اخبار

رادیوفردا: یک روز پس از آن‌که رئیس جمهور آمریکا گفت که به باور او جمهوری اسلامی خواهان «معامله» با آمریکا است، رهبر جمهوری اسلامی گفت که اختلاف جمهوری اسلامی با آمریکا «ذاتی است، نه تاکتیکی» و رابطه با آمریکا را رد کرد.

دونالد ترامپ یکشنبه‌شب، یازدهم آبان، در گفت‌وگو با برنامه «شصت دقیقه» شبکه خبری سی‌بی‌اس گفت: «ایران می‌خواهد معامله کند. آنها این را نمی‌گویند، و احتمالاً نباید بگویند، هیچ معامله‌گر خوبی چنین کاری نمی‌کند. اما ایران بسیار می‌خواهد معامله کند.»

رئیس‌جمهور ایالات متحده در ادامه این گفت‌وگو بار دیگر بر از بین رفتن کامل توان هسته‌ای ایران تأکید کرد.

روز دوشنبه اما، در آستانه سالگرد اشغال سفارت آمریکا در تهران، علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی، گفت که اختلاف حکومت او با آمریکا «ذاتی» است و همکاری ایران و آمریکا تنها در صورت قطع حمایت واشینگتن از اسرائیل و خروج نیروهایش از منطقه «قابل بررسی» خواهد بود.

به گفته علی خامنه‌ای: تنها در صورتی که آمریکا پشتیبانی خود را از اسرائیل «به‌طور کامل قطع و پایگاه‌های نظامی خود را از منطقه جمع‌آوری کند و در امور آن نیز دخالت نکند، درخواست آمریکایی‌ها برای همکاری با ایران نه در آینده نزدیک بلکه برای بعدها، قابل بررسی خواهد بود.»

رهبر جمهوری اسلامی در ادامه اظهارات افرادی که سردادن شعار «مرگ بر آمریکا» را علت «خصومت» آمریکا با جمهوری اسلامی می‌دانند، «وارونه‌نویسی تاریخ» دانست و اضافه کرد که «مسئله آمریکا با جمهوری اسلامی، ناسازگاری ذاتی و تقابل منافع است.»

علی خامنه‌ای در ادامه هم از حمله سال ۵۸ به سفارت ایالات متحده در تهران حمایت کرد.

در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ گروهی که خود را «دانشجویان پیرو خط امام» می‌خواندند با یورش به سفارت آمریکا در تهران بیش از ۵۰ دیپلمات آمریکایی را به مدت ۴۴۴ روز گروگان گرفتند.

موضوع تبادل پیام

سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی روز دوشنبه با رد انجام مذاکره میان ایران و آمریکا گفت پیامی از جانب واشینگتن در سفر اخیر معاون وزیر خارجه ایران به عمان دریافت نشده است.

اسماعیل بقائی این اظهارات را روز دوشنبه در نشست هفتگی با خبرنگاران در پاسخ به پرسشی دربارهٔ دریافت پیامی از جانب آمریکا در جریان سفر اخیر مجید تخت‌روانچی، معاون سیاسی وزارت خارجه ایران به عمان مطرح کرد.

او در مورد این‌که آیا ایران از طرقی دیگر پیامی از آمریکا دریافت کرده یا نه سخنی نگفت.

سخنگوی وزارت خارجه ایران در مورد موضوع مذاکره با آمریکا اظهار کرد: «بدون تردید، ایران در هیچ مذاکره‌ای حاضر نخواهد شد که به‌صورت یک‌جانبه از حقوق مسلم خود چشم‌پوشی کند.اگر طرف‌های مقابل به واقع‌گرایی و واقع‌نگری دست یابند، می‌توان گفت شرایط برای گفت‌وگوی معنادار فراهم خواهد شد. اما در شرایط فعلی، چنین فضایی وجود ندارد.»

او همچنین نقش‌آفرینی مصر به عنوان یک میانجیگر تازه در روابط میان ایران و آمریکا را رد کرد و گفت چنین چیزی در کار نیست.

اظهارات روز دوشنبه سخنگوی وزارت خارجه در تناقض با سخنان یک روز قبل فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت قرار می‌گیرد.

به گزارش خبرگزاری فارس، خانم مهاجرانی روز یک‌شنبه گفته بود: «وزارت خارجه پیام‌هایی را برای از سرگیری مذاکرات دریافت کرده است و راجع به کم و کیف پیام‌ها در فرصت مناسب توضیح خواهم داد.»

تهران در حالی تأکید می‌کند همچنان آماده استفاده از ابزار دیپلماسی است که می‌گوید آمریکا شروطی حداکثری برای مذاکره دارد و از همین رو مذاکره‌ای آغاز نشده است.

پیشتر مجید تخت روانچی هم در نشست خبری خود در مسقط، تأکید کرده بود که دولت آمریکا برای مذاکره بر اساس اصل برابری، از خود آمادگی‌ای نشان نمی‌دهد؛ موضوعی که به گفته این دیپلمات جمهوری اسلامی باعث می‌شود توجیهی برای ادامه مذاکرات دوجانبه وجود نداشته باشد.

از سوی دیگر بدر البوسعیدی وزیر خارجه عمان که پس از دیدار با مجید تخت روانچی، برای حضور در کنفرانس موسوم به «گفت‌وگوی منامه» راهی بحرین شده بود، بار دیگر از تمایل کشورش برای از سرگیری مذاکرات تهران و واشینگتن خبر داد.

وزیر خارجه عمان همچنین خواستار حمایت سایر اعضای شورای همکاری خلیج فارس از گفت‌وگو با ایران شد.

پیش از نشست منامه، محمد بن عبدالرحمن آل ثانی نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر هم از آمادگی و تمایل دوحه برای میانجیگری میان تهران و واشینگتن سخن گفته بود. وزیر خارجه قطر، مذاکرات جدی میان ایران و آمریکا را، زمینه‌ساز توافقی خوانده بود که به گفته او، «برای همه خوب خواهد بود». قطر پیشتر هم سابقه میانجیگری بین ایران و آمریکا را داشته است؛ هرچند به شکل سنتی، این نقش بیشتر بر عهده عمان بوده است.

در این میان، عباس عراقچی وزیر خارجه ایران هم در گفت‌وگو با شبکه خبری الجزیره قطر، ضمن رد مذاکره مستقیم با آمریکا، تأکید کرد که «دستیابی به توافقی برای مذاکرات غیرمستقیم» ممکن است. دیپلمات ارشد ایران، شروط به گفته او «غیر قابل قبول» واشینگتن برای تهران را، مانع اصلی دستیابی به توافقی عادلانه توصیف کرد.

از زمان حملات هوایی آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران، واشینگتن تمایل خاصی برای گفت‌وگو با تهران نشان نداده؛ اما همواره مدعی خواست ایران برای دستیابی به توافق شده است.

رادیوفردا: لارا روزن، روزنامه‌نگار آمریکایی که مذاکرات هسته‌ای را به‌طور تخصصی دنبال و گزارش می‌کند، به‌نقل از یک مقام ارشد آمریکایی نوشت ایالات متحده در حال حاضر چشم‌انداز روشنی برای ازسرگیری مذاکرات با ایران در آینده نزدیک نمی‌بیند.

به‌گفتهٔ روزن، دولت ترامپ در عین حال در حال رایزنی با متحدان اروپایی برای دستیابی به توافقی گسترده‌تر با ایران است.

دونالد ترامپ دو روز پیش گفت مقامات تهران «به‌شدت خواهان مذاکره‌اند» و در عین حال تأکید کرد که برای مذاکره با ایران عجله‌ای ندارد.

همزمان رسانه‌های اسرائیل هم گزارش دادند که این کشور از قدرت‌های اروپایی خواسته است بیش از این منتظر نماند و «مکانیسم ماشه» برای بازگشت خودکار تحریم‌ها علیه ایران را به سرعت فعال کنند.

