اخبار

بی‌بی‌سی: در هفته‌ها و ماه‌های گذشته، شهروندان اصفهان در شبکه‌های اجتماعی از دریافت پیامک‌هایی هشدارآمیز درباره حجاب خبر داده‌اند که در بعضی از آنها مکان دقیق حضور فرد نیز ذکر شده است یک گروه فعال در زمینه حقوق شهروندی و دیجیتال، درباره جزئیات یک نظام چندلایه‌ و پیچیده نظارتی در شهر اصفهان گزارش داده که از آن برای اعمال قوانین حجاب اجباری و شناسایی و تهدید زنان استفاده می‌شود.

سایت فیلتربان در گزارشی که روز ۲۸ فروردین منتشر کرده، توضیح می‌دهد که این سیستم تجسسی «ترکیبی از ابزارهای شنود، ردیابی و ارعاب» را در قالب پروژه‌ای مشترک میان نهادهای انتظامی، قضایی، امنیتی و مخابراتی به کار می‌گیرد.

این گروه در گزارش «میدان جنگی به نام شهر اصفهان: استفاده هدفمند از IMSI-Cathcher و دوربین‌های نظارتی برای اعمال قانون عفاف و حجاب»، به ویژه درباره استفاده از گیرنده‌های IMSI (شناسه بین‌المللی مشترک تلفن همراه) از سوی نهادهای امنیتی توضیح داده که در کنار سیستم‌های دیگری مانند کارت‌خوان‌های بدون تماس و دوربین‌های نظارتی شهر اصفهان، «برای نقض سیستماتیک حقوق زنان» از طریق «شناسایی، ردیابی و ارعاب» آنها به کار گرفته می‌شود.

فیلتربان پروژه‌ای است که «گروه میان» سازمانی غیرانتفاعی «در زمینه حقوق بشر، به ویژه حمایت از حقوق دیجیتال و گروه‌های به‌حاشیه‌رانده در ایران و خاورمیانه» راه‌اندازی کرده است.

این گزارش در حالی منتشر شده که در هفته‌ها و ماه‌های گذشته، شهروندان اصفهان در شبکه‌های اجتماعی از دریافت پیامک‌هایی هشدارآمیز درباره حجاب خبر داده‌اند که در بعضی از آنها مکان دقیق حضور فرد نیز ذکر شده است.

به گفته بعضی کاربران نه‌تنها برای خود آنها، بلکه برای اعضای خانواده‌شان نیز اخطار ارسال شده است. ارسال این پیامک‌ها با واکنش‌ تند عموم مردم و همین طور فعالان حقوق شهروندی همراه شده که مسئولان را به «جاسوسی دیجیتال» از شهروندان متهم می‌کنند.

محسن مظاهری، دبیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان اصفهان در مصاحبه با هم‌میهن، با دفاع از ارسال این پیامک‌ها مدعی شده است که این کار «در سیر قانونی خود و توسط دستگاه‌ها و کل مجموعه‌های حاکمیتی» صورت می‌گیرد و بارها استفاده از فناوری‌هایی مثل دوربین‌های شهری برای شناسایی افراد را انکار کرده است.

اما در حالی که مقام‌های مسئول واکنش‌های متناقضی درباره چگونگی ارسال چنین پیامک‌هایی داشته‌اند، فیلتربان در گزارش خود می‌گوید که روایت‌های پراکنده را در قالب یک ساختار سازمان‌یافته تحلیل کرده و با استناد به داده‌های میدانی، فناوری‌های مورد استفاده، و نقش نهادهای دولتی، از یک سیستم نظارتی چندلایه در اصفهان پرده برمی‌دارد که هدف آن، کنترل و ارعاب زنانی است که از الگوی رسمی و اجباری پوشش پیروی نمی‌کنند.

فیلتربان می‌گوید برای تحقیق در مورد این طرح «با نزدیک به بیست نفر از افرادی که پیامک تهدیدآمیز دریافت کردند و کسانی که به دلیل اشتغال در نهادها و شرکت‌های مجری این طرح، دسترسی به شواهد کافی در رابطه با نحوه اجرای آن داشتند، گفت‌وگو کرده است.» فیلتربان افزوده که برای حفظ امنیت افراد هویت آنها را افشا نمی‌کند. به دلیل محدودیت‌های موجود برای خبرنگاران مستقل و دسترسی محدود به منابع معتبر در داخل ایران، بی‌بی‌سی نمی‌تواند به طور مستقل جزئیات این گزارش را راستی‌آزمایی کند. فیلتربان پیشتر گزارش‌های موثقی از ابعاد استفاده از فناوری در کنترل و نظارت بر شهروندان در ایران منتشر کرده بود.

مقام‌های جمهوری اسلامی ایران فعالیت بی‌بی‌سی فارسی را در ایران ممنوع کرده‌اند و تاکنون هرگز به درخواست‌های بی‌بی‌سی فارسی برای ابراز نظر یا مصاحبه پاسخ نداده‌اند.

دستگاه‌هایی که تلفن همراه را «فریب می‌دهند»

به گزارش فیلتربان در فرایند مربوط به مراحل مختلف این ساختار تجسسی -از شناسایی و رهگیری گرفته تا ارسال پیام‌های هشدارآمیز- ابزارهای گوناگونی در کنار یکدیگر عمل می‌کنند.

اما در مرکز این سازوکار، گیرنده‌های «شناسه بین‌المللی مشترک تلفن همراه» (IMSI) قرار دارند که عملکرد آن‌ها مبتنی بر فریب دادن تلفن‌های همراه است. این ابزار با جعل هویت دکل‌های مخابراتی، خود را به‌عنوان قوی‌ترین سیگنال موجود در محل عرضه می‌کند و در نتیجه، گوشی‌های اطراف، بدون اطلاع از ماهیت واقعی آن‌ها، به‌طور خودکار به آن وصل می‌شوند.

این گیرنده‌ها پس از اتصال به تلفن همراه، می‌توانند اطلاعات حساسی مانند شناسه بین‌المللی مشترک تلفن همراه (IMSI)، شناسه جهانی تجهیزات سیار (IMEI) و در برخی موارد، مکان فرد را ثبت و ذخیره کنند.

