اخبار

مطالعه متن: الف) مدیریت مصرف و اصلاح الگوی استفاده

1. کاهش هدررفت شبکه آب شهری (نشت لوله‌ها، تلفات انتقال و توزیع که در تهران بالاست).
2. نصب کنتورهای هوشمند برای کنترل دقیق مصرف مشترکان پرمصرف.
3. افزایش تعرفه برای مصارف غیرضروری و تشویق به صرفه‌جویی با پلکان قیمتی.
4. فرهنگ‌سازی عمومی از طریق رسانه‌ها، مدارس و مساجد درباره ارزش آب.
5. استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف (سرشیرها، فلاش‌تانک‌های دوحالته، آبیاری قطره‌ای در فضای سبز). ب) مدیریت شهری و فضای سبز
6. تغییر گونه‌های گیاهی فضای سبز شهرداری به گیاهان مقاوم به خشکی.
7. آبیاری فضای سبز با آب تصفیه‌شده فاضلاب، نه آب شرب.
8. ایجاد سیستم جمع‌آوری آب باران در ساختمان‌ها و فضاهای عمومی. ج) تأمین و بازچرخانی منابع آب
9. توسعه تصفیه‌خانه‌های فاضلاب و استفاده از آب بازچرخانی در صنعت و آبیاری.
10. کنترل برداشت بی‌رویه از منابع زیرزمینی و جلوگیری از حفر چاه غیرمجاز.
11. تغذیه مصنوعی سفره‌های آب زیرزمینی در مناطق جنوبی تهران با روان‌آب‌ها.
12. انتقال محدود آب بین‌حوضه‌ای تنها در شرایط اضطراری (با توجه به ملاحظات زیست‌محیطی). د) سیاست‌گذاری و نوآوری
13. ایجاد سامانه پایش هوشمند منابع آب و پیش‌بینی بحران‌ها.
14. حمایت از استارتاپ‌ها و طرح‌های فناورانه در زمینه تصفیه و صرفه‌جویی آب.
15. اصلاح مقررات ساختمانی تا ساختمان‌های جدید به سیستم بازچرخانی آب خاکستری مجهز باشند.
16. تشویق صنایع به استفاده از فناوری‌های کم‌مصرف و بازیافت آب صنعتی. هـ) اقدامات بلندمدت و پایدار
17. مدیریت یکپارچه منابع آب در سطح حوضه آبریز تهران–کرج–لار.
18. توسعه سیستم‌های جمع‌آوری و استفاده از آب باران در مقیاس شهری.
19. آموزش نسل جدید برای شکل‌گیری فرهنگ مصرف پایدار آب.
20. هماهنگی میان نهادهای مسئول (شهرداری، آبفا، محیط‌زیست، وزارت نیرو) برای اجرای طرح جامع آب تهران.

طرح اجرایی پنج‌ساله مدیریت بحران آب شهر تهران

دوره: ۱۴۰۵ تا ۱۴۱۰
هدف کلان: کاهش ۳۰٪ در مصرف سرانه آب شرب و افزایش ۲۵٪ در منابع تجدیدپذیر آبی شهر.

سال اول (۱۴۰۵): پایه‌گذاری و ارزیابی

اهداف: شناخت دقیق وضع موجود، کنترل فوری هدررفت، آغاز فرهنگ‌سازی.
اقدامات کلیدی:

1. ایجاد «ستاد مدیریت آب تهران» با حضور شهرداری، وزارت نیرو، سازمان محیط‌زیست، آبفا، دانشگاه‌ها.
2. بررسی دقیق نشت در شبکه انتقال و توزیع آب.
3. اجرای پروژه آزمایشی نصب کنتور هوشمند در مناطق ۲ و ۵ تهران.
4. آغاز کمپین گسترده رسانه‌ای «تهران تشنه است».
5. تصویب الزام استفاده از فلاش‌تانک و شیرآلات کم‌مصرف در ساختمان‌های نوساز.
   نتیجه مورد انتظار: کاهش ۳٪ هدررفت و آگاهی عمومی بالا برود.

سال دوم (۱۴۰۶): کنترل هدررفت و بازچرخانی اولیه

اهداف: کاهش هدررفت فیزیکی و آغاز استفاده از پساب تصفیه‌شده.
اقدامات کلیدی:

1. نوسازی ۲۰٪ از شبکه‌های فرسوده آب جنوب و مرکز تهران.
2. ساخت دو تصفیه‌خانه فاضلاب محلی کوچک در مناطق ۴ و ۲۲ برای آبیاری فضای سبز.
3. آغاز طرح جمع‌آوری آب باران در مدارس و پارک‌ها.
4. توسعه آموزش‌های صرفه‌جویی در مدارس و ادارات دولتی.
   نتیجه مورد انتظار: ۸٪ کاهش مصرف آب شرب در بخش غیرخانگی.

سال سوم (۱۴۰۷): اصلاح الگوی مصرف شهری

اهداف: تغییر رفتار مصرف‌کنندگان و استفاده گسترده از فناوری.
اقدامات کلیدی:

1. نصب ۵۰۰ هزار کنتور هوشمند برای مشترکان پرمصرف.
2. تعرفه پلکانی جدید آب (پر مصرف‌ها ۲ برابر تعرفه).
3. جایگزینی ۵۰٪ گونه‌های چمن و گل شهری با گیاهان مقاوم به خشکی.
4. اجباری شدن سیستم بازچرخانی آب خاکستری در ساختمان‌های جدید بالای ۵ واحد.
   نتیجه مورد انتظار: ۱۵٪ کاهش در مصرف سرانه و صرفه‌جویی سالانه ۱۰۰ میلیون مترمکعب.

سال چهارم (۱۴۰۸): توسعه زیرساخت‌های بازچرخانی و هوشمندسازی

اهداف: استفاده حداکثری از فاضلاب تصفیه‌شده و مدیریت هوشمند منابع.
اقدامات کلیدی:

1. بهره‌برداری از سامانه پایش هوشمند منابع آب تهران (GIS + IoT).
2. احداث سه تصفیه‌خانه جدید در شرق، غرب و جنوب تهران.
3. تغذیه مصنوعی آب‌های زیرزمینی با پساب تصفیه‌شده در مناطق جنوبی.
4. اتصال صنایع و کارگاه‌ها به شبکه پساب تصفیه‌شده برای استفاده غیرشرب.
   نتیجه مورد انتظار: ۲۰٪ افزایش استفاده از منابع بازچرخانی.

