اخبار

رادیوفردا: معلمان در یزد با پهن کردن سفره‌های خالی و نشستن دور آن اعتراض خود را نشان دادند
ارسال

در سومین روز پیاپی از حرکت اعتراخ سراسری هفته دوم بهمن و پس از دو روز تحصن، معلمان روز دوشنبه، ۱۱ بهمن در ده‌ها شهر ایران تجمع کردند و شعارهای اعتراضی سر دادند.

در همین حال محمد حبیبی، معلم، سخنگوی کانون صنفی معلمان از بازداشت سه نفر از آموزگاران معترض به نام‌های آقایان احمد حیدری، احمدی و داودی در مقابل مجلس در تهران و سه معلم در شیراز به نام‌های محمدعلی زحمتکش و اصغر امیرزادگان و قهرمان کیانی طی روز دوشنبه خبر داده است.

سایت حقوق بشری هه‌نگاو هم گزارش داده که جبار دوستی از اعضای انجمن صنفی معلمان کردستان در مریوان بازداشت شده است.

در همین حال شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان ایران از صدور حکم چهار سال و شش ماه حبس تعزیری برای جعفر ابراهیمی ، بازرس این شورا در روز دوشنبه، ۱۱ بهمن در دادگاه انقلاب کرج خبر داده است.

تحصن دو روزه معلمان در روزهای شنبه و یک‌شنبه، ۹ و ۱۰ بهمن و تجمع اعتراضی آن‌ها در روز دوشنبه، ۱۱ بهمن در پی فراخوان شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان ایران انجام شده است.
بر اساس این فراخوان، آموزگاران روز دوشنبه در تهران در مقابل ساختمان مجلس و در سایر شهرها در مقابل اداره‌های آموزش و پرورش تجمع کرده و خواستار رسیدگی به مطالبات خود شدند.

بر اساس ویدیوهای منتشرشده از تهران، معلمان در مقابل مجلس شعارهای اعتراضی هم‌چون «مجلس انقلابی، وعده‌های قلابی» سر دادند، هم‌چنین در تهران و سایر شهرها نیز معلمان با در دست داشتن پلاکارد و با سر دادن شعارهایی خواستار آزادی همکاران زندانی خود شدند.

ویدیویی دیگر از تجمع امروز در شیراز #اعتراضات_سراسری_معلمان pic.twitter.com/0jGCbOurFj

— محمد حبیبی (@mhkh58) January 31, 2022

تجمع معلمان در اصفهان
هم اکنون #اعتراضات_سراسری_معلمان pic.twitter.com/XwTEJ2rBjN

— محمد حبیبی (@mhkh58) January 31, 2022

بر اساس این گزارش‌ها در برخی از شهرها از جمله شیراز تجمع اعتراضی با حضور گسترده نیروهای نظامی و انتظامی برگزار شده است.

محورهای اصلی اعتراض معلمان «عدم اجرای همسان‌سازی بازنشستگان»، «عدم اجرای کامل رتبه‌بندی»، «عدم اجرای کامل اصل ۳۰ قانون اساسی» و «بازداشت معلمان و پرونده‌سازی علیه فعالان صنفی» است.

آموزگاران هم‌چنین در قطعنامه پایانی تجمع سراسری معلمان ایران در روز دوشنبه اعلام کرده‌اند که «ما جمع شده ایم تا اعلام نماییم کارد به استخوان رسیده و زندگی و معیشت فرهنگیان بازنشسته و شاغل مانند اکثریت جامعه و زحمتکشان دچار بحران شده ‌است».

در ادامه این قطعنامه از دولت به دلیل «بودجه انقباضی، ضدمردمی و ضدمعلمی» انتقاد شده و آمده است: «مجلس عملا در راستای منافع دولت عمل می‌کند و متاسفانه قوه قضائیه به جای همراهی با مطالبات حق طلبانه و قانونی معلمان، هر صدای منتقد و مخالف را سرکوب می‌کند».

در این قطعنامه هم‌چنین از اجرای حکم زندان محمدتقی فلاحی و حسین رمضانپور، فعالان صنفی طی روزهای گذشته و بازداشت شعبان محمدی عضو هیات مدیره انجمن صنفی معلمان مریوان در روز یک‌شنبه و پرونده‌سازی و احضار ده‌ها فعال صنفی در شهرهای مختلف کشور انتقاد شده است.

در تازه‌ترین حمله راکتی به فرودگاه بغداد دو هواپیمای خالی آسیب دید
رادیوفرانسه: شش راکت از نوع کاتیوشا بامداد جمعه به پارکینگ‌ها و باند فرودگاه بین‌المللی بغداد اصابت کرد که تلفات جانی در پی نداشت اما به دو هواپیمای مسافربری خالی صدمه زد.

هنوز گروهی مسئولیت این حمله را برعهده نگرفته، اما پیشتر واشینگتن گروه‌های شبه‌نظامی تحت حمایت جمهوری اسلامی ایران را مسئول حملات به نیروهای ائتلاف در عراق معرفی کرده است.

ماموریت ائتلاف بین‌المللی در پایان سال ۲۰۲۱ خاتمه یافت اما حضور مستشاری آمریکا در عراق ادامه دارد. این در حالیست که گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی ایران در عراق خواستار خروج کامل نیروهای آمریکایی و بین‌المللی مستقر از این کشور هستند.

این گروه‌ها که خود را «محور مقاومت» عراق می‌خوانند، پیشتر در رسانه‌های اجتماعی تهدید کرده‌ بودند که در صورت باقی ‌ماندن نیروهای خارجی در این کشور پس از ۳۱ دسامبر ۲۰۲۱، به آن‌ها حمله خواهند کرد.

رادیوفردا: در ایران مقام‌های امنیتی می‌گویند دشمن برای فشار به جمهوری اسلامی تغییر راهبرد داده و با «جنگ‌های ترکیبی» همه‌جانبه به دنبال آن است که علاوه بر زیرساخت‌های نظامی با هدف «انتقال فشار به معیشت و رفاه مردم» در زیرساخت‌های غیرنظامی و خدماتی نیز اختلال ایجاد کند و با بهره‌گیری حداکثری از شبکه‌های اجتماعی به دنبال ایجاد روحیه ناامیدی و بدبینی به نظام‌اند.

