اخبار

رادیوفردا: دستگاه قضایی جمهوری اسلامی، صبح دوشنبه ۱۸ اردیبهشت، یوسف مهرداد و صدرالله فاضلی زارع، دو کاربر فعال در شبکه‌های اجتماعی را به اتهام آنچه «هتاکی به مقدسات اسلامی» و «سب‌النبی» (توهین به پیامبر اسلام) خوانده، از طریق آویختن به دار اعدام کرد.

این در حالی است که منابع حقوق بشری تاکید کرده‌اند که این دو فقط به نقد خرافات دینی می‌پرداختند.

خبرگزاری میزان وابسته به قوه قضاییه جمهوری اسلامی درباره اعدام این دو نفر نوشت که در پی تشکیل پرونده‌ای در سال ۹۹ در دادگاه انقلاب اراک، یوسف مهرداد در اردبیل و صدرالله فاضلی زارع نیز به اتهام همکاری با او در یاسوج بازداشت شدند.

دستگاه قضایی جمهوری اسلامی مدعی است که مهرداد در شبکه‌های اجتماعی به «ترویج خداناباوری و توهین به مقدسات دینی و اسلامی» می‌پرداخته و همچنین قرآن‌ را «سوزانده» بود. او همچنین از سوی قوه قضاییه به «ارتداد فطری» نیز متهم شده بود.

در مورد فاضلی زارع نیز، دستگاه قضایی جمهوری اسلامی با استناد به اعترافات اجباری او مدعی است که به پیامبر اسلام و «مقدسات دینی» «توهین» کرده است.

یوسف مهرداد پدر سه کودک خردسال و صدرالله فاضلی زارع سرپرست مادر سالمندش بود.

پیشتر رابرت مالی نماینده ویژه دولت آمریکا در امور ایران در توییتی نوشت: «از گزارش‌ها در خصوص این‌که یوسف مهرداد و سید صدرالله فاضلی زارع در معرض خطر قریب‌الوقوع اعدام قرار دارند، خشمگین شده‌ام. ایران باید آزار و اذیت و کشتار مردم را به دلیل استفاده از حق آزادی مذهب متوقف کند.»

همچنین منابع حقوق بشری پیشتر تاکید کرده بودند که این دو زندانی عقیدتی در ارتباط با مدیریت و عضویت در یک کانال تلگرامی با عنوان «نقد خرافه و مذهب» بازداشت شده بودند.

جمهوری اسلامی با گرفتن اعترافات اجباری از متهمان عقیدتی و سیاسی و استناد به آنها، احکام سنگین از جمله اعدام را در مورد این متهمان صادر می‌کند.

وب‌سایت دادبان ایران در رابطه با جزئیات پرونده این دو زندانی عقیدتی نوشت که تنها استناد پرونده علیه مهراد، «اقرار ضمنی» است که بر اساس قانون، مستند کافی برای اثبات اتهام «سب‌النبی» نیست.

روند ناعادلانه و غیرمنصفانه دادرسی برای پرونده‌های متهمان عقیدتی و سیاسی در ایران بارها از سوی فعالان و سازمان‌های حقوق بشری و بین‌المللی محکوم شده است.

چند روز پیش، چند کانال فعال در زمینۀ حقوق بشر از جمله هه‌نگاو، هرانا و اتحادیه آزاد کارگران از انتقال یوسف مهرداد و صدرالله فاضلی زارع به سلول انفرادی زندان اراک خبر داده و نسبت به اجرای حکم اعدام آن‌ها ابراز نگرانی کرده بودند.

بر اساس گزارش این منابع، حکم اعدام این دو نفر تیرماه ۱۴۰۰ در دیوان عالی کشور تایید شده بود.

حکومت جمهوری اسلامی در حالی برای اتهامات ادعایی چون «کفرگویی» و «سب‌النبی» حکم اعدام صادر می‌کند که میثاق بین‌المللی حقوق سیاسی و مدنی، این «تخلفات» را جزو جرایم جدی تلقی نمی‌کند.

بر اساس ماده ۲۶۲ قانون مجازات اسلامی، «هر کس به پیامبر اسلام یا یکی از پیامبران عظام دشنام دهد یا به آن‌ها توهین کند، سب‌النبی بوده و به مجازات اعدام محکوم می‌شود.»

پیشتر محمد آرمان، وکیل یوسف مهرداد، به سایت «امتداد» گفته بود که «موکلش سابقه سال‌ها فعالیت مذهبی دارد.»

اعدام این دو نفر در شرایطی انجام شده که موج اعدام‌ها، از اعدام متهمان سیاسی، عقیدتی و اقلیت‌های قومی تا اعدام‌های مرتبط با مواد مخدر و غیرسیاسی در ایران در هفته‌های اخیر شدت گرفته است.

مولوی عبدالحمید، رهبر پرنفوذ بلوچ‌های سنی ایران روز جمعه گذشته موج تازه اعدام‌ها را محکوم کرد و گفت که «هنر» جمهوری اسلامی، اعدام است.

دو روز پیش، محمود امیری‌مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، با تاکید بر اینکه «جمهوری اسلامی در ده روز گذشته، هر شش ساعت یک نفر را اعدام کرده»، از بی‌تفاوتی جامعه جهانی نسبت به این اعدام‌ها انتقاد کرد.

بی‌بی‌سی: علی دایی، کتایون ریاحی، ترانه علیدوستی، فاطمه معتمدآریا و اصغر فرهادی از شاخص‌ترین چهره‌هایی هستند که حکومت به همراهی آنها با اعتراضات حساس شده
بی‌بی‌سی فارسی به اسنادی دست یافته است که حاکی از تشکیل یک «کمیته چهره‌های خاص» برای مهار و تنبیه ورزشکاران و هنرمندان همراه با اعتراضات در ایران است. علی دایی، ترانه علیدوستی، اصغر فرهادی و فاطمه معتمدآریا جزو ده‌ها چهره مشهوری هستند که برای تنبیه اقتصادی، ممنوع الخروجی یا زندان آنها تصمیم گرفته شده است. اقدام هماهنگ برای محدودیت چهره‌های مشهور کمتر از یک هفته پس از کشته شدن مهسا (ژینا) امینی در بازداشت گشت ارشاد آغاز شده است.

سه سند درباره اقدامات و مصوبات مربوط به «کارگروه چهره‌ها» و «کمیته چهره‌های خاص» به دست بی‌بی‌سی فارسی رسیده است.

بر مبنای اولین سند، در ۳۱ شهریور، یعنی تنها شش روز پس از کشته شدن مهسا امینی و پنج روز پس از اعتراضات در سقز، فهرستی ۱۴۱ نفره از چهره‌های مشهور همراه با اعتراضات تهیه شده است.

در نامه‌ای که به امضای محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، رسیده است، از وزارت اقتصاد و دارایی خواسته شده تا جزئیات شرایط اقتصادی این هنرمندان و ورزشکاران را تحویل دهد.

اما بلافاصله سطح هماهنگی برای برخورد با هنرمندان و ورزشکاران از «کارگروه مشترک چهره‌ها» در وزارت ارشاد بالاتر می‌رود و «کمیته چهره‌های خاص» در شورای امنیت کشور تشکیل می‌شود.

سابقه تلاش بری مهار سلبریتی‌ها در وزارت ارشاد و «کارگروه چهره‌ها» به دوران ریاست جمهوری حسن روحانی برمی‌گردد.

در جریان اعتراضات اخیر ایران بسیاری از ستارگان سینما و قهرمانان ورزشی به زندان افتادند یا با محدودیت‌هایی مواجه شده‌اند و این اسناد گویای ابعاد برنامه‌ریزی حکومت برای برخورد با آن‌ها است.

این اسناد حاکی از رصد روزانه فعالیت‌های سلبریتی‌ها و برگزاری طور متوسط دو جلسه در هفته برای تصمیم‌گیری درباره آنها است.

بی‌بی‌سی فارسی پیشتر سندی از فهرست ۵۳ نفره هنرمندان و چهره‌های ممنوع المعامله را فاش کرده بود.

اسناد فاش‌شده چه می‌گویند؟

اسناد محرمانه‌ای به دست بی‌بی‌سی فارسی رسیده که نشان می دهد بلافاصله بعد از شروع اعتراضات در ایران، حکومت برای جلوگیری از حمایت سلبریتی‌ها از جنبش اعتراضی، کمیته‌ای مخفی برای برخورد با آنها تشکیل داد.

اولین سند مربوط به سی و یکم شهریور است که تصمیمات جلسه کارگروهی به نام «کارگروه چهره ها» را ابلاغ می‌کند. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در صورتجلسه «سری» این جلسه نام ۱۴۱ نفر از شخصیت‌های سرشناش هنری و ورزشی را به وزارت اقتصاد می‌دهد تا وضعیت مالیاتی آنها ارائه و برای آنچه اعمال «محدودیت‌های پیش‌بینی شده برابر قانون» خوانده، اقدام شود. در این سند گفته شده این چهره‌های سرشناس نقش مهمی در دامن زدن به اعتراضات داشته‌اند.

نام بسیاری از بازیگران، خوانندگان، ورزشکاران و چهره‌های رسانه‌ای معروف ایران در این فهرست دیده می‌شود؛ از جمله اصغر فرهادی، علی دایی، ترانه علیدوستی، اشکان خطیبی، دنیا مدنی، پگاه آهنگرانی، منیژه حکمت، مهدی یراحی، احسان کرمی، برزو ارجمند و شاهین صمدپور.