سال پنجم (۱۴۰۹–۱۴۱۰): تثبیت و پایداری

اهداف: نهادینه‌سازی فرهنگ صرفه‌جویی و تداوم پایداری منابع.
اقدامات کلیدی:

1. تدوین قانون جامع مدیریت آب تهران برای استمرار اقدامات.
2. ایجاد «مرکز نوآوری آب تهران» برای حمایت از استارتاپ‌های فناور.
3. توسعه زیرساخت جمع‌آوری آب باران در ۳۰٪ ساختمان‌های بزرگ.
4. ارزیابی نهایی و ارائه گزارش عمومی شفاف از نتایج طرح.
   نتیجه مورد انتظار:

۳۰٪ کاهش مصرف سرانه
۲۵٪ افزایش منابع قابل استفاده
کاهش وابستگی به انتقال آب بین‌حوضه‌ای

برآورد نتایج کلان

صرفه‌جویی سالانه حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب آب.
تأمین حدود ۲۰٪ آب فضای سبز و صنعتی از پساب تصفیه‌شده.
کاهش نشت شبکه به کمتر از ۱۰٪.
تثبیت سطح آب زیرزمینی در دشت تهران.

رادیوفردا: دولت ایران برای مدیریت مصرف آب و برق برای چندین استان تعطیلی اعلام کرده است؛ در همین حال مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، بحران فعلی آب را ناشی از «تصمیمات اشتباه گذشته» خواند. دست‌کم ۱۱ استان ایران برای روز چهارشنبه اول مرداد تعطیل اعلام شده‌اند. این استان‌ها شامل تهران، البرز، مازندران، کرمان، قم، بوشهر، هرمزگان، خوزستان، لرستان، خراسان شمالی و یزد هستند.

در شماری از استان‌ها، از جمله سمنان و کرمانشاه، نیز ساعات کاری کاهش یافته و ادارات از ساعت شش تا ۱۱ صبح فعال هستند.

سازمان هواشناسی ایران روز دوشنبهه اعلام کرد که دمای هوا در برخی شهرهای خوزستان و ایلام به ۵۰ درجه سانتی‌گراد رسیده و برای چندین شهر دیگر، از جمله تهران، هشدار سطح زرد صادر شده است.

«مدیریت نادرست آب» و تنش آبی در ۲۴ استان

مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، در روزهای اخیر چند بار از جدی بودن بحران آب سخن گفته و به تصمیمات اشتباه گذشته اشاره کرده است.

او صبح دوشنبه در نشست سراسری استانداران گفت: ارزیابی‌های دقیق نشان می‌دهند که ذخایر آبی در حال پایان یافتن است و نحوه مدیریت منابع تاکنون نادرست بوده است.

او با تاکید بر اینکه نمی‌توان مسئولیت وضعیت کنونی را به گردن «طبیعت یا دیگران» انداخت افزود: تصمیمات اشتباه گذشته ما را به این نقطه رسانده است.

پزشکیان روز یکشنبه نیز در جلسه هیئت دولت گفته بود: بحران آب از آنچه که امروز درباره آن صحبت می‌شود جدی‌تر است.

او همچنین گفت: «بدون هماهنگی با مردم امکان عبور از این بحران وجود ندارد.»

با این حال عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب ایران، روز دوشنبه گفت: «در شهر تهران توانستیم ۲.۵ درصد فقط مدیریت مصرف داشته باشیم که این میزان تنها رشد جمعیت تهران را پوشش داد، یعنی به اندازه سال گذشته داریم برای تهران تامین آب می‌کنیم؛ در حالی که در پنجمین سال خشکسالی، تهران می‌بایست ۲۵ درصد از مصرف را کاهش می‌داشتیم.»

سخنگوی صنعت آب ایران در نشست خبری خود همچنین اعلام کرد که در حال حاضر ۵۰ شهر در ۲۴ استان کشور، یعنی جمعیتی حدود ۲۰ میلیون نفر، دچار «تنش آبی» هستند.

به گفته او، دو استان تهران و البرز، موسوم به «تهرانِ آبی»، در صدر فهرست تنش آبی قرار دارند.

ایران در سال جاری وارد پنجمین سال خشکسالی شده و میزان بارش در برخی استان‌ها، از جمله سیستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر و خوزستان، بیش از ۵۰ درصد کاهش بارش داشته‌اند.

سخنگوی صنعت آب ایران چندی پیش اعلام کرد که از مهرماه، ابتدای سال آبی جاری، تا ۲۱ تیر «مجموع ورودی آب به سد‌های کشور حدود ۲۲.۴ میلیارد مترمکعب بوده که نسبت به مدت مشابه در سال گذشته ۴۳ درصد کاهش داشته است».

در روزهای اخیر و با موج جدید گرما در اکثر نقاط ایران، سازمان اورژانس کشور از شهروندان خواسته است که در ساعت‌های اوج گرما از فضاهای سرپوشیده خارج نشوند.

عباس شاهسونی، معاون مرکز تحقیقات کیفیت هوا در دانشگاه علوم پزشکی بهشتی، هم گفته است شاخص «اشعه فرابنفش» در روزهای گرم سال به عدد خطرناک ۱۱ و گاه ۱۲ می‌رسد.

رادروفردا: اِلن ووسالو توکلی معروف به «مادر درنای سیبری» هفتهٔ گذشته در مازندران در ۹۵ سالگی درگذشت. داستان زندگی الن ووسالو چه بود که خبر درگذشتش را اغلب رسانه‌های فارسی‌زبان منتشر کردند؟

اواخر دههٔ ۱۳۷۰ خورشیدی سرخط یکی از روزنامه‌های ایران این بود، «جاسوس درنا در فریدونکنار!»

این شاید اولین معرفی الن ووسالو – آن روزها معروف به خانم توکلی – به مردم ایران بود. اما من اولین بار او را سال ۱۳۸۴ در یکی از دامگاه‌های فریدون‌کنار دیدم، محل زمستان‌گذرانی درناهای سیبری.

برای ساختن فیلمی دربارهٔ این درناها به فریدون‌کنار رفته بودیم. معروف بود که مردم محلی به کسی اجازهٔ ورود به دامگاه‌ها را نمی‌دهند و حتی ممکن است با چوب و چماق روبه‌رو شوی.

همه نشانیِ زنی خارجی را می‌دادند که بیش از همه دربارهٔ درناهای سیبری می‌داند و مجوز دامگاه‌ها دست اوست. دامگاه‌ها شالیزارهای اطراف فریدون‌کنار هستند که با آغاز فصل سرد و بارندگی‌های مداوم تبدیل به تالاب‌های کوچک می‌شوند و محل زمستان‌گذرانی پرندگان مهاجر که از سرزمین‌های شمالی می‌آیند.