بنا بر یافته‌های گزارش، این دستگاه‌ها به سه شکل در اصفهان به کار گرفته شده‌ است:

قابل حمل توسط افراد: با برد گزارش‌شده ۱۰۰ تا ۵۰۰ متر برای گشت‌زنی و نزدیک شدن ماموران به زنان

قابل حمل با خودرو: با برد گزارش‌شده ۱ تا ۲ کیلومتر، برای پوشش‌ مناطق کلیدی.

ثابت: با برد گزارش‌شده تا ۵ کیلومتر، احتمالا برای پوشش‌ مناطق وسیع‌تر.

تهیه‌کنندگان گزارش می‌گویند «بررسی‌ها و تحقیقات ما نشان می‌دهد که مساحتی بین ۳۰ تا ۳۵ کیلومتر مربع از مرکز شهر اصفهان (به ویژه مناطق توریستی) تحت پوشش این دستگاه‌ها قرار دارد.»

امیر رشیدی، یکی از تهیه‌کنندگان این گزارش به بی‌بی‌سی فارسی گفت که در حال حاضر اجرای این روش محدود به مناطق توریستی و مرکزی اصفهان است، «چون اجرای عمومیش خیلی سخت و هزینه بر است و منابع زیادی می‌خواهد».

به گفته آقای رشیدی افرادی که از مشاهدات آنها برای تهیه این گزارش استفاده شده، «گفته‌اند که این پیامک‌های هشدار را معمولا مدت کوتاهی بعد از اختلال در دسترسی به اینترنت یا قطع شدن مکالمه اینترنتی‌شان دریافت کرده‌اند.» دلیل اختلال این است که موبایل بعد از وصل شدن به گیرنده‌های تجسسی به جای دکل‌های واقعی مخابراتی، به سیستم 2G سوییچ می‌کند و از این طریق راه نفوذ به آن فراهم می‌شود.

فناوری ترکیبی در خدمت تجسس از شهروندان

علاوه بر گیرنده‌های شناسه بین‌المللی مشترک تلفن همراه، گزارش فیلتربان، به دو فناوری تجسسی دیگر نیز اشاره کرده که برای شناسایی و ردیابی افراد از آن استفاده می‌شود:

کارت‌خوان‌های بدون تماس: این کارت‌خوان‌ها با فناوری‌های مانند ان‌اف‌سی اطلاعاتی مانند کد ملی را از کارت‌های ملی هوشمند یا کارت مترو استخراج می‌کنند، اما به دلیل برد کوتاه، نیاز به نزدیکی فیزیکی (کمتر از یک متر) دارند. بر اساس گزارش‌ «ماموران مجهز به این ابزار در سطح وسیعی از شهر اصفهان مستقر هستند.»

دوربین‌های نظارت‌شهری: بر اساس گزارش فیلتربان، «دوربین‌های شهری زیر نظر نیروهای انتظامی»، زنانی که پوشش مورد نظر حکومت ایران را رعایت نمی‌کنند، شناسایی کرده و موقعیت آن‌ها را به تیم‌های میدانی مجهز به گیرنده‌های IMSI یا کارت‌خوان اطلاع می‌دهند. این گزارش می‌گوید «هماهنگی میان دوربین‌ها و ماموران، ساختار یکپارچه‌ای از نظارت فیزیکی و الکترونیکی را شکل داده که در تضاد با ادعاهای رسمی مسئولانی است که استفاده از دوربین‌ها در طرح‌های حجاب اجباری را انکار می‌کنند.»

امیر رشیدی به بی‌بی‌سی فارسی گفت که تحقیقات آنها نشان می‌دهد که در جریان فرآیند تجسس از شهروندان، ممکن است «ابتدا فرد را با دوربین هدف قرار دهند و بعد با تجهیزات و روش‌های فناوری و با کمک یک یا چند مامور، هویت او را شناسایی کنند». به گفته این کارشناس دیجیتال این فرآیند معمولا به صورت «ترکیبی» انجام می‌شود.

از شناسایی تا ارعاب

گزارش فیلتربان نشان می‌دهد که فرآیند نظارت در اصفهان بعد از جمع‌آوری داده‌ها با هدف نهایی ارعاب و کنترل، به صورت لایه‌به‌لایه با همکاری اپراتورهای تلفن همراه و پایگاه‌های داده دولتی ادامه پیدا می‌کند.

داده‌هایی مثل کد ملی یا شماره IMSI، با پایگاه‌های اطلاعات نهادهایی مانند سازمان ثبت احوال و نیروی انتظامی تطبیق داده می‌شود تا هویت فرد، از جمله نام، شماره شناسنامه، آدرس و اعضای خانواده او، شناسایی شود.

آقای رشیدی می‌گوید یافته‌های آنها نشان می‌دهد که روندی که از شناسایی تا ارسال پیامک هشدار طی می‌شود، نسبتا سریع است و ممکن است تنها «حدود ۱۵ دقیقه» طول بکشد.

بر اساس این گزارش در مرحله‌ بعد، اطلاعات به‌دست‌آمده برای فرستادن پیامک‌های تهدیدآمیزی استفاده می‌شود که معمولا از طرف ستاد امر به معروف و نهی از منکر ارسال می‌شود.

در مواردی حتی اعضای خانواده فرد، مانند پدر یا همسر، نیز پیام‌هایی دریافت کرده‌اند که به گفته محسن مظاهری، رئیس ستاد امر به معروف اصفهان به دلیل «رعایت مسائل تربیتی» و «آگاه‌سازی خانواده‌ها» ارسال شده است.

برای نمونه در یکی از این پیامک‌ها که در شبکه‌های اجتماعی هم‌رسان شده، از یک پدر خواسته شده «به منظور رعایت قانون و اصلاح پوشش» دخترش ««پیگیری لازم» را انجام دهد.

گزارش‌هایی هم از ارسال پیامک با شماره‌های مختلف منتشر شده که می‌تواند حاکی از دست داشتن سازمان‌‌ها و نهادهای گوناگون در این فرآیند باشد.

پیشتر نهادهای انتظامی در ایران برای اخطار و جریمه سرنشینان خودروها از اپ ناظر استفاده می‌کردند. اپلیکشین ناظر به کاربرانش شامل نیروهای انتظامی و داوطلبان تایید شده امکان می‌داد افرادی را که «ناقض قوانین مربوط به حجاب» تشخیص می‌دهند گزارش کنند.

«سیام» و سابقه تجسس از تلفن‌های همراه

در سال‌های گذشته نیز گزارش‌هایی درباره استفاده از فناوری‌های تجسسی برای ردگیری و شناسایی معترضان از طریق تلفن همراه منتشر شده که از جمله می‌توان به گزارش سایت اینترسپت در اکتبر سال ۲۰۲۲، یک ماه بعد از آغاز اعتراض‌های سراسری به کشته شدن مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد، اشاره کرد.