غلامرضا جلالی، رئیس سازمان پدافند غیرعامل، هشدار می‌دهد: «دشمن به دلیل بازدارندگی ایجاد شده قدرت رویارویی نظامی با جمهوری اسلامی را ندارد؛ لذا به جای رویارویی مستقیم راهبرد استفاده از نقاط قوت خود علیه نقاط ضعف و آسیب‌پذیر جمهوری اسلامی را در دستور کار قرار داده است.»

این مقام امنیتی گفته با «تغییر ماهیت تهدیدات» جمهوری اسلامی نیازمند تغییر در راهبردهای دفاعی در بخش نظامی و غیرنظامی کرده است.

رئیس سازمان پدافند غیرعامل اوایل دی‌ماه به حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، گفت: «دشمنان عملیات علیه زیرساخت‌های حیاتی را در دستور کار خود قرار داده‌اند» و امیرعبداللهیان ادعا کرد حملات سایبری علیه زیرساخت‌های ایران را در مجامع بین‌المللی پیگیری حقوقی می‌کند!

انفجارهای پیاپی در تأسیسات اتمی و موشکی ایران، انفجارها و آتش‌سوزی‌های مشکوک در کارخانه‌های پتروشیمی و پالایشگاه‌ها، همینطور انفجارها در بعضی کارخانجات با فعالیت‌های دوگانه صنعتی-نظامی، هدف گرفتن مقامات ارشد نظامی، حملات سایبری گسترده به زیرساخت‌ها نظیر سازمان بنادر و کشتیرانی، راه‌آهن و یا سیستم‌ سوخت و پمپ بنزین‌ها، تشدید درگیری‌ها و تنش‌های درون حکومتی، زمین‌گیر کردن پروژه‌های عمرانی، هزینه‌تراشی در سیاست خارجی، تحریم‌ها، لو رفتن اطلاعات محرمانه و سرّی، کمبود کالاهای اساسی، نوسان نرخ ارز و اعتراضات عمومی و در مجموع هر آنچه که در لایه‌های مختلف برای نظام دردسر درست کند از نظر آنها مصداق همان «جنگ ترکیبی» است.

اواخر فروردین ۱۴۰۰ بود که محسن رضایی، فرمانده پیشین سپاه پاسداران و معاون کنونی اقتصادی دولت، هشدار داد «کشور دچار تشدید آلودگی امنیتی شده» و توصیه کرد در دولت آینده [دولت رئیسی] باید در تمام رده‌ها و وزارتخانه‌ها یک پاکسازی و سالم‌سازی امنیتی انجام شود.

به گفته مقامات جمهوری اسلامی، عمده این حملات از جانب اسرائیل و آمریکاست و گاهی پای سعودی‌ها را هم وسط می‌کشند. مقامات سعودی و اسرائیلی مدام در مورد تشدید اقدامات تهدیدآمیز جمهوری اسلامی با احیای برجام هشدار می‌دهند و از تهدیدات موشکی و فعالیت گروه‌های شبه نظامی مورد حمایت سپاه ابراز نگرانی می‌کنند.

اصلی‌ترین مأموریت شبه‌نظامیان مورد حمایت جمهوری اسلامی در منطقه نیز ضربه زدن به زیرساخت‌های نفتی، صنعتی و فرودگاهی کشورهایی نظیر عربستان سعودی، امارات و بحرین است. نهادهای امنیتی اسرائیل، آمریکا و بریتانیا بارها در مورد حملات سایبری هکرهای ایرانی وابسته به سپاه پاسداران و وزارت اطلاعات علیه زیرساخت‌ها یا مراکز حساس و آکادمیک خود گزارش دادند اما در مقایسه با ضربات امنیتی که جمهوری اسلامی دریافت می‌کند ناچیزند که دو علت اصلی دارد؛ بودجه و تجهیزات فنی و تخصصی.

اساس و بنیان جنگ‌های ترکیبی، برتری اطلاعاتی و تکنولوژیکی است که جمهوری اسلامی را در این بخش ضعیف می‌کند. به قول جلالی دشمن «با نقاط قوت خود نقاط ضعف و آسیب‌پذیر جمهوری اسلامی» را هدف قرار داده است.

یکی از چالش‌های اصلی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی و نهادهای اطلاعاتی و امنیتی و بخش خصوصی برای اجرای طرح‌های پدافند غیرعامل کمبود پول و امکانات است. به همین منظور طرحی در کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی ارائه شده که «بخش خصوصی هر مقدار بر اساس استانداردهای سازمان پدافند غیرعامل برای تقویت زیرساخت‌های خود هزینه کند آن هزینه‌ها از مالیات‌شان کم می‌شود.»

جمهوری اسلامی ایران پیدا و پنهان حمایت مالی و تسلیحاتی‌های از گروه‌های نیابتی یا «جریان مقاومت» را به عنوان راهبردی در مقابل اقدامات تحریمی غربی‌ها که منجر به جرقه‌های اعتراضات اجتماعی می‌شود تعریف می‌کند.

هدف‌گیری زیرساخت‌ها بخشی از همان جنگ‌های ترکیبی (Hybrid warfare) در «مناطق خاکستری» است که نه فقط در خاورمیانه بلکه به شیوه رایج در تنش‌های سایر کانون‌های ملتهب جهان بدل شده است. به جرائت جایی از شرق اروپا تا جنوبی‌ترین سواحل خاورمیانه به «فلات بحران» تبدیل شده است.

روسیه بیش از ۱۰۰ هزار نیروی نظامی با ادوات سنگین در مرز اوکراین مستقر کرده، اما حملات سایبری به سایت‌های دولتی و زیرساخت‌های اوکراین توسط هکرها هفته‌ها پیش از این لشکرکشی شروع شد و بدافزارهای مخرّب در شبکه‌های داخلی سازمان‌های دولتی اوکراین قرار داده شده و مظنون اصلی روس‌ها هستند.