برنجکاران این شالیزارها را با پوشال و نی محصور کرده‌اند، طوری که در زمستان‌ها به مناطق امنی برای پرندگان تبدیل شود و با ورود پرندگان مهاجر به این دامگاه‌ها عمدتاً با روش کلک مرغابی به صید آن‌ها مشغول می‌شوند.

درناهای سیبری هم سال‌ها برای زمستان‌گذرانی به این تالاب‌های کوچک می‌آمدند. این دامگاه‌ها باید همیشه ساکت و دور از گذر دیگران باشند. هر صدای اضافی باعث وحشت و پرواز پرندگان می‌شود. پیش از ورودمان به این منطقه مرموز خانم توکلی به صیادان پرنده تلفن زده بود و این شد که با خوش‌رویی از ما استقبال کردند.

«این منم، زنی تنها در آستانهٔ فصلی سرد»

حدود ۴۸ سال پیش،‌ زن اروپایی به دیدن این دامگاه‌‌ها آمد. تکرار این رفت‌وآمدها با اعتراض صیادان روبه‌رو شد. جایی برای غریبه‌ها و به‌خصوص زنان نبود. حتی کار به دعوا و خشونت کشید.

اما خانم توکلی معادل درآمد صید روزانهٔ یک دامگاه‌ را به یکی از صیادان ‌پرداخت تا اجازه بدهد بی‌صدا ساعت‌ها با دوربین دوچشمی پرندگان را نگاه کند. او می‌دانست که آن پرندگان سفید و شبیه لک‌لک از معدود بازماندگان دسته غربی درناهای سیبری هستند.

این رفت‌وآمدها و ساعت‌ها مشاهدهٔ درنا‌ها سال‌ها ادامه پیدا کرد. بعدها برای مردم محلی معلوم شد که او همسر سابق محمود توکلی است. ابتدا در بابلسر و بعدها در فریدون‌کنار زندگی می‌کردند.

خانم ووسالو با همسر ایرانی‌اش سال‌ها قبل درآمریکا آشنا شده بود. اِلن دانشجوی جانورشناسی در دانشگاه کالیفرنیای لس‌آنجلس بود و محمود فارغ‌التحصیل نجوم که در ناسا کار می‌کرد. آن‌ها چند سال بعد از آمریکا به ایران آمدند. دو پسر و یک دختر داشتند که یکی از پسرها -فرزند کوچک‌تر- را در حادثه‌ای از دست دادند و زندگی مشترک آن‌ها به جدایی انجامید.

از این‌جا زندگی تنهای او شروع شد. با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ آقای توکلی از ایران به آمریکا بازگشت اما اِلن ترجیح داد کاری را که شروع کرده، یعنی پژوهش دربارهٔ درناهای سیبری، در مسیری عجیب و به‌معنای واقعی تنها به پایان برساند؛ پس ایران را ترک نکرد.

زبان فارسی را به‌خوبی نمی‌دانست، دو کودک داشت و درآمد کمی از تدریس در دانشگاه. روزهایی در هفته در دانشگاه تهران زبان انگلیسی تدریس می‌کرد، اما تمام مشخصات لازم برای هدف قرار گرفتن از سوی انقلابیون آن روزها را داشت: خارجی، استاد دانشگاه، زن.

بی‌حجابی بهانهٔ خوبی شد تا او را از دانشگاه اخراج کنند. بعد از جدایی از شوهرش، یک خانه‌ٔ پیش‌ساختهٔ چوبی سفارش داده بود که از فنلاند به ایران بیاورند. یک روز قبل از اعتصاب گمرک در روزهای انقلاب توانسته بود خانه‌اش را وارد ایران کند؛ خانه‌ای چوبی از همان‌هایی که در کشورهای اسکاندیناوی بسیار دیده می‌شود و به او حس وطن آباء و اجدادی‌اش فنلاند را می‌داد.

این خانه‌ هنوز در شهرک ساحلی فردوس رویان در میان باغی کوچک در پشت یک درخت آووکادو خودنمایی می‌کند.

در‌سال‌های آغاز فعالیت‌هایش در فریدون‌کنار تا ۲۷ درنای سیبری را سرشماری کرده بود اما سال به سال تعداد درناهایی که به ایران بازمی‌گشتند، کمتر می‌شد. برای ادامهٔ پژوهش و حفاظت پرندگان پول نداشت. فشار نیروهای امنیتی هم همچنان ادامه داشت و به ظن جاسوسی بازجویی شد و از همه بدتر، در تنهایی و سکوت دامگاه‌ها، مردانی قصد تعرض به او را داشتند.

«من راز فصل‌‌ها را می‌دانم»

وقتی اولین بار اِلن را دیدم، زنی بود حدود ۸۰ ساله که مردم فریدون‌کنار و روستا‌‌های اطراف او را می‌شناختند و احترامش می‌کردند. دربارهٔ درناهای سیبری شنیده بودند و درِ دامگاه‌‌ها برای اِلن همیشه باز بود.

ادارهٔ محیط زیست و آموزش و پروش منطقه ارتباط بسیاری خوبی با او داشتند. در دانشگاه مازندران تدریس می‌کرد. مدارس او را برای سخنرانی و برنامه‌های ویژه دعوت می‌کردند و گاهی برای ترجمهٔ مدارک یک شرکت حمل‌ونقل بین‌المللی به دفتر کارش در تهران می رفت.

چندین پروژهٔ زیست‌محیطی را مدیریت می‌کرد که حامی مالی آن‌ها دولت فنلاند بود. ضمن این‌که کارگاه‌‌های صنایع دستی و بافندگی برای زنان محلی راه‌اندازی کرده بود تا کمک‌هزینهٔ زندگی‌شان شود.

اگرچه در سال‌های نخست برای حضورش در دامگاه‌ها به صیادان پول می‌داد، اما سال‌های بعد توانسته بود ادارهٔ محیط زیست را قانع کند که به صیادان برای جلوگیری از صید بی‌رویه پرندگان و شکار گونه‌‌های کمیاب مثل درناهای سیبری حقوق ماهانه پرداخت کند تا به‌عنوان محیط‌بان داوطلب همکار سازمان محیط زیست شوند.

به همین دلیل، بعضی از آن‌‌ها در دامگاه‌‌ها لباس محیط‌‌بان‌ها را می‌پوشیدند. به‌قدری صاحب نفوذ شده بود که حتی ادارهٔ محیط زیست هم نگران مشاهدات او در دامگاه‌‌ها بود. حتی وقتی در یکی از این سال‌ها صیادی یک درنای سیبری را شکار کرد،‌ تقریباً تمام سازمان‌های بین‌المللی مربوط سازمان محیط زیست را بازخواست کردند.