یدیعوت آحرونوت شامگاه چهارشنبه ۲۵ تیر نوشت یک «مقام ارشد سیاسی» اسرائیل به دولت‌های آلمان، فرانسه و بریتانیا گفته است که «هیچ بهانه‌ای برای عدم استفاده از مکانیسم یادشده وجود ندارد و تمام بهانه‌هایی که تا کنون برای عدم کاربرد این سازوکار مطرح می‌شد، موضوعیت ندارد».

یدیعوت آحرونوت نام این «مقام ارشد سیاسی» کشورش را نبرده اما نوشت گیدئون سعار، وزیر خارجه اسرائیل، روزهای دوشنبه و سه‌شنبه این هفته با وزیران خارجه آلمان و فرانسه در حاشیه نشست وزیران خارجه اتحادیه اروپا در بروکسل دیدار کرد.

این گزارش افزود که بنیامین نتانیاهو نیز در مذاکراتش با سران کشورهای اروپایی درخواست کرده «مکانیسم ماشه» به سرعت علیه ایران اجرا شود.

با این حال، به‌نوشتهٔ یدیعوت آحرونوت، وزیران خارجه قدرت‌های اروپایی به اسرائیل گفته‌اند که اگر این سازوکار را سریعاً عملی کنند، این احتمال مطرح است که ایران غنی‌سازی اورانیوم خود را از ۶۰ درصد به ۹۰ درصد، که درجهٔ تسلیحاتی است، افزایش دهد.

مقامات اسرائیلی و اروپایی به‌طور رسمی در این باره اظهارنظر نکرده‌اند و رادیوفردا مستقلاً قادر به تأیید یا رد این گزارش‌ها نیست.

بپیشتر وب‌سایت اکسیوس به نقل از «سه منبع آگاه» گزارش داد که اروپا و آمریکا در جریان گفت‌وگوی تلفنی وزیر خارجه آمریکا با همتایانش از فرانسه، آلمان و بریتانیا، آخرین روز ماه اوت (نهم مهرماه)، را ضرب‌الاجل مذاکرات جهت دستیابی به یک توافق جدید با ایران تعیین کرده‌اند و در غیر این صورت، «مکانیسم ماشه» فعال خواهد شد.

لارا روزن می‌گوید، با این حال، حتی در میان اروپایی‌ها نیز روشن نیست دقیقاً از ایران چه چیزی خواسته می‌شود. یک مقام اروپایی هم اذعان کرده که گفت‌وگوهای زیادی در جریان است ولی مطالبات هنوز شفاف نیستند.

در سوی مقابل، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، گفته است اروپا و آمریکا حق قانونی، سیاسی یا اخلاقی برای این اقدام ندارند. او با وجود این اعلام کرده تهران هنوز به دیپلماسی متعهد است اما تنها در صورتی به مذاکرات بازمی‌گردد که «به اثربخشی دیپلماسی اعتماد حاصل شود».

رهبر جمهوری اسلامی ایران روز چهارشنبه، در اولین سخنرانی عمومی خود پس از جنگ با اسرائیل، ادامهٔ فعالیت دیپلماسی «با جهت‌گیری دقیق» را به‌موازات فعالیت نظامی تأیید کرد و آن را اقدامی «درست» خواند.

صدای آمریکا: همزمان با بالا گرفتن درگیری نظامی میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، آمریکا ابراز تمایل و امیدواری کرد که مذاکرات میان تهران و واشنگتن ادامه یابد.

یک مقام بلندپایه دولت ایالات متحده در پیامی اختصاصی به صدای آمریکا گفت «اگرچه روز یکشنبه دیداری برگزار نخواهد شد، اما ما همچنان به گفت‌وگوها پایبند هستیم و امیدواریم ایرانی‌ها به‌زودی به میز مذاکره بازگردند.»

بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، عصر شنبه اعلام کرده بود که مذاکرات هسته‌ای میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده که قرار بود یکشنبه ۲۵ خرداد برگزار شود، لغو شده است.

پیش از این، عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ادامه مذاکرات میان تهران و واشنگتن را در شرایطی که حملات اسرائیل ادامه دارد، «بی‌معنا» توصیف کرده بود.

اما دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا ابراز امیدواری کرده است که رسیدن به توافق با تهران همچنان میسر باشد.

او روز جمعه چند دقیقه پیش از رفتن به اتاق وضعیت برای جلسه‌ای راهبردی درباره جمهوری اسلامی به آکسیوس گفت که باور دارد حمله گسترده اسرائیل احتمال دستیابی به توافق هسته‌ای میان آمریکا و جمهوری اسلامی را افزایش داده است.

دونالد ترامپ استدلال کرد که پس از حملات فلج‌کننده اسرائیل، جمهوری اسلامی اکنون انگیزه بیشتری برای رسیدن به توافق دارد.
او گفت: «نتوانستم آن‌ها را در عرض ۶۰ روز به توافق برسانم. خیلی نزدیک بودند، باید آن را انجام می‌دادند. شاید حالا اتفاق بیافتد.»

دونالد ترامپ همچنین در گفت‌وگو با خبرگزاری رویترز گفت: «من تلاش کردم جمهوری اسلامی را از تحقیر و مرگ نجات دهم. من واقعاً سخت تلاش کردم که این اتفاق نیافتد، چون دوست داشتم یک توافق حاصل شود.»

دویچه‌وله: دونالد ترامپ، رییس جمهوری آمریکا، پس از بمباران سایت‌های هسته‌ای کلیدی ایران توسط اسرائیل و کشته شدن مقامات ارشد نظامی جمهوری اسلامی در حمله ۲۳ خرداد، هشداری جدی به ایران داد و به تهران گفت: «قبل از اینکه خیلی دیر شود، توافق کنید». ترامپ در ساعات اولیه صبح جمعه در شبکه اجتماعی “تروث سوشال” خود نوشت: «مرگ و ویرانی بزرگی رخ داده است، اما هنوز زمان برای پایان دادن به این قتل عام وجود دارد و حملات بعدی که از قبل برنامه‌ریزی شده‌اند، حتی بیرحمانه‌تر خواهند بود. ایران باید قبل از اینکه همه چیز از بین برود، توافق کند.»

اسرائیل یک حمله گسترده به ایران را در طول سحرگاه جمعه ۲۳ خرداد آغاز کرد و اهدافی، از جمله تأسیسات هسته‌ای نطنز، مقامات هسته‌ای، فرماندهان نظامی و دانشمندان کلیدی هسته‌ای را هدف قرار داد. به گفته سخنگوی ارتش اسرائیل، تهران با بیش از ۱۰۰ پهپاد در اقدامی تلافی‌جویانه به اسرائیل حمله کرده است.

ترامپ نوشت که “به ایران فرصت‌های زیادی برای رسیدن به توافق” و توقف برنامه هسته‌ای‌اش داده است، اما “هر چقدر هم که تلاش کردند، هر چقدر هم که به آن نزدیک شدند، نتوانستند آن را به سرانجام برسانند”.

او در ادامه شرح داد: «به آنها گفتم که این بسیار بدتر از هر چیزی خواهد بود که می‌دانند، پیش‌بینی می‌کنند یا به آنها گفته شده است. گفتم ایالات متحده بهترین و کشنده‌ترین تجهیزات نظامی را در هر کجای جهان می‌سازد و اسرائیل مقدار زیادی از آنها را در اختیار دارد و چیزهای بیشتری هم در راه است.»

اما به گفته او، “تندروهای ایران” به هشدارها توجه نکردند و “آنها اکنون مرده‌اند و اوضاع فقط بدتر خواهد شد”.

قرار بود دور بعدی مذاکرات ایران و آمریکا روز یک‌شنبه ۲۵ خرداد برگزار شود. 

تشدید چشمگیر تنش‌ میان ایران و اسرائیل رهبران جهان را شوکه کرده است. اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، وضعیت را “عمیقا نگران‌کننده” خوانده‌ و از همه طرف‌ها خواسته تا “خویشتن‌داری کنند، تنش‌زدایی کنند و تلافی نکنند”.

مارک روته، دبیرکل ناتو نیز گفت که برای متحدان اسرائیل “بسیار مهم” است که برای کاهش تنش‌ها تلاش کنند. روته در یک کنفرانس مطبوعاتی در استکهلم به خبرنگاران گفت: «فکر می‌کنم این امر اکنون اولویت اول روز است.»