جان هالتکویست، معاون تحلیل اطلاعاتی در گروه امنیت سایبری ماندیانت (Mandiant) می‌گوید «عملیات سایبری تهاجمی، ابزاری است که می‌تواند قبل از شلیک گلوله‌ها و موشک‌ها مورد استفاده قرار گیرند». شرکت‌های امنیت شبکه اکنون به دولت‌های غربی هشدار دادند که روسیه در تلاش است تا دسترسی درازمدت و سیستماتیک به نقاط مختلفی در زنجیره تأمین فناوری پیدا کند و به دنبال جاسوسی است.

اخیراً وزارت خزانه‌داری آمریکا در بیانیه‌ای اعلام کرد «روسیه به سرویس‌های اطلاعاتی خود دستور داده است تا مقامات فعلی و سابق دولت اوکراین را استخدام کنند تا آماده شوند دولت را به دست بگیرند و زیرساخت‌های حیاتی اوکراین را با نیروهای اشغالگر روسیه کنترل کنند».

دولت‌های بلاروس و قزاقستان که خود را که حمایت‌های روسیه را پست سر خود دارند، اخیراً با اعتراضات ضدحکومتی روبه‌رو شدند. رهبران این کشورها دولت‌های غربی را متهم به تحریک مردم و حملات سایبری به زیرساخت‌ها و اقدامات مخرب علیه حکومت‌هایشان می‌کنند.

غربی‌ها نیز روسیه و چین و حتی جمهوری اسلامی و کره‌شمالی را متهم به حملات سایبری می‌کنند. «جنگ‌های ترکیبی» طیف وسیعی از اقدامات «روانی، سایبری و ایذایی» است که از یک سو به معادلات سیاسی گره می‌خورد و از سوی دیگر به اقدامات نظامی اما نه ابزارهای دیپلماتیک است و نه جنگ و در جایی بین این دو تعریف می‌شود.

جنگ‌های جهانی در درازای تاریخ از سوی مورخان «جنگ اول و دوم» نام گرفت. «جنگ سرد» از سال ۱۹۴۵ پس از پایان جنگ دوم جهانی آغاز شد، اما در آوریل سال ۱۹۴۷ برنارد باروش، سیاستمدار آمریکایی، از این اصطلاح استفاده کرد و ‌همان دوران روزنامه‌نگار آمریکایی به نام والتر لیپمن مجموعه مقالاتی و کتابی را به نام «جنگ سرد» منتشر کرد تا این عبارت در توصیف آن مقطع تاریخی که مربوط به کشمکش‌های ژئوپلیتیکی بین اتحاد جماهیر شوروی و متحدانش (بلوک شرق) و آمریکا و متحدانش (بلوک غرب) و رقابت‌های تسلیحاتی بود رایج شد.

بنابراین هیچ بعید نیست در آینده‌ای نه چندان دور تئوریسین‌های جسور و روزنامه‌نگاران سرشناس «جنگ ترکیبی جهانی» را وارد ادبیات سیاسی دنیا کنند.

نظرات طرح‌شده در این یادداشت لزوماً بازتاب دیدگاه رادیوفردا نیست.

برترین‌ها: فکت‌نامه: خبرگزاری فارس با استناد به «شنیده‌های فضای مجازی» خبر از «کشف گور دسته‌جمعی شهدای مسجد گوهرشاد مشهد» داده فارس به این بهانه بار دیگر این ادعا را که وقایع گوهرشاد در پی اعتراض مردم به «کشف حجاب» روی داد تکرار کرد. تحقیقات نشان می‌دهد دامنه این ادعا بسیار وسیع و گسترده است. حتی شورای فرهنگ عمومی هم روز بیست و یکم تیر را به عنوان روز حجاب و عفاف در تقویم رسمی کشور نامگذاری کرده است.

واقعه مسجد گوهرشاد چه زمانی و در اعتراض به چه چیزی رخ داد؟

واقعه مسجد گوهرشاد روز بیست و یکم تیر سال ۱۳۱۴ خورشیدی در مشهد رخ داد. عمده روایت‌هایی که از این واقعه در دست است مبتنی بر خاطرات شفاهی و اسناد واسطه‌ای است. به همین دلیل اختلاف نظر و ابهام درباره جزئيات این واقعه، از جمله درباره تعداد کشته‌شدگان این واقعه زیاد است.

اگر تحلیل‌ها و اظهار نظرهای شخصی را در نظر نگیریم و روایت‌های مختلف را کنار هم بگذاریم، شرح ماجرا نزدیک به روایتی است که در سایت تاریخ ایرانی منتشر شده است.

۲۸ خرداد ۱۳۱۴ دولت محمدعلی فروغی، نخست وزیر وقت در یک بخشنامه مردان را ملزم کرد از کلاه پهلوی (یک لبه) دست برداشته و کلاه تمام لبه‌ای شاپو سر کنند. طبق این بخشنامه اگر یک کارمند دولتی از این دستور اطاعت نمی‌کرد باید قید شغلش را می‌زد. دو روز بعد نیز دولت بخشنامه دیگری ابلاغ کرد که طبق آن، مجالس ختم اموات فقط در مساجد معدودی که بلدیه (شهرداری) اجازه می‌داد باید برگزار می‌شد و استعمال چای، قهوه، قلیان و سیگار نیز در این مجالس ممنوع اعلام شد.

ظاهرا بعد از رسیدن خبر بخشنامه جدید، گروهی از روحانیون مشهد برآشفتند و جلساتی پنهانی برگزار کردند. در یکی از این جلسات پیشنهاد شد آیت‌الله حاج‌آقا حسین قمی به تهران برود و در مرحله اول با رضاشاه مذاکره کند، بلکه او را از اجرای تصمیماتش باز دارد. وقتی آیت‌الله قمی به تهران آمد، دستگیر و ممنوع‌الملاقات شد.

