیرت، حمایت، حمایت» و «نترسید، ببندید» سر داده‌اند.

نرخ دلار در بازار آزاد ایران از زمان روی کار آمدن دولت مسعود پزشکیان ۳۳ درصد و نسبت به یک سال گذشته ۶۳ درصد جهش داشته است.

هم‌زمان با تجمعات بازار تهران، دست‌کم دو تجمع کارگری نیز برگزار شده و جمعی از بازنشستگان نیز در گیلان و خوزستان دست به تجمع زدند.

دولت مسعود پزشکیان به رغم وعده‌های خود، نه تنها موفق به مهار رشد نرخ ارز در بازار آزاد نشده، بلکه نرخ ارز در بازار نیمایی نیز به شدت اوج گرفته و از سال آینده اختصاص ارز ترجیهی به کالاهای اساسی نیز متوقف می‌شود.

در این میان، محمدرضا ظفرقندی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران ماه گذشته اعلام کرد ارز ترجیحی دارو نیز از سال آینده حذف خواهد شد.

ایران طی سال‌های گذشته با تورم افسارگسیخته مواجه بوده و هر سال سفره مردم کوچکتر شده است. بنابر گزارش صندوق بین‌المللی پول، امسال نیز ایران در میان ۱۰ کشور با بالاترین نرخ تورم در جهان قرار گرفته است.

رادیوفردا: قیمت دلار آمریکا و همچنین انواع سکه طلا در بازار ایران بار دیگر افزایش یافت و رکوردهایی جدید ثبت کرد. بنابر گزارش‌ها، بهای هر دلار آمریکا در بازار آزاد ارز ایران روز شنبه هشتم دی به ۸۲ هزار و یکصد تومان رسید.

این رقم بیش از هزار تومان افزایش نسبت به یک روز قبل نشان می‌دهد.

قیمت یورو و پوند بریتانیا نیز در روز شنبه به ترتیب از مرزهای ۸۵ هزار تومان و ۱۰۳ هزار تومان عبور کردند.

بهای دلار آمریکا در بازارهای ایران طی یک سال گذشته ۶۳ درصد افزایش داشته است.

نرخ این افزایش قیمت از آغاز به کار دولت مسعود پزشکیان تاکنون نیز بیش از ۳۵ درصد بوده است.

روز شنبه همچنین قیمت انواع سکه طلا در ایران رکوردهای تاریخی ثبت کرد و به بالاترین قیمت رسید.

قیمت سکه امامی در این روز با بیش از دو درصد افزایش، به ۵۷ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان جهش داشت.

بهای سکه بهار آزادی نیز با بیش از ۱.۵ درصد رشد به ۵۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان اوج گرفت.

سکه بهار آزادی طی یک هفته ۴.۵ درصد، طی یک ماه نزدیک ۹ درصد و طی یک سال بیش از ۱۰۷ درصد جهش قیمت داشته است.

وضعیت قیمت در دیگر انواع سکه نیز مشابه است.

سکه گرمی با رشد بالای ۳.۵ درصدی در روز شنبه بیشترین جهش قیمت را در میان انواع سکه داشته است.

هفته گذشته عبدالناصر همتی، وزیر اقتصاد ایران، در واکنش به ناتوانی دولت در حفظ ارزش ریال به‌رغم شعارهای انتخاباتی، در جلسهٔ کمیسیون اقتصادی مجلس گفت: «با زور که نمی‌شود خیلی از کارها را انجام داد و درصد قابل توجهی از ارز صادرات غیرنفتی برنمی‌گردد».

او توضیحی درباره وضعیت درآمدهای نفتی نداد، اما آمارهای گمرکی از افزایش ۱۸ درصدی صادرات غیرنفتی کشور در هشت ماه سال جاری و رسیدن آن به بالای ۳۸ میلیارد دلار خبر داده است.

آمارهای شرکت‌های ردیابی نفتکش‌ها نیز از جهش ۳۴ درصدی متوسط صادرات روزانه نفت ایران در سال جاری میلادی و رسیدن به ۱.۶ میلیون بشکه خبر می‌دهند که ارزش آن حدود ۴۵ میلیارد دلار است.

واردات ایران، حتی با احتساب ۴.۶ میلیارد دلار شمش طلا در هشت ماه ابتدایی امسال، ۴۵ میلیارد دلار شده است.