رادیوفردا: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بار دیگر سیاست شاخص دورهٔ اول ریاست‌جمهوری خود را احیا و اعلام کرد که شهروندان ۱۲ کشور از جمله ایران از سفر به ایالات متحده منع خواهند شد و شهروندان هفت کشور دیگر با محدودیت‌های شدیدی روبرو می‌شوند.

این ممنوعیت قرار است از ساعت ۱۲:۰۱ بامداد دوشنبه ۱۹ خرداد به اجرا در آید، تا از بروز هرج‌ومرج در فرودگاه‌های سراسر کشور جلوگیری شود.

آقای ترامپ که از زمان آغاز به کار دولت دوم خود در ماه ژانویه، برنامه‌هایی برای یک ممنوعیت جدید در زمینهٔ سفر به آمریکا اعلام کرده بود، به نظر می‌رسد این بار در موضع قوی‌تری قرار دارد، زیرا دیوان عالی ایالات متحده در این مسیر با او هم‌نظر است.

برخی از ۱۲ کشور ذکر شده در این فهرست، در دورهٔ اول دولت ترامپ نیز در فهرست کشورهای ممنوعه قرار داشتند، اما نه همه آن‌ها. بر اساس فرمان جدید رئیس‌جمهور ایالات متحده، شهروندان افغانستان، میانمار، چاد، جمهوری کنگو، گینهٔ استوایی، اریتره، هائیتی، ایران، لیبی، سومالی، سودان و یمن از ورود به خاک این کشور منع شده‌اند.

همچنین محدودیت‌های شدیدی برای سفر اتباع کشورهایی مانند بروندی، کوبا، لائوس، سیرالئون، توگو، ترکمنستان و ونزوئلا اعمال خواهد شد.

در ویدئویی که شامگاه چهارشنبه ۱۴ خرداد در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد، آقای ترامپ این ممنوعیت جدید را به حملهٔ تروریستی روز یکشنبه در بولدر، کلرادو، مرتبط دانست و گفت این حمله نشان‌دهندهٔ خطراتی است که برخی از افرادی که بیش از مدت مجاز روادید خود در کشور اقامت می‌کنند، بوجود می‌آورند.

Donald J. Trump Truth Social 06.04.25 08:11 PM EST

We cannot have open migration from any country where we cannot safely and reliably vet and screen…. pic.twitter.com/b0EGsvjqnm

— Commentary Donald J. Trump Posts From Truth Social (@TrumpDailyPosts) June 5, 2025

این استناد در حالی است که متهم حملهٔ یاد شده تبعه مصر است، کشوری که در فهرست محدودیت‌های ترامپ قرار ندارد. وزارت امنیت داخلی آمریکا اعلام کرده که او بیش از زمان مجاز در روادید توریستی‌اش در کشور اقامت داشته است.

ترامپ گفت که برخی کشورها در زمینهٔ فرآیندهای بررسی و کنترل مهاجران دارای «نقص» هستند یا در گذشته از بازگرداندن شهروندان خود امتناع کرده‌اند.

او اظهار داشت: «ما از کشورهایی که با اطمینان و ایمنی، نتوانیم بررسی و ارزیابی افراد متقاضی ورود به ایالات متحده را انجام دهیم نمی‌توانیم مهاجرت آزاد داشته باشیم».

یافته‌های او به طور گسترده بر گزارش سالانهٔ وزارت امنیت داخلی آمریکا دربارهٔ اقامت بیش از حد افراد دارای روادید توریستی، تجاری و دانشجویی تکیه دارد که از راه‌های هوایی و دریایی وارد کشور می‌شوند.

ممنوعیت سفر به خاک آمریکا ناشی از فرمان اجرایی است که رئیس‌جمهور ایالات متحده ۲۰ ژانویه گذشته امضا کرد و از وزارت خارجه، وزارت امنیت داخلی و مدیر اطلاعات ملی خواست تا گزارشی دربارهٔ «نگرش‌های خصمانه» نسبت به ایالات متحده و این‌که آیا ورود شهروندان برخی کشورها تهدیدی برای امنیت ملی محسوب می‌شود یا نه، تهیه کنند.

گنجاندن نام افغانستان در این فهرست، خشم برخی حامیانی که به‌دنبال اسکان مجدد شهروندان این کشور بودند را برانگیخته است. این ممنوعیت، استثنائاتی برای افغان‌هایی که «روادید مهاجر ویژه» را دارند، در نظر گرفته است؛ افرادی که در طول جنگ بیست ساله در افغانستان، بیشترین همکاری را با دولت آمریکا داشتند.

افغانستان همچنین یکی از بزرگ‌ترین منابع پناهجویانی بوده که در طول یک‌سال، از سپتامبر ۲۰۲۴، حدود ۱۴ هزار نفر از آن‌ها وارد خاک آمریکا شدند. دونالد ترامپ در اولین روز کاری خود، روند اسکان مجدد پناهندگان را متوقف کرد.

ایران واکنش فوری به قرار گرفتن در این فهرست نشان نداده است. دولت ترامپ، حکومت جمهوری اسلامی را «حامی تروریسم دولتی» خوانده و ورود مسافران غیرمجاز، جز کسانی که قبلاً روادید داشتند یا اقلیت‌های تحت آزار و اذیت که روادید خاص آمریکا را دارند، ممنوع کرده است.

سایر کشورهای خاورمیانه که در این فهرست قرار دارند، یعنی لیبی، سودان و یمن، همگی درگیر جنگ داخلی هستند.

آقای ترامپ در دورهٔ اول ریاست‌جمهوری خود، ژانویه ۲۰۱۷، نیز یک فرمان اجرایی صادر کرد که سفر شهروندان هفت کشور عمدتاً مسلمان شامل عراق، سوریه، ایران، سودان، لیبی، سومالی و یمن به آمریکا را ممنوع می‌کرد.

جو بایدن، رئیس‌جمهور سابق آمریکا، که در ژانویه ۲۰۲۰ جایگزین ترامپ شد، در سال ۲۰۲۱ این ممنوعیت را لغو کرده و آن را «ننگی بر وجدان ملی ما» خوانده بود.

صدای آمریکا: وزارت خارجه آمریکا می‌گوید جمهوری اسلامی با شروط دونالد ترامپ از جمله توقف کامل غنی‌سازی اورانیوم پای میز مذاکره با واشنگتن نشسته است.

روز پنج‌شنبه تَمی بروس سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در نشست خبری به خبرنگاران گفت: «ایران پای میز مذاکره است و براساس خطوط قرمز رئیس‌جمهور ترامپ – از جمله این‌که هرگز نباید سلاح هسته‌ای در کار باشد و غنی‌سازی نباید صورت گیرد – در هر نشست پیشرفت داریم.»

این در حالی است که مقامات جمهوری اسلامی از جمله علی خامنه‌ای و وزیر خارجه حکومت در اظهار نظرهای عمومی می‌گویند که حاضر به توقف غنی‌سازی نیستند.

در عین حال تمی بروس در واکنش به افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره نزدیک یا دور بودن دستیابی به توافقی با جمهوری اسلامی، با تاکید بر پیشرفت در مذاکرات، نسبت به اظهارنظرهای زودهنگام هشدار داد.

این واکنش در پی اظهارات عباس عراقچی وزیر خارجه جمهوری اسلامی صورت گرفت. دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا روز سه‌شنبه گفت که ممکن است در هفته‌های آینده توافقی با تهران حاصل شود. اما وزیر خارجه جمهوری اسلامی روز چهارشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس گفت رسانه‌ها در حال گمانه‌زنی درباره توافقی قریب‌الوقوع هستند، اما به‌نظر او «هنوز به آن نقطه نرسیده‌ایم».

تَمی بروس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، در نشست خبری روز پنج‌شنبه، گفت که ایالات متحده از پرداختن به جزئیات مذاکرات خودداری می‌کند.