آن طور که در روایت‌ها آمده همزمان با بازداشت حاج آقا حسین قمی‌، در مشهد نیز روحانیون دیگری از جمله شیخ غلامرضا طبسی و شیخ نیشابوری دستگیر شدند. در اعتراض به این وقایع تجمعاتی در مسجد گوهرشاد شکل گرفت. روز جمعه ۲۰ تیر ۱۳۱۴ نظامیان مستقر در مشهد برای متفرق ساختن مردم آتش گشودند. فردای آن روز تظاهرات بزرگ‌تری برگزار شد و مردم دوباره در مسجد گوهرشاد جمع شدند. ظاهرا شیخ محمدتقی بهلول سخنان تندی علیه دولت ایراد کرد و خواهان مقاومت مردم شد. کار پس از چندی به درگیری رسید. در حوالی ظهر ماموران نظامی به داخل مسجد آمدند و کشتار اتفاق افتاد.

واقعه کشف حجاب چه زمانی اتفاق افتاد؟

بر اساس گزارش منتشر شده در سایت مرکز بررسی اسناد تاریخی گفته شده، بخشنامه «رفع حجاب» در تاریخ ۲۷ آذر ۱۳۱۴ از سوی محمود جم، نخست وزیر وقت صادر شده است. در این گزارش اسنادی به تاریخ بهمن ماه آن سال منتشر شده، اما اثری از متن یا تصویر این بخشنامه نیست. ما از طریق جست‌وجو موفق نشدیم به متن بخشنامه کشف یا رفع حجاب برسیم و ببینیم دقیقا در آن چه گفته شده، اما در بسیاری از منابع داخلی و خارجی روز ۱۷ دی ماه ۱۳۱۴ به عنوان روز کشف یا رفع حجاب معرفی شده است.

مثلا بر اساس روایت سایت دانشنامه مجازی مکتب اهل بیت (ویکی‌شیعه) «به دنبال تصویب قانونی در ۱۷ دی ۱۳۱۴ش در ایران رخ داد و به موجب آن، زنان و دختران ایرانی از استفاده از چادر، روبنده و روسری منع شدند».

از آن سو سایت مشروطه که هوادار پهلوی است هم نوشته است: «کشف حجاب و آزادی زنان در روز ۱۷ دی ماه ۱۳۱۴ با فرمان رضا شاه بزرگ آغاز شد».اما در میان اسناد، نشانی از فرمان رضا شاه یا تصویب قانونی در این روز نیست. اتفاق مهم این روز بازدید شاه از دانشسرای عالی است. در این مراسم همسر و دختران رضا شاه و سایر زنان حاضر در این مراسم، حجاب به سر نداشتند.با این حساب بین صحبت از رفع یا کشف آمرانه حجاب با واقعه گوهرشاد دست‌کم ۱۵۹ روز (۵ ماه و ۶ روز) فاصله است.

آیا پیش از صدور بخشنامه رفع حجاب، جایی صحبت از کشف حجاب مطرح بوده است؟

پاسخ این سوال خیر است. کشف حجاب رسما پنج ماه بعد از واقعه گوهرشاد به وقوع می‌پیوندد. البته شواهدی هست که نشان می‌دهد در آن زمان گروهی از معترضان گمان می‌کردند دولت در حال زمینه‌سازی برای ترویج بی‌حجابی است، اما هیچ نشانه‌ای از اینکه کشف حجاب زمینه اصلی اعتراض مردم در گوهرشاد بوده وجود ندارد.

برخی منابع، به نقل از شاهدان عینی، نوشته‌اند، شیخ محمدتقی بهلول، مشهورترین سخنرانان مسجد گوهرشاد و برخی دیگر از سخنرانان به موضوع بی‌حجابی اشاراتی دارند، اما زمینه اصلی اعتراض گوهرشاد بخشنامه کلاه شاپو و دستگیری آیت‌الله قمی است و اشاره به بی‌حجابی که ظاهرا زمینه نارضایتی و نگرانی از آن هم وجود داشته، عمدتا تحریک احساسات عمومی در فضای هیجان‌زده است. اگرچه آن طور که برخی شاهدان عینی، مثل سیدعلی‌محمد دخان‌چی روایت می‌کنند، سخنرانان جانب احتیاط را هم نگه می‌داشتند.

«گاهی از آقایان علما هم منبر رفته و سخنرانی می کردند. بعضی ها خیلی تند حمله به شاه و دولت می کردند، بعضی ها ملایم‌تر و یکی از آنها دوپهلو و بالاخره آخر صحبتش این بوده که شاه و دولت هم مسلمانند و ما تلگراف زدیم و درخواست کرده‌ایم که عمل بی حجابی صورت نگیرد و انشاءالله جواب می‌دهند».

آنچه مسلم است، نه «کشف حجاب» که حتی خود موضوع حجاب را نه در اصل، بلکه در فرع و حاشیه واقعه گوهرشاد می‌توان دید. موضوعی که با توجه به زمینه نارضایتی‌های موردی، می‌توانست ابزار خوبی برای تحریک احساسات عمومی باشد.

آیا ماجرای بی‌حجابی همسر شاه افغانستان و جشن شیراز ارتباطی با واقعه گوهرشاد دارد؟

پاسخ این سوال هم منفی است.در برخی روایت‌های مرتبط با موضوع کشف حجاب، به اعتراض بهلول و برخی روحانیون به بی‌حجابی همسر شاه‌امان‌الله، پادشاه افغانستان اشاره شده است. به عنوان مثال آیت‌الله علم‌الهدی می‌گوید:«چندی قبل از آن پادشان افغانستان در ترکیه زنش را کشف حجاب کرده بود و بنا بود از مسیر خراسان به سمت افغانستان حرکت کند، وقتی با اتومبیل به نزدیکی سبزوار رسید، مردم قهرمان سبزوار قیام کردند، آمدند دروازه‌های شهر را گرفتند و گفتند اجازه نمی‌دهیم یک فاجر و فاسقی که دست به این فسق زده از شهر ما عبور کند و تحریک مردم توسط مرحوم علامه بهلول انجام گرفت، او منبرهای داغ رفت، مردم وادار شدند راه را بر اتومبیل پادشان افغانستان بستند و راه را تغییر دادند».