رادیوفردا: رکوردشکنی نرخ دلار در هفته‌های گذشته چشم‌انداز اقتصادی ایران را مبهم‌تر کرده و امکان چاره‌اندیشی برای آیندهٔ «معیشت و رفاه» مردم را نیز دشوارتر کرده است.

دولت به‌تازگی برای پیشگیری از تبعات سقوط ارزش ریال خواستار حذف چهار صفر از واحد پول ملی شده و هم‌زمان با بحران‌های بزرگی مانند کسری برق و گاز مواجه است.

در روزهای گذشته نرخ دلار به بالاترین رکورد در تاریخ اقتصاد ایران رسیده و روز پنجشنبه ششم دی‌ماه در بازار آزاد از نرخ ۸۰ هزار تومان برای هر یک دلار هم گذشت.

از آن‌جایی که افزایش نرخ دلار به‌شکل مستقیم بر معیشت افراد و فضای کسب‌وکار فعالان اقتصادی اثرگذار است، وضعیت مبهم فعلی برای مردم ایران نگران‌کننده شده است.

دوشنبهٔ گذشته ۲۶ آذرماه تصاویری از تجمع کسبهٔ تهران منتشر شد که شعار می‌دادند «دلار صد هزار تومانی نمی‌خواهیم». در شبکه‌های اجتماعی نیز سرنخ‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد نرخ «صد هزار تومان» برای مصرف‌کنندگان به یک «مرز روانی» تبدیل شده و با نزدیک‌تر شدن قیمت به این مرز، نگرانی‌ها افزایش یافته است.

ضربهٔ جنگ به ریال

رشد قیمت دلار در هفته‌های گذشته دلایل متعددی دارد. روند سقوط ارزش ریال پس از تحولات خاورمیانه و افزایش ریسک‌های ناشی از احتمال درگیری نظامی ایران تشدید شده است.

با شکل‌گیری چرخهٔ آتش میان ایران و اسرائیل و تحولات پس از آن، مانند مرگ حسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله لبنان، موقعیت جمهوری اسلامی در منطقه تضعیف شده است؛ ضعفی که هم باعث شکل‌گیری چشم‌انداز منفی برای مسیرهای صادراتی ایران شده و هم وضعیت سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی ایران در کشورهای منطقه را با ابهام مواجه کرده است.

پس از اوج‌گیری درگیری‌ها در فروردین‌ ۱۴۰۳ و تهدیدهای مقام‌های ایران علیه اسرائیل، گفته می‌شد که دولت با «ارزپاشی و بازارسازی» از جهش قابل‌توجه ارزش دلار پیشگیری کرده است؛ اما چندی بعد روند افزایشی نرخ دلار دوباره شروع شد.

هم‌زمان با این تحولات، بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید احتمال افزایش تحریم‌های نفتی علیه ایران و حتی تشدید تنش‌های نظامی بین ایران و ایالات متحدهٔ آمریکا را تقویت کرده است؛ به‌ویژه پس از اینکه رئیس‌جمهور منتخب ایالات متحده پس از پیروزی در انتخابات ماه نوامبر در یک اظهارنظر احتمال حملهٔ نظامی به مراکز هسته‌ای و نظامی ایران را رد نکرد.

نقش عملکرد اقتصادی بر نرخ دلار

هرچند نمی‌توان اثرگذاری عوامل سیاسی و ریسک‌های آینده را در رشد نرخ دلار انکار کرد، عملکرد ضعیف اقتصادی دولت و حکومت نقش پررنگ‌تری در کاهش ارزش پول ملی داشته است.

یکی از عوامل اصلی کاهش ارزش پول «تورم ناشی از رشد نقدینگی» است. براساس گزارش بانک مرکزی، حجم نقدینگی در شهریورماه امسال از مرز تاریخی «۹ هزار هزار میلیارد تومان» عبور کرده و در تنها یک ماه بیش از ۲۷۳ هزار میلیارد تومان به حجم آن افزوده شده است.

این شاخص در بازهٔ یک‌سالهٔ منتهی به پایان نیم‌سال نخست ۱۴۰۳، بیش از ۲۷.۸ درصد رشد داشته که نشان می‌دهد وضعیت تورم همچنان نگران‌کننده است.