او گفت: «مردم شروع به گمانه‌زنی می‌کنند چون شاید کسی در رادیو حرفی بزند، حدس بزند و شروع به شایعه‌پراکنی کند. ما این کار را نمی‌کنیم. ما آموخته‌ایم که صحبت درباره جزئیات چیزی به‌حساسیت مذاکرات صلح یا آتش‌بس کمکی نمی‌کند. ممکن است برای برنامه‌های رادیویی جالب باشد، اما شیوه ما این نیست. توافقات جدی از این راه حاصل نمی‌شوند.»

او از اظهار نظر مستقیم درباره اظهارات وزیر خارجه جمهوری اسلامی خودداری، اما بر «مثبت» بودن روند مذاکرات تأکید کرد و گفت: «آنچه من می‌دانم این است که همه گزارش‌ها پس از جلسات ما حاکی از این بوده که مذاکرات خوب پیش رفته و پیشرفت حاصل شده.»

در یکی از آخرین اظهار نظرها از سوی مقامات ایرانی، اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی گفته بود: «ایران هرگز تعلیق برنامه غنی‌سازی خود را نخواهد پذیرفت. غنی‌سازی بخش جدایی‌ناپذیر برنامه صلح‌آمیز انرژی هسته‌ای و صنعت هسته‌ای کشور است و باید حفظ شود.»

این در حالی است که واشنگتن بارها تأکید کرده ادامه غنی‌سازی در هیچ سطحی در ایران قابل قبول نیست.

«استیو ویتکاف» نماینده ویژه کاخ سفید پیش‌تر در مصاحبه‌ای با شبکه ای‌بی‌سی با تاکید بر خط قرمز آمریکا گفته بود: «ما یک خط قرمز بسیار واضح داریم و آن هم غنی‌سازی است. حتی ۱ درصد ظرفیت غنی‌سازی هم برای ما قابل قبول نیست. هر توافقی باید بدون غنی‌سازی باشد، چرا که غنی‌سازی راه را برای ساخت سلاح هموار می‌کند. ما اجازه نخواهیم داد بمبی ساخته شود.»

صدای آمریکا: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، روز چهارشنبه تأیید کرد که به بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، توصیه کرده تا از هرگونه اقدامی درباره جمهوری اسلامی که ممکن است به روند گفت‌وگوهای جاری میان واشنگتن و تهران آسیب بزند، خودداری کند.

دونالد ترامپ در پاسخ به خبرنگاری که پرسید آیا هشداری به نتانیاهو درباره حمله به مواضع جمهوری اسلامی داده است، گفت: «خب، می‌خواهم صادق باشم. بله، این کار را کردم. سؤال بعدی لطفاً؟»

او در ادامه افزود: «این یک هشدار نبود. فقط گفتم که فکر نمی‌کنم در حال حاضر چنین اقدامی مناسب باشد. ما در حال گفت‌وگوهای بسیار خوبی با آن‌ها هستیم و در این شرایط، چنین رفتاری به‌جا نخواهد بود. ما به توافقی نزدیک شده‌ایم و اقدام نظامی در این مقطع ممکن است این روند را مختل کند.»

او همچنین افزود: «البته وضعیت می‌تواند به‌سرعت تغییر کند، حتی با یک تماس تلفنی. اما در حال حاضر به‌نظر می‌رسد که طرف‌ها تمایل دارند به یک توافق برسند، و اگر این اتفاق بیافتد، می‌توان از جان‌های زیادی محافظت کرد.»

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که وب‌سایت آکسیوس پیش‌تر گزارش داده بود که در جریان گفت‌وگوی اخیر میان ترامپ و نتانیاهو، رئیس‌جمهور آمریکا مخالفت خود را با احتمال اقدام نظامی اسرائیل علیه تأسیسات هسته‌ای ایران اعلام کرده است.

این گزارش گفته بود که اسرائیل در حال آماده‌سازی برای حملات احتمالی در صورت شکست مذاکرات است.

ترامپ تأکید کرد: «اگر بتوانیم به توافقی برسیم که از استحکام کافی برخوردار باشد – توافقی با سازوکارهای دقیق نظارتی و بدون تکیه بر اعتماد، چون من اصولاً به کسی اعتماد ندارم – در آن صورت نیازی به اقدام نظامی نخواهد بود.»

او افزود: «من به‌دنبال توافقی جدی هستم؛ توافقی که به بازرسان ما اجازه دهد به‌طور کامل نظارت کنند، آنچه را لازم است توقیف کنند، و در صورت نیاز، تجهیزات مشکوک را از بین ببرند، بدون آن‌که جانی گرفته شود.»

رئیس جمهور آمریکا در ادامه گفت: «ما می‌توانیم یک مرکز مشکوک را تخریب کنیم، اما وقتی که کسی داخل آن نیست؛ نه اینکه منتظر بمانیم تا پر از افراد شود و بعد آن را هدف قرار دهیم. دو راه برای اقدام وجود دارد.»

به‌گفته دونالد ترامپ مقامات ایرانی «هنوز باید با مراحل نهایی یک سند موافقت کنند، اما فکر می‌کنم ممکن است از آنچه که اتفاق می‌افتد، بسیار شگفت‌زده شوید. و این می‌تواند برای آن‌ها یک اتفاق عالی باشد.»

او در ادامه گفت: «ما در مورد ایران بسیار خوب پیش می‌رویم، و فکر می‌کنم که قرار است شاهد چیزی بسیار معقول باشیم، چون فقط دو نتیجه ممکن است. شما می‌دانید آن دو نتیجه چیست. یک نتیجه هوشمندانه وجود دارد و یک نتیجه خشونت‌آمیز، و فکر نمی‌کنم کسی بخواهد نتیجه دوم را ببیند. اما فکر می‌کنم پیشرفت زیادی کرده‌ایم، و خواهیم دید چه می‌شود. آن‌ها هنوز باید با مراحل نهایی یک سند موافقت کنند، اما فکر می‌کنم ممکن است از آنچه که اتفاق می‌افتد، بسیار شگفت‌زده شوید. و این می‌تواند برای آن‌ها یک اتفاق عالی باشد.»

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، روز ۲۸ مه ۲۰۲۵ اعلام کرد که هنوز برای قضاوت قطعی درباره نتیجه مذاکرات هسته‌ای میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده زود است.

او در گفت‌وگو با خبرنگاران، برگزاری نشست‌های مستمر میان طرفین را نشانه‌ای مثبت دانست و حضور ماسیمو آپارو، رئیس بخش پادمان‌های آژانس، در تهران برای رایزنی را تایید کرد.

گروسی همچنین از انتشار قریب‌الوقوع گزارشی جامع درباره برنامه هسته‌ای تهران خبر داد. او این گزارش را «فراگیر» توصیف کرد و گفت چنین سندی می‌تواند نقش مهمی در تصمیم‌گیری‌های آتی درباره فعالیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی ایفا کند.

مدیرکل آژانس با اشاره به محور اصلی اختلاف میان تهران و واشنگتن، یعنی موضوع غنی‌سازی اورانیوم، اظهار داشت که از بین بردن شکاف موجود در این زمینه «غیرممکن نیست».

به گفته گروسی، هرگونه توافق احتمالی مستلزم بازرسی‌های «بسیار قوی» از سوی آژانس خواهد بود و تحقق این امر، نیازمند تعهد جدی جمهوری اسلامی است.

برنامه غنی‌سازی اورانیوم در خاک ایران همچنان به‌عنوان نقطه اصلی اختلاف میان دو طرف باقی مانده است.

ایالات متحده خواستار توقف این فعالیت‌هاست، اما مقام‌های ایرانی بر ادامه آن تأکید دارند.

محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، این هفته به خبرگزاری رویترز گفت که تهران ممکن است در صورت موفقیت مذاکرات با آمریکا، اجازه دسترسی بازرسان آمریکایی به سایت‌های هسته‌ای خود را مورد بررسی قرار دهد. با این حال، اسلامی بار دیگر تأکید کرد که موضوع غنی‌سازی برای جمهوری اسلامی «غیرقابل مذاکره» است.