پس از آن مقالهٔ معروف «جاسوس درنا در فریدونکنار» منتشر شد. دیپلمات‌های فنلاندی هم چند بار به منطقه سفر کردند و پرندگان مهاجر، دامگاه‌ها و پروژه‌های در حال اجرا را دیدند. یکی از صیادان می گفت «همین‌جا روی زمین سفره پهن کردیم و خوراک محلی اردک برای سفیر فنلاند آوردیم. آقای سفیر هم چهارزانو نشست پای سفره با ما ناهار خورد. موقع خداحافظی هم گفت لذیذترین خوارک اردک زندگی‌ام را خوردم».

وقتی دیدم چگونه ادارهٔ محیط زیست پس از سفارش اِلن، بدون مراحل آزاردهندهٔ اداری، اجازه فیلمبرداری به ما داد، از او پرسیدم چطور به این‌جا رسیده و با این صیادان کم‌حوصله، مدیران همیشه در جلسه و حاج‌آقاهای دست‌نمازگرفته با جوراب‌های آویزان از جیب‌ گفت‌وگو می‌کنی؟ گفت: باید صبر داشته باشی، سال‌ها طول کشید تا حرف‌‌‌هایم را بشنوند.

«و زخم‌های من همه از عشق است»

اما این همهٔ ماجرا نبود. الن ووسالو در سال‌های پایانی عمر در مقابل دوربین کارگردان فنلاندی خانم ایریس هِرمه نشست و در فیلم مستند «مادر درنای برفی» از زندگی‌اش و چیزهایی گفت که این سال‌ها به ما نگفته بود. این‌که چطور مورد سوءرفتار و خشونت خانگی شوهر ایرانی‌‌ و تحصیلکرده‌اش قرار گرفته بود، از‌ کتک‌‌ خوردن و خشنونت‌های مداوم، از مردسالاری ریشه‌دار در این فرهنگ گفت.

این‌ها را به ما نگفت، شاید چون نمی‌‌خواست شرمگین‌مان کند. در فیلم می‌گوید «یک صبح پا شدم،‌ تنها بودم، محمود و بچه‌‌ها رفته بودند ایران….» بعد از این همه سال هنوز از یادآوری آن روزها خشمگین است و صورتش می‌لرزد.

آمدنش به ایران شاید به‌اجبار و برای از دست ندادن بچه‌‌هایش بود، اما این‌جا هم زندگی بر مدار همان مردسالاری قبلی می‌چرخید. به‌ناچار جدایی را پذیرفت. سال‌ها بعد درناهای سیبری را دید و عشق به طبیعت را تجربه کرد؛ عشقی که مسیر دشوار ۵۰ ساله را برای آن پیمود و زندگی کرد و الهام‌بخش شد.

در قسمتی از فیلم می‌گوید انقلاب که شد، همهٔ خانوادهٔ توکلی گریختند و رفتند آمریکا، اما من ماندم این‌جا، چه کنایه‌آمیز! ترجیح داد بماند و به‌تنهایی مسیر عاشقی خودش را بپیماید.

مادر «امید»

وقتی تصمیم گرفتم ایران را ترک کنم، به دیدنش رفتم. گفتم می‌خواهم بروم،‌ ما ایرانی‌ها به یک گذرنامهٔ دیگر هم نیاز داریم. به من نگفت بمان، ولی خندید و گفت من گذرنامهٔ پنج کشور را دارم ولی با گذرنامهٔ ایرانی سفر می‌کنم.

خانوادهٔ اِلن ووسالو از فنلاند به کانادا مهاجرت کرده بودند. الن در تورنتو به دنیا آمده بود اما آن سال‌ها برای کانادایی‌ها گذرنامهٔ بریتانیایی صادر می‌شد. چند ماه بعد از تولدش کانادا برای شهروندانش گذرنامهٔ ملی صادر کرد، اما هر کسی اجازه داشت گذرنامهٔ بریتانیایی‌اش را هم نگه دارد.

پدر و مادر الن بعدها برای او گذرنامهٔ فنلاندی گرفتند و وقتی به آمریکا مهاجرت کرد، گذرنامهٔ چهارمش را گرفت و سرانجام بعد از ازدواج صاحب گذرنامهٔ ایرانی هم شد. بعدها چهار گذرنامهٔ کشورهای غربی باطل شدند اما گذرنامهٔ ایرانی را همچنان تمدید می‌کرد و حتی برای رفتن به کشورش فنلاند ویزا می‌‌گرفت.

سرعت تخریب محیط زیست از اراده و تلاش‌های او برای بازگرداندن درناهای سیبری به ایران بیشتر بود و درناها به ایران نیامدند به جز یک درنا که هر سال اواخر پاییز، بیش از سه هزار کیلومتر را تنها می‌پیمود و از سیبری به ایران می‌آمد.

مردم محلی او را «امید» نامیدند و الن هم به «مادر درناهای سیبری» مشهور شده بود. خیلی‌ها داستان درناها را شنیده بودند و فیلمسازان جوانی زیادی از«امید» فیلم گرفتند.

هرسال خبر بازگشت امید در رسانه‌ها منتشر می‌شد و خبرنگاران با الن مصاحبه می‌کردند. اما در همان اولین دیدارمان هم که فقط سه درنا باقی مانده بود، گفت که شانسی برای بقای این پرندگان زیبا باقی نمانده است. از همان روزها پیگیر پروژهٔ جدیدی برای حفظ مرجان‌های خلیج فارس بود.

هر سال «امید» می‌آمد ولی الن دیگر توانی نداشت که ساعت‌ها به تماشای این آخرین بازماندهٔ سال‌های پیش بنشیند. انگار امید هم فهمید کسی عاشقانه تماشایش نمی‌کند، پارسال نیامد. امسال هم الن رفت.

در جایی از فیلم «مادر درنای برفی»، اعتراض‌های جنبش «زن زندگی آزادی» را می‌بینیم و الن می‌گوید «انگار انقلاب دیگری در راه است» و با نگرانی ادامه می‌دهد «نمی‌دانم این چطور انقلابی خواهد بود».

اما در قسمت دیگری از فیلم، الن که روی مبل پیر و فرسوده نشسته، سمت دیگری را نگاه می‌کند و با ذوق و هیجان صدا می‌زند «محمود…»

در یک نمای باز انگار نیمرخ محمود توکلی جوان را کنار الن می‌بینیم که به دیدن او آمده، کمی بعد متوجه می‌شویم او دکتر محمود قاسمپوری استاد محیط زیست دانشگاه است؛ نسل جدید تحصیلکرده‌‌‌های ایران که انگار با احترام و افتادگی مثل یک شاگرد جلوی استادش نشسته و برای الن یک ماگ هدیه آورده است.