نکته اما اینجا است که سفر گذری شاه افغانستان به خراسان، هفت سال پیش از واقعه گوهرشاد و ماجرای کشف حجاب است. شاه‌امان‌الله در سال ۱۳۰۷ از اروپا به افغانستان برگشت و همان سال هم تاج و تختش را از دست داد. به طور قطع سفر شاه‌امان‌الله نمی‌تواند موجب اعتراض در هفت سال بعد و سرکوب آن شود.

ماجرای دیگر هم «جشن شیراز» است که ظاهر با حضور زنان بی‌حجاب و علی‌اصغر حکمت، وزیر وقت فرهنگ در فروردین ۱۳۱۴ برگزار شده. برخی مدعی‌اند که جشن شیراز « نخستین رونمایی جدی اما اعلام نشده «کشف حجاب» است».این داستان ممکن است موجب برخی نارضایتی‌ها شده باشد، اما قطعا ارتباط مستقیمی با واقعه گوهرشاد ندارد.

کلاه پهلوی از چه زمانی اجباری شد؟ مردان ایران از کی موظف به سر کردن کلاه شاپو شدند؟

ما تا این لحظه موفق به پیدا کردن متن این بخشنامه ۲۸ خرداد ۱۳۱۴ (بخشنامه کلاه شاپو) نشدیم.مشخص نیست در آن دقیقا به چه مواردی اشاره شده، اما آن طور که از روایت‌ها برمی‌آید، بخشنامه در چارچوب قانونی صادر شده بود که هفت سال پیش‌تر با عنوان «قانون متحدالشکل نمودن البسه اتباع ایران در داخله مملکت» از تصویب مجلس شورای ملی گذشته بود. ظاهرا در بخشنامه جدید گفته شده مردان باید به جای کلاه پهلوی یک‌لبه، شاپو (کلاه اروپایی لبه‌دار) به سر بگذارند و به جای کفش سنتی و گیوه، کفش‌های فرنگی بپوشند.

سایت شهر فرهنگ تصاویر و اسنادی مربوط به کلاه پهلوی و کلاه شاپو را به نقل از کتاب آلمانی «تغییر لباس در ایران» نوشته بیانکا دوس منتشر کرده و نوشته:

«در سال ١٣٠۷ شمسی (دسامبر ۱۹۲۸ میلادی) بنا بر قانونی جدید تمام مردان ایرانی مکلف شدند عمامه و کلاه‌های سنتی خود را با کلاه پهلوی عوض کنند. مدتی پس از آن (مارس ۱۹۲۹ میلادی) پوشیدن لباس های ایرانی (قبا، شال، عبا، پوستین، عمامه و غیره) برای تمام افراد مذکر ممنوع شد و جای آن را ترکیبی از کت و شلوار و کلاه پهلوی گرفت.

شش سال بعد در [خرداد] ١٣۱۴ شمسی (ژوئن ١٩٣۵ میلادی) مجلس قانون دیگری را به تصویب رسانید که کلاه شاپو را جایگزین كلاه پهلوی و کفش چرمی اروپایی را جایگزین انواع کفش‌های ایرانی کرد. تنها کسانی که از این قوانین معافیت داشتند گروهی بودند که برای نخستین بار “روحانیت” خوانده شدند. روحانیت شامل علما و مجتهدین، طلاب حوزه‌های علمیه، پیش‌نمازان مساجد، و اندک گروهی دیگر می‌شد. تمامی این افراد بایستی از سوی حکومت برای پوشیدن لباس “روحانیت” مجوز دریافت می کردند».

جمع‌بندی

۸۴ سال از واقعه مسجد گوهرشاد می‌گذرد، اما ابهام‌های زیادی درباره این واقعه وجود دارد. از اینکه تلفات آن چقدر بود گرفته تا اینکه چه چیزی باعث شکل‌گیری آن شد. در سال‌های اخیر برخی مدعی‌اند که زمینه واقعه گوهرشاد موضوع حجاب بوده و حتی برخی گفته‌اند این حادثه در اعتراض به کشف حجاب رخ داده است.

آنچه مسلم است واقعه مسجد گوهرشاد نه از نظر زمانی و نه از نظر سیر تاریخی ارتباطی با مساله «کشف حجاب» ندارد. آن طور که شاهدان عینی روایت می‌کنند سخنرانان به موضوع حجاب، به عنوان یک مساله حساسیت‌برانگیز و برای تحریک احساسات عمومی اشاراتی داشته‌اند.

اما سوال اینجا است چرا برخی که هفت سال پیش‌تر از قانون لباس اجباری معاف شده‌ بودند، باید به جایگزینی کلاه شاپو و پهلوی معترض شوند؟ به نظر می‌رسد که اجباری شدن لباس پوشیدن به سبک غربی‌ها و تلاش دولت برای تغییر چهره و مدرن‌سازی ایران، زمینه‌ساز نگرانی و نارضایتی بوده است. تا آن موقع اثری قابل ملاحظه از کشف حجاب نیست. مواردی از اعتراض‌های موردی به بی‌حجابی هست، اما سندی وجود ندارد که نشان دهد هنگام وقوع ماجرای گوهرشاد، «کشف حجاب» یا نگرانی از «کشف حجاب» در روند شکل‌گیری اعترض‌ها تاثیری داشته است.

رادیوفردا: وال‌استریت جورنال گزارش داده است که به غیر از معاون رابرت مالی، نماینده آمریکا در مذاکرات هسته‌ای با ایران، دو دیپلمات آمریکایی دیگر عضو تیم مذاکره‌کننده ایالات متحده نیز آن را ترک کرده‌اند.

خبرگزاری رویترز قبلا به نقل از یک مقام آمریکایی نوشته بود که ریچارد نفیو، معاون آقای مالی، دیگر عضو هیات آمریکایی مذاکره‌کننده با ایران نیست، اما همچنان در وزارت خارجه شاغل است.