آمارهای دیگر هم می‌تواند دلایل کاهش ارزش پول را توضیح دهد؛ مثلاً تراز تجاری ایران در هشت‌ماههٔ سال ۱۴۰۳، بدون احتساب صادرات نفت خام، نفت کوره و خدمات فنی و مهندسی، حدود هفت میلیارد دلار کسری داشته است.

صادرات نفت ایران نیز در ماه گذشته به‌دلیل درگیری‌های نظامی تحت‌تأثیر قرار گرفته است. وب‌سایت «اویل پرایس» اواخر مهرماه اعلام کرد که تصاویر ماهواره‌ای و شرکت ردیابی نفت‌کش «تانکرترکرز» خبر می‌دهند که ایران در اقدامی احتیاطی، چندین نفت‌کش را از جزیرهٔ خارک در خلیج فارس خارج کرده؛ که این خود صادرات نفت را کاهش داده است.

علاوه بر این، وضعیت رشد اقتصادی هم روند کاهشی ارزش پول ایران را تأیید می‌کند.

گزارش جدید بانک مرکزی ایران نشان می‌دهد که رشد اقتصادی در تابستان امسال نسبت به سال گذشته تقریباً نصف شده و به پایین‌ترین سطح در سه سال گذشته رسیده است.

براساس این آمار، رشد اقتصادی در مقایسه با بازهٔ زمانی مشابه در سال ۱۴۰۲ از ۵.۳ درصد به ۲.۷ درصد رسیده است. برخی رسانه‌های اقتصادی در ایران این آمار را «نشانه‌ای از کاهش صادرات نفت» ارزیابی کرده‌اند.

کاهش صادرات نفت، منفی‌تر شدن تراز تجاری و کاهش رشد اقتصادی، علاوه بر این‌که کسری بودجهٔ دولت را تشدید می‌کنند، به‌عنوان عواملی برای تضعیف ارزش ریال نیز عمل کرده‌اند.

بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، دولت در چهار ماه ابتدایی امسال ۱۹ هزار میلیارد تومان کسری بودجه داشت که این رقم در پایان سال به ۲۷۰ هزار میلیارد تومان می‌رسد.

سیگنال‌های بودجه به دلار

پس از انتشار جزئیات بودجهٔ پیشنهادی سال ۱۴۰۳ مشخص شد که دولت قصد دارد با «کاهش سبد ارز ترجیحی»، کالاهای کمتری را مشمول دریافت یارانه قرار دهد.

بر این اساس، ارز کالاهای اساسی از ۱۵ میلیارد دلار به ۱۲ میلیارد دلار کاهش خواهد یافت که انتظارات تورمی را در مورد کالاهای اساسی تقویت کرده و بر کاهش ارزش ریال اثرگذار بوده است.

تأکید مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، بر «افزایش قیمت بنزین» نیز بر روند شکل‌گیری انتظارات تورمی تأثیرگذار بوده است. او اول آبان‌ماه در جلسهٔ ارائهٔ بودجه به مجلس تأکید کرد که «یکی از چالش‌های موجود، اصلاح یارانهٔ انرژی است».

از آن‌جایی که معامله‌گران ارزی در شرایط تورمی قیمت‌های بالاتری را برای فروش دلار پیشنهاد می‌دهند، سیگنال‌های تورم‌زایی در بودجه نیز به رشد قیمت دلار کمک کرده است.

درآمد دولت چقدر به نرخ دلار وابسته است؟

هم‌زمان، تعدادی از مسئولان جمهوری اسلامی، «دولت پزشکیان و عملکرد بانک مرکزی» را مقصر اصلی وضعیت فعلی می‌دانند. از جمله، یک عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی که به‌تازگی «اقدامات هماهنگ دولت و مجلس با ابزار بانک مرکزی» را عامل افزایش نرخ دلار دانسته است.

حسین صمصامی مدعی شده است که دولت برای «جبران دستمزدها» نرخ دلار را افزایش داده است. برخی منتقدان دولت نیز معتقدند که نرخ ارز با هدف «جبران کسری بودجه» افزایش یافته است.

روزنامهٔ کیهان، که به طیف اصولگرایان تندرو نزدیک است، روز چهارم دی‌ماه در مطلبی با عنوان «گرای گرانی از وزارت اقتصاد آقای پزشکیان؛ مراقب باشید» این ادعای هشدارآمیز را مطرح کرد که دولت به‌دنبال «شوک‌درمانی و دادن گرای گرانی» است.