یکی از چهره‌هایی که نامش در این فهرست آمده به بی‌بی‌سی فارسی گفت ماموران «اینفلوئنسرهای اینستاگرامی را تهدید می‌کردند که اگر به حمایت از اعتراضات ادامه دهند بابت همه درآمد حاصل از فعالیت‌های مجازی‌شان باید مالیات بپردازند، که رقم هنگفتی می‌شود.»

دو نفر از دیگر از کسانی که نامشان در فهرست آمده هم تایید کردند که حساب بانکی عده‌ای از چهره‌های سرشناس بعد از حمایت از اعتراضات مسدود شد.

بر اساس این سند، که یکی از نهاد‌های امنیتی منطقه در اختیار بی‌بی‌سی گذاشته، محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران، که نامه را امضا کرده «رئیس کارگروه چهره‌ها» ذکر شده است. اتحادیه اروپا آقای اسماعیلی را اسفند پارسال به اتهام «ارتباط با سرکوب امنیتی معترضان» تحریم کرد.

سند دوم با مهر «خیلی محرمانه»، به تاریخ چهارم مهر، نشان می‌دهد این «کارگروه» به «کمیته چهره‌های خاص» تغییر پیدا کرده است و دائمی شده است. در این جلسه، بین نهادهای حکومتی برای برخورد با شخصیت های سرشناس تقسیم وظایف شده است.

کمیته در این جلسه تصمیم گرفته که وزارت ورزش با همکاری سازمان اطلاعات سپاه با چهره‌های ورزشی برخورد کنند. «چهره‌های هنری، سینمایی و اصحاب رسانه» هم به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت اطلاعات سپرده شده‌اند.

ابتدای این سند آمده که اعضا به اتفاق اعلام کرده‌اند که «هر تصمیمی در خصوص چهره‌های خاص و سرشناس اعم از ورزشی، هنری و سینمایی باید به گونه‌ای باشد که کمترین هزینه و بیشترین بهره مندی برای مهار اغتشاشات و همراهی با اصل نظام داشته باشد.»

در قسمت‌های مختلف این سند مشخص است که حکومت ایران واهمه دارد که برخورد شدید با چهره‌های سرشناس به ضررش تمام شود.

در یکی از بندها آمده که «هرگونه محدودیت یا سطح برخورد با چهره های خاص و شاخص که می تواند موجب التهاب و تنش در جامعه و یا بهره‌برداری معاندین و شبکه های ماهواره‌ای شود» باید به تایید وزیر کشور برسد.

در این سند از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت ورزش خواسته شده تا هر روز فهرست نام‌های چهره‌ها را بروزرسانی کنند.

سند سوم تصمیم‌های «نهمین جلسه کمیته چهره‌های خاص» در تاریخ یکم آبان را ابلاغ می‌کند که در آن نگرانی از چهره‌های فوتبالی در آستانه جام جهانی قطر مشخص است.

بر سر اساس این نامه «سیاست اصلی برخورد دستگاه‌های امنیتی و اطلاعاتی با چهره‌های ورزشی، برخورد مرحله به مرحله و چناچنه هر یک از مهره های مذکور با اقدام یک محدودیت متنبه نشد، مرحله بعدی اعمال گردد.»

در این سند نام یک بازیکن و مربی سرشناس فوتبال آمده که «ممنوع المعامله» شده اند. همچنین به دادستانی کل ایران ابلاغ شده که مربی مذکور را احضار و تفهیم اتهام کند.

در یک بند دیگر آمده که دنیا مدنی، بازیگر ایرانی، ممنوع الخروج شده و «از سوی وزارت اطلاعات دعوت و تذکرات لازم به نامبرده داده شده.» خانم مدنی مدتی بعد توانست گذرنامه اش را پس بگیرد و از کشور خارج شود.

این تشکیلات امنیتی حکومت ایران از آنچه «جسارت‌های مستمر» فاطمه معتمدآریا، هنرپیشه سرشناس سینما، خوانده ظاهرا خشمگین است و از دادستانی تهران خواسته تا «نامبرده را سریعا تفهیم اتهام کند و پرونده‌اش به قید فوریت در دستور کار قرار گیرد.»

با وجود اینکه قرار بوده اطلاعات سپاه فقط به چهره‌های ورزشی بپردازد، بر اساس این سند اجازه بازداشت کتایون ریاحی به این نهاد داده می‌شود. خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران ۲۹ آبان خبر داد خانم ریاحی اطراف قزوین دستگیر شده است.

این اولین باری است که درز اطلاعاتی اسناد محرمانه ابعاد تلاش‌ همه‌جانبه حکومت برای ممانعت از همراهی چهره‌های سرشناس با جنبش اعتراضی در ایران را فاش می‌کند، تلاش‌هایی که از تهدید به محاکمه، تنبیه مالی، زندان و حتی تطمیع را در بر می‌گیرد.
حساسیت بالا بر «فضای کاملا ورزشی» جام جهانی قطر

چهره‌های فوتبالی یکی از اهداف برخورد امنیتی و قضایی بوده‌اند، که ممنوع الخروجی علی دایی و بازداشت وریا غفوری، حسین ماهینی و پرویز برومند شاخص‌ترین موارد آن بوده است.

سند اول آبان ماه کمیته چهره‌های خاص گویای حساسیت بالای حکومت بر جام جهانی قطر و ممانعت از تبدیل آن به موقعیتی برای بیان اعتراضات است.

بر این مبنا، «ایجاد فضایی کاملا ورزشی و به دور از التهابات» در دستور کار قرار گرفته و ابزارهای مختلف برای همراه کردن چهره‌های ورزشی به کار گرفته می‌شود.

این سند تاکید دارد که «برخورد دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی با چهره‌های ورزشی برخورد مرحله به مرحله بوده و چنانچه هر یک از مهره‌های مذکور با اقدام یک محدودیت متنبه نشد، مرحله بعدی اعمال گردد.»

تایید امنیتی فهرست خبرنگاران حاضر در جام جهانی نیز از دیگر مسائلی است که در این سند آمده است. وزارت اطلاعات، سازمان اطلاعات سپاه و سازمان اطلاعات فراجا (نیروی انتظامی) نهادهایی هستند که نظرشان در تایید فهرست خبرنگاران لحاظ شده است.

البته با وجود این تدابیر، همچنان در حاشیه جام جهانی فوتبال در قطر اعتراضاتی رخ داد و از جمله پس از باخت ایران به آمریکا جمعیت بزرگی در شهرهای مختلف ایران این باخت را جشن گرفتند و شعارهای اعتراضی دادند.

صدای آمریکا: وبسایت حقوق‌بشری «حال وش» می‌گوید دست کم ۱۸ شهروند بلوچ از جمله دو زن، در هفته جاری و ظرف پنج روز، در زندان‌های کشور با اتهاماتی مانند ارتکاب قتل اعدام شدند.

حال‌وش می‌گوید این افراد در فاصله زمانی تاریخ ۹ تا ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۲ اعدام شدند. بر اساس این گزارش، در تازه‌ترین مورد اعدام که مربوط به سحرگاه روز پنجشنبه ۱۴ اردیبهشت است، نوراحمدنهتانی زاروزهی، زندانی بلوچ بابت اتهام مرتبط با مواد مخدر در زندان وکیل آباد مشهد اعادم شد.

اعدام شهروندان بلوچ در شرایطی است که روز چهارشنبه شماری از گروه‌ها و فعالان حقوق‌بشری با انتشار بیانیه‌ای ضمن محکوم کردن قطعی مکرر اینترنت در استان سیستان‌و‌بلوچستان، هدف جمهوری اسلامی از چنین اقدامی در ماه‌های اخیر را «سرپوش گذاشتن بر نقض حقوق بشر» در این استان عنوان کرده‌اند.

در چند ماه گذشته و همزمان با اعتراضات سراسری در ایران، که کماکان در روزهای جمعه در سیستان و بلوچستان ادامه دارد، گزارش‌های زیادی از قطعی و اختلال در اینترنت این منطقه منتشر شده است.

جمعه‌های اعتراضی در زاهدان

به گزارش وبسایت «گروه میان»، ۲۳ سازمان و چهار فعال حقوق بشر به همراه ائتلاف «کیپ ایت آن»، در بیانیه‌ای پیرامون وضعیت سیستان و بلوچستان نوشته‌اند: «بیش از سه ماه است که مردم استان سیستان و بلوچستان ایران به ویژه شهر زاهدان، هر جمعه همزمان با نماز و تظاهرات بعد از آن با قطعی اینترنت مواجه می‌شوند. این اختلال مداوم منجر به چالش‌های مهمی برای افراد محلی شده است؛ کسانی که به شدت به ارتباطات آنلاین برای فعالیت‌های روزانه خود متکی هستند.»

ائتلاف «کیپ ایت آن»، شبکه‌ای جهانی متشکل از بیش از ۳۰۰ سازمان حقوق بشر از ۱۰۵ کشور است که برای پایان دادن به قطع اینترنت تلاش می کند.

این بیانیه با اشاره به «جمعه خونین» زاهدان اشاره می‌کند که در آن «دستکم ۱۰۳ نفر کشته شدند.» بیانیه می‌گوید: «دولت ایران در واکنش به اعتراضات جاری، به اقدامات مختلفی برای سرکوب آن متوسل شده است، از جمله ایجاد اختلال شدید در داده‌های تلفن همراه در استان، به ویژه در مناطقی که اعتراضات در حال وقوع است.»