«استیو ویتکاف» نماینده ویژه کاخ سفید پیش‌تر در مصاحبه‌ای با شبکه ای‌بی‌سی بر خط قرمز آمریکا تأکید کرده بود. به‌گفته او «ما یک خط قرمز بسیار واضح داریم و آن هم غنی‌سازی است. حتی ۱ درصد ظرفیت غنی‌سازی هم برای ما قابل قبول نیست. هر توافقی باید بدون غنی‌سازی باشد، چرا که غنی‌سازی راه را برای ساخت سلاح هموار می‌کند. ما اجازه نخواهیم داد بمبی ساخته شود.»

روزنامه نیویورک‌تایمز روز سه‌شنبه در گزارشی مدعی شد که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، تهدید کرده است در صورت مشاهده نشانه‌هایی از پیشرفت در مذاکرات هسته‌ای، تأسیسات اصلی غنی‌سازی اورانیوم در ایران را هدف حمله قرار خواهد داد تا گفت‌وگوها را مختل کند.

دفتر نخست‌وزیری اسرائیل این گزارش را تکذیب کرده و آن را «اخبار جعلی» خوانده است.

انجمن ایرانشناسی: پژوهشگران ایرانی در همایش خلیج فارس، ابعاد تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی این آب‌راه بین‌المللی را از زمانی که در زبان یونانی، «سینوس پرسیکوس» نامیده می‌شد تا امروز، بررسی کردند.

به گزارش خبرنگار میراث فرهنگی، همایش خلیج‌فارس در گذر زمان در دو بخش نام و پیشینه خلیج فارس و خلیج فارس در جهان معاصر به مناسبت روز ملی خلیج فارس (۱۰ اردیبهشت) و به همت انجمن ایرانشناسی و خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد.

محمدرضا سحاب نقشه‌نگار برجسته ایرانی در این همایش اظهار داشت: خلیج فارس، نامی تاریخی و ریشه‌دار است و سرهنگ عبدالکریم قاسم دیکتاتور سابق عراق نخستین کسی بود که پس از کودتا در آن کشور، کوشید این نام تاریخی را تغییر دهد.

سحاب یادآور شد حتی جمال عبدالناصر رئیس جمهوری پیشین مصر و رهبر جنبش عربی نیز اوایل از نام صحیح این پهنه آبی استفاده می‌کرد؛ اما پس از شکست از اسرائیل، تصمیم گرفت پان عربیسم را به خاورمیانه بیاورد و از آن زمان بود که برای تغییر این نام هم تلاش کرد.

وی یادآور شد موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب، ۲۵ هزار نقشه تاریخی و معاصر جهان را به زبان‌های مختلف از کتابخانه‌های سراسر جهان گردآوری کرده است که تقریبا در تمام آنها نام خلیج فارس به‌درستی درج شده است.

سحاب با نمایش ده‌ها نقشه بین‌المللی در دوره‌های گوناگون تاریخی، توضیح داد که یونانیان باستان، از جمله بطلمیوس، خلیج فارس را سینوس پرسیکوس (خلیج فارس) و دریای سرخ که میان شبه جزیره عرب و قاره آفریقا بود را سینوس عربیکوس (خلیج عربی) می‌نامیدند.

وی افزود در اوایل دوران اسلامی نیز نقشه‌نگاران مسلمان، آثار یونانیان، به‌ویژه بطلمیوس را ترجمه می‌کردند؛ تا آنکه خوارزمی، دانشمند ایرانی، نقشه‌ای از جهان که بسیار دقیق‌تر از نقشه بطلمیوس بود را ترسیم کرد.

نقشه‌نگار پیشکسوت کشورمان پس از مرور نقشه‌های دوره اسلامی که در آنها خلیج فارس با نام بحر فارس مشخص شده است، یادآور شد در اروپا نیز تا قرن هفدهم، از همان عبارت یونانی سینوس پرسیکوس استفاده می‌شد و از قرن‌های هفدهم و هجدهم، به‌تدریج، عبارت Persian Gulf جایگزین شد.

در ارمنستان، حتی یک نقشه با نامی غیر از خلیج فارس وجود ندارد

روبن گالیچیان پژوهشگر تاریخ در کشور ارمنستان که با ارسال ویدئویی در این همایش شرکت کرده بود، گفت: قدیمی‌ترین کتاب جغرافیا در ارمنستان، در قرن هفتم میلادی تالیف شده و در آن به‌روشنی از خلیج فارس که به اقیانوس هند راه دارد، نام برده شده است.

وی با مرور نقشه‌های تاریخی و معاصر ارمنستان، تاکید کرد در این کشور، هیچ نامی غیر از خلیج فارس برای خلیج جنوب ایران، به کار نرفته است و نخواهد رفت.

باید از گویش‌های خلیج فارسی حفاظت کرد

محمود جعفری دهقی استاد دانشگاه و رئیس انجمن ایران‌شناسی، موضوع مقاله خود در این همایش را به گویش‌های ایرانی در حاشیه خلیج فارس اختصاص داده بود.

وی با دسته‌بندی گویش‌های ایرانی نو در حاشیه خلیج فارس، از جمله گویش‌های کمزاری، بشکردی، لارستانی و… گزارشی از محدوده جغرافیایی آنها ارائه کرد و افزود: گویشورانِ اغلب این زبان‌ها کم‌تعداد شده‌اند و خوب است از این گویش‌ها به عنوان میراث فرهنگی منطقه حفاظت کنیم.

خلیج ایرانی، سیاست عصر ناصری

رضا شیرازیان پژوهشگر نقشه‌شناسی در این همایش با مرور نقشه‌های ترسیم‌شده توسط ایرانیان در دوره قاجار، توان نقشه‌نگاری ایرانیان در عهد محمدشاه را بسیار ضعیف ارزیابی کرد و گفت: نقشه‌های این دوره، اغلب پروژه‌ای و برای نمایش بخشی از کشور بودند. اما توانایی نقشه‌نگاران در عهد ناصرالدین‌شاه شکوفا شد و نقشه‌نگاری سرزمینی (کل ایران) مورد توجه قرار گرفت.

وی سپس با نمایش چندین نقشه عهد ناصری که در آنها نقشه‌نگاران ایرانی هنگام ترجمه نقشه‌های خارجی، از خلیج ایرانی برای معرفی خلیج فارس استفاده کرده بودند، این نظر را مطرح کرد که احتمالا سیاست دولت‌ ایران در این دوره، ایجاب می‌کرده است که از عبارت خلیج ایرانی استفاده شود.

خلیج فارس و شاعران روس

جان‌الله کریمی مطهر استاد ادبیات روس و عضو هیات‌مدیره انجمن ایرانشناسی در سخنرانی خود، به چند شعر معروف روسی اشاره کرد که در آنها از زیبایی‌های خلیج فارس سخن به میان آمده و بالا و پایین‌های زندگی به جذر و مد خلیج فارس تشبیه شده است.

وی همچنین به سفرنامه‌ای به نام گذر از سه دریا اشاره کرد که توسط نویسنده‌ای روس به نام آفاناسی نیکیتین در قرن ۱۵ میلادی نوشته شده است. این کتاب، حکایت سفر نویسنده است که از راه دریای خزر به ایران آمده و از طریق خلیج فارس به هند رفته بود.

کریمی مطهر نقشه‌های تاریخی روس‌زبان از منطقه خلیج فارس را به نمایش گذاشت و به شرح دو سند دولتی عربستان قبل از جنگ جهانی دوم پرداخت که در آنها از نام صحیح خلیج فارس استفاده شده است.

در پایان بخش نخست همایش، حسن خازنی سرودۀ خود دربارۀ خلیج فارس را خواند و اثر خوشنویسی و تذهیب خود از این غزل را به حاضران ارائه کرد.