در مقابل، عبدالناصر همتی، وزیر اقتصاد، «کسری بودجهٔ سنگین» را دلیل اصلی تداوم تورم و جهش نرخ ارز عنوان کرده است.

هرچند دولت با افزایش نرخ ارز معادلِ ریالی بیشتری از صادرات دریافت می‌کند و درآمد بیشتری خواهد داشت، اما بیش از آن‌که «نرخ ارز بازار آزاد» بر درآمد دولت اثرگذار باشد، «نرخ ارز در بازارهای رسمی» تعیین‌کننده است، چراکه بیشترین حجم مبادلات در اقتصاد ایران با نرخ‌های رسمی مانند ارز ترجیحی و نیمایی انجام می‌شود.

هم‌زمان با افزایش نرخ ارز آزاد، نرخ ارز رسمی ایران نیز به‌شکل بی‌سابقه‌ای رشد داشته است.

بانک مرکزی روز ۲۲ آذرماه به‌یکباره اعلام کرد که از ۲۴ آذرماه «ارز نیمایی» را از جریان مبادلات حذف کرده و «ارز توافقی» را جایگزین آن کرده است.

دلار نیمایی همان دلاری است که فعالان اقتصادی برای صادرات و واردات از آن استفاده می‌کنند، بنابراین هرگونه تغییر نرخ در آن بر قیمت کالاها اثرگذار است.

درحالی‌که نرخ دلار نیمایی در آخرین مبادلات تا پیش از گشایش سامانهٔ توافقی حدود ۵۴ هزار تومان قیمت داشت، نرخ ارز توافقی پس از بازگشایی از ۶۳ هزار و ۸۴۲ تومان عبور کرده است. بر همین اساس، می‌توان انتظار داشت درآمدهای دولت از محل فروش ارزِ صادرات رشد داشته باشد.

صدای آمریکا: حسین عبده تبریزی، اقتصاددان و استاد دانشگاه شریف نسبت به بروز یک «ابر بحران» در زمینه انرژی هشدار داده و گفته است «ممکن است به این برسیم که در هفته تنها سه روز برق داشته باشیم یا دو روز در هفته بنزین داشته باشیم و باقی روزها کار نکنند.»

عبده تبریزی که در دوران انتخابات مسعود پزشکیان او را یکی از افراد اصلی تیم اقتصادی خود معرفی کرده بود، در پاسخ به این سوال وب‌سایت «اقتصاد ۱۰۰» در مورد ریشه اصلی ناترازی انرژی تاکید کرده است: «با گران کردن برق مشکل حتما حل نمی‌شود و نقطه شروع هم نیست.»

به گفته عبده تبریزی سطح رفاه اقتصادی مردم از چیزی که هست پایین‌تر خواهد رفت. عبده تاکید کرده است: «مسئله این نیست که اگر این دست فرمان را ادامه می‌دهیم همین وضعیت حفظ می‌شود، حتی ممکن است به این برسیم که در هفته تنها سه روز برق داشته باشیم یا دو روز در هفته بنزین داشته باشیم و باقی روزها کار نکنند. ممکن است سطح بهداشتی ما از چیزی که هست بدتر شود و دانشگاه‌‌ها از این ضعیف‌تر شوند.»

هشدارها نسبت به شدت گرفتن ناترازی‌ها از جمله در حوزه انرژی و حتی دستمزد‌ها در برابر هزینه‌های خانوار از نگاه کارشناسان دیرهنگام است و از نگاه آنها شرایط از مرز هشدار هم عبور کرده است. این در حالی است که دولت پزشکیان در ماه‌های ابتدایی فعالیت خود تنها با رویکرد افزایش قیمت‌ها سعی در مدیریت اقتصاد داشته و همین موضوع در نگاه بسیاری از کارشناسان به بدتر شدن شرایط معیشتی مردم منجر شده است.

در همین رابطه معاون اول رئیس دولت روز یکشنبه دوم دی ماه در جلسه «ستاد تنظیم بازار» گفته است: «برخی افزایش قیمت‌ها جهانی است و ما چاره‌ای جز اصلاح قیمت‌ها نداریم.» محمدرضا عارف همچنین مدعی شده که با حفظ معیشت «توده‌های مردم اصلاحات قیمتی را در حد ضرورت انجام می‌دهیم.»