در این بیانیه از اتحادیه بین‌المللی مخابرات که ایران هم عضو آن است خواسته شده ایران را تحت فشار قرار دهند تا قطعی اینترنت را متوقف کند.

شیرین عبادی، فریبا بلوچ و گروه‌های حقوق بشری از جمله حال‌وش، پن آمریکا، و اتحاد برای ایران این بیانیه را امضا کرده‌اند.

اعدام ۵۸۲ نفر ظرف یکسال

گزارش سالانه دو نهاد حقوق‌بشری در مورد وضعیت ایران نشان می‌دهد در سال ۲۰۲۲ میلادی دستکم ۵۸۲ نفر توسط دستگاه قضایی جمهوری اسلامی اعدام شدند که ۷۵ درصد بیشتر از سال پیش از آن است.

بر اساس پانزدهمین گزارش مشترک سالانه «سازمان حقوق بشر ایران» و «باهم علیه مجازات اعدام» تعداد کسانی که در سال ۲۰۲۲ در ایران اعدام شدند بالاترین رقم در هفت سال گذشته است.

تهیه‌کنندگان گزارش می‌گویند جمهوری اسلامی از مجازات اعدام به‌عنوان راهی برای القای هراس اجتماعی به‌منظور حفظ قدرت استفاده می‌کند.

پیشتر مسعود رئیسی، فعال حقوق بشر، درباره اعدام زندانیان بلوچ به بخش فارسی صدای آمریکا گفته بود، جمهوری اسلامی هرگاه بخواهد به جامعه فشار بیاورد و یا پیامی به مردم برساند، بلوچ‌ها را اعدام می‌کند، چرا که اعدام شهروندان بلوچ برایش کم‌هزینه است.

قتل، اتهام اغلب اعدام‌شدگان

بر اساس این گزارش حداقل ۲۸۸ اعدام (۴۹درصد از کل اعدام ها) به اتهام قتل بوده که بالاترین میزان در ۱۵ سال گذشته است.

همچنین حداقل ۲۵۶ نفر(۴۴ درصد) در خصوص اتهام‌های مربوط به مواد مخدر اعدام شدند.

ضمن آتکه حداقل ۱۵ نفر، از جمله دو معترض، به اتهام‌های امنیتی (محاربه و افساد فی‌الارض) اعدام شدند، و دست‌کم ۳ نوجوان و ۱۶ زن در میان اعدام‌شدگان بودند.

«تشدید» اعدام زندانیان با اتهام‌های غیرسیاسی

گزارش سالانه «سازمان حقوق بشر ایران» و «باهم علیه مجازات اعدام» که در اروپا مستقر هستند، با اشاره به بازداشت معترضان در جریان اعتراضات سراسری «زن، زندگی، آزادی»، صدور احکام فله‌ای اعدام برای بازداشت‌شدگان و در نهایت اعدام چهار نفر از معترضان می‌گوید: «واکنش‌های شدید بین‌المللی، نمایندگان داوطلب از پارلمان‌های کشورهای مختلف به‌عنوان «کفیل‌های سیاسی» برای نجات معترضان محکوم به اعدام، و تحریم‌های هدفمند علیه افراد و نهادهای دخیل در سرکوب، هزینه سیاسی اعدام معترضان را افزایش داد.»

در جریان اعتراضات، چهار تن از معترضان بدون دسترسی به وکیل انتخابی، در احکامی شتاب‌زده به اعدام محکوم شده و به چوبه دار سپرده شدند. همچنین شمار دیگری از معترضان بازداشت‌شده احکام اعدام دریافت کرده اند.

به اعتقاد نویسندگان گزارش، مقامات جمهوری اسلامی در پاسخ به واکنش جامعه جهانی، اعدام زندانیان با اتهام‌های غیرسیاسی را تشدید کردند. به طوری که «حداقل ۱۲۷ نفر در ماه‌های نوامبر و دسامبر ۲۰۲۲ اعدام شدند» که شامل ۶۷ نفر به اتهام جرایم مربوط به مواد مخدر و ۵۳ نفر به اتهام قتل است.

محمود امیری مقدم، مدیر «سازمان حقوق بشر ایران»، در مورد این گزارش گفت: «واکنش‌های بین‌المللی به احکام اعدام معترضان، هزینه ادامه اجرای احکام اعدام معترضان را برای جمهوری اسلامی بالا برده است. حکومت برای ایجاد رعب و وحشت در بین مردم، اعدام‌ متهمان به جرائم غیرسیاسی را افزایش داده‌ است. این‌ها قربانیان کم‌هزینه ماشین اعدام جمهوری اسلامی‌اند. برای توقف این ماشین، جامعه جهانی و جامعه مدنی در داخل و خارج از ایران باید واکنش یکسانی به هر اعدام نشان دهند.»

این گزارش سالانه می‌گوید بیش از نیمی از احکام اعدام پس از آغاز اعتراضات اجرا شده‌اند.

اقلیت‌های قومی در تیررس جمهوری اسلامی

گزارش مشترک این دو نهاد حقوق بشری نشان می‌دهد اعدام اقلیت‌های قومی نیز در سال ۲۰۲۲ افزایش یافته است. بر اساس داده‌های جمع‌آوری‌شده ۳۰درصد از کل اعدام‌شده‌ها از میان زندانیان بلوچ بوده‌اند، درحالی‌که بلوچ‌ها تنها دو تا شش درصد از جمعیت ایران را تشکیل می‌دهند. به گفته این گزارش، در ده سال گذشته، اکثریت زندانیانی که به اتهامات امنیتی اعدام شده‌اند، متعلق به اقلیت‌های اتنیکی عرب، بلوچ و کرد بوده‌اند.

انتشار این گزارش در حالی است که عفو بین‌الملل هم اوایل فروردین امسال در گزارش سالانه خود درباره ایران، به افزایش صدور احکام اعدام و از سرگیری اجرای اعدام در ملأعام اشاره شده است.

رادیوفردا: محسن برهانی، وکیل دادگستری و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران، شامگاه دوشنبه ۱۱ اردیبهشت در توییتر از احضار خود خبر داد.

آقای برهانی که دکترای حقوق جزا و جرم‌شناسی دارد و دانش‌آموخته حوزه علمیه قم بوده است، از زمان کشته شدن مهسا امینی، بارها اقدامات ماموران حکومتی و نهادهای مسئول نظیر نیروی انتظامی در رابطه با دستگیری افراد، پلمب مغازه‌ها، رستوران‌ها و دیگر مکان‌های کسب و کار و ارسال پیامک تذکر و احضار بابت عدم رعایت حجاب اجباری را خلاف قوانین فقهی اعلام کرده و این قبیل برخوردها را به چالش کشیده است.

او شامگاه دوشنبه با توییت کردن شعر معروف «سیصد گل سرخ، یک گل نصرانی» اعلام کرد که احضار شده است. وی اما توضیح بیشتری درباره علت این رخداد و نهادی که او را احضار کرده نداده است.

سيصد گل سرخ یک گل نصرانی
ما را ز سر بریده می‌ترسانی؟

گر ما ز سر بریده می‌ترسیدیم
در محفل عاشقان نمی‌رقصیدیم#احضار

— محسن برهانی (@borhanimohsen1) May 1, 2023

بر همین اساس، وبسایت خبری انتخاب، احضار این وکیل دادگستری را با واکنش خبرگزاری تسنیم درباره موضع‌گیری اخیر او مرتبط دانست و نوشت: «در شبی که “تسنیم” موضع‌گیری اخیر محسن برهانی را “ضد اخلاقی” و “نفله‌گی اخلاقی” خوانده است، این وکیل دادگستری و استاد دانشگاه، خبر از احضار خود داده است.»

محسن برهانی روز دوشنبه درباره کشته شدن جوانی به نام حمیدرضا الداغی در سبزوار که حین دفاع او از دختری جوان مقابل مزاحمت خیابانی چند مرد جوان رخ داده است، نوشت: «دفاع در موقعیت خطر، دارای احکام پیچیده فقهی است که بخش مهمی از آن -برخلاف حقوق- ناظر به عنصر روانی مدافع است. اگر شخص این موازین را رعایت نمود و جان خود را از دست داد به مقام شهادت نائل می‌آید و الا خود را نفله کرده است و استحقاق هیچ مدحی را ندارد.»

توییت آقای برهانی ناظر بر نوشته‌های برخی از کاربران حامی حکومت در شبکه‌های اجتماعی بود که دفاع حمیدرضا الداغی از دختر جوان را در راستای «امر به معروف و نهی از منکر» خوانده و او را «شهید» این راه نامیده بودند.

این توییت از سوی کاربران و رسانه‌های نزدیک به حکومت، با واکنش شدید مواجه و به شدت محکوم شده است.
با استفاده از شبکه اجتماعی توییتر و گزارش‌های وبسایت انتخاب و رادیو فردا؛ س.ن

صدای آمریکا: محبوبه عباسقلی‌زاده در گفتگو با فعالان و متخصصان، نگاهی انداخته به روش‌های نیروهای سایبری جمهوری اسلامی که به ویژه در ایام اعتراضات حضور ویژه‌ای در شبکه‌های اجتماعی دارند.