این گزارش بر اساس اسناد داخلی شرکت مخابراتی آرین‌تل، از سامانه‌ای به نام «سیام» پرده برمی‌داشت که به دولت امکان می‌دهد بدون اطلاع کاربران، تلفن‌های همراه را کنترل، شنود و مکان‌یابی کند. امکاناتی مانند قطع یا کاهش سرعت اینترنت، انتقال گوشی به شبکه 2G، شناسایی افراد حاضر در یک محل و دسترسی به داده‌های هویتی و ارتباطی از جمله ویژگی‌های این سیستم عنوان شده بود.

در آن زمان نیز،‌ در جریان اعترا‌ض‌های جنبش «زن، زندگی،‌آزادی» پیامک‌هایی برای تلفن‌های موبایل ارسال می‌‌شد که درباره حضور صاحبان آنها در محل «اغتشاش» هشدار می‌داد و به آنها اخطار می‌داد که دیگر در اعتراضات شرکت نکنند.

سابقه استفاده امنیتی از گیرنده‌های IMSI نیز که در گزارش تازه فیلتربان درباره اصفهان به آن اشاره شده، به سال‌ها قبل برمی‌گردد که بر اساس گزارش روزنامه گاردین در سال ۲۰۱۶ نه فقط در کشورهای غیردموکراتیک، بلکه در کشورهایی مانند بریتانیا هم مورد استفاده قرار گرفته است.

گزارش گاردین در آن زمان هشدار داده بود که چنین فناوری‌هایی در غیاب شفافیت و پاسخ‌گویی می‌توانند به تهدیدی جدی علیه آزادی‌های شهروندی بدل شوند؛ هشداری که در ایران، با توجه به ساختار غیرپاسخ‌گوی نهادهای امنیتی، معنا و ابعادی بسیار جدی‌تر پیدا می‌کند.

گیرنده IMSI چیست و چگونه کار می‌کند؟

این دستگاه یک ابزار تجسسی است که با جعل هویت دکل‌های مخابراتی، گوشی‌های اطراف را فریب می‌دهد و اطلاعات آن‌ها را جمع‌آوری می‌کند.

چطور گوشی را فریب می‌دهد؟

• گوشی موبایل همیشه به دنبال قوی‌ترین سیگنال است
• گیرنده IMSI خودش را قوی‌ترین دکل نشان می‌دهد
• گوشی فرد ناخواسته به آن وصل می‌شود

چه اطلاعاتی جمع می‌کند؟

• شماره شناسایی سیم‌کارت (IMSI)
• شماره سریال گوشی (IMEI)
• مکان تقریبی شما
• فهرست افرادی که در همان محدوده هستند

چه کاری می‌تواند انجام دهد؟

اگر گوشی را به شبکه 2G منتقل کند، می‌تواند:

• پیامک‌ها و تماس‌ها را شنود کند
• دسترسی فرد به اینترنت را کند یا قطع کند
• فرد را در یک مکان خاص شناسایی و رهگیری کند

کاربرد امنیتی آن چیست؟

از این دستگاه می‌توان در این موارد استفاده کرد:

پیدا کردن معترضان
زیر نظر گرفتن تجمعات
تهدید و ارسال پیامک هشدار

رادیوفردا: یادداشتی از بابک تقوایی: روز جمعه ۲۸ آبان ۱۴۰۰، هزاران نفر از مردم اصفهان ازجمله کشاورزان شهرها و روستاهای حومه آن تجمعی مسالمت‌آمیز در اعتراض به قطع حقابه خود در بستر خشک زاینده‌رود برگزار کردند. در ابتدا مسئولان دولتی و امنیتی سعی داشتند با ابتکار عمل کنترل اعتراضات را در دست بگیرند و از ضد حکومتی شدن آن جلوگیری کنند، اما صورت نگرفتن هیچ اقدام عملی برای برطرف کردن نیاز کشاورزان سبب تکرار اعتراضات در روزهای پس از آن شد.

دیری نپایید که رژیم جمهوری اسلامی رویه‌ای قهر‌آمیز با کشاورزان معترض پیش گرفت؛ رویه‌ای که با آتش زدن چادرهایشان و سرکوب وحشیانه آن‌ها توسط یگان ویژه نیروی انتظامی در بامداد روز چهارم آذرماه آغاز شد.

در اعتراض به سرکوب وحشیانه کشاورزان، مردم اصفهان به همراه کشاورزان مضروب تجمع اعتراضی گسترده‌ای در روز جمعه پنجم آذرماه تشکیل دادند. این تجمع این بار نه تنها توسط یگان ویژه سرکوب شد بلکه گردان‌های عاشورا و امام علی بسیج را به عرصه سرکوب وارد کرد.

برخلاف اعتراضات آبان ۹۸ که نیروهای انتظامی از مسلسل‌های هجومی چون ‌ای کِی-۴۷ کلاشنیکوف و حتی در شهرهای جنوبی چون ماهشهر از تیربار دوشکا برای کشتار معترضان استفاده کردند، در جریان اعتراضات اصفهان نیروهای امنیتی اعم از ناجا و بسیج از اسلحه‌های ساچمه‌زنی برای آسیب‌رسانی به معترضان استفاده کردند؛ اسلحه‌هایی که اگرچه منجر به کشته شدن آن‌ها نشد اما ضایعات جبران‌ناپذیری برای آن‌ها به همراه داشت؛ ازجمله از دست رفتن بینایی برای برخی از آنان.
استفاده از اسلحه ساچمه‌زنی توسط ناجا و بسیج

سال‌هاست که نیروهای یگان ویژه پاسداران ناجا از اسلحه‌های ساچمه‌زنی یا شات‌گان (Shotgun) برای مقابله با معترضان استفاده می‌کنند در حالی که در بسیاری از کشورهای جهان استفاده از این سلاح، با توجه به خطرساز بودن ساچمه‌هایشان برای بینایی افراد، ممنوع شده است. گلوله‌های چوبی و پلاستیکی و حتی گلوله‌های حاوی پودر فلفل و مواد دیگر اشک‌آور سال‌هاست که جایگزین گلوله‌های حاوی ساچمه‌های فلزی شده‌اند.