یک خبرنگار اقتصادی در واکنش به صحبت‌های محمدرضا عارف به صدای آمریکا گفت: «روند حاکم بر معیشت مردم، افزایش قیمت دلار، افزایش بی‌ضابطه قیمت مواد غذایی، افزایش تعرفه برق و گاز و در پیش بودن افزایش قیمت بنزین به هیچ‌ عنوان با ادعای معاون اول پزشکیان مبنی بر حفظ معیشت توده‌های مردم همخوانی ندارد.»

رضا غیبی با اشاره به سیاست‌های ارزی دولت پزشکیان و افزایش نرخ رسمی دلار در بازار تجاری ارز به بالای ۶۳ هزار تومان گفت: «دولت در حال زیست اشتباه در اتمسفر اقتصادی کشور است و محقق شدن هشدارهای عبده تبریزی و بروز ابر بحران انرژی در کشور بسیار محتمل است.»

به گفته غیبی دولت‌ها در حکمرانی جمهوری اسلامی در نقش «کمیته بحران» هستند و صرفا به حل روزمره مسائل مشغول بوده و هیچ برنامه‌ای برای توسعه پایدار و فردای ایران ندارند و همین موضوع عامل اصلی بروز شرایط کنونی است.

ایران اینترنشنال: غلامرضا مصباحی مقدم،‌ عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: «بنا بر اطلاعاتی که داریم ۳۰ میلیارد دلار ارز و ۴۰ میلیارد دلار ذخیره طلا در دست مردم است.» او افزود: «باید جاذبه‌ای ایجاد شود که این ذخایر به جریان تولید وارد شود. این راهکار دارد و من حاضرم آن را ارائه کنم.»

رادیوفردا: خبرگزاری رویترز گزارش داده است که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کنترل خود بر صنعت نفت ایران را به طور قابل توجهی افزایش داده و اکنون تا نیمی از صادرات نفت را، که منبع عمدهٔ درآمد تهران و تأمین هزینه‌های نیروهای نیابتی آن در خاورمیانه است، در اختیار دارد.

بر اساس این گزارش، که رویترز روز چهارشنبه ۲۸ آذر آن را با استناد به اظهارات بیش از «دوازده تن» از مقام‌های غربی، منابع امنیتی و افراد مطلع در داخل ایران تهیه کرده است، سپاه پاسداران از طریق شرکت‌های صوری و «ناوگان اشباح»، نفت تحریم‌شده را به صورت مخفیانه و عمدتاً به مقصد چین حمل می‌کند.

این گزارش تأکید می‌کند که با وجود تحریم‌های سخت‌گیرانه غرب که در سال ۲۰۱۸ توسط دولت وقت آمریکا در دوران ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ اعمال شد، ایران همچنان توانسته بیش از ۵۰ میلیارد دلار در سال از محل صادرات نفت درآمد کسب کند. این درآمدها اصلی‌ترین منبع ارز خارجی و اتصال‌دهندهٔ اصلی کشور به اقتصاد جهانی به شمار می‌روند.

شش «منبع متخصص»، شامل مقامات غربی و کارشناسان امنیتی از جمله منابعی در ایران، به رویترز گفته‌اند که تسلط سپاه پاسداران بر صادرات نفت ایران نسبت به سه سال پیش، با شیب تندی از ۲۰ درصد به ۵۰ درصد رسیده است. رویترز نام این منابع را به دلیل حساسیت موضوع منتشر نکرده است.

بر اساس تخمین ادارهٔ اطلاعات انرژی دولت ایالات متحده، درآمدهای نفتی ایران در سال ۲۰۲۳ به ۵۳ میلیارد دلار رسیده. این در حالی است که درآمد نفتی ایران در سال ۲۰۲۲، ۵۴ میلیارد دلار، در سال ۲۰۲۱، ۳۷ میلیارد دلار و در سال ۲۰۲۰، ۱۶ میلیارد دلار بود.

همچنین بر اساس آمارهای اوپک، در سال جاری میلادی تولید نفت ایران به بیش از سه میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه در روز رسیده است و این بالاترین میزان از سال ۲۰۱۸ محسوب می‌شود.