وال‌استریت جورنال پیش از این گزارش داده بود که ریچارد نفیو به خاطر اختلاف عقیده با هیات مذاکره‌کننده ‌آمریکایی این مذاکرات را ترک کرده است. گزارش این روزنامه می‌گوید که آقای نفیو خواستار موضع سفت و سخت‌تری در مذاکرات هسته‌ای بوده است.

اکنون وال‌استریت جورنال می‌نویسد به غیر از آقای نفیو، دو دیپلمات آمریکایی دیگر نیز تیم مذاکره‌کننده را ترک کرده‌اند.

این گزارش می‌افزاید اجرای سفت و سخت تحریم‌ها همراه با این واقعیت که ایران با تعلل در مذاکرات، برنامه هسته‌ای خود را با سرعت پیش‌ می‌برد، از جمله مواردی است که به اختلافات در میان اعضای تیم آمریکا دامن زده است.

منابع آگاه به این روزنامه گفته‌اند که اختلافات از تابستان وجود داشته، اما بعد از تعلل چند ماهه و بازگشت ایران با تیم و شروط جدیدی به میز مذاکرات در دولت ابراهیم رئیسی، این دیپلمات‌ها خواهان متوقف شدن مذاکرات بودند.

یکی دیگر از موارد اختلاف، به رویکرد آمریکا در کارزار محکوم کردن عدم همکاری ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی توسط شورای حکام بوده است. این شورا دو بار قطعنامه محکومیت ایران به خاطر عدم همکاری با آژانس را در دستور کار قرار داد، اما با تهدیدهای ایران و امید به ادامه مذاکرات، قطعنامه‌ای علیه جمهوری اسلامی صادر نشد.

منابع آگاه به وال‌استریت جورنال گفته‌اند که شل شدن تحریم‌های نفتی و افزایش واردات نفت چین از ایران از دیگر موارد اختلاف نظر در میان تیم مذاکره هسته‌ای آمریکا بوده است.

بر اساس آمارهای شرکت‌های ردیابی نفتکش‌ها، چین در سال گذشته واردات نفت از ایران را دو برابر کرده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد دولت جو بایدن تمایلی به اجرای تحریم‌های نفتی علیه ایران یا موفقیتی در این زمینه نداشته است.

در میان اعضای تیم آمریکایی همچنین موضوع دور نگه داشتن ایران از نقطه گریز هسته‌ای – تولید مواد اولیه لازم برای تولید بمب هسته‌ای – به مدت حداقل ۱۲ ماه، باعث اختلاف در میان اعضای تیم هسته‌ای آمریکا بوده است. اخیرا مقامات آمریکا و اروپا اعلام کردند که ایران تا رسیدن به نقطه گریز هسته‌ای تنها چند هفته فاصله دارد.

در این میان، لیز تراس، وزیر امور خارجه بریتانیا روز سه‌شنبه هشدار داد که مذاکرات برای احیای توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ بین قدرت‌های غربی و ایران به بن‌بست خطرناکی نزدیک می‌شود.

او به پارلمان بریتانیا گفت: این یک مذاکره فوری است و پیشرفت به اندازه کافی سریع نبوده است: ما به همکاری نزدیک با متحدان خود ادامه می‌دهیم، اما مذاکرات در حال رسیدن به بن‌بست خطرناکی است.

وزیر خارجه بریتانیا هشدار داد: «ایران اکنون باید انتخاب کند که آیا می‌خواهد توافقی را منعقد کند یا مسئول فروپاشی برجام باشد؛ و اگر برجام فرو بریزد، همه گزینه‌ها روی میز است».

هشدار لیز تراس به ایران پس از آن مطرح می‌شود که گزارش‌های روزهای اخیر از وین حاکی از پیشرفت‌‌هایی در مذاکرات است، اگرچه غرب و به‌ویژه ایالات متحده نسبت به سرعت پایین مذاکرات ابراز ناخرسندی کرده و تاکید داشته‌اند که برای احیای برجام زمان زیادی نمانده است.

به علاوه در این میان بحث آزادی چهار شهروند آمریکایی زندانی در ایران نیز در خبرها مطرح شده است.

ایالات متحده و ایران هم هر دو از امکان گفت‌و‌گوی مستقیم در جریان مذاکرات وین نیز سخن گفته‌اند.
با استفاده از گزارش‌های وال‌استریت جورنال و سایت رادیو فردا/د.خ/ک.ر

رادیوفرانسه: ریچارد نفیو، کارشناس آمریکائی امنیت و تحریم و عضو ارشد پیشین هیئت نمایندگی آمریکا در گفتگوهای وین در بارۀ برنامۀ هسته‌ای ایران

ریچارد نفیو، عضو ارشد هیئت نمایندگی آمریکا در گفتگوهای وین در بارۀ برنامۀ هسته‌ای ایران، بنوشتۀ ان‌بی‌سی، به سبب اختلاف نظر با رابرت مالی، نمایندۀ ویژۀ وزارت امور خارجۀ آمریکا برای امور ایران، از مقام خود در این مذاکرات کنار رفته است.

یک مقام مسئول در وزارت امور خارجۀ آمریکا این خبر را تائید کرد و در اطلاعیه‌ای با اشاره به «سهم پر اهمیت وی در هیئت مذاکره کنندۀ آمریکا» تاکید کرد که او «به خدمت خود در وزارت امور خارجه ادامه می‌دهد».

ریچارد نفیو، کارشناس امور امنیتی بویژه در زمینه سلاح‌های اتمی است که چندی در دفتر ملی امنیت هسته‌ای آمریکا و سپس در دفتر امور بین‌المللی و عدم گسترش سلاح‌های اتمی وزارت امور خارجۀ این کشور کار کرد. وی سپس در مقام مدیر امور ایران به شورای امنیت ملی آمریکا انتقال یافت. او مدتی نیز هماهنگ کنندۀ دفتر تحریم‌های وزارت امور خارجۀ آمریکا بود و تا دسامبر ٢٠١٤ در مذاکراتی که سال پس آز آن به توافق برجام منجر گردید، شرکت داشت.