الن به شوخی می‌پرسد توش درنا هست؟‌ محمود می‌گوید نه روش درنا است، و عکس «امید» را که روی ماگ نقش بسته، نشان می‌دهد.

دویچه‌وله: با ساخت سد پاشدان بر روی رودخانه هریرود در افغانستان و آبگیری آن، جریان آب این رودخانه به استان خراسان مختل خواهد شد. هریرود که پس از گذر از افغانستان به مرز ایران می‌رسد، منبع اصلی تامین آب شرب بیش از دو میلیون ساکن استان خراسان است.

به گزارش خبرگزاری فارس این دومین مانع بر سر جریان آب از افغانستان به ایران، یک دهه پس از آبگیری سد سلما است. سد سلما یکی  از بزرگترین پروژه‌های زیربنایی تاریخ افغانستان است که در منطقه سلما در ۱۷۰ کیلومتری شمال شرق شهر هرات در مسیر هریرود ساخته شد.

بنا بر گزارش‌ها یک شرکت آذربایجانی “با ۱۸ ساعت کار روزانه ساخت سد پاشدان را با سرعت به مرحله آبگیری در روز‌های گذشته رساند”. طالبان می‌خواهد با آبگیری سد پاشدان، ۱۳ هزار هکتار زمین کشاورزی را آبیاری کند.

وزارت انرژی و آب طالبان اعلام کرده که سدسازی‌ها به همین دو رود ختم نمی‌شود و ساخت دو سد تیرپل و گفگان نیز در دستور کار قرار دارد.

دانشگاه تربیت مدرس به مسئولان جمهوری اسلامی پیشنهاد کرده با “ایجاد بسته‌های دیپلماسی” برای گفت‌و‌گو با طالبان که شامل “تجمیع مسائل آب، برق، معادن و مهاجران” می‌شود، با این حکومت بر سر حق‌آبه ایران مذاکره کند.  

بر اساس معاهده سال ۱۳۵۱، افغانستان باید در سال‌هایی که آب وجود دارد،‌۸۲۰ میلیون مترمکعب از حق‌آبه هیرمند را به ایران بدهد. اما این معاهده از سوی أفغانستان رعایت نمی‌شود.

رادیوفردا: انجمن دفاع از زندانیان سیاسی آذربایجانی در ایران (آداپ) می‌گوید مأموران اداره اطلاعات سلماس «۷۰ تن از اهالی روستای قره‌قشلاق در آذربایجان غربی از جمله زنان و مردان مسن را بازداشت کرده‌اند».

این انجمن روز پنج‌شنبه، ۲۱ دی‌ماه، در بیانیه‌ای اعلام کرد که مأموران وزارت اطلاعات با حضور در منازل این شهروندان آن‌ها را در ارتباط با «تجمع مسالمت‌آمیز زیست‌محیطی»‌ روز چهارشنبه بازداشت کرده‌اند.

به گفته ساکنان این روستا «رئیس ادارهٔ اطلاعات شهرستان سلماس آن‌ها را تهدید به خشونت جنسی علیه زنان بازداشت‌شده در صورت استمرار روستاییان در اعتراضات زیست‌محیطی خود کرده است».

روز گذشته تصاویری در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که نشان می‌داد نیروهای حکومتی روز چهارشنبه، ۲۰ دی‌ماه، با «گاز اشک‌آور و باتوم» به تجمع اعتراضی اهالی قره‌قشلاق حمله کرده‌اند.

اعتراض ساکنان روستای قره‌قشلاق به تأسیس کارخانه‌ٔ کاوه سودا،‌ وابسته به سپاه پاسداران، در زمینه تولید کربنات سدیم برای تولید شیشه است.

در حالی که تصاویر منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی نمایش‌گر حملۀ نیروهای حکومتی به اهالی معترض روستای قره‌قشلاق از توابع سلماس در روز گذشته هستند، رسانه های حقوق بشری از بازداشت بیش از ۲۲ تن از اهالی این روستا به دست نیروهای حکومتی خبر می‌دهند.

هرانا، که اخبار حقوق بشر را پوشش می… pic.twitter.com/qcGhInRH5Y

— RadioFarda‌|‌راديو فردا (@RadioFarda_) January 11, 2024

این رسانه دولتی نوشت که در این دیدار آقای عسگریان «نسبت به ممانعت مقامات محلی از انتقال پساب تولیدی شرکت کاوه سودا در مراغه به دریاچه به رغم دریافت موافقت از سازمان محیط زیست و توقف واحد فرآوری مواد اولیه شیشه‌سازی در یزد به دلیل مشکل آلایندگی گلایه داشت».

صدای آمریکا: رئیس سازمان هواشناسی ایران روز یکشنبه سوم دی اعلام کرد «تابستان سال آینده با مشکل جدی کم‌آبی مواجه می‌شویم» و هشدار داد «شرایط منابع آبی در بسیاری از شهر‌ها پایدار نخواهد بود.»

به گزارش وبسایت «دیده بان ایران» به نقل از سحر تاجبخش مسلمان، در مهر امسال بارندگی بیشتر از نرمال بود، اما در ماه‌های آبان و آذر بارش‌ها کمتر از نرمال بود.

او با اشاره به افزایش زیاد دمای هوا که تبخیر و تعرق ذخیره آبی را افزایش می‌دهد، افزود: اگر این وضعیت ادامه یابد و در زمستان هم ذخایر برف کافی نداشته باشیم، قطعاً در تابستان سال آینده با مشکل جدی آب مواجه خواهیم شد.

وب‌سایت «تجارت نیوز» پیشتر در ۲۴ آذر ماه نوشته بود، آمارهای مدیریت منابع آب ایران نشان می‌دهد بارش‌ها در ایران از ابتدای سال آبی جاری تا روز هجدهم آذر ماه، به ۳۴ میلیمتر رسیده است، که کاهش ۲۷ درصدی را نشان می‌دهد.

نیک آهنگ کوثر، تحلیلگر حوزه آب و محیط زیست ساکن واشینگتن، به صدای آمریکا می گوید: «بر خلاف انتظار برخی از مدیران، پاییز امسال میزان بارندگی بسیار کمتر از متوسط بارش در یک چهارم سال آبی جدید بود. افزایش نسبی گرمای هوا و تغییر الگوی بارش نیز باعث شده انتظار کشاورزان در مناطق مختلف برآورده نشود.»

او با تاکید بر این نکته که «برداشت بیش از حد از سفره‌های آب زیرزمینی باعث کاهش شدید آب در اکثر دشت‌های کشور شده است،» می افزاید: «فقدان مدیریت آبخوان‌ها باعث نشست زمین و مرگ دشت‌ها، و در نهایت مهاجرت گسترده روستائیان شده است، که خود عاملی برای تشدید بحران‌های اقتصادی و اجتماعی و بی‌ثباتی سیاسی خواهد بود.»