در ابتدای سرکوب اعتراضات به نتیجه انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۳۸۸، نیروهای یگان ویژه ناجا و همچنین نیروهای بسیج مستضعفین سازماندهی‌شده توسط قرارگاه امنیتی ثارالله از گلوله‌های پینت‌بال به‌عنوان عاملی برای متفرق کردن معترضان در شهر تهران و برخی دیگر از شهرهای بزرگ استفاده می‌کردند.

گلوله‌های پینت‌بال ضمن آن‌که با برخورد به سطح بدن باعث بروز درد می‌شد، امکان علامت‌گذاری معترضان، شناسایی و دستگیری‌شان را هم برای نیروهای امنیتی فراهم می‌کرد.

با وجود این، با مجوز علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در خطبه‌های نماز جمعه ۲۹ خرداد ۱۳۸۸، نیروهای یگان ویژه از اسلحه‌های ساچمه‌زنی برای مجروح کردن و حتی کشتن معترضان پس از مؤثر نبودن راهکارهایی برای متفرق‌سازی آن‌ها استفاده کردند که از این میان می‌توان به سرکوب تظاهرات هواداران جنبش سبز در روز ششم دی (روز عاشورا) در محل چهارراه کالج اشاره کرد.

در بعدازظهر آن روز یک تیم آتش از تیپ سوم یگان‌های ویژه ناجا اعزامی به پارک شهر دست‌کم یکی از معترضان را با شلیک گلوله ساچمه‌ای به قتل رساندند و شماری دیگر را به‌شدت مجروح کردند. مجروحین نیز به علت ورود ساچمه به بافت مغز دچار معلولیت‌های حرکتی، شنوایی و گفتاری شدند. شماری نیز بینایی چشم‌هایشان را به‌علت پارگی و تخریب قرنیه از دست دادند.

تاریخ بار دیگر در بعدازظهر روز پنجم آذرماه امسال و این بار در شهر اصفهان تکرار شد، اما برخلاف اعتراضات سال ۱۳۸۸، نیروهای امنیتی در ابتدا از پینت‌بال (گلوله‌های رنگی) و گاز اشک‌آور برای متفرق‌سازی معترضان در خیابان‌های مشتاق و آبشار یکم استفاده نکردند و سریعاً به شلیک گلوله‌های ساچمه‌ای روی آوردند.

عمده گلوله‌های ساچمه‌ای نیز به سمت بالاتنه و به‌خصوص سر و صورت معترضان شلیک شد که تصاویر فیلم‌های منتشرشده در فضای مجازی خود اثباتگر این واقعیت هستند.
نقش گردان‌های عاشورا و امام علی بسیج در سرکوب اعتراضات اصفهان

بر اساس فیلم‌های تهیه‌شده توسط مردم معترض، عمده گلوله‌های ساچمه‌ای توسط گردان‌های امنیتی امام علی بسیج شلیک شد. نیروهای این گردان‌های امنیتی که همه‌ساله در یک رزمایش مقابله با اغتشاش شرکت می‌کنند، مجهز به سپر، کلاه زرهی و اسلحه‌های ساچمه‌زنی هستند و با استفاده از موتورهای تریل اقدام به جابه‌جایی سریع می‌کنند.

البته در جریان اعتراضات روزهای گذشته اصفهان، تعداد قابل‌توجهی از آن‌ها با تجهیزات کاملِ سرکوب وارد عمل نشدند که نشان از تعجیل در اعزام آن‌ها به محل بحران بود.

اعضای گردان‌های عاشورا بسیج ملبس به گرمکن ورزشی در نزدیکی پل خواجو

بی‌شک حضور دست‌کم یک گردان غیرمسلح عاشورا و چند گردان مسلح امام علی بسیج به درخواست شورای تأمین استان اصفهان و با هدف کمک‌رسانی به نیروهای ناجا در جریان سرکوب معترضان صورت گرفته است. سازماندهی این نیروها از طریق ارسال فراخوان با پیامک به شماره موبایل آن‌ها صورت می‌گیرد.

نیروهای گردان‌های امام علی پس از حضور در پایگاه ناحیه مقاومت بسیج امام صادق واقع در خیابان باغ گلدسته، لباس‌های فرم با استتار صحرایی به تن کردند و پس از دریافت تجهیزات سرکوب اعم از باتوم و شوکر با وانت‌های تویوتا لندکروز محافظت‌شده به خیابان‌های مشتاق و آبشار یکم واقع در دو طرف زاینده‌رود اعزام شدند.

در حقیقت نیروهای گردان‌های امنیتی امام علی زمانی توسط نیروی زمینی سپاه پاسداران به صحنه سرکوب وارد می‌شوند که نیروهای یگان‌های ویژه ناجا از انجام مأموریت محول‌شده به آنان به‌تنهایی عاجز باشند.

بنابراین در روز پنجم آذر وظیفه گردان‌های امنیتی امام علی شهر اصفهان پشتیبانی از نیروهای یگان ویژه این استان تا زمان رسیدن نیروهای تیپ دوم موسی بن جعفر یگان ویژه از شهر تهران بود؛ نیروهایی که سرانجام با پایان روز خود را به شهر اصفهان رساندند.

رسانه‌های حکومتی از تعداد مجروحان سرکوب وحشیانه اعتراضات اصفهان سخنی به میان نیاوردند اما تعداد بازداشتی‌ها را در روایتی ۶۷ نفر و در روایتی دیگر ۲۱۴ نفر اعلام کردند. سخنگوی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان اعلام کرد که در ناآرامی‌های روز جمعه اصفهان چهل نفر به مراکز چشم‌پزشکی مراجعه کردند که ۲۱ نفر خدمات سرپایی دریافت کردند و ترخیص شدند و ۱۹ نفر نیز در مراکز چشم‌پزشکی بستری شدند. از این میان دو نفر در بخش مراقبت‌های ویژه بستری هستند.

شماری از مجروحان بیناییِ یک یا هر دو چشم خود را به‌علت برخورد ساچمه‌های سربی شلیک‌شده توسط نیروهای یگان ویژه اصفهان و همچنین گردان‌های امنیتی امام علی نیروی مقاومت بسیج در این شهر از دست دادند.