صدای آمریکا: بری روزن روزن (چپ) از ۱۳ آبان ۱۳۵۸به مدت ۴۴۴ روز توسط نیروهای وابسته به جمهوری اسلامی از جمله معصومه ابتکار در ایران گروگان بود.
بری روزن گروگان پیشین آمریکایی در ایران در یک گفتگوی اینترنتی درباره معصومه ابتکار معاون روسای جمهوری پیشین ایران گفت که او در زمان گروگان‌گیری دیپلمات‌های آمریکایی بازجوی آنها بود.

بری روزن روز شنبه ۲ بهمن در یک گفت‌وگو در اینستاگرام با مسیح علی‌نژاد خبرنگار صدای آمریکا و مجری برنامه تبلت گفت معصومه ابتکار که آمریکا درس خوانده بود و حالا فرزندش هم در آمریکا است، از بازجوهای ما در زمان گروگانگیری کارکنان سفارت آمریکا در تهران بود.

آقای روزن که ۴۴۴ روز در ایران گروگان بود، درباره خانم ابتکار گفت: او یک بازجوی عصبانی و خشن بود و روز آخر قبل از خروج از ایران، من را بازجویی کرد و گفت اگر در مورد ما بد بگویی، جلوی خروج تو را می‌گیرم.

بری روزن در پاسخ به پرسش مسیح علی‌نژاد که اگر معصومه ابتکار این گفت‌وگو را شاهد باشد، به او چه می‌گویید به فارسی گفت: «معصومه، برو گمشو!»

از بری روزن دیپلمات آمریکایی که در ایران گروگان بود خواستم به فارسی خطاب به معصومه ابتکار پیام دهد.
خودتان بشنوید و برسانید به دست ابتکار که بری روزن میگوید یک روز قبل ار ترک ایران، ابتکار شخصا مرا بازجویی کرده و فراموش نمیکنم از وحشتناک‌ترین بازجوها بود@brosen1501 @ebtekarm pic.twitter.com/AScyYRbHhy

— Masih Alinejad (@AlinejadMasih) January 22, 2022

وی افزود: «همین جمله من برای او کافی‌ است چون او واقعا یکی از وحشتناک‌ترین بازجوها بود و لکه ننگ است. خصوصا که فرزند خودش را فرستاده آمریکا اما در روزهای گروگان‌گیری بدترین رفتار را با آمریکایی ها داشت.»

بری روزن در کنار نزار زکا گفت: «پیام ما مشخص است. پیش از هر توافقی با ایران، تمامی گروگان‌ها باید آزاد شوند. پس از توافق هم اگر باز گروگان‌گیری کردند، توافق باید درجا لغو و بی‌اثر شود.»

بری روزن و گروهی دیگر از گروگان‌های پیشین جمهوری اسلامی به تازگی کارزار جدیدی را در وین اتریش آغاز کرده‌اند که محل مذاکرات هسته‌ای با جمهوری اسلامی ایران است. کارزار آقای روزن و بقیه در اعتراض به نگه داشتن گروگان‌ها در ایران در جریان مذاکرات هسته‌ای است.

بری روزن یکی از دیپلمات‌های آمریکایی بود که در زمان اشغال سفارت آمریکا در تهران توسط افراد حامی حکومت تازه تاسیس جمهوری اسلامی در ایران، گروگان گرفته شد. این هفته، مصادف با چهل و یکمین سالگرد آزادی او است.

معصومه ابتکار از جمله گروه دانشجویان موسوم به پیروان خط امام بود که ۱۳ آبان ۱۳۵۸ سفارت آمریکا در تهران را اشغال کردند. خانم ابتکار بعدها در دولت محمد خاتمی و حسن روحانی به عنوان معاون رئیس جمهوری، رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست شد. او در دولت دوم روحانی نیز به سمت معاون رئیس جمهوری در امور زنان و خانواده منصوب شد.

یورونیوز: کره جنوبی می‌گوید بدهی‌های معوق ایران به سازمان ملل متحد را پرداخت کرده و به این ترتیب انتظار می‌رود ایران بار دیگر حق رأی خود در این سازمان را به دست آورد.

دولت سئول روز یکشنبه ۲۳ ژانویه (۳ بهمن) با اعلام این موضوع گفته پرداخت بدهی ایران از محل آزادسازی وجوه مسدود شده ایران در این کشور صورت گرفته است.

ایران در خرداد ماه گذشته نیز پس از پرداختی مشابه، حق رأی خود در سازمان ملل را به دست آورده بود، اما اخیرا اعلام کرده بود که دوباره این حق را از دست داده زیرا به دلیل تحریم‌های آمریکا نتوانسته است مبلغ بدهی خود را به سازمان ملل منتقل کند.

آزادسازی وجوه مسدود شده ایران مستلزم تایید ایالات متحده است. آمریکا در این هفته مانند متحدان اروپایی‌اش اعلام کرد که تنها چند هفته دیگر برای نجات برجام باقی مانده است.

رئیس جمهور پیشین آمریکا، دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۸ واشنگتن را از این توافق بین‌المللی خارج کرده و تحریم‌ها علیه ایران را برگرداند. ایران نیز متعاقبا بسیاری از تعهدهای برجامی خود را زیر پا گذاشت و به فعالیت‌هایی فراتر از آنها ادامه داد.

دولت سئول روز جمعه با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرده بود که با هماهنگی و همکاری فعال نهادهای ذیربط مانند دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا و دبیرخانه سازمان ملل متحد، کار پرداخت حدود ۱۸ میلیون دلار بدهی ایران به سازمان ملل را از طریق وجوه مسدود شده این کشور در کره جنوبی به انجام رسانده است.

خبرگزاری رویترز با اعلام این خبر گفته است که مقامات دفتر سازمان ملل در سئول برای اظهار نظر در این زمینه در خارج از ساعات کاری در دسترس نبوده‌اند.