به گفته آقای کوثر، در صورتی که در ماه‌های زمستان برف کافی در ارتفاعات، به‌ویژه در البرز و زاگرس نبارد، سرشاخه‌های رودهای بزرگ خشک‌تر خواهند شد و کم‌آب شدن رودخانه‌های بزرگ ایران، می‌تواند به دشوارتر شدن شرایط در بهار و تابستان آینده منتهی شود.

این تحلیلگر حوزه آب و محیط زیست افزود: در شرایط اقلیمی گرم‌تر، با توجه به احتمال بروز باران‌های سیل‌آسا به جای برف، مدیران حوزه آب و خاک می‌توانند با استفاده از روش‌های آبخیزداری، با مهار سیلاب، هم قدرت تخریبی سیل را بگیرند و هم در چارچوب آبخوانداری، به تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی و تامین آب برای حال و آینده اقدام کنند.

مجموع داده‌های وزارت نیرو و هواشناسی ایران نشان می‌دهد روند بارش‌ها طی ۵۰ سال اخیر در کشور نزولی بوده و تداوم این روند، آینده ایران در بخش‌های مختلف را، از جمله پراکندگی جمعیتی، در معرض بحران قرار داده است.

کاهش بارندگی ناشی از تغییرات اقلیمی در کنار سوء مدیریت در حوزه آب، موجب ایجاد بحران و تنش آبی در مناطق مختلف ایران شده است.

دویچه‌وله: بیش از یک دهه است که خطر فرونشست زمین در نقاط مختلف ایران از سوی کارشناسان گوشزد می‌شود. با این حال اخبار منتشرشده نشانی از تلاش برای توقف این پدیده خطرناک ندارد، برعکس هرروز خبر تازه‌ای از گسترش فرونشست زمین در نقاطی جدید منتشر می‌شود.

مریم دهقانی، عضو هیئت علمی بخش مهندسی راه و ساختمان و محیط زیست مهندسی دانشگاه شیراز روز یکشنبه دوم مهرماه در گفت‌وگو با خبرگزاری کار ایران، ایلنا، خطر فرونشست زمین در مرکز شهر مرودشت را حدود ۲ تا ۳ سانتیمتر و در اطراف این شهر را تا ۱۲ سانتیمتر برآورد می‌کند و با اشاره به اینکه این پدیده معمولا در شهرها اتفاق نمی‌افتد، می‌گوید “مرودشت تنها شهرى است که تمام شهر دچار فرو نشست شده است”.

به گفته این استاد دانشگاه لبه این فرونشست در منطقه تاریخی نقش رستم واقع شده و پهنای شکاف در این منطقه به حدود نیم متر تا ۷۰ سانتیمتر رسیده است.

او می‌گوید: «این شکاف‌ها به فاصله ۱۰ تا ۱۵ متری منطقه باستانی نقش رستم ایجاد شده که هر ساله با اینکه این شکاف‌ها با شن و ماسه پر می‌شوند اما دوباره سر باز می‌کنند.»

دهقانی گفته تخت جمشید تحت تاثیر فرونشست قرار ندارد اما “در فاصله ۳۰۰ متری آن به دلیل قرار گرفتن در سینه کوه، فرونشست حدودا ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتری رخ داده است”.

خوشبختانه شهر شیراز به گفته این استاد دانشگاه دچار فرونشست نشده و تنها در باغات قصرالدشت و باغ‌شهرهای گویم این پدیده مشاهده شده است. 

البته “سیگنال‌های ضعیفی” از فرونشست زمین در محدوده فرودگاه شیراز نیز ثبت شده است. مریم دهقانی می‌گوید: «این سیگنال‌ها، یک سانتی متر یا کمتر از آن است که به فاصله ۲ تا ۳ کیلومتری فرودگاه شیراز ثبت شده و سیگنال‌های قوی‌تر در حد ۴ تا ۶ سانتیمتر ثبت شده است.»

خطر در شهر مرودشت؛ “فاجعه‌ای عظیم”

مریم دهقانی از گسترش فرونشست زمین در منطقه مرودشت خبر داده و گفته ظرف ۱۵ سال اخیر همه دشت مرودشت درگیر فرونشست شده در حالی که تا ۱۰ سال پیش تنها محدوده کوچکی از مرودشت درگیر این پدیده بود.

به گفته او وسعت و سرعت فرونشست زمین در این منطقه “پیشرفت قابل توجهی” داشته است.

این استاد دانشگاه گفته است: «شکاف‌های بسیارعظیمی در سطح زمین دشت مرودشت به پهنای نیم متر تا ۷۰ سانتی متر ایجاد شده است و در دشت شیراز هم شامل محدوده دریاچه مهارلو تا شمال غرب شهر در نقاطی فرونشست رخ داده است.»

دهقانی این وضعیت را “فاجعه‌بار” توصیف کرده و می‌گوید: «شهرک صنعتی فتح آباد، کناره، فیروزی، پتروشیمی مرودشت، خط انتقال گاز که از دشت مرودشت عبور کرده‌اند، خطوط ریلی و زیرساخت‌ها همه تحت تاثیر فرونشست زمین قرار دارند.»

این استاد دانشگاه همچنین به وضعیت خطرناک خانه‌های مسکن مهر در مرودشت اشاره می‌کند و می‌گوید: «ساختمان این منطقه ترک برداشته و به میزان ۱۶ تا ۱۸ سانتیمتر دچار فرونشست شده است؛ زمین زیر دیوارهای اطراف مسکن مهر دچار فرونشست شده است به نحوی که اگر در خط انتقال گاز مسکن مهر مرودشت شکستگی ایجاد شود، فاجعه‌ای عظیم رخ خواهد داد که غیر قابل جبران است.»

مریم دهقانی تصریح کرده: «علیرغم آنکه حدود ۱۰ سال است که در تمام رسانه‌ها مشکلات فرونشست زمین را فریاده زده‌ایم اما نتیجه‌ای حاصل نشده است.»

او با اشاره به اینکه ۱۶ سال است درباره موضوع فرونشست زمین تحقیق می‌کند و از میزان گستردگی این پدیده در تمام نقاط ایران اطلاع دارد، افزود: «اما تاکنون هشدارهایم در مورد فرونشست زمین هیچ تاثیری نداشته و اراده‌ای برای حل آن وجود نداشته است».

تا کنون بسیاری از کارشناسان و متخصصان درباره فرونشست زمین در مناطق مختلف ایران هشدار داده‌اند.