دو منبع غربی به رویترز گفته‌اند که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به طور متوسط در هر بشکه پنج تا هشت دلار تخفیف به مشتریان خود ارائه می‌کند.

رویترز همچنین نوشته است که بر اساس منابع و اسنادِ اطلاعاتی که به دست آورده، نفت به‌طور مستقیم توسط دولت به سپاه و نیروی قدس اختصاص داده می‌شود و سپس بر عهدهٔ این دو نهاد است که برای آن بازاریابی کرده، آن را حمل و مکانیزمی برای توزیع درآمد آن ایجاد کنند.

رویترز بر اساس اسنادِ اطلاعاتی که مشاهده کرده، گزارش داده که قاسم سلیمانی، فرماندهٔ پیشین نیروی قدس سپاه پاسداران که سال ۲۰۲۰ در حملهٔ هوایی آمریکا در بغداد کشته شد، در همان سال یک مقر مخفی برای فعالیت‌های قاچاق نفت این واحد افتتاح کرده بود که توسط رستم قاسمی، وزیر سابق نفت، اداره می‌شد.

شرکت ملی نفتکش ایران، که پیش از این نقش کلیدی در صادرات نفت کشور داشت، هم‌اکنون با انتقال نفت ایران از یک کشتی به کشتی دیگر به سپاه پاسداران کمک می‌کند تا منشأ نفتی که کشتی‌ها حمل می‌کنند را پنهان کند.

علاوه بر این، سپاه پاسداران از ناوگانی از نفتکش‌ها بهره می‌برد که وزارت خزانه‌داری آمریکا آن را «ناوگان اشباح» خوانده است. این وزارتخانه در ماه اکتبر ۱۷ کشتی از این ناوگان را تحریم کرد و در ماه دسامبر نیز ۱۸ نفتکش دیگر را به فهرست این تحریم اضافه کرد.

تخمین زده می‌شود که بخش قابل توجهی از درآمدهای نفتی ایران در پروسهٔ دور زدن تحریم‌ها و تغییر برند نفت از بین می‌رود.

دولت مسعود پزشکیان در لایحهٔ بودجهٔ سال ۱۴۰۴ صادرات روزانه یک میلیون و ۸۵۰ هزار بشکه نفت را پیش‌بینی کرده که یک سوم آن سهم نیروهای نظامی (سپاه پاسداران) برای «تقویت بنیه دفاعی» و بقیه سهم دولت، شرکت ملی نفت و صندوق توسعه ملی است.

رادیوفردا: رئیس مرکز پژوهش‌های اتاق ایران با اشاره به تأثیر تحریم‌ها بر از دست رفتن بخش عمدۀ بازارهای پیشین نفت ایران، می‌گوید در شرایط فعلی «۹۲ درصد» از نفت کشور، آن‌هم با تخفیفی دست‌کم «۳۰ درصدی» راهی چین می‌شود.

حجت‌الله میرزایی که در نشستی دربارهٔ بررسی بودجۀ ۱۴۰۴ صحبت می‌کرد، با تأکید بر «بسته‌بودن دست ایران» در شیوه دریافت بهای نفت صادراتی، گفت این پکن است که در مورد ترکیب و قیمت نهایی اجناسی که در مقابل این نفت ارزان به ایران می‌دهد، تصمیم ‌می‌گیرد.

به گفتۀ این کارشناس اقتصادی، تبعات تحریم‌ها و از جمله شیوۀ رفتار چین با ایران، باعث شده که کشور در یک «تلۀ استعماری قرن نوزدهمی» گیر بیافتد. تله‌ای که به گفتۀ او، دولت راهی هم برای خروج از آن ندارد.

سخنان رئیس مرکز پژوهش‌های اتاق ایران دربارۀ ناترازی انرژی و محدود شدن صادرات نفت ایران بر اثر تحریم‌ها، تنها یک‌روز پس از هشدار بی‌سابقۀ رئیس مجلس مطرح شد.

محمدباقر قالیباف، سه‌شنبه ششم آذرماه با اشاره به بحران ناترازی در انرژی گفت ایران اکنون «نفت و بازاری ندارد که با آن جهان را تهدید کند».