با وجود انتشار تصاویر و فیلم‌های این نیروها در حال تیراندازی به سر و صورت معترضان، فرمانده یگان ویژه شهر اصفهان، سرهنگ احمد نورعلی که خود فرماندهی سرکوب اعتراضات و صدور دستور استفاده از گلوله‌های ساچمه‌ای را بر عهده داشته، ضمن رد استفاده از این تسلیحات، ادعا کرد که معترضان خود دست به تیراندازی زده‌اند و یگان تحت امر وی یک سلاح وینچستر از آن‌ها کشف کرده است!
نظرات نویسندگان در یادداشت‌ها لزوماً بازتاب دیدگاه رادیو فردا نیست.

صدای آمریکا: هم‌زمان با مقابله خشونت‌بار نیروهای انتظامی و امنیتی با اعتراض‌های مسالمت‌آمیز مردمی در اصفهان، گزارش‌ها حاکی از اختلال در اینترنت این استان و برخی مناطق دیگر ایران است.

نت‌بلاکس، نهادی که ترافیک اینترنت در جهان و امنیت آن را رصد می‌کند، با انتشار توئیتی افت سرعت اینترنت را از صبح روز جمعه ۵ آذر در بخش‌هایی از ایران تایید کرد و گفت این اختلال همچنان ادامه دارد.

در این توئیت نوشته شده است که قطعی ادامه‌دار اینترنت تاثیر عمده‌ای در کشور داشته و ممکن است به اعتراضات علیه سیاست‌های مدیریتی حکومت در حوزه منابع آب ارتباط داشته باشد.

Confirmed: Network data indicate a fall in internet connectivity in parts of #Iran from the morning of Thursday 25 November.

The ongoing outage has subnational impact and may be connected to protests against the government’s water management policies #Ahvaz pic.twitter.com/2szRwQawfx

— NetBlocks (@netblocks) November 26, 2021

با ادامه اعتراضات مردم اصفهان در روز جمعه ۵ آذر، یگان‌های ویژه نیروی انتظامی و گروه‌های لباس‌ شخصی برای جلوگیری از تداوم تجمع در بستر خشک زاینده‌رود، به معترضان گاز اشک‌آور و گلوله‌های ساچمه‌ای شلیک کردند.

گزارش‌های مردمی در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد چند تن از معترضان با گلوله ساچمه‌ای مجروح شده‌اند و برخی از معترضان با پرتاب سنگ تلاش می‌کنند مأموران را از جمعیت دور کنند.

در برخی ویدئوهای منتشرشده شعار «مرگ بر دیکتاتور» و «رضا شاه روحت شاد» شنیده می‌شود.

ویدئویی هم منتشر شده که نشان می‌دهد زنی در کف خیابان افتاده و گفته می‌شود جان خود را از دست داده است. با این حال تایید این خبر و اصالت ویدئوی ارسالی در حال حاضر برای صدای آمریکا به‌طور مستقل امکان‌پذیر نیست.

روزنامه شرق پیشتر در روز جمعه در حساب توییتر خود به نقل از «شهروندان اصفهانی و شاهدان عینی» از قطعی اینترنت همراه در بخش‌های مرکزی شهر اصفهان خبر داد و نوشت «اینترنت اپراتور همراه اول در محدوده خیابان شهدا و خیابان بزرگمهر و خیابان‌های اطراف پل خواجو قطع است.»

بنا بر این گزارش، اپراتور همراه ایرانسل و رایتل نیز در مناطق مذکور قطع است و «کاربران امکان استفاده از آن را ندارند.»

شرق همچنین نوشته وضعیت اینترنت ثابت یا خانگی در مناطق مختلف اصفهان «متفاوت» است و «با قطعی گسترده چون اینترنت همراه مواجه نیست.

#قطعی‌اینترنت در برخی مناطق #اصفهان

گزارش شهروندان اصفهانی و شاهدان عینی حکایت از قطعی اینترنت همراه در بخش‌های مرکزی شهر اصفهان دارد.
اینترنت اپراتور همراه اول در محدوده خیابان شهدا و خیابان بزرگمهر و خیابان‌های اطراف پل خواجو قطع است _ شبکه‌شرق

— شرق (@SharghDaily) November 26, 2021

همزمان، شهروندان از قطع اینترنت در اهواز در دو روز گذشته گزارش می‌دهند.

در تابستان ۱۴۰۰ شهرهای مختلف خوزستان شاهد دو هفته اعتراض مداوم شهروندان نسبت به بی‌آبی بود؛ اعتراضی که اگرچه در آن زمان فروکش کرد اما بحران آب در این استان همچنان پابرجا است.

همزمان با سرکوب اعتراضات مسالمت‌آمیز در #اصفهان، شهروندان از #قطع_اینترنت در #اهواز در دو روز گذشته گزارش می‌دهند. در تابستان ۱۴۰۰ شهرهای مختلف خوزستان شاهد دو هفته #اعتراضات مداوم نسبت به بی‌آبی بود و بحران آب در این استان همچنان پابرجاست

— VOA Farsi (@VOAIran) November 26, 2021

همچنین، کانال تلگرامی کلمه، که عمدتا اخبار مربوط به «جنبش سبز» را پوشش می‌دهد، بدون ذکر منبع گزارش داده است که اینترنت در چهارمحال و بختیاری و خوزستان، دو استانی که پیش از این شاهد اعتراضات مردمی مشابه بودند، نیز مختل شده است.

اختلال در اینترنت توسط مقامات ایران برای کند یا مسدود کردن جریان خبررسانی بارها در این کشور اتفاق افتاده است.

در روز ۲۵ آبان ۱۳۹۸، هم‌زمان با گسترش اعتراضات سراسری علیه ارکان جمهوری اسلامی که در پی اعلام گران شدن بنزین آغاز شده بود، مقامات جمهوری اسلامی اینترنت کشور را قطع کردند تا اخبار مربوط به اعتراضات و سرکوب آن به جهان مخابره نشود. هم‌زمان عده کم‌شماری، از دسترسی ویژه به اینترنت برخوردار بودند و در نوشته‌هایشان وضع داخل ایران را آرام توصیف می‌کردند.

رادیوفردا: گزارش‌ها و ویدئوهای منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی از شهر اصفهان حاکی از ادامه درگیری بین نیروهای امنیتی با شهروندان معترض در شامگاه جمعه پنجم آذر در این شهر است و یک نهاد حقوق بشری نیز می‌گوید بیش از ۱۲۰ نفر در جریان اعتراضات این روز بازداشت شدند.

تصاویر منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد که اعتراضات به صورت تجمع‌های شبانه در برخی از نقاط شهر اصفهان ادامه داشته است و معترضان شعارهایی از جمله «‌مرگ بر دیکتاتور» سر داده‌اند.