هرچقدر که جمهوری اسلامی تلاش کند گذرگاه‌های اینترنت را کنترل کند بازهم مردم ازکوچه پس کوچه‌های مجازی خود را به صحنه رسانده و شبکه‌های ارتباطی اشان را به سرعت ترمیم می کنند. «مدل جنگ های اینترنتی حکومت هم مانند بازی‌های آنلاین یک مدل ثابت پیداکرده و پیدا کردن راه حل های جایگزین برای نسل ما که در سانسور و محدویت بزرگ شده‌ایم سخت نیست.» این را یک برنامه نویس و فعال اینترنتی ۲۲ ساله از اصفهان می گوید. او معتقد است که بخش سخت افزاری اینترنت همیشه یک راه حلی داشته است اما مشکل جنگ نرم و روانی است: «تله‌های روانی مرتب داره از طرف ارتش سایبری به روزرسانی می‌شه و در نتیجه ما هم مرتب باید به روز بشویم که گول نخوریم. »

تله روانی و دستکاری کردن باورهای مردم از ویژگی های بارز نظام های ایديولوژیک و تمامیت‌خواه است. اما این روش در فضای مجازی و به ويژه در ایام اخیر به چه شکل خودش را نشان می دهد؟ مرور سندهایی که توسط گروه هکری بلک‌ریوارد که بخش‌هایی از آن با هشتگ فارس ـ گیت منتشر شد، روش های جدید این نوع تله‌های روانی توسط نیروهای سایبری جمهوری اسلامی را تا حد زیادی افشا می کند.

یک روزنامه نگار ساکن کرج که وقت عمده خود را صرف تحلیل داده‌های هکرها می‌کند می‌گوید: «با استناد به اطلاعاتی که بلک‌ریوارد منتشر می‌کند مسلم می‌شود که گردان‌های ارتش سایبری به صورت فرقه ای عمل کرده و با هم رقابت شدید دارند.»
او با اشاره به مذاکرات جلسه محرمانه جانشین فرمانده بسیج در مورد ایجاد اختلاف بین رسانه های خارج از کشور می گوید پروژه هایی که روی یک جریان مشخص سیاسی و یا رسواسازی‌های آنلاین متمرکز است از همان الگوهای امنیتی اطلاعاتی موازی پیروی می کند. این روزنامه‌نگار معتقد است اکنون مهمترین سلاح گردان های سایبری فشار روانی بر روی قشر خاکستری جامعه و جلوگیری از گسترش دامنه مردمی اعتراضات است.

گرگ‌هایی که حتی در لباس میش هم گرگ هستند

معترض سی و دو ساله‌ای که حرفه اش تامین امنیت سایبری برای فعالان مدنی است با اطمینان می گوید حالا فشارهای روانی بیشتری را بر روی کاربران احساس می کند و اطمینان دارد «برنامه جدید نیروهای سایبری ایجاد تزلزل در دل معترضان است». او بیشتر از همه نگران پست‌هایی است که دختران را از تجاوز می ترساند. پیام هایی که ظاهرا لحن مثبت دارند و به عنوان مثال می گویند اگر از تجاوز نمی ترسیدم من هم به معترضان می پیوستم.

او معتقد است: «دیگر در توییتر ایجاد رعب و وحشت مستقیم و یا پیام‌های تهدید آمیز آنلاین رنگی برای مردم ندارد. کلا آن قبیل کاربرهای عرزشی که هشتگ گونی را برای تهدید به قتل پخش می کردند ماموریتشان عوض شده و جایشان را پروفایل های تقلبی گروه‌های حامی اعتراضات گرفته. جالب است! گرگ‌ها به لباس میش در آمده‌اند».

اما جوان فروشنده‌ای که ساکن یزد است معتقد است ایجاد ارعاب جزو ذات نیروهای فشار سایبری است و یک تاکتیک نیست که با تغییر شرایط عوض شود. او که بارها توسط نیروهای لباس شخصی مورد تهدید و ارعاب سایبری قرار گرفته است می گوید: «بستگی دارد در چه شهری زندگی کنی و چقدر شناس داشته باشی. خانواده مرا همه در بازار می شناسند. عموی مرا که استاد دانشگاه است بارها در اینستاگرام تهدید کرده اند که اگر صدایت در بیاد و از اعتراضات طرفداری کنی زن و بچه‌ات در امان نخواهند بود.»

یک فعال مدنی ساکن قم هم با خنده می‌گوید: «ممکن است یک عده ذاتا اهل ارعاب باشند اما کسانی که مثل من در بین طلبه ها و روحانیون بزرگ شده‌اند می دانند که این قشر تا چه حد اهل نیرنگ و خدعه هستند.» او معتقد است «این ساده اندیشی است که گمان کنیم نیروهای سایبری که تحت تعلیم این عمامه به سرها هستند وقتی برای سناریو پردازی به قصد گول زدن کاربران را ندارند.»

حاشیه‌سازی و روایت‌سازی، شایع‌ترین تله روانی

دانش آموز هفده ساله‌ای که اهل یک منطقه نظامی تهران است و برای حفظ امنیتش از دو حساب مختلف استفاده می‌کند در مورد راه‌هایی که دانش آموزان برای گول نخوردن آنلاین ابداع کرده‌اند، می گوید: «در کل به هیچ‌ فردی اعتماد نمی‌کنیم و درفضای آنلاین با افرادی که تا حالا ندیده‌ایم برای اعتراضات قرار نمی‌گذاریم، چون بعضی‌ها به این شکل گول خوردند. یه سری معیارهای مشخص هم داریم. حاشیه سازی را ترویج نمی دهیم و راحع به اخبار جنجالی صبر می کنیم تا منبع موثقی تاییدش کند.»
او معتقد است بزرگترین تله سایبری افتادن در دام حاشیه‌سازی هاست: «مثلا بازی‌های جام جهانی فوتبال از نظر ما خودش یک حاشیه بزرگ بود. بنابراین سعی نمی‌کردیم خیلی در بحث‌هایی که در جریانه مخصوصا روز‌های اول بعد هر بازی شرکت کنیم».

یکی دیگر از تله ها خبرهای فوری است. او می گوید« واکنش نشان ندادن فوری خیلی مهمه مثلا آن اوائل یک خبر آمده بود می‌گفت توی مسجد بعضی‌ها رو گیر انداختن و صدای جیغ و داد می‌آید از داخلش. البته ماهم هنوز خیلی اشتباه می‌کنیم.. خیلی وارد نیستیم».

دانشجوی جوانی از شیراز که در کمپین های آنلاین آزادی زندانیان فعال است هم معتقد است این روزها ارتش سایبری تمرکز بیشتری روی روایت‌سازی‌های انرژی‌بر دارد: «یک راه اینه که به طور مستقیم رژیم جمهوری اسلامی را تبلیغ کنند ولی چون فضای سوشیال مدیا ضد جمهوری اسلامی است، شانس خیلی کمتری دارند. بنابراین به طور غیر مستقیم خودشونو در قامت اپوزسیون و برانداز و مخالف نشون می دهند و به تکثیر و تعمیق روایت‌هایی می‌پردازند که انحرافی هستند و باعث می شه قدرت حرکت کمتر بشه.»

در مجموع به نظر می‌رسد گردان‌های سایبری با وجود بهره گیری از روش‌هایی نظیر ایجاد ارعاب، قلدری، تشکیک و رسوا سازی، استراتژی و تمرکز اصلی خود را بر روی پراکنده سازی و سوزاندن انرژی معترضان و ایجاد تردید و وحشت در بخش خاکستری جامعه گذاشته‌اند. شگردی که در قالب حاشیه سازی و روایت های درگیرکننده حواس معترضان را از اصل مبارزه پرت می کند و با توجه به محدودیت های تکنیکی شبکه های اجتماعی٬ قانون مشخصی جلودارش نیست.

صدای آمریکا: در جریان سرکوب اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ در ایران ده‌ها کودک توسط نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی کشته شدند.
سازمان دیده بان حقوق بشر در گزارش تازه‌ای که روز سه‌شنبه ۵ اردیبهشت منتشر کرد، از وضعیت کودکان بازداشتی نوشت و تاکید کرد که نیروهای امنیتی ایران که اعتراضات گسترده را سرکوب می‌کنند، کودکان را به طور «غیرقانونی» کشته، شکنجه و مورد تعرض جنسی و ناپدیدسازی قرار داده‌اند.

این نهاد حقوق بشری تاکید کرده است که مقامات ایرانی همچنین کودکان را «بر خلاف حفاظت‌های حقوقی کودکان» تحت بازداشت، بازجویی، و پیگرد قرار داده‌اند، و قضات خانواده کودکان را از به کارگیری وکلای منتخب خود برای دفاع از آنها باز داشته‌اند، کودکان را با اتهامات مبهم محکوم کرده‌اند، و آنها را خارج از دادگاه‌های نوجوانان مورد محاکمه قرار داده‌اند که «اختیار منحصر به فرد قضایی در حوزه کودکان را دارا هستند.»

بر اساس این گزارش دانش آموزانی که آزاد شده‌اند از بازگشت به مدرسه منع شده و یا دریافت خدمات رفاه اجتماعی خانواده‌های آنها را قطع شده‌ است.