رئیس مجلس ایران بدون نام‌بردن از دولت‌های پیشین گفت: «زمانی بود که در مواجهه با تهدیدات دشمنان می‌گفتیم نفت را روی شما می‌بندیم و اهرم تهدید ما بود، اما امروز و با این وضعیت کدام نفت را می‌بندیم و کدام بازار را داریم؟»

دولت محمود احمدی‌نژاد در سال ۱۳۹۱ غرب را تهدید کرده بود که در صورت تحریم ایران، تهران هم صادرات نفت را «متوقف می‌کند» تا قیمت نفت در بازارهای جهانی به «۳۰۰ دلار» رسیده و اقتصاد جهانی دچار بحران شود.

با گذشت بیش از یک دهه، نه‌تنها این تهدیدها عملی نشده، بلکه ایران برای عرضۀ نفت به بازارهای جهانی، ناگزیز دست به دامن چین و ارائه تخفیف‌های گسترده شده است.

این در حالی‌است که پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا همزمان با سردی کم‌سابقۀ روابط تهران با غرب، شمشیر تحریم‌های جدید احتمالی را، بر فراز سر ایران به اهتزاز در آورده است.

انتقاد از بی‌برنامگی دولت‌ها و پیش‌بینی افزایش تورم در سال آینده

رئیس مرکز پژوهش‌های اتاق ایران، در بخش دیگری از اظهاراتش ضمن تأکید بر «بسته‌بودن دست دولت» در تأمین و تخصیص بودجه‌های عمرانی، از «بی‌برنامگی» دولت‌های جمهوری اسلامی برای ادارۀ اقتصاد کشور انتقاد کرد.

به گفتۀ حجت‌الله میرزایی، نبود چشم‌انداز اقتصادی درازمدت، عملاً تغییرات سالانۀ بودجه را به «تغییرات شکلی» بدون هیچ برنامۀ ‌مشخصی تقلیل داده است.

میرزایی همزمان با اشاره به کسری بودجۀ گسترده، تأکید کرد که «۹۶ درصد» بودجۀ کشور صرف هزینه‌های جاری و عمدتاً پرسنلی می‌شود و دست دولت در تغییر این بخش عملاً بسته است.

او با تأکید بر وجود ۳۰ هزار پروژۀ ملی ناتمام و محدودیت‌های غیراقتصادی برای استفادۀ دولت از ۴ درصد باقیمانده بودجه، اجرای طرح‌های عمرانی و توسعۀ ملی را «غیر عملی و غیر واقع‌بینانه» توصیف کرد.

رئیس مرکز پژوهش‌های اتاق ایران با مثبت‌خواندن برنامۀ دولت برای افزایش مالیات متناسب با نرخ تورم، در عین حال پیش‌بینی کرد که در سال ۱۴۰۴ نرخ تورم کشور از ۴۰ درصد فراتر برود.

حجت‌الله میرزایی با اشاره به تأثیر تصمیم‌گیری‌های غیر کارشناسی در افزایش جدی کسری بودجه، خواستار همکاری سران سه قوه، در کوتاه‌کردن دست مجلس از افزایش غیر کارشناسی سقف بودجه شد.

این اقتصاددان همزمان دولت را ناگزیر از افزایش بهای بنزین، با هدف کاستن از شتاب افزایش کسری بودجه دانست.

بحث افزایش قیمت بنزین، سال‌هاست که به یک موضوع بسیار حساس اجتماعی- سیاسی و حتی امنیتی تبدیل شده است. افزایش ناگهانی بهای این کالای اساسی در ۲۴ آبان‌ماه ۱۳۹۸ و در دولت حسن روحانی منجر به اعتراضات گسترده و خونینی در سراسر ایران شد. موضوعی که حتی باعث شد رئیس جمهور وقت، خود را از اجرایی‌شدن افزایش قیمت بنزین، «بی‌خبر» نشان دهد.

طی هفته‌های اخیر هم، مقام‌های سیاسی ایران بارها به شکل تلویحی به قیمت بنزین اشاره کرده‌اند. در حالی‌که فاطمه مهاجری سخنگوی دولت به طور مستقیم بر بستن بودجه سال آتی بدون در نظر گرفتن افزایش بهای بنزین تأکید کرده بود، خود مسعود پزشکیان رئیس جمهور، چندین‌بار و از جمله در صحن علنی مجلس، با اشاره به قیمت بنزین فوب در کشورهای منطقه، بهای بسیار اندک سوخت در ایران را «غیرمنطقی و غیر قابل دوام» توصیف کرده است.