کوچِ بُردارهاى توسعه از شمال به جنوب خليج فارس

بخش دوم این همایش با عنوان کلی «خلیج فارس در جهان امروز برگزار شد». نخستین سخنران این بخش، محمدتقی رهنمایی، عضو بازنشستۀ هیأت علمی دانشکدۀ جغرافیای دانشگاه تهران، در سخنان خود بیان داشت که منابع تاریخی نشان می­دهد سواحل و جزاير واقع در شمال خليج فارس، همچون سيراف، گمبرون، هورمز، حريره در كيش، خرمشهر، آبادان، بوشهر، لنگه و مقام اين دريا پيوسته جنب و جوش اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى و سياسى گسترده­اى جريان داشته و برخلاف آن در سواحل جنوبى، ساکنان بصورت قبیله­های پراکنده در كنار چشمه­ها يا چاه­ها وجود داشتندكه اغلب با غارت چادرهاى هم امرار معاش مى­ كردند. در واقع بار عمدۀ توسعۀ منطق ه­اى در شمال خليج فارس مستقر بوده­است.

وی افزود از دهۀ ١٣٤٠خ دولت ايران در صدد برنامه ­ريزى براى توسعۀ سواحل و جزاير خليج فارس و آغاز سياست تركيبى غيروابسته به نفت در خليج فارس برآمد و در پی آن امنيت اين دريا از طريق تقويت نيروى دريايى، هوايى و زمينى تامین شده و توسعۀ گردشگرى در جزيرۀ كيش، بازسازى قلعۀ پرتغالي ها در هرمز، احداث تأسيسات نفتى در جزيرۀ لاوان و نظامى در ابوموسى، و همچنين تهيۀ طرح توسعۀ جزيرۀ قشم و بهبود تأسيسات زيربنايى انجام شد. اين روند با پيروزى انقلاب اسلامى و به­ دنبال آن جنگ ويرانگر عراق و ايران بر هم خورد و ركودى فراگير بر منطقه حاكم گشت. پالايشگاه ها، سكوهاى نفتى و تأسيسات بندرى به­ شدت آسيب ديدند؛ انبارهاى جزيرۀ كيش غارت شد، صيد مرواريد متوقف شد. در سالهاى بعد از جنگ، كوشش هاى پراكنده­اى براى باززنده ­سازى روند توسعۀ منطقه ­اى انجام گرفت كه تنها بخش نفت و گاز آن تا حدودى موفق بود. در اين دوره شيخ­ نشينهاى جنوبى خليج فارس از خواب تاريخى بيدار شدند و از فرصتى كه انقلاب اسلامى ايران برایشان فراهم كرده ­بود، نهايت استفاده را بردند. آنان به­ جاى استراتژى نظامى و امنيتى، استراتژى توسعۀ اقتصادى، فرهنگى و اجتماعى را انتخاب كردند و با احداث و تجهیز بندرگاه ها و اسكله­ ها بستر سرمايه ­گذاری خارجى را فراهم نموده و در كمتر از سه دهه، از جوامع قبيله­ اى جوامع مدرنى ساختند. در پی آن ساکنان شمالی خليج زير به جنوب اين دريا كوچ كردند. اين كوچ تاريخى توسعه از شمال به جنوب خليج فارس، نقطۀ عطف مهمى در تاريخ ايران به شمار خواهد آمد و نبايد به­ سادگى از كنارش گذشت.

خلیج فارس و هویت ملی ایرانی؛ دیرینگی، ماندگاری، روزآمدی

در ادامه، محمدعلی عزت­ زاده، پژوهشگر ایران­شناسی و عضو هیأت مدیره و دبیر انجمن ایران­شناسی ایران، با اشاره به آنکه جغرافیا، تاریخ و زبان مشترک ارکان اصلی هویت ملتهاست؛ اظهار کرد که خلیج فارس با نام باستانی «دریای پارس»، از جملۀ مهمترینِ عناصر و نماد هویتی و فرهنگی ایران است و به حق برای ایرانیان جنبۀ حیثیتی به خود گرفته؛ زیرا هم به ­صورتی نمادین و هم به­شکلی کاملاً کارساز با هر سه رکن جغرافیا، تاریخ و زبان ملی ایران هویت ملی ایرانی پیوند نزدیک داشته، بر آنها اثرگذار بوده­ و از آنها تأثیر پذیرفته ­است.

وی در تبیین نظر خود چنین گفت که به لحاظ جغرافیایی، در همه ادوار گذشته، در نقشه ­های بجا مانده از یونانیان باستان تا دورۀ معاصر، خلیج فارس با عنوان سینوس پرسیکوس و بحر فارس به­ عنوان یک پدیدۀ جغرافیایی همواره جزئی از هویت ایرانیان بوده­است. به لحاظ تاریخی، از نخستین شاهنشاهی ایران، یعنی هخامنشیان، خلیج فارس در تاریخ ایران حضور و نقش داشته­است. در شاهنامۀ فردوسی نیز نام خلیج فارس عنوان شده و همچنین در حکومت های محلی ایرانی پس از اسلام، دورۀ ملوک­ طوایف، دورۀ صفوی و دوره ­های پس از آن همواره از رویدادهایی در رابطه با خلیج فارس، چه در گزارشهای مورخان و چه در کتیبه­ها، یاد شده­است. در همۀ دورانهای تاریخ، ایران بر خلیج فارس مسلط بوده و دیرینگی آن به ­اندازۀ دیرینگی ایران است. به­ لحاظ زبانی نیز از آنجا که فارس در ادبیات بیگانگان معنی ایران داشته، خلیج فارس هم نام ایران و از لحاظ زبانی با زبان فارسی عجین بوده­است. اما متأسفانه در دورۀ معاصر، ما ایرانیان نتوانسته ­ایم خلیج فارس و هویت فرهنگی و بهره ­وری از آن را روزآمد کنیم؛ همان­گونه در روزآمد ساختن هویت ایرانی ضعیف عمل کرده­ ایم.

نگاهی بر نام خلیج فارس در دو سند دولتی کشور عربی سعودی

سپس مجید کریمی یزدی، پژوهشگر اسناد، تاریخ و مطالعات ایران و قفقاز در مقدمۀ سخنانش چنین گفت که پس از جنگ جهانی دوم، زمزمه ­های ملی گرایی عربی بالا گرفت و آهسته آهسته و شوربختانه پیامدهای گوناگون آن به نامگذاری جغرافیایی تاریخی پهنۀ آبی خلیج فارس نیز رسید و دولت­های نوبرآمدۀ شیخ­ نشین نیز به پیروی از همان هیجان­ های ملی­ گرایانۀ عربی، کوشیدند تا نام تاریخی و جغرافیایی این پهنۀ آبی از کران عمان گرفته تا دهانۀ اروندرود را عربی کنند.

وی آنگاه به بررسی دو سند (نامه­نگاری) از اسناد ملی و رسمی کشور عربی سعودی پیش از  جنگ جهانی دوم و پیدایش کشورهای پادشاهی عربی در نوار جنوبی پهنۀ آبی خلیج فارس پرداخت و نشان داد ملک فیصل، پادشاه سعودی، به فرمانده و فرنشین دولت بریتانیا در خلیج فارس، با خط خود از این پهنۀ تاریخی با نام خلیج فارس یاد کرده­اند­؛ و هر دو نامه دارای مهر رسمی ملک فیصل و با درج تاریخ است. این دو سند گواه بر آن است که در مکاتبات عربی پیش از جنگ جهانی دوم تا اندکی پس از آن تا دهۀ 1960، همۀ نامه­ نگاری­ها با دیگر کشورها در این پهنه، چه از سوی شیوخ و حاکمان عرب و چه فرماندهان نیروی دریـایی و حاکم ­نشین بریتانیا در خلیج فارس، همواره از این آبراهۀ تاریخی به نام «فارس» یاد کرده­اند و تنها نوشته­ ها و نقشه­ های تاریخی ایرانی گواه بر نام این پهنۀ آبی نبوده ­است. نام خلیج فارس شناسنامه تاریخی و جغرافیایی این آبراهه است و نامی برساخته، خودساخته و نوساخته نیست.