در بیانیه منتشر شده، به نقل از تارا سپهری فر، پژوهشگر ارشد ایران در سازمان دیده بان حقوق بشر آمده: «رهبران ایران نیروهای امنیتی بی‌رحم خود را برای آزار جنسی و شکنجه کودکان آزاد گذاشته‌اند و کودکان را تحت محاکمه‌های نامنصفانه مضحک قرار داده‌اند.»

به گفته سپهری‌فر «در طول هفت ماه گذشته مقامات از اعمال قدرت تحمیلی حکومت برای ساکت کردن کودکان نیز ابایی نداشته‌اند.»

سازمان دیده بان حقوق بشر اعلام کرده که در بازه زمانی سپتامبر ۲۰۲۲ تا فوریه ۲۰۲۳ [شهریور تا بهمن ۱۴۰۱] سوء استفاده علیه ۱۱ کودک را مورد بررسی قرار داده و جزئیات جدیدی در مورد دو مورد گزارش شده قبلی ثبت کرد.

دیده بان حقوق بشر توانسته این نکته را که نیروهای امنیتی دولتی با بستن چشم‌ها اقدام به شکنجه کودکان در بازداشت کرده‌اند مستند کند.

بر اساس مستندات این نهاد حقوق بشری یکی از اعضای خانواده یک نوجوان ۱۷ ساله گفته که «مقامات او را مورد ضرب و شتم و تجاوز جنسی قرار دادند» بطوریکه «با کبودی بدن و خونریزی مقعد» مواجه شده است.

بر اساس این گزارش بازجوها پسر دیگری را «با فرو کردن سوزن زیر ناخن‌هایش» شکنجه کردند. یک نوجوان ۱۶ ساله نیز پس از ضرب و شتم، شوک الکتریکی و تجاوز جنسی، دو بار تلاش برای خودکشی داشته است.

در بخشی از این گزارش آمده که مقامات در ارائه خدمات پزشکی به کودکان مجروح شده، از جمله پسر ۱۳ ساله‌ای که دنده‌اش در جریان ضرب و شتم شکسته بود، کوتاهی کرده‌اند. مقامات همچنین اعضای خانواده کودکان را تهدید کردند که در مورد این آزارها سکوت کنند.

سازمان دیده‌بان حقوق بشر تاکید کرده است که این سوء استفاده‌ها با ده‌ها نمونه دیگر گزارش شده توسط فعالان و گروه‌های حقوقی مطابقت دارد.

بر اساس مستندات رسیده به دیده‌بان حقوق بشر در زاهدان دو برادر ۱۷ و ۱۹ ساله تحت شدیدترین بازجویی‌ها و شکنجه‌ها قرار دارند تا علیه پدر خود اعتراف کنند. گزارش‌های رسیده تایید کرده است که این دو برادر متاثر از برخوردهای جنسی و فشار شکنجه اقدام به خودکشی کرده‌اند که موفق نبوده است.

در گزارش دیگری که مستند شده یک دانش آموز دبیرستانی پس از بازداشت در ماه نوامبر مورد شکنجه‌های طولانی مدت با شوک الکتریکی و باتوم و شلاق قرار گرفته است.

دیده‌بان حقوق بشر در این گزارش موارد متعددی از دختران و پسرانی را ذکر کرده که مورد بازداشت و تجاوز و شکنجه قرار گرفته‌اند.

در ۲۹ اسفند سال گذشته نیز جاوید رحمان، گزارشگر ویژه سازمان ملل در مورد وضعیت حقوق بشر در ایران در نشست شورای حقوق بشر در ژنو با اشاره به کشتن، زندانی کردن، ناپدیدسازی‌های اجباری، شکنجه، اذیت و آزار و تجاوز جنسی به معترضان از سوی نیروهای امنیتی گفته بود که جمهوری اسلامی ممکن است «جنایت علیه بشریت» مرتکب شده باشد.

به دلیل تداوم وخامت وضعیت حقوق بشر در ایران شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد روز سه‌شنبه ۱۵ فروردین قطعنامه تمدید ماموریت گزارشگر ویژه حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران را تصویب کرد.

پیش از آن و در آذر ماه سال گذشته نیز شورای حقوق بشر سازمان ملل به تشکیل یک کمیته حقیقت‌یاب جدید برای انجام تحقیقات در مورد گزارش‌های نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران رای مثبت داد.

این نخستین‌ باری است که از انقلاب ۵۷ تا کنون کمیته‌ای این چنین برای بررسی موارد نقض حقوق بشر در ایران تشکیل می‌شود.

در اسفند ماه سال گذشته و همزمان با انتشار گزارش سالانه وزارت امور خارجه آمریکا در مورد حقوق بشر، آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا، در سخنانی با اشاره به «مرگ غم‌انگیز» مهسا (ژینا) امینی گفت سرکوب اعتراضات ناشی از این حادثه توسط جمهوری اسلامی به کشته‌شدن صدها معترض مسالمت‌جو از جمله ده‌ها کودک منجر شد.

به گفته آنتونی بلینکن، نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی در جریان بازداشت خودسرانه هزاران معترض به «شکنجه و خشونت مبتنی بر جنسیت» متوسل شدند.

رادیوفردا: ویدیوئی که از صحنهٔ درگیری گرفته شده و نشان می‌دهد زن گردشگر بر زمین افتاده است
در پی «تذکر حجاب» به زنان گردشگر در باغ شازده ماهان کرمان و درگیری مردمِ حامی زنان با «تذکردهندگان»، یک زن گردشگر جان باخت.

این رویداد اگرچه در شماری از رسانه‌های داخلی بازتاب یافته است، اما جز معدودی از آن‌ها به دلیل این درگیری اشاره نکرده است. وب‌سایت «رویداد ۲۴» از جمله این رسانه‌هاست که با انتشار ویدئوی این درگیری در روز یکشنبه سوم اردیبهشت تأکید کرد درگیری «بر سر حجاب» بوده است.

در این گزارش آمده که درگیری «پس از تذکر در مورد حجاب» به برخی از زنان بازدیدکننده از باغ شازده ماهان کرمان آغاز شد و «مردم به حمایت زنان آمدند و با تذکردهندگان درگیر شدند».

در نخستین ساعات انتشار این خبر، برخی پایگاه‌های تلگرامی و فعالان رسانه‌ای نزدیک به حکومت تذکردهندگان را «اتوبوس زائران قاسم سلیمانی» معرفی کرده‌ بودند، اما ساعاتی بعد این خبر را حذف کردند و خبر خبرگزاری‌های نزدیک به سپاه مثل فارس و تسنیم را بازنشر کردند که در آن ادعا شده «نزاع دسته‌جمعی» بوده است.

«فیلمی از درگیری یه گروه بندری با یه گروه زوار قبر قاسم در باغ شاهزاده ماهان کرمان»

«افرادی که داخل اتوبوس هستند بسیجی خانم هستند و اون فردی که افتاده پایین جز اون مسافران بندرعباسی هست که بخاطر تذکر #حجاب به همراهانش و ایجاد درگیری دچار شوک شد که متأسفانه چند ساعت پیش فوت کرد.» pic.twitter.com/tXK5nRz1Yx

— مملکته (@mamlekate) April 23, 2023

این وب‌سایت افزود که در جریان این درگیری «یک زن دچار ایست قلبی» شد و پس از انتقال به بیمارستان جان باخت.

گزارش‌ها حاکی است که در این درگیری چندین نفر زخمی شدند و نیروهای انتظامی و امنیتی تعدادی را نیز بازداشت کردند.

ویدیوئی که از این درگیری منتشر شده، نشان می‌دهد زنی که خبر جان‌باختن او تأیید شده بر زمین افتاده اما همچنان زنده است و هنگامی که با کمک همراهانش می‌نشیند، از آمبولانس خبری نیست.

این ویدئو که به نظر می‌آید از داخل اتوبوس حامل تذکردهندگان حجاب ضبط شده است، همچنین نشان می‌دهد که جمعی از مردم، از جمله چند زن بدون حجاب اجباری و چند مرد با «تذکردهندگان حجاب» درگیر شده‌اند و تعدادی از سرنشینان اتوبوس نیز آن‌ها را به‌خاطر حمایت از زنانی که تن به حجاب اجباری نداده‌اند «بی‌غیرت» خطاب می‌کنند.

علی بابایی، فرماندار کرمان، خبر کشته‌شدن یک زن در جریان درگیری در باغ ماهان را تأیید کرد و گفت: «در نزاع دسته‌جمعی که بین گروهی از مسافران در اطراف ماهان رخ داده، چند نفر مجروح و یک بانوی ۵۹ ساله» نیز جان خود را از دست داد.

وی این درگیری را «نزاع دسته‌جمعی» خواند و افزود که این رخداد در پارکینگ باغ شاهزاده ماهان اتفاق افتاده است.

فرماندار کرمان اما دربارهٔ دلیل وقوع این درگیری به «تذکر حجاب» اشاره نکرد و گفت: «علت نزاع مسائل شخصی بود و با ورود مأموران فرماندهی انتظامی، افراد خاطی دستگیر و تحت تعقیب قضایی قرار گرفتند.»

آقای بابایی هویت زن کشته‌شده را نیز اعلام نکرد و گفت دلیل جان‌باختن او را «نیروهای اورژانس در محل بررسی کرده‌اند».

فرماندار کرمان همچنین دربارهٔ هویت دو طرفِ این درگیری گفت «همهٔ این افراد مسافر بودند و هیچ کدام اهل ماهان و کرمان نبودند».