از جمله آنها، اسفندماه سال گذشته علی بیت‌اللهی، عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات راه و شهرسازی با استناد به آخرین ارزیابی‌های صورت گرفته درباره پدیده فرونشست زمین در ایران گفت ۱۸ و نیم میلیون هکتار از مساحت ایران که معادل ۱۱ درصد مساحت سرزمینی است، در حال فرونشست است.

او خاطرنشان کرد که جمعیت ساکن در این مناطق حدود ۳۹ میلیون نفر است که نزدیک به ۴۹ درصد جمعیت کل ایران می‌شود.

همچنین به گفته او استان اصفهان بیشترین تعداد شهرهای در معرض خطر را دارد و اصفهان بزرگ‌ترین کلان‌شهری است که بخش عمده‌ای از آن در معرض فرونشست است. این شهر در مقایسه با سایر شهرها بالاترین ریسک فرونشست زمین را دارد.

از جمله دلایلی که به فرونشست می‌انجامد افت سطح آب‌های زیرزمینی بر اثر برداشت بی‌رویه آب، حفر چاه‌های غیرمجاز، کاهش نزولات جوی و عدم مدیریت در آبیاری است.

صدای آمریکا: قطعی آب در تهران و برخی از مناطق کرج برای چندمین روز ادامه داشت. معاون هماهنگی و امور مناطق شهرداری تهران از تداوم بحران قطع آب در تهران خبر داد و گفت: تانکر‌های حامل آب شرب در طول شب در میادین و معابر پایتخت مستقر شده‌اند. به گفته عباس شعبانی، تا رفع کامل مشکل کمبود آب در برخی مناطق، آب مورد نیاز شهروندان با تانکر تامین خواهد شد.

همزمان، برخی از گزارش‌ها حاکی از تشکیل صف‌‌های طولانی شهروندان در محل استقرار برخی تانکرها برای دریافت آب است.

یک منبع آگاه در وزارت نیرو جمهوری اسلامی ایران یک روز پیشتر به «صدای آمریکا» گفت «آب توزیع شده در تهران آشامیدنی نبوده و سالم نیست.»

این مقام مطلع گفت: «توزیع آب غیر آشامیدنی با هدف جلوگیری از بروز اعتراضات مردمی صورت گرفته است.»

او در توضیح چرایی قطع آب در تهران نیز گفت: «سیل و رانش زمین به زیرساخت‌های موجود آسیب زده است.»

این مقام آگاه وزارت نیروی جمهوری اسلامی از تداوم قطعی آب تا اواسط هفته آینده خبر داد و گفت: «احتمالا از روز پنجشنبه از تعداد مناطقی که درگیر قطعی آب هستند کاسته خواهد شد.»

در همین حال رسانه‌های ایران از رویکرد وزارت نیرو در اطلاع رسانی پیرامون قطعی چند روزه آب گلایه دارند و معتقدند باید بصورت مشخص اعلام شود که مشکل چه زمانی حل خواهد شد.

وب‌سایت «خبرآنلاین» روز چهارنشبه مناطق درگیر بحران آب در تهران را شامل ستارخان، صادقیه، گیشا، اشرفی اصفهانی، هفت تیر، خیابان بهار در محدوده طالقانی، قلهک در منطقه ۳ و نارمک، چهارراه لشگر در نظام‌آباد تهران اعلام کرد.

رادیوفردا: رئیس اندیشکده آب سازمان ملل متحد از عدم «برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری‌های راهبردی» جمهوری اسلامی در جهت گرفتن حقابه ایران از رودخانه هیرمند انتقاد کرد. کاوه مدنی روز جمعه در توئیتی نوشت: «دلسوزان بارها درباره رسیدن این روزها و کور شدن گره اختلاف هیرمند هشدار دادند، اما آقایان به جای برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری‌های راهبردی برای افزایش ظرفیت چانه‌زنی و تعامل مقندرانه با کشور همسایه، به دنبال دسترسی به منابع لایتناهی آب در عمق چند هزار متری و اشتغال‌زایی از طریق توسعه کشاورزی در یک منظقه کم‌آب بودند.»

او با انتشار عکس‌های ماهواره‌ای از وضعیت ذخایر دو سد کجکی و کمال‌خان در افغانستان در سال گذشته و امسال اضافه کرد: «در حال حاضر، حجم آب ذخیره شده در هر دو سد کمال خان و کجکی از پارسال بیشتر است.»

در حال حاضر، حجم آب ذخیره شده در هر دو سد کمال خان و کجکی از پارسال بیشتر است.

ابعاد این مناقشه پیچیده‌تر از کلکل‌های دوربینی و توییتریست.

دلسوزان بارها درباره رسیدن این روزها و کور شدن گره اختلاف #هیرمند هشدار دادند اما آقایان به جای برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری‌های راهبردی… pic.twitter.com/GhClQ3SS62

— Kaveh Madani (@KavehMadani) May 19, 2023

آقای مدنی که پیشتر مدتی معاون سازمان حفاظت محیط زیست ایران بود اما به دلایل فشارهای سیاسی، مجبور به ترک کشور شد، تاکید کرد: «ابعاد این مناقشه پیچیده‌تر از کَلکَل‌های دوربینی و توییتریست.»

تاکید این کارشناس بین‌المللی محیط زیست بر وجود آب پشت سدهای رودخانه هیرمند رد ادعای گروه طالبان در افغانستان است.

در همین زمینه حسین دلیریان رئیس سازمان فضایی ایران نیز روز پنج‌شنبه اعلام کرده بود: «تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد که حکومت افغانستان در برخی نقاط با انحراف مسیر آب و ایجاد بندهای متعدد، مانع رسیدن آب به ایران شده است.»

اما گروه طالبان در همین روز مقام‌های جمهوری اسلامی را به بی‌اطلاعی از وضعیت این رودخانه متهم کرده و مدعی شد آب پشت این سدها به اندازه‌ای نیست که طالبان بتواند آن را به سمت ایران رهاسازی کند.

کاوه مدنی، پیشتر از اقدامات جمهوری اسلامی برای انتقال آب از دریا به سیستان و بلوچستان برای حل مشکل آب در این استان نیز انتقاد کرده و آن را «گام بنیادین در راستای کورتر کردن گره ورشکستگی آبی ایران» توصیف کرده بود.

انتقاد او از عملکرد جمهوری اسلامی درباره حقابه ایران از هیرمند در حالی است که حل نشدن این مسئله موجب شده که حتی مقام‌های حکومتی هم به دولت ابراهیم رئیسی اعتراض کنند.