میراث خلیج فارس در شرق آفریقا

مرتضی رضوانفر، عضو هیأت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و پژوهشگر کتیبه­های تاریخی فارسی در جهان، کتیبه­های تاریخی را از مهم­ترین و معتبرترین منابع پژوهشی برای تاریخ و فرهنگ شمرد؛ زیرا در مقایسه با اسناد و کتب، کمتر امکان تحریف در آنها وجود دارد. مطالعات میدانیِ کتیبه ­های فارسی در جهان در بخش­هایی از کشورهای چین، بنگلادش، هند، پاکستان، تاجیکستان، روسیه، آذربایجان، ارمنستان، ترکیه، تانزانیا، کنیا و…، نشانگر حضور و تأثیر فرهنگ ایرانی و فارسی از شرقی­ ترین قسمت آسیا یعنی بنادر شرقی چین(ماچین)، تا کشورهای تانزانیا و کنیا در آفریقاست و این خط سیر از خلیج فارس که در مسیر راه دریایی ابریشم بود، آغاز شده­است. جغرافی ­نگاران اسلامی چون اصطخری و ابن­حوقل، از خلیج فارس تا شرق چین را «بحر الفارسی» نامیده­اند؛ زیرا کُلُنی­ های ایرانی مانند «شیرازیها» در شرق آفریقا، «آفاقی­ها» یا «غربا» در جنوب و غرب هندوستان، و «هوی هوی» در بنادر شرقی چین؛ همه دارای آثاری از دورۀ اقتدار ایرانیان در کشتی­سازی، تجارت و دریانوردی در مسیر راه ابریشم دریایی هستند.

حرکت شیرازی­های ایران در قرن ۱۰ میلادی به شرق آفریقا، خط کشتیرانی از آفریقا به بنادر جنوبی ایران در خلیج فارس و از آنجا به بنادر شرقی چین و تجارت دریایی راه ابریشم توسط شیرازی­ها را پایه­گذاری کرد. شیرازی ­ها بدون جنگ توانستند به مدت 500 سال در شرق آفریقا شامل مناطقی از سومالی، کنیا، تانزانیا، موزامبیک و مادگاسکار، دولت­ شهرهایی تأسیس و حکومت کنند. شهر و جزیره کیلوا به­عنوان اولین دولت­شهری که توسط شیرازی­ ها تأسیس گردیده، با داشتن آثار ارزشمندی از جمله دو مسجد زیبا (مسجد جامع و مسجد کوچک) و دو قصر باشکوه، در سال 1981م در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.

خلیج ‌فارس به‌مثابۀ مرز بهداشت و سلامت ایرانیان

پیام شمس‌الدینی، دانش­آموختۀ دکتری ایران‌شناسی از بنیاد ایران‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، در سخنرانی خود گفت از ابتدای قرن نوزدهم و فراگیر شدن بیماری‌های واگیردار، ایران کانون عفونی طاعون معرفی شد و توانایی حفظ و حراست از مرزهای بهداشتی ایران در مرزهای آبی جنوبی و خلیج فارس با چالشی روبه‌رو شد. تعیین بندر صحّی رسمی ایران، پرهیز از سلطۀ انگلیس و تعیین قرنطینه در خلیج فارس یکی از مسائلی بود که در اوایل قرن بیستم گریبان‌گیر دولت ایران بود. این مهم به­ همّت دکتر امیرخان امیراعلم در نخستین اجلاس صحّی بین‌المللی پاریس درسال 1280ش مرتفع شد.

وی افزود امیرخان امیراعلم همراه با نظر آقا امین‌السلطنه، وزیرمختار ایران در پاریس، به‌عنوان رئیس هیأت ایرانی و دکتر پیانوتی، پزشک مخصوص سفارت ایران در استانبول، در این اجلاس شرکت کردند. امیراعلم در نخستین نشست این اجلاس ضمن ایراد سخنرانی و ارائۀ اسناد و مدارک، ایـران را از خطر قیمومت پزشکی عثمانی و انگلیس رهانید و بندر بوشهر را به­عنوان بندر صحّی رسمی ایران معرفی کرد.

رازهای جزایر ایرانی خلیج فارس

عباس آذرخش، نویسنده و پژوهشگر اسناد تاریخی، در سخنرانی بعدی، کوشید از برخی میراثهای ملموس و ناملموس در خلیج فارس یاد کند که کمتر مورد توجه بوده­است.

وی چند نمونه از این میراثهای گرانقدر را که «مروارید غلطان خلیج فارس» می­نامید و پرداختن به آنان را جهت مطالعه و برنامه­ریزی کارآمد برای رونق بیشتر خلیج فارس در امر فرهنگی، گردشگری ضروری می­دانست، چنین یاد کرد:

• شهید سرلشگر خلبان هاشم ­آقا که پس از شهادت، هواپیمای اف-14 او به قعر دریا فرو رفت و خلیج فارس هواپیمای او را چونان صدفی بزرگ و پیکر پاکش را چون مرواریدی غلطان در قلب خود جای داده­است.
• معابدچهارگانه در جزیرۀ ایرانی خارگ: امامزاده پیر معبد، کلیسای نسطوریان، آتشکدۀ زرتشتیان و معبد نپتون الهۀ دریاها.
• شعری از حافظ شیرازی در سفرش به جزیرۀ هرمز با نام بردن از دریا و موج و توفان دریا و گوهر(مروارید).
• درخت «انجیر معابد»: سعدی شیرازی از سفرش به جزیرۀ کیش و صحبت با بازرگانی پول­پرست حکایتی آورده که در زیر آن درخت انجام شده­است. بنابراین می­توان دریافت که امروز بیش از هزار سال از عمر این درخت در جزیرۀ کیش گذشته و این درخت نمی­تواند پس از حضور پرتغالی­ها به سواحل و جزایر خلیج فارس راه پیدا کرده­باشد.
• هجده نام بین ­المللی خلیج فارس به زبان­های زندۀ دنیا: گواه بر حضور این آبراه بین­ المللی ایرانی در تاریخ چندهزارسالۀ جهان.
• کتیبۀ هخامنشی خارگ، کشف­شده در سال ۱۳۸۶ که متأسفانه قسمت عمدۀ آن به­دست افراد ناشناس تخریب شده­است. ترجمۀ فارسی باقی­ماندۀ این سندِ گویای چندهزارسالۀ خلیج فارس از دورۀ هخامنشیان: «این سرزمین خشک و بی‌آبی بود، شادی و آسایش [را به آن] آوردم.»

ثبت جهانی «مروارید خلیج فارس»

سید مهدی میرصالحی، مدیرکل پیشین دفتر مالکیت فکری وزارت صنعت، معدن و تجارت، سخنران پایانی همایش «خلیج فارس در گذر زمان» بود. وی از لزوم به­کارگیری راه حل عملی برای حل مناقشات بین ایران و کشورهای عربی برای تغییر نام خلیج فارس، سخن به میان آورد و گزارش داد که در اقدامی مبتکرانه، با ثبت «مروارید خلیج فارس» در سازمان جهانی مالکیت فکری (وایپو)، سندی رسمی و قانونی از سازمان ملل متحد دریافت نمود که رسما دربردارندۀ نام خلیج فارس است.

ثبت رسمی این محصول که با ثبت نشان جغرافیایی و حمایت از مبدأ و با تعیین حوزۀ جغرافیایی همراه بود، موجب شده­است که اگر هر کدام از کشورهای این حوزۀ جغرافیایی درصدد ثبت محصولی از خلیج فارس برآیند، ناچار باشند آن را به­نام «خلیج فارس» که پیشینۀ ثبتی در این سازمان جهانی دارد، ثبت کنند. برای مثال برای ثبت صدفِ کشور قطر، باید با این عنوان ثبت شود: «صدفِ خلیج فارسِ قطر».

رادیوفردا: رئیس‌جمهور ایالات متحده از مقام‌های جمهوری اسلامی ایران خواست تا مسیر «نو و بهتری» را در پیش بگیرند و با انتقاد شدید از تهران گفت که «رهبران ایران روی دزدیدن ثروت مردم خود، تامین مالی تروریسم و خونریزی در خارج متمرکز شده‌اند».

دونالد ترامپ روز سه‌شنبه ۲۳ اردیبهشت در نشست سرمایه‌گذاری آمریکا-عربستان که بخشی از سفر چهار روزه‌اش به خاورمیانه است، گفت: «در حالی که شما در جده و دوبی در حال ساخت بلندترین آسمانخراش‌های جهان هستید، نمادهای تهرانِ ۱۹۷۹ در حال ویرانی و تبدیل شدن به آوار و گرد و غبار هستند».