خبرگزاری صداوسیما هم درگیری در باغ شازده ماهان کرمان را «نزاع شخصی مسافران» خواند و افزود که این درگیری «بین دو گروه مسافران» رخ داد که «یک گروه با اتوبوس از سیستان و بلوچستان آمده بودند و گروه دیگر از جاسک استان هرمزگان».

محمد صابری، رئیس مرکز فوریت‌های پزشکی کرمان، گفت که زن جان‌باخته از جاسک استان هرمزگان به همراه خانواده و نوه‌اش به باغ شازده ماهان کرمان آمده بود و پس از آسیب‌دیدن در این درگیری، توسط اورژانس به بیمارستان منتقل شد اما تلاش‌ها برای نجات او نتیجه‌ای نداشت.

درحالی‌که فرماندار کرمان سن زن جان‌باخته را «۵۹ سال» اعلام کرده‌ است، رئیس اورژانس کرمان در یک برنامهٔ تلویزیونی گفت که او «۷۲ ساله» بوده است.

آقای صابری همچنین عنوان کرد که در درگیری باغ شازده ماهان کرمان، «دو مرد ۴۴ ساله و ۳۸ ساله هم مصدوم شدند که پس از انتقال به بیمارستان به صورت سرپایی درمان و مرخص شدند».

با گسترش امتناع زنان از «حجاب اجباری» در پی اعتراضات پس از کشته‌شدن مهسا امینی حین بازداشت توسط گشت ارشاد، دستگاه‌های حکومتی از جمله ستاد امر به معروف و نهی از منکر و فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی در چند هفته گذشته طرح‌های مختلفی را برای افزایش فشار بر زنان به اجرا درآورده‌اند، ازجمله ممانعت از ورود زنان بدون حجاب اجباری به مجتمع‌های تجاری و اماکن تاریخی و ارسال پیامک هشدار حجاب.

رسانه‌های ارزشی در ابتدا خودشان خبر درگیری #باغ_شازده_ماهان را اینگونه پخش کردند. اما ناگهان این خبر حذف شد و علت درگیری نزاع شخصی اعلام شد. اکانت‌های سازمانی سراسیمه در حال کار کردن روی این خبر هستند تا واقعیت را پنهان کنند. pic.twitter.com/moZed8WfjV

— ایرج (@thisisiraj) April 24, 2023

دویچه‌وله: خروج حامد اسماعیلیون یکی از مخالفان برجسته جمهوری اسلامی از “منشور همبستگی مهسا” در شامگاه جمعه اول اردیبهشت (۲۱ آوریل) غیرمنتظرانه بود. با این وجود بلافاصله در شبکه‌های اجتماعی بحث‌های زیادی میان موافقان و مخالفان به راه انداخت.

“منشورِ همبستگی و سازماندهی برای آزادی (مهسا)” که “سرنگونی رژیم جمهوری اسلامی در فرآیندی خشونت‌پرهیز و رسیدن به حکومتی سکولار دموکراتیک” را هدف خود قرار داده بود راه پر فراز و فرودی را طی کرده است. اما این منشور اکنون با خروج یکی از بنیان‌گذاران آن با چالش بزرگی مواجه شده است.

متن “منشور همبستگی مهسا” را حامد اسماعیلیون، نازنین بنیادی، رضا پهلوی، شیرین عبادی، مسیح علی‌نژاد و عبدالله مهتدی امضا کردند.

تا کنون اعضای یاد شده واکنشی به کناره‌گیری اسماعیلیون نشان نداده‌اند.

با وجود آنکه هنوز بسیاری از شخصیت‌های سیاسی اپوزیسیون درباره خروج اسماعلیون اظهارنظر نکرده‌اند اما در میان کاربران موافق و مخالف بحث‌های زیادی را در توییتر برانگیخته است.

کاربری به نام فریبا خطاب به اسماعیلیون نوشته: «باز هم می‌شود با شما حماسه خلق کرد.»

کاربری دیگر با اشاره به اینکه اسماعیلیون “تنوع و تکثر را پذیرفته و به کردی و بلوچی توییت زده” خطاب به او نوشته است: «جامعه ایران و به ویژه ایرانیان خارج به شخصیت‌های سیاسی مثل شما نیاز دارند‌. شما ده‌ها هزار ایرانی خارج را جمع کرد‌ید و امروز شما تنها نیستید همه ایران و ایرانیان خارج پشت شما ایستاده‌اند‌.»

مانا، کاربری دیگر پیشنهاد کرده که اسماعیلیون حزب تاسیس کند تا اصناف داخل کشور هم تقویت شوند و از طریق او با هم ارتباط پیدا کنند.

اما در این بین مخالفان هم به حامد اسماعیلیون تاختند و او را به باد انتقاد گرفتند. کاربری بنام “ارباب” انتقاد کرده است: «شماها دور یه میز هم نمی‌تونید بشینید چه برسه حکومت ائتلافی! بیچاره ملت ایران …»

بیشتر بخوانید: رضا پهلوی: در پیوستن کاندیداهای پیشنهادی به منشور اجماع حاصل نشد

کاربری به نام “عجیب‌زاده” هم نوشته است “از دیشب همه دارند به هم تبریک می‌گویند؛ حال یک عده از سر شعف و یک عده از لبریزیِ حرص”.

کاربر دیگری به نام “طاهیر قاسمی” نویسنده و فعال سیاسی کرد درباره کناره‌گیری اسماعیلیون از “منشور مهسا” خواسته است که او توضیح دهد “اشکال کار از کی و کجا بود؟” این کاربر خواسته که اسماعیلیون به خاطر “ضربه‌ای که با این اشتباه” به انقلاب وارد کرده از مردم عذرخواهی کند.

کاربری به نام اردلان هم نوشته است ایده همبستگی برای انقلاب قطعا ایده درستی است و اینکه به این شکل جواب نداد اشکالی ندارد ولی اگر همبستگی حول یک هدف کوچک‌تر و مشخص‌تر مثل “اینترنت آزاد” باشد موثرتر خواهد بود.

آنچه جنبش “زن، زندگی، آزادی” در ایران تغییر داد

دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی جنبش “زن، زندگی، آزادی” را “اغتشاش” خواند و پس از سرکوب خشن، پایان آن را اعلام کرد. همزمان با روز جهانی زن، شاهد تصاویری از زنان ایرانی هستیم که نشانگر تن ندادن آنها به حجاب اجباری است.

عکس: Morteza Nikoubazl/NurPhoto/picture alliance

رادیوفردا: «همایش گفت‌وگو برای نجات ایران» شامگاه شنبه با برگزاری دومین نشست خود و سخنرانی شماری از فعالان سیاسی و استادان دانشگاه داخل و خارج از کشور به کار خود پایان داد.

سخنرانان دومین نشست «همایش گفت‌وگو برای نجات ایران»، «جنایت‌های جمهوری اسلامی در جریان سرکوب اعتراضات زن، زندگی، آزادی را حتی در تاریخ جنایات این حکومت کم‌سابقه خواندند و تأکید کردند که در جریان این اعتراضات، مردم «خیابان و عدم تبعیت از حکومت» را با هزینه سنگینی محقق کرده‌اند.

در پنل اول از دومین نشست «همایش گفت‌وگو برای نجات ایران» با مدیریت محمدجواد اکبرین و تحت عنوان «دست در دست هم دهیم به مهر» برگزار شد و در این بخش نیره توحیدی استاد دانشگاه ایالتی کالیفرنیا و فعال حقوق زنان، علیرضا رجایی روزنامه‌نگار و فعال سیاسی، علی کشتگر فعال سیاسی سوسیال‌دموکرات، صدیقه وسمقی دین‌پژوه و فعال سیاسی، و عالیه مطلب‌زاده عکاس خبرنگار و کنشگر مدنی که به تازگی از زندان آزاد شده سخنرانی کردند.

نیره توحیدی، استاد دانشگاه ایالتی کالیفرنیا و فعال حقوق زنان، در سخنرانی خود همبستگی نیروهای سیاسی مخالف جمهوری اسلامی را از ضرورت‌های لازم برای گذار از «حکومت استبدادی٬ ارتجاعی و خشونت طلب حاکم» عنوان کرد.

این استاد دانشگاه با بیان این‌که همه کسانی که خواهان گذار از جمهوری اسلامی به عنوان «یک حکومت ارتجاعی و خشونت طلب» و برپایی یک «حکومت دموکراتیک سکولار» هستند، باید در یک جبهه متحد شوند، افز.د: «ما باید برخلاف جمهوری اسلامی که به دنبال دشمن‌تراشی است، تا آن‌جایی که ممکن است، از طرق خشونت‌پرهیز و شمول‌گرا و غیر انتقام‌جویانه وارد یک همبستگی و اتحاد شویم تا نیروهای افراطی و تفرقه‌افکن راست و چپ را به حاشیه برانیم.»

علیرضا رجایی روزنامه‌نگار و فعال سیاسی، طی سخنانی در دومین نشست «همایش گفت‌وگو برای نجات ایران» با اشاره به اعتراضات سراسری در ایران، با تاکید بر اینکه «ساختار تناقض‌آلود باعث ناکامی اصلاحات در ایران شد»، گفت: «اکنون ظاهرا همگان از محمد خاتمی تا میرحسین موسوی و دیگر مقامات پیشین جمهوری اسلامی هم بر این توافق دارند که پروژه جمهوری اسلامی با شکست مواجه شده است.»