در همین حال فرمانده نیروی انتظامی استان اصفهان در خصوص تعداد دستگیر شدگان در اعتراضات روز جمعه اصفهان گفته است:«تعداد بازداشتی‌های امروز محدود است و هنوز جمع بندی نشده اما تا فردا تعداد آنها اعلام می‌شود.»

محمدرضا میرحیدری در ادامه گفته است که «با مسببان التهاب در اصفهان»، پس از شناسایی، برخورد می‌شود.

با این حال، سازمان حقوق بشر ایران می‌گوید در اعتراضات روز جمعه در اصفهان بیش از ۱۲۰ نفر بازداشت و به زندان دستگرد منتقل شدند.

سازمان حقوق بشر ایران همچنین می‌گوید٬ سه نفر از معترضان نیز بخش «بهداری و سردخانه» زندان منتقل شدند، «که احتمال میرود کشته شده باشند.»

گزارش‌ها حاکی است که روز جمعه نیروهای امنیتی کوشیدند تا مانع ورود شمار بیشتری از معترضان به بستر خشک زاینده‌رود شوند. در همین حال درگیری بین نیروهای امنیتی و معترضان به سطح به خیابان‌های شهر کشیده شد.

ویدیوها و تصاویر منتشر در شبکه های اجتماعی نشان می‌دهند که نیروهای امنیتی به سوی معترضان به ناکارآمدی مدیریت آب‌رسانی در اصفهان تیرهای ساچمه‌ای و گاز اشک‌آور شلیک کردند.

در همین حال ویدئوهایی هم منتشر شده است که حاکی از زخمی و مجروح شدن مردم در جریان درگیری‌های روز جمعه و انتقال آنها به درمانگاه است.

تصاویر ویدیویی و عکس منتشر شده از اعتراضات روز جمعه نشان می‌دهند که شماری از معترضان هدف گلوله‌های ساچمه‌ای پلیس قرار گرفته‌اند.

فرمانده نیروی انتظامی اصفهان در مصاحبه با شبکه خبر ایران اذعان کرد که در اعتراضات روز جمعه «تعدادی از مردم» زخمی شدند. وی همچنین گفته است، تعدادی از نیروی‌های انتظامی نیز مصدوم شدند.

در همین حال، گزارش‌هایی از قطع اینترنت همراه در بخش‌های مرکزی شهر اصفهان از جمله محدوده خیابان بزرگمهر و خیابان‌های اطراف پل خواجو منتشر شده است.

در همین زمینه سایت نت‌بلاکز که اختلال و قطع اینترنت در جهان را رصد می‌کند جمعه کاهش دسترسی به اینترنت در ایران را از بامداد روز پنجشنبه در بخش‌هایی از ایران تایید کرد.

نت‌بلاکز می‌گوید این اختلال و کاهش دسترسی تاثیر اساسی داشته است و احتمالا با اعتراضات علیه سیاست‌های مدیریت آب حکومت جمهوری اسلامی مرتبط باشد.

در همین حال، یک سخنگوی وزارت خارجه آمریکا هم گفته است که گزارش‌ها و تحولات اخیر در مورد اعتراضات به مساله کم‌آبی در مناطق مختلف ایران را دنبال می‌کند.

این سخنگوی وزارت خارجه آمریکا که خواست نامش فاش نشود، به بخش فارسی صدای آمریکا گفته است: «سوء مدیریت منابع آبی و سهل‌انگاری طی سال‌های متمادی از سوی دولت‌های ایران وضعیت به‌بار آمده در نتیجه بدترین خشکسالی را که ایران در ۵۰ سال گذشته با آن مواجه بوده، وخیم‌تر کرده است.»

این سخنگو همچنین اضافه کرد: «مردم ایران حق دارند تا آزادانه سرخوردگی و استیصال خود را ابراز داشته و از دولت پاسخ بخواهند».

بی‌بی‌سی: در پی تخریب لوله انتقال آب به استان یزد در بامداد امرو، بیش از ۵۰ درصد مناطق شهر یزد فاقد آب شرب هستند و در مابقی مناطق نیز فشار آب بسیار کم است.

به گزارش خبرنگار فارس در یزد، تقاضا برای خرید آب معدنی در مناطق مختلف یزد با افزایش جدی مواجه شده است.

سیاوش پاکدل، سرپرست روابط عمومی ‌شرکت آب و فاضلاب استان یزد گفته به دلیل کمبود آب شرب در بسیاری از مناطق شهری یزد آبرسانی با تانکرهای سیار انجام می شود.

او از مردم خواسته در مصرف آب “صرفه جویی جدی” کنند.

خبرگزاری فارس وضعیت آب شرب در شهرستان‌های استان یزد را نیز بحرانی دانسته و نوشته ” تقریبا آب شرب خط انتقالی تمام شهرستان‌های استان یزد قطع است.

با اساس تصاویر منتشره در شبکه‌های اجتماعی،سه بولدوزر اقدام به تخریب خط لوله آب به استان یزد کرده‌اند و شماری از مردم نیز شاهد ماجرا هستند.

بی‌بی‌سی: نمایی از تجمع امروز از روی پل خواجو که یکی از شهروندان اصفهان ثبت کرده است

شمار انبوهی از مردم اصفهان برای دومین جمعه متوالی به جمع کشاورزان معترض در بستر خشک زاینده‌رود پیوسته‌اند و برای نجات شریان حیاتی شهرشان شعار می‌دهند.

تصاویر و فیلم‌هایی که منتشر شده نشان می‌دهد هزاران نفر از مردم اصفهان مقابل پل خواجو که از پل‌های تاریخی و مشهور اصفهان است، تجمع کرده و شعار می‌دهند: “زاینده رود رو پس بده، به اصفهان نفس بده.”

همچنین با ریتم نوحه‌خوانی مردم با شخص پشت بلندگو می‌خوانند: “ما اهل زنده رودیم، با آب زنده بودیم، خشکیدنت غم ماست، راضی به آن نبودیم…”

جمعه گذشته هم مردم در همراهی با کشاورزان در همین نقطه از اصفهان تجمع کرده بودند اما از فیلم‌ها و تصاویر به نظر می‌آید که شمار تجمع‌کنندگان امروز، جمعه ۲۸ آبان، بسیار گسترده‌تر از جمعه قبل باشد.