او با اشاره به ایران افزود: «آن‌ها تحت نظامی کاملا متفاوت، مدتی خوب پیش می‌رفتند اما آن نمادها اکنون تا حدود زیادی در حال فروپاشی هستند، در حالی که شما در حال ساخت برخی از بزرگترین و باورنکردنی‌ترین پروژه‌های زیرساختی، ساختمان‌ها و چیزهایی هستید که جهان هرگز نظیر آن‌ها را ندیده است».

رئیس‌جمهور آمریکا تصریح کرد: «ایران دهه‌ها به خاطر بی‌توجهی و سوءمدیریت، گرفتار بی‌برقی‌های چند ساعته روزانه شده است که همیشه در مورد آن می‌شنوید، در حالی که مهارت‌های شما بیابان‌های خشک را به زمین‌های حاصلخیز تبدیل کرده است».

آقای ترامپ تأکید کرد: «رهبران ایران زمین‌های سرسبز را به بیابان‌های خشک تبدیل کرده‌اند، همان‌طور که مافیای فاسد آب، اسم آن مافیای آب است، باعث خشکسالی‌ها و رودخانه‌های خشک شده است. آن‌ها ثروتمند می‌شوند، اما چیزی نصیب مردم نمی‌شود».

به گفته او، «در حالی که کشورهای عربی روی تبدیل شدن به ستون‌های ثبات منطقه‌ای و تجارت جهانی تمرکز کرده‌اند، رهبران ایران روی دزدیدن ثروت مردم خود، تامین مالی تروریسم و خونریزی در خارج متمرکز شده‌اند».

«و غم‌انگیزترین بخش ماجرا این است که آن‌ها کل یک منطقه را با خود به زیر کشیده‌اند. زندگی‌های زیادی در تلاش ایران برای حفظ یک رژیم در حال فروپاشی در سوریه از بین رفت. به سوریه نگاه کنید و ببینید چه اتفاقی افتاد. در لبنان، جایی که گروه نیابتی حزب‌الله امیدهای ملتی را به یغما برد که پایتخت آن، بیروت، زمانی به پاریس خاورمیانه معروف بود».

رئیس‌جمهور آمریکا گفت: «تمام این بدبختی‌ها و خیلی بیشتر از آن قابل جلوگیری بود، کاملاً قابل اجتناب بود، اگر رژیم ایران به جای نابود کردن منطقه، فقط بر ساختن کشور خود تمرکز کرده بود».

آقای ترامپ اما افزود: «همان‌طور که بارها نشان داده‌ام، آماده‌ام به درگیری‌های گذشته پایان دهم و برای جهانی بهتر و باثبات‌تر، حتی با وجود اختلاف‌های عمیق، شراکت‌های تازه‌ای بنا کنم».

او گفت: «من از دشمنی‌های دائمی خوشم نمی‌آید» و از تهران خواست با واشینگتن بر سر برنامه هسته‌ایش به توافق برسد.

رئیس‌جمهور آمریکا همچنین هشدار داد: «اگر رهبران ایران این شاخه زیتون را رد کنند و به حمله به همسایگان خود ادامه دهند، ما چاره‌ای جز اعمال فشار حداکثری شدید نخواهیم داشت و صادرات نفت ایران را همانند گذشته به صفر خواهیم رساند».

این درخواست از تهران تنها چند روز پس از آن مطرح می‌شود که ترامپ فرستاده ویژه‌اش، استیو ویتکاف، را برای دور چهارم گفت‌وگوها با مقامات ایرانی جهت متقاعد کردن جمهوری اسلامی به کنار گذاشتن برنامه هسته‌ای، اعزام کرده بود.

ترامپ در ریاض گفت: «به‌عنوان رئیس‌جمهور ایالات متحده، همواره صلح و شراکت را ترجیح می‌دهم، هر جا که این نتایج دست‌یافتنی باشد».

پیوستن عربستان به پیمان‌ ابراهیم

او همچنین ابراز امیدواری کرد که عربستان سعودی نیز به‌زودی به پیمان ابراهیم بپیوندد و «در زمان مناسب خود» اسرائیل را به رسمیت بشناسد.

عربستان سعودی همواره اعلام کرده است که به رسمیت شناختن اسرائیل را مشروط به تأسیس کشور مستقل فلسطینی در مرزهای ۱۹۶۷ می‌داند. در دورهٔ ریاست‌جمهوری جو بایدن، تلاش‌هایی برای گنجاندن عربستان در پیمان ابراهیم صورت گرفت، اما حملهٔ گروه حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ این روند را مختل کرد و منطقه را وارد یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های خود ساخت.

ترامپ روز سه‌شنبه در آغاز سفر خود همچنین مجموعه‌ای از توافق‌نامه‌های اقتصادی و همکاری دوجانبه با عربستان سعودی امضا کرد؛ سفری که تمرکز اصلی آن بر معامله‌گری با یکی از متحدان کلیدی واشینگتن در خاورمیانه است.

ولیعهد محمد بن سلمان، که قدرت را در عربستان سعودی در دست دارد، در فرودگاه بین‌المللی ملک خالد به گرمی از ترامپ استقبال کرد. آن‌ها سپس به تالار مجللی در فرودگاه رفتند و در آنجا ترامپ و هیئت همراهش با قهوه عربی سنتی از سوی پیش‌خدمت‌هایی با کمربندهای تشریفاتی پذیرایی شدند.

ترامپ در ابتدای دیدار دوجانبه با بن سلمان گفت: «واقعاً فکر می‌کنم ما یکدیگر را خیلی دوست داریم.»

در ادامه، دو طرف بیش از دوازده توافق‌نامه برای گسترش همکاری در حوزه‌های نظامی، قضایی و فرهنگی امضا کردند. انتظار می‌رود در ادامهٔ روز سه‌شنبه نیز در نشست سرمایه‌گذاری آمریکا-عربستان، توافق‌های اقتصادی بیشتری به امضا برسد.

رادیوفردا: آقای ترامپ روز سه‌شنبه در همایش تجاری در ریاض، از ایران با عنوان «مخرب‌ترین نیرو در خاورمیانه» یاد کرد و گفت که رژیم ایران «رنجی غیرقابل تصور در سوریه، لبنان، غزه، عراق، یمن و فراتر از آن» به بار آورد.

او در عین حال گفت که از «دشمنی‌های دائمی» خوشش نمی‌آید و از تهران خواست که بر سر برنامه هسته‌ایش با واشینگتن به توافق برسد.

آقای ترامپ افزود: «اگر رهبران ایران این شاخه زیتون را رد کنند و به حمله به همسایگان خود ادامه دهند، ما چاره‌ای جز اعمال فشار حداکثری شدید نخواهیم داشت و صادرات نفت ایران را همانند گذشته به صفر خواهیم رساند.»

در همین حال شبکه فاکس نیوز ویدئوی جدیدی از دونالد ترامپ منتشر کرد که بامداد سه‌شنبه هنگام عزیمت او به عربستان ضبط شده است.

.@POTUS: “Iran was broke because I placed secondary sanctions… They didn’t have money for Hamas, they didn’t have money for Hezbollah… When Biden came in, he took off the sanctions and he let them get very rich… Biden freed them up from what I did.” pic.twitter.com/bpiGKFON1d

— Rapid Response 47 (@RapidResponse47) May 14, 2025

آقای ترامپ به این شبکه تلویزیونی می‌گوید: «ایران ورشکست شد چون من [در دور اول ریاست‌جمهوری] تحریم‌های ثانویه اعمال کردم.»

او با تاکید بر اینکه «آنها برای حماس پول نداشتند، برای حزب‌الله پول نداشتند» بار دیگر دولت جو بایدن را متهم کرد که «اجازه داد آنها خیلی ثروتمند شوند».

احتفالات الأهالي في ساحة الأمويين بدمشق بعد قرار الرئيس الأمريكي دونالد ترامب رفع العقوبات عن سوريا. #سانا pic.twitter.com/6sCRIW90Oo

— الوكالة العربية السورية للأنباء – سانا (@Sana__gov) May 13, 2025