علیرضا رجایی وضعیت فعلی جمهوری اسلامی را به «دژی در بسته» تشبیه کرد که سایه‌هایی از اشباح در آن دیده می‌شود و افزود که حکومت «بحران‌خیز» جمهوری اسلامی از ابزار «صنعت دین برای توجیه ناکارآمدی‌ خود استفاده می‌کند و «در صنعت دین، جامه تقوا بر تن ظلم بافته می‌شود».

علیرضا رجایی گفت که بدون تردید جامعه ایران «نیازمند افق‌گشایی جدید» است و برای عملی کردن آن «سه عنصر اساسی لازم است شامل خیابان، عدم تبعیت و رهبری» و اکنون «خیابان و عدم تبعیت از حکومت با هزینه سنگینی به دست آمده است و برای کامل شدن ضلع سوم یعنی رهبری باید چارچوب تعیین کرد و آن را محقق ساخت.»

علی کشتگر، فعال سیاسی چپ نیز «همبستگی حداکثری» میان مخالفان جمهوری اسلامی «در صورت توافق بر اصول مشترک حداقلی» را قابل دستیابی خواند.

علی کشتگر گفت: «شعار زن، زندگی، آزادی توانست ضمن جلب توجه همگانی، اولین سنگر جمهوری اسلامی را که حجاب بود، فتح کند. اما نتوانست تهی‌دستان را به میدان بیاورد چون اولویت تهی‌دستان، مشکلات اقتصادی است.»

صدیقه وسمقی، دین پژوه و فعال سیاسی، نیز در سخنان خود تاکید کرد که «جنبش تغییرخواهی» در ایران با اعتراضات سراسری چند ماه گذشته به نقطه سرنوشت‌سازی رسیده است، گفت: «مهم‌ترین نیاز امروز این جنبش،تشکیل یک جبهه فراگیر و ائتلاف گروه‌ها و جریان‌های تغییرخواه در داخل و خارج کشور است.»

عالیه مطلب‌زاده، فعال حقوق زنان، نیز طی سخنانی در این همایش گفت: «با وجود سرکوب شدید شاهد ادوار مختلف اعتراضات مردمی بوده‌ایم و در جریان اعتراضات جنبش زن، زندگی، آزادی مردم سرسختانه در خیابان‌ها مبارزه کردند و نفرت و انزجار خود از حکومت را به‌گوش جهانیان رساندند.»

عالیه مطلب‌زاده با تاکید بر اینکه «مبارزه با جمهوری اسلامی ادامه دارد»، گفت: «ما هر روز شاهد حضور زنانی هستیم که جسورانه با سرهای بالا و زیر پا گذاشتن حجاب اجباری، چشم در چشم با حکومت می‌جنگند.»

«تحولات فرهنگی برای نجات ایران»

پنل دوم از دومین نشست «همایش گفت‌وگو برای نجات ایران» با گردانندگی تقی رحمانی و تحت عنوان «تحولات فرهنگی برای نجات ایران» برگزار شد و در این بخش قربان بهزادیان‌نژاد، احسان شریعتی، حاتم قادری هر سه از استادان دانشگاه‌های تهران، محسن کدیور روحانی و فعال سیاسی، عبدالله ناصری فعال سیاسی و پژوهشگر تاریخ اسلام، و مهدی نصیری سردبیر پیشین روزنامه کیهان سخنرانی کردند.

قربان بهزادیان‌نژاد، استاد دانشگاه، با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی طی چهار دهه گذشته ایران در گردابی از بحران‌های پیچیده چون بحران‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، زیست‌محیطی فرو برده است، گفت: «هر کسی برای برون‌رفت از شرایط موجود باید نقشی را می‌تواند ایفا کند تا ایران از فروپاشی، مداخله خارجی، تجزیه و فرو رفتن در ورطه خشونت‌ورزی در امان بماند و بار دیگر گرفتار انتقام‌جویی‌هایی کور نشود.»

احسان شریعتی، استاد دانشگاه، نیز در این همایش ضمن حمایت از بیانیه میرحسین موسوی برای همه‌پرسی گذار از جمهوری اسلامی، به «مسئولیت‌ میرحسین موسوی در قبال فجایع دهه شصت نیز اشاره کرد و گفت: «دهه شصت، ضمن هشت سال جنگ، نیروهای دگراندیش و مبارز خصوصا از جناح چپ سیاسی، بازداشت و زندانی شدند و مورد شکنجه قرار گرفتند و جمهوری اسلامی چندین کشتار جمعی را رقم زد و در تابستان ۱۳۶۷، قتل‌عام زندانیان سیاسی را به‌بار آورد. در آن زمان، میرحسین موسوی نخست‌وزیر حکومت بود.»

احسان شریعتی افزود: «ما در میرحسین موسوی، با وجود اشتباهات و انحرافات در گذشته، تجدیدنظر او را در نسبت با گذشته با جمع‌بندی‌های صادقانه و پرداخت بهای سنگین شاهد بوده‌ایم. برای همین از این تجدید نظرها و جمع‌بندی‌های او در راستای ایجاد راه‌تازه استقابل می‌کنیم.»

محسن کدیور، روحانی منتقد علی خامنه‌ای، نیز در سخنان خود گفت: «اگر به‌دنبال رفع تبعیض‌ها و حاکم شدن عدالت هستیم، به قوانین عرفی نیاز داریم و باید نظام اصلاح‌ناپذیر جمهوری اسلامی را کنار بگذاریم.»

عبدالله ناصری، فعال سیاسی، نیز در سخنرانی خود گفت:جمهوری اسلامی دوره انقلاب زن، زندگی، آزادی اعمال ضد حقوق بشری را مرتکب شده است که در تاریخ چهل و چهار ساله سابقه نداشته است.»

عبدالله ناصری گفت: «نحوه قتل مهسا، شلیک به کیان پیرفلک، شلیک مستقیم به چشم‌های بی‌شمار، سرقت متعدد پیکر جان باختگان و مسمومیت سیستماتیک مدارس دخترانه نمونه‌ای از کارهایی است که مرگ حکومت ولی فقیه را و ضرورت عبور از جمهوری اسلامی را نوید می‌دهد.»

«بلوک‌ها و منشورها، راهی به سوی آینده»

پنل سوم از دومین نشست «همایش گفت‌وگو برای نجات ایران» نیز تحت عنوان «بلوک‌ها و منشورها، راهی به سوی آینده» و با مدیریت رضا علیجانی برگزار شد که در آن علیرضا بهشتی شیرازی نویسنده و مترجم و فعال سیاسی نزدیک به میرحسین موسوی، مریم سطوت فعال سیاسی چپ، منصوره شجاعی فعال حقوق زنان، حسین رفیعی اقتصاددان و فعال سیاسی، عبدالله مومنی از فعالان پیشین دانشجویی و کنشگر سیاسی و مهدی نوربخش استاد دانشگاه و فعال سیاسی سخنرانی کردند.

علیرضا بهشتی‌شیرازی، فعال سیاسی نزدیک به میرحسین موسوی، در این بخش طی سخنانی گفت: «بعد از حوادث سال گذشته پنجره اصلاحات کاملا بسته شده است و با وجود وضعیت به‌ظاهر آرام فعلی، تغییر، یک امر قطعی است و ما باید خودمان را برای آن آماده کنیم.»

منصوره شجاعی، فعال حقوق زنان نیز در سخنرانی خود گفت: «جنبش زن، زندگی، آزادی از نظر هویت، مطالبه و منزلت، راه را به سمت خلاقیت و تغییر به پیش برده است و نه به سمت تخریب و تسلیم» و اکنون «ایجاد ائتلاف ملی برای نوشتن منشورهایی با ضمانت اجرایی متفاوت از بیانیه، مهم است.»

صدای آمریکا: نافرمانی مدنی در مقابل حجاب اجباری. تصویر آرشیوی
با وجود خط‌ونشان‌ نهادهای جمهوری اسلامی برای مخالفان حجاب اجباری و ادامه پلمب واحدهای صنفی، حضور زنان در شهرهای مختلف و تجمعات اعتراضی با حجاب اختیاری همچنان ادامه دارد.

همزمان سخنگوی ستاد امر به معروف از «سردرگمی» نهادها در برخورد با کشف حجاب سخن گفته است.

مقامات جمهوری اسلامی از روز شنبه مقابله با مخالفان حجاب اجباری را در قالب طرح «عفاف و حجاب» تشدید کرده‌اند، اما گزارش‌های تصویری از آن زمان تا روز یکشنبه ۲۷ فروردین از سراسر ایران نشان می‌دهد نافرمانی مدنی دختران و زنان ادامه دارد.

در این ارتباط، شماری از دانشجویان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران روز یکشنبه با تجمع و راهپیمایی بدون حجاب اجباری در این مرکز آموزشی با گرامی‌داشت یاد دختران کشته شده توسط نیروهای جمهوری اسلامی، شعار دادند: «نیکای ما، مهسای ما، ندای آزادی ما.»

#فوری
هم‌اکنون #تهران
قیام دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران

«مهسای ما نیکای ما صدای آزادی ما»#مهسا_امینی#ایران_بپاخیز pic.twitter.com/yf2iTrjsk6

— LiveIranNews (@Iran_News_2023) April 16, 2023

آنها همچنین در واکنش به مسمومیت‌های سریالی دانش‌آموزان و زندانی شدن فعالان صنفی معلمان و اجرای سیاست‌های تحمیل حجاب اجباری شعار دادند: «دانش‌آموزان مسموم، معلم‌ها تو زندون، حجاب شده گیرشون.»