در طول بیش از دو هفته گذشته کشاورزان معترض در کف خشک روزنامه زاینده‌رود در قلب شهر اصفهان، مرکز یکی از مهم‌ترین استان‌های ایران از نظر اقتصاد و کشاورزی، چادر زده بودند.

امروز جمعه ۲۸ آبان، بعد از این تجمع، معاون اول رئیس جمهور ایران گفته “دولت دنبال حل مشکل است.”

محمد مخبر در مصاحبه تلفنی با شبکه خبر به مردم اصفهان وعده داده که وزرای نیرو و جهاد کشاورزی قرار است “به سرعت مشکل آبریز زاینده‌رود در هر سه استان چهارمحال‌و بختیاری، اصفهان و یزد را مدیریت کنند تا این دوره سخت پشت سر گذاشته شود.”

تجمع کشاورزان اصفهان در بستر خشک زاینده‌رود

تصویر پل خواجو در اصفهان که جمعیت زیادی اطراف آن را گرفته‌اند

در فیلمی دیگر که تلویزیون ایران هم آن را پخش کرده، صدای زنانی شنیده می‌شود که فریاد می‌زنند: “فرونشست زمین مشکل این سرزمین.”

چگونه فرونشست زمین شهرک ۶ هزار نفری اصفهان را متروکه کرد؟

تلویزیون ایران تصاویری از بالا نشان داده که مشخص می‌کند جمعیت زیادی در بستر خشک زاینده‌رود جمع شده و در مسیر خشک‌شده رودخانه حرکت می‌کنند.

یکی از کشاورزان اصفهانی با بلندگو درباره حق‌آبه و “مافیای آب” صحبت می‌کند و مردم او را تشویق می‌کنند. او می‌گوید صنایع سنگین در اصفهان باعث آلودگی هوا و مصرف بی‌رویه آب شده است.

در دو هفته گذشته کشاورزان شرق اصفهان با چادر قرمز و کشاورزان غرب اصفهان با چادر رنگ آبی بر کف خشک رودخانه مستقر شده و با وجود سرمای هوا شب‌ و روز را آنجا سر کرده‌اند.

امروز فیلم‌هایی هم منتشر شده که نشان می‌دهد یک عده علیه حکومت شعار می‌دهند و خواهان استعفای “مدیران بی‌کفایت” هستند.

در فیلمی دیگر هم شنیده می‌شود که یکی از سخنرانان با بلندگو برای رهبر جمهوری اسلامی ایران آرزوی سلامتی می‌کند و عده زیادی که صدایشان در فیلم شنیده می‌شود، او را “هو” می‌کنند.

مردم معترض جای رودخانه خشک را گرفته‌اند. در این عکس چادر کشاورزان شرق و غرب اصفهان با دو رنگ متفاوت دیده می‌شود

کشاورزان به چه اعتراض دارند؟

کشاورزان خواهان تامین حق‌آبه کشت پاییزه خود مخصوصا برای کشت گندم هستند. آنها به ایسنا گفته‌اند: “اگر حقابه ما در شرایط فعلی داده نمی‌شود، باید سهم دیگر بخش‌ها از این رودخانه کاسته شود.”

اصفهان در کنار کشاورزی، قطب صنعتی مهمی در ایران است و کشاورزان گلایه دارند که “صرف شدن آب در صنایعی نظیر کاشی و فولاد که باید در کنار دریا ساخته شوند و نه در استانی که کیلومترها از دریا فاصله دارد، تبعیض علیه کشاورزان است.”

حدود پنج هزار نفر از کشاروزان اصفهان که سال‌هاست بر سر آب زاینده‌رود با دولت نزاع دارند، نهم مهرماه امسال تجمع کردند و در بیانیه‌شان خطاب به دولت ابراهیم رئیسی گفتند “باید میزان آب مصرفی بخش‌های مختلف از جمله صنعت کاهش یابد تا آب برای کشت پاییزه گندم تأمین شود.”

خشکی زاینده‌رود برای مردم غیرکشاورز اصفهان هم که این رودخانه را بخشی از هویت شهر خود می‌دانند، دردناک است و هر سال با جاری شدن آب در آن شادمانی می‌کنند و از خشکی آن گلایه دارند.

علاوه بر این مردم اصفهان از تجمع صنایع آلاینده و بحران آلودگی هوا در استانشان نگران هستند.

بحران خشکسالی اما مختص اصفهان نیست و کشاورزان در سراسر کشور از کم‌آبی دهه گذشته در ایران آسیب جدی دیده‌اند و بعضی از اعتراض‌ها مانند تجمعات مردم خوزستان در این زمینه به بحران امنیتی برای دولت ایران تبدیل شده است.

رادیوفردا: سه روز پس از آن‌که نخست‌وزیر اسرائیل، ایران را متهم کرد که همزمان با عملیات در غزه، یک فروند پهپاد حامل مواد انفجاری به آسمان این کشور روانه کرده است، وقوع آتش‌سوزی در استان اصفهان به عنوان یک اقدام احتمالی جدید منتسب به اسرائیل، مورد توجه رسانه‌های بین‌المللی قرار گرفته است.

از جمله روزنامه گاردین روز یکشنبه، دوم خرداد، محل این حریق را یک کارخانه تولید پهپاد واقع در اصفهان اعلام کرده است.

این روزنامه بریتانیایی بعید ندانسته که این آتش‌سوزی شبیه سایر اقدامات گذشته منتسب به اسرائیل در درون ایران، بخشی از انتقام‌جویی‌های متقابل دو کشور باشد.

رسانه‌های اسرائیل نیز گزارش این حریق را بلافاصله بازتاب داده‌اند. اما رسانه‌های ایران بدون ورود به جزئیات حریق، از زخمی شدن شماری از افراد خبر داده‌اند.

علی‌محمد هاشمی، مدیر عامل جمعیت هلال احمر اصفهان، در اعلام جزئیاتی در باره این حریق به رسانه‌های ایران گفت که انفجار و حریق مجتمع صنایع شیمیایی در شاهین‌شهر اصفهان، به زخمی شدن ۱۵ تن منجر شد که ۹ تن آن‌ها به بیمارستان‌ها انتقال یافتند.

منصور شیشه‌فروش، مدیر کل واحد مدیریت بحران استان اصفهان، نیز از اعزام تیم ارزیاب برای بررسی علت حادثه خبر داد.