چندی پیش مصطفی محامی، نماینده ولی‌فقیه در استان سیستان‌ و بلوچستان، در یک مراسم رسمی به شدت به ابراهیم رئیسی تاخت و گفت: «در برابر آمریکا شاخ و شانه می‌کشید اما عرضه ندارید حق‌تان را از افغانستان بگیرید؟ با گفتاردرمانی مشکلات حل نمی‌شود.»

او اضافه کرد: «وزارت امور خارجه در پیگیری حقابه سیستان کمال بی‌عرضگی را به خرج داده است.»

همچنین برخی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی با اشاره به حل نشدن این موضوع، خواستار استیضاح حسین امیرعبداللهیان وزیر خارجه جمهوری اسلامی شدند.
منابع: توییتر، رادیوفردا/ م. ت./ ف. دو.

دویچه‌وله: به رغم ابهام‌ها و اعتراض‌های فراوان، سرانجام مرحله نخست آبگیری سد چم‌شیر گچساران به طور رسمی آغاز شد. وجود لایه‌های نمک، چاه‌های نفت و آثار باستانی کاوش نشده در مخزن سد از جمله نگرانی‌ها هستند.
مرحله اول آبگیری سد چم‌شیر در ۲۵ کیلومتری جنوب شرق گچساران در استان کهکیلویه و بویراحمد روز دوشنبه، ۲۲ اسفند آغاز شد.

به گزارش خبرگزاری ایرنا، معاون اجرایی طرح سد و نیروگاه چم‌شیر در حاشیه مراسم آغاز این عملیات گفت‌، مرحله نخست آبگیری با حجم ٣۵٠ میلیون متر مکعب با موفقیت انجام شد.

محمدرضا فاضل با بیان این که در مرحله نخست ۱۵ درصد مخزن سد پر شد افزود: «سد و نیروگاه چم‌شیر بزرگترین طرح برق آبی در کشور است که با هدف ذخیره ۲/۳ میلیارد متر مکعب آب و بهبود کیفیت و کنترل سیلاب‌ها بر روی رودخانه زهره ساخته شد.»

نگرانی از پیامدهای غیرقابل بازگشت سد چم‌شیر

به گفته محمدرضا فاضل، سد چم‌شیر از نوع سدهای “بتنی غلتکی” (RCC) است که مطالعات احداث آن در سال ۱۳۷۳ از سوی سازمان‌های آب منطقه‌ای فارس، بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد آغاز شد.
در نظر بسیاری از ناظران، حدود سه دهه “مطالعه” الزاما به معنی انجام کارهای کارشناسی لازم و در نظر گرفتن دغدغه‌های زیست‌محیطی و امثال آن نیست.

بر این اساس، منتقدان از مدت‌ها پیش هشدار داده‌اند که آب‌گیری سد چم‌شیر می‌تواند “پیامدهای غیر قابل بازگشت” داشته باشد.

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها وجود لایه‌های نمکی و گچی در مخزن سد است که خطر انحلال آنها در صورت آبگیری سد جدی است.

فاجعه زیست‌محیطی مانند سد گتوند؟

این اتفاقی است که پیش از این در سد گتوند در استان خوزستان نیز رخ داد و بسیاری از صاحب‌نظران معتقدند آبگیری آن به بروز یک فاجعه زیست‌محیطی و شوری آب رود کارون منجر شد.

به گزارش خبرگزاری ایسنا، حیدر زارعی، عضو هیئت علمی دانشگاه چمران اهواز اول دی ماه در یک نشست تخصصی گفت‌، با توجه به تکمیل نشدن مطالعات پیش از آبگیری سد چم‌شیر و در نظر نگرفتن مسائلی مانند تاثیر انحلال لایه‌های نمک در افزایش شوری آب، این پروژه نیز می‌تـواند مانند سد گتوند ورود به مسیری غیر قابل برگشت باشد.

بحث این که سد گتوند به جای یک پروژه ملی به یک فاجعه زیست‌محیطی تبدیل شد موضوعی است که به خصوص پس از آبگیری این سد حتی از سوی برخی کارگزاران حکومت نیز عنوان شده است.

عیسی کلانتری، رئیس سابق سازمان حفاظت محیط زیست زمانی سد گتوند را “جنایتی در حق سرزمین ایران” خواند و خواستار محاکمه مجریان آن شد.

محمد‌علی بنی‌هاشمی، رئیس موسسه آب دانشگاه تهران نیز زمانی گفته بود، احداث سد گتوند ابتدای سال ۷۶ در دوران ریاست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی آغاز شد و در دو دولت محمد خاتمی ادامه یافت و در دولت دوم محمود احمدی‌نژاد به بهره‌برداری رسید.

او گفته بود، به این ترتیب پنج دولت در اجرای این پروژه نقش داشتند و هر یک به اندازه‌ای “در این بحران و اشتباه بزرگ ملی” سهیم هستند و مسئولیت دارند.

مطالعه و احداث سد چم‌شیر؛ از رفسنجانی تا رئیسی

اگر گفته معاون اجرایی سد چم‌شیر درباره زمان آغاز مطالعات آن را ملاک بگیریم هشت دولت از رفسنجانی تا ابراهیم رئیسی در پیامدهای احتمالی احداث و آب‌گیری سد چم‌شیر مسئول هستند.
خبرگزاری مهر ۲۲ اسفند در گزارشی وجود چاه‌های نفت در منطقه گچساران را یکی دیگر از دغدغه‌های آبگیری سد چم‌شیر عنوان کرد: «وجود چاه‌های نفت در محدوده مخزن چالش دیگری است که توسط فعالان مطرح شده و بر این اساس چندین چاه در این محدوده شناسایی شده است.»

این خبرگزاری می‌گوید،‌ کشف اشیا و آثار باستانی در محدوده مخزن سد که درباره آنها “کاوش مستمر و اساسی” انجام نشده یکی دیگر از نگرانی‌هایی است که مطرح می‌شود.

بنا بر این گزارش، محمود محضرنیا،، مجری طرح سد و نیروگاه چم‌شیر می‌گوید، آبگیری مراحل مشخص و استانداردی دارد و در کنار فرایند آبگیری، بررسی و پایش نیز انجام می‌شود.

تجربه‌های قبلی نشان داده که وقتی طرحی با این ابعاد و هزینه وارد مرحله آبگیری می‌شود هیچ “بررسی و پایشی” باعث توقف آن نخواهد شد.

افزون بر این، آبگیری مخازن مورد مناقشه سدها مستلزم به انجام رسیدن بررسی‌های زیست‌محیطی است که به گفته آگاهان، در مورد سد چم‌شیر دست‌کم تا اول دی ماه رخ نداده است.