وزارت دارایی کره جنوبی گفته است ایران به دلیل نگرانی از دست دادن حق رأی خود در مجمع عمومی سازمان ملل، هفته گذشته به صورت اضطراری از کره جنوبی درخواست کرده تا در پرداخت بدهی به سازمان ملل از محل وجوه مسدود شده کمک کند.

تهران بارها خواستار آزادی حدود ۷ میلیارد دلار از وجوه مسدود شده خود در بانک‌های کره جنوبی تحت تحریم‌های آمریکا شده و گفته است که سئول این پول ها را «گروگان» گرفته است.

رویترز می‌نویسد از یک مقام وزارت دارایی کره جنوبی پرسیده چقدر از وجوه مسدود شده ایران پس از پرداخت بدهی سازمان ملل باقی در این کشور مانده، اما این مقام با استناد به قوانین رازداری از افشای این اطلاعات خودداری کرده است.

رادیوفردا: در پی انتقاد رئیس انجمن دوستی ایران و چین از «کارشکنی» وزیر راه و شهرسازی دولت حسن روحانی برای تامین «۵۰ میلیارد یورو» فاینانس یک انجمن چینی برای پروژه‌های قطار سریع‌السیر ایران، مشاور وزیر سابق اعلام کرد که نهاد مورد نظر آقای بروجردی «نه پول داشت و نه سابقه و نه مورد تایید دولت چین بود».

علاءالدین بروجردی، رئیس انجمن دوستی ایران و چین، روز سه‌شنبه ۲۸ دی‌ مدعی شده بود عباس آخوندی وزیر سابق راه و شهرسازی «فرصت ۵۰ میلیارد یورویی فاینانس چینی‌ها را برای راه‌اندازی خط راه‌آهن سریع‌السیر را به علت امیدواری به اروپایی‌ها برای حل مشکلات، سوزاند».

در واکنش به این سخنان، اصغر فخریه کاشان مشاور سابق امور بین‌الملل وزارت راه و شهرسازی به خبرگزاری ایلنا گفته است بروجردی افرادی را که از ایران و چین معرفی کرده بود، «دلال» بودند.

او گفت این افراد قصد داشتند اختیاری را بگیرند که از این پس هر قراردادی با چینی‌ها با معرفی این افراد انجام شود و درصدی را هم برای هر قرارداد از چینی‌ها دریافت کنند. «انجمنی که آقای بروجردی به عنوان ارائه کننده فاینانس معرفی کرده بود، انجمنی بدون سرمایه و حضور ۸ الی ۱۰ بازنشسته چینی تاسیس شده بود و این انجمن حتی یک روز هم سابقه کار نداشت و مورد تایید دولت چین هم نبود».

آقای بروجردی مدعی شده بود چینی‌ها در آن زمان حاضر بودند که خط سریع‌السیر راه‌آهن تهران- مشهد و تهران- تبریز و هر پروژه دیگری را به پیشنهاد ما بدون دریافت وجه چهار ساله راه‌اندازی کنند و بعد از اتمام آن یک سال تنفس در نظر می‌گرفتند و برای بازپرداخت آن حاضر به دریافت پول و در صورت نبود پول، حاضر بودند به جای آن نفت بگیرند.

آقای فخریه کاشان گفته است اگر چین قرار بود فاینانس ۵۰ میلیارد یورویی به ایران بدهد، چنین اقدامی را با دلال و واسطه انجام نمی‌داد، بلکه «هزار و یک امتیاز» از ایران می‌گرفت و بعد این فاینانس را در اختیار کشورمان قرار می‌داد: «به فرض محال این ۵۰ میلیارد یورو را انجمن فاینانس چین در اختیار ایران می‌گذاشت، آیا می‌توان بدون در نظر گرفتن بودجه چنین اعتباری در اختیار وزارتخانه و یک پروژه قطار سریع‌السیر قرار بگیرد؟»
با استفاده از گزارش‌های خبرگزاری ایلنا و تسنیم/د.خ/ک.ر

رادیوفرانسه: محمد نوری‌زاد فعال سیاسی که به تازگی از زندان آزاد شده، در ویدئویی خواستار انجام تست اعتیاد در مورد علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی، مراجع تقلید و دیگر مقام‌های جمهوری اسلامی ایران از جمله علی اکبر ولایتی، حداد عادل و حسین شریعتمداری شده است.

نوری‌زاد در این ویدئو می‌‌گوید که او هم همراه با این مقام‌ها تست اعتیاد می‌دهد و نتایج این تست باید به صورت علنی منتشر شود.

پیشتر یکی از نمایندگان مجلس ایران بر معتاد بودن برخی نمایندگان اعتراف کرده بود.

به تازگی رستم‌وندی معاون وزیر کشور ایران تریاک را “اولین ماده مخدر کشور” دانست و گفت که چون تریاک در پانصد سال گذشته یک مادۀ دارویی تلقی می‌شد، مصرف آن در جامعه رواج یافت اما امروزه “آسیب‌های حاصله از این ماده مخدر بسیار زیاد است”.

این در حالی است که درگذشت محسن قاسمی قهرمان کشتی پس از ضرب و شتم در یک مرکز ترک اعتیاد بار دیگر توجه‌ها را به شرایط ناگوار مراکز ترک اعتیاد در ایران جلب کرده است.

پیشتر محمد نوری‌زاد فعال سیاسی و از امضاکنندگان بیانیه استعفای علی خامنه‌ای پس از آزادی از زندان با انتشار ویدئویی گفت از این که آزاد شده احساس خوشایندی ندارد و خوشحالی او و دیگر زندانیان سیاسی آن روزی است که سرزمین ما آزاد شود.

اجرای حکم زندان محمد نوری زاد مستندساز و هنرمند روز چهارشنبه ۲۶ آبان‌ماه متوقف شد و با توقف این حکم، او از زندان اوین آزاد شد. اما کمی پیش از آزادی محمد نوری زاد، فرزندش علی نوری زاد با پایان مرخصی به زندان تهران بزرگ بازگشت.