او گفت صنایع شیمیایی نارگستر سپاهان که حریق در آن درگرفته، «ترقه و موادی از این دست می‌سازد».

در حالی که مجتمع صنایع شیمیایی نارگستر تحت نظارت شورای امنیت کشور فعالیت می‌کند، در سایت‌های مرتبط با آن، عمدتا مواد آتش‌بازی به فروش گذاشته شده است.

اما به نوشته روزنامه گاردین، آتش سوزی در کارخانه تولید هواپیماهای بدون سرنشین درگرفته که بخشی از مجتمع متعلق به صنایع شیمیایی نارگستر سپاهان است و انواع پهپادهای نظامی، هم برای نیروهای نظامی ایران و هم برای هواداران جمهوری اسلامی در منطقه، در آن ساخته می‌شود.

بر اساس گزارش گاردین، پهپادها تولیدی شرکت صنایع هواپیماسازی ایران است که با نام مخفف «هِسا» شناخته می‌شود.

ایران به این ادعا واکنش نشان نداده اما نظر به سابقه انتظار می‌رود که آن را رد کند.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، روز ۳۰ خرداد در یک کنفرانس مطبوعاتی مشترک با هایکو ماس، وزیر خارجه آلمان، بخشی از بال یک پهپاد را نشان داد و گفت «در حالی که ما مشغول عملیات (در غزه) بودیم، ایران این پهپاد انفجاری را از سوریه یا عراق وارد آسمان اسرائیل کرد».

او افزود این امر بار دیگر «ثابت می‌کند که ایران پدرخوانده تروریسم در منطقه است و نه تنها سازمان جهاد اسلامی فلسطین را حمایت نظامی می‌کند بلکه به حماس و حزب‌الله اسلحه می‌رساند».

ایران به ادعای آقای نتانیاهو در مورد مسئولیت احتمالی ارسال پهپاد انفجاری به آسمان اسرائیل واکنش نشان نداده است.

ارتش اسرائیل پس از ۱۱ روز حملات سنگین هوایی به غزه برای هدف قرار دادن دفاتر و تاسیسات زمینی و زیرزمینی جنبش حماس و سازمان جهاد اسلامی فلسطین، که هر دو متحد جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شوند، از بامداد ۳۱ خرداد آتش‌بس نانوشته‌ای را برقرار کرده است.

فرماندهان نظامی حماس و جهاد اسلامی فلسطین از ایران به‌خاطر حمایت از «مقاومت فلسطین در برابر رژیم صهیونیستی» قدردانی کرده‌اند.

انفجار در تاسیسات هسته‌ای ایران، به عنوان بخشی از اقدامات منتسب به اسرائیل، با هدف ایجاد تاخیر در پیشرفت برنامه اتمی ایران صورت گرفته است.

دو انفجار در روزهای ۱۲ تیر پارسال و ۲۲ فروردین امسال، امری بود که ایران نیز آن را به اسرائیل نسبت داد و برخی مقامات در اسرائیل هم به طور تلویحی کشورشان را عامل آن معرفی کردند.

فریدون عباسی، رئیس پیشین سازمان انرژی اتمی و نامزد کنونی انتخابات ریاست‌جمهوری ایران، به تازگی فاش کرد که انفجار روز ۲۲ فروردین که او آن را «طراحی قشنگ دشمن» نامید، «پنجمین خرابکاری بزرگ در تاسیسات نطنز بود».

در رشته آتش‌سوزی‌های دیگری که به ویژه در تابستان و پاییز پارسال در شماری از صنایع برق، شیمیایی و پتروشیمی ایران رخ داد، برخی رسانه‌های بین‌المللی نام اسرائیل را به عنوان مظنون احتمالی مطرح کردند هر چند که ایران خود هر بار دلیل دیگری را برای آتش‌سوزی‌ها یا اخلال‌های عمده عنوان می‌کرد.
بر اساس گزارش گاردین و گزارش‌های پیشین رادیو فردا/ف.ر/ک.ر

رادیوفردا: عکسی که از نوزاد رهاشده منتشر شده است

در پی اوج‌گیری واکنش‌ها در شبکه‌های اجتماعی به انتشار تصویری از جسد یک نوزاد که «در اطراف اصفهان رها شده بود»، استاندار اصفهان روز یکشنبه ۴ آبان از مقامات قضایی و انتظامی خواست صحت و سقم این تصویر و اطلاعات مربوط به آن را بررسی کنند.

این تصویر را نخستین بار روز جمعه یک فعال اجتماعی در منطقه حصه اصفهان منتشر کرد با این توضیح که این نوزاد «متعلق به یکی از زنان کارتن‌خواب» بوده و «بر روی بدن او جای دندان‌های سگ‌های ولگرد دیده می‌شود».

این فعال اجتماعی که امیر هاشمی نام دارد، همچنین نوشته بود که «قبل‌تر تذکراتی به مسئولین استان داده بودیم که چندین زن باردار کارتن‌خواب در حاشیه شهر بدون مراقبت هستند».

پس از آن مجتبی ناجی، معاون امور اجتماعی بهزیستی اصفهان، به خبرگزاری ایسنا گفت خبری که در فضای مجازی منتشر شده «گویا و کامل نیست تا بتوان صحت آن را پیگیری کرد».

این مقام محلی همچنین مدعی شد کسی که عکس و خبر را منتشر کرده به تماس‌های آن‌ها جواب نداده است و تهدید کرد «اگر ثابت شود خبر کذب بوده، مورد پیگیرد قرار می‌گیرد، چون اذهان مردم را تشویش [مشوش] کرده است».

بر اساس آمارهای وزارت راه و شهرسازی، اکنون ۹ میلیون نفر از جمعیت بیش از ۸۱ میلیونی ایران در حاشیه ۹۱ شهر به وسعت ۵۳ هزار هکتار زندگی می‌کنند و بر این اساس، جمعیت حاشیه‌نشین کشور با احتساب اتباع بیگانه به ۱۳ میلیون نفر می‌رسد.

بر اساس این گزارش، نسبتِ حاشیه‌نشینان استان اصفهان به کشور به غیر از آمار اتباع بیگانه از نظر جمعیت و وسعت به ترتیب حدود پنج و چهار درصد است.

در مجموع بیش از ۲ هزار هکتار از گستره شهرهای استان اصفهان شامل اصفهان، کاشان، خمینی‌شهر، نجف‌آباد و شهرضا را مناطق حاشیه‌نشین تشکیل می‌دهند.