#فوری
هم‌اکنون #تهران
تجمع اعتراضی دانشجویان دانشکده علوم اجتماعی تهران
شعارها:
«دانش‌آموزا مسموم معلما تو زندون حجاب شده گیرشون»
«قسم به خون یاران ایستاده‌ایم تا پایان»#مهسا_امینی #ایران_بپاخیز pic.twitter.com/5a8d9zn3CG

— LiveIranNews (@Iran_News_2023) April 16, 2023

همچنین به گزارش کانال شورهای صنفی دانشجویان کشور از تحصن دانشجویان دانشکده‌ روان‌شناسی و علوم‌تربیتی دانشگاه تهران «در اعتراض به برخوردهای قهرآمیز حراست در مسئله‌ پوشش دانشجویان و احکام سنگین کمیته‌ی انضباطی و ایجاد فضای رعب و وحشت» خبر داد.

کانال دانشجویان پیشرو هم از تجمع اعتراضی دانشجویان دختر در دانشگاه فنی و حرفه‌ای قدرسیه در شهر ساری خبر داد و نوشت که «سد ماموران حراست که از ورود دانشجویان به بهانه حجاب جلوگیری می‌کردند، توسط دو دانشجوی شجاع شکسته شد و همه وارد دانشگاه شدند».

بر اساس این گزارش، اخبار اولیه حاکی از بازداشت این دو دانشجو است.

در این حال، به گزارش خبرگزاری‌ها در ایران، کیقباد مصطفایی، فرمانده انتظامی کهگیلویه و بویراحمد، گفته است «توقیف خودرو، عدم ارائه خدمات از جمله جلوگیری از معاملات خودرو، پلمب اماکن صنفی، ممانعت از ورود به فرودگاه، معرفی به مراجع قضایی، و تشکیل پرونده» از جمله مواردی است که قرار است برای افرادی که حجاب اجباری را رعایت نمی‌کنند، اعمال شود.

از سوی دیگر، عاتکه رجبی، فعال مدنی مخالف حجاب اجباری، می‌گوید تعهد گرفتن از راننده‌های خط واحد برای تذکر حجاب سبب شده همین یک جمله «خانم حجاب نداری، برو پایین» سبب ایجاد گفت‌وگو درباره «انقلاب» پیش بیاید.

#برای_دیگه_نترسیدن
برای #انقلاب#زن_زندگی_آزادی pic.twitter.com/3w3vAvQs7V

— Ateke Rajabi عاتکه رجبی (@AtekeRajabi66) April 16, 2023

اذعان ستاد امر به معروف به «سردرگمی» در مقابله با حجاب اختیاری

علی خان محمدی، سخنگوی ستاد امر به معروف و نهی از منکر، با اذعان به «سردرگمی» در اجرای حجاب اجباری، نقض حجاب اجباری را کار «دشمن» دانست و خواهان اجرای طرح‌های به‌شدت سختگیرانه اما بدون برخورد فیزیکی با زنان شد.

به گزارش روزنامه اعتماد در روز یکشنبه ۲۷ فروردین، علی خان‌محمدی، پیگیری حق پوشش انتخابی را هدف «دشمن» دانست که «در این زمینه کار می‌کند و ما آسیب‌های آن را می‌بینیم.»

او گفت نماینده‌های مجلس شورای اسلامی طرح این ستاد برای حجاب اجباری را پیگیری نمی‌کنند چرا که «می‌ترسند رأی نیاورند» یا «می‌خواهند خودشان را آدمی معتدل در این زمینه نشان بدهند.»

سخنگوی این ستاد با اذعان به «سردرگمی»، با وجود تلاش نهادهای مختلف جمهوری اسلامی برای تحمیل حجاب اجباری، افزود: «واقعا امروز سردرگمی در بین مردم این است که تعیین تکلیف نمی‌شود و همین‌ها باعث سردرگمی می‌شود.»

علی خان‌محمدی با بیان این که «ستاد امر به معروف و نهی از منکر» علاوه بر تحریم توسط اتحادیه‌ اروپا» توسط صداوسیما هم تحریم می‌شود» گفت که این رسانه حکومتی، مقامات کنونی این ستاد را دعوت نمی‌کند.

او همچنین با این ادعا که مخالفان حجاب اجباری «درصد محدودی» از مردم هستند، فرهنگ ایران را «آمیخته با غیرت و عفت» توصیف کرد و با بیان این که رویارویی آمران به معروف با کسانی که به حجاب اجباری تن نمی‌دهند می‌تواند در حد «تذکر لسانی» باشد و «ستاد حتما حمایت» می‌کند، گفت که «برخوردها» به عهده ضابطان قضایی است.

این مقام جمهوری اسلامی با تأکید بر لزوم افزایش سختگیری و جریمه کردن خودروها به دلیل کشف حجاب، به تأثیر اعتراضات «زن زندگی آزادی» بر نافرمانی مدنی در مقابل حجاب اجباری اشاره کرد.

او افزود: «قبل از حوادث اخیر، وضعیت کشف حجاب ۸۱ درصد در خودروها سازماندهی» شده بود.

سخنگوی ستاد «امر به معروف و نهی از منکر» با بیان این که جمهوری اسلامی اکنون آن طور که باید از خود سختگیری نشان نمی‌دهد، گفت که اجرای سیاست تحمیل حجاب پس از وقایع اعتراضات سراسری زن زندگی آزادی «رها شد، پلیس رها کرد و گشت ارشاد هم تعطیل کرد و خیلی چیزها رها شد.»

پلمب ۱۳۷ فروشگاه و ۱۸ رستوران

همچنین، خبرگزاری فارس وابسته به سپاه پاسداران، گزارش داد که در جریان «طرح جدی پلیس» برای «مقابله با کشف حجاب»، «۱۳۷ مغازه و فروشگاه و ۱۸ رستوران و باغ تالار» پلمب شدند و برای آنها پرونده قضایی تشکیل شد.

فارس به نقل از سخنگوی فرماندهی کل انتظامی جمهوری اسلامی نوشت که از صبح شنبه ۲۶ فروردین «۳۵۰۰ پیامک کشف حجاب متصدیان واحدهای صنفی» فرستاده شده است.

همچنین، به گفته سعید منتظرالمهدی در ۲۴ ساعت منتهی به یک‌شنبه ۲۷ فروردین، «چند صد مورد کشف حجاب در خودرو» ثبت شده و پیامک تذکر برای «صاحبان خودرو» فرستاده شده است.

بیانیه ۹۰ کنشگر داخل ایران در حمایت از آزادی پوشش

ده‌ها فعال مدنی در ایران که برخی از آنها زندانی هستند، روز شنبه در بیانیه‌ای به تهدیدات مقامات جمهوری اسلامی برای سرکوب مخالفان حجاب اجباری واکنش نشان دادند و گفتند که پاسخ توهین به زنان «دفاع مشروع است و عواقب آن بر عهده رژیم است.

این نامه از جمله از سوی فاطمه سپهری، شهلا جهان‌بین، محمد نوری‌زاد، زرتشت احمدی راغب، پوران ناظمی، جواد لعل محمدی، رضا سلمان‌زاده، عباس واحدیان شاهرودی، گیتی پورفاضل، محمدحسین سپهری، هاشم خواستار، و کمال جعفری یزدی امضا شده است.

دهها فعال مدنی که برخی زندانی هستند، در یک بیانیه به تهدیدات مقامات حکومت برای سرکوب مخالفان #حجاب_اجباری واکنش نشان دادند و گفتند، پاسخ توهین به زنان، «دفاع مشروع است و عواقب آن به عهده رژیم است.» این نامه را افرادی #فاطمه_سپهری، ##شهلا_جهان‌بین و _محمد_نوریزاد امضا کردند. pic.twitter.com/LH7jZqqM88

— VOA Farsi صدای آمریکا (@VOAfarsi) April 15, 2023

آنها در این نامه خطاب به مردم ایران گفته‌اند: «هم‌پیمان می‌شویم که در حفظ و پاسداری از آزادی در انتخاب پوشش و شادی عمومی که با ایثار خون و جان و تحمل زندان و شکنجه و اعدام به دست آمده و اولین دستاورد ارزشمند قیام مهسا است، تا رسیدن به آزادی و دموکراسی تا پای جان بکوشیم. »

امضاکنندگان این بیانیه همچنین نوشتند: «ما برای تحقق شعار زن زندگی آزادی و رسیدن به جامعه‌ای آزاد و سالم و مرفه مبارزه خواهیم کرد و در پاسخ به تهدیدات نیروهای سرکوب‌گر تأکید می‌کنیم که از صبح شنبه ۲۶ فروردین ۱۴۰۲ در کنار بانوان ایرانی برای آزادی پوشش خواهیم بود.»

نود نفر از مبارزان داخل کشور از اولین دستاوردهای قیام ملی مهسا حمایت و تاکید کردند تا رسیدن به هدف نهایی به مبارزه ادامه می‌دهند #زن_زندگی_آزادی pic.twitter.com/qQoa6bCQ2z

— پوران ناظمی (@pourannazemi) April 15, 2023