اخبار

العربیه: ائتلاف بین‌المللی مبارزه با «داعش» به رهبری ایالات متحده نیروها و تجهیزات نظامی بیشتری را به منطقه اعزام کرده است. در حالی که درگیری‌ها میان نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) مورد حمایت آمریکا و گروه‌های مسلح وابسته به ترکیه در شمال شرق سوریه از حدود یک ماه پیش ادامه دارد،

این ائتلاف در حال اعزام نیروهای بیشتری به سوریه است.

خبرنگار «العربیه»، دوشنبه دهم دی گزارش داد که بزرگ‌ترین کاروان ائتلاف بین‌المللی از زمان سقوط رژیم اسد در سوریه و فرار بشار اسد، رئیس‌ جمهوری مخلوع این کشور به خارج، از گذرگاه «الولید» در مرز اقلیم کُردستان عراق وارد خاک سوریه شده است.

استان‌های «الحسکه» و «دیرالزور»

این خبرنگار همچنین افزود که این کاروان شامل 60 کامیون حامل تسلیحات، مهمات و تجهیزات لجستیکی بوده است که به سمت پایگاه‌های ائتلاف در استان‌های «الحسکه» و «دیرالزور» حرکت کرده‌اند.

در این گزارش‌ آمده است که از زمان سقوط بشار اسد تاکنون، شمار این کاروان‌ها به 6 مورد رسید و در مجموع حدود 210 کامیون را شامل شده است.

همچنین گزارش شده است که این تقویت نیروها همزمان با تحرک گسترده خودروهای زرهی و نیروهای آمریکایی در مناطق دیرالزور، رقه و عین العرب (کوبانی) صورت گرفته است.

دولت آمریکا، که نمایندگان آن هفته گذشته در دمشق با احمد الشرع، رهبر اداره جدید سوریه، دیدار داشتند، طی روزهای اخیر بارها نسبت به احتمال سوء‌استفاده «داعش» از تحولات سوریه و سقوط بشار اسد برای انجام عملیات تروریستی هشدار داده است.

واشینگتن همچنین پیام‌های ملایمی به آنکارا ارسال و از آن خواسته است که از حمله به نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد)، که طی سال‌های گذشته از آن حمایت کرده، خودداری کند.

با این حال، آنکارا تأکید کرده است که نیروهای کُرد در سوریه گزینه‌ای جز تسلیم سلاح‌های خود ندارند.

دویچه‌وله: با ساخت سد پاشدان بر روی رودخانه هریرود در افغانستان و آبگیری آن، جریان آب این رودخانه به استان خراسان مختل خواهد شد. هریرود که پس از گذر از افغانستان به مرز ایران می‌رسد، منبع اصلی تامین آب شرب بیش از دو میلیون ساکن استان خراسان است.

به گزارش خبرگزاری فارس این دومین مانع بر سر جریان آب از افغانستان به ایران، یک دهه پس از آبگیری سد سلما است. سد سلما یکی  از بزرگترین پروژه‌های زیربنایی تاریخ افغانستان است که در منطقه سلما در ۱۷۰ کیلومتری شمال شرق شهر هرات در مسیر هریرود ساخته شد.

بنا بر گزارش‌ها یک شرکت آذربایجانی “با ۱۸ ساعت کار روزانه ساخت سد پاشدان را با سرعت به مرحله آبگیری در روز‌های گذشته رساند”. طالبان می‌خواهد با آبگیری سد پاشدان، ۱۳ هزار هکتار زمین کشاورزی را آبیاری کند.

وزارت انرژی و آب طالبان اعلام کرده که سدسازی‌ها به همین دو رود ختم نمی‌شود و ساخت دو سد تیرپل و گفگان نیز در دستور کار قرار دارد.

دانشگاه تربیت مدرس به مسئولان جمهوری اسلامی پیشنهاد کرده با “ایجاد بسته‌های دیپلماسی” برای گفت‌و‌گو با طالبان که شامل “تجمیع مسائل آب، برق، معادن و مهاجران” می‌شود، با این حکومت بر سر حق‌آبه ایران مذاکره کند.  

بر اساس معاهده سال ۱۳۵۱، افغانستان باید در سال‌هایی که آب وجود دارد،‌۸۲۰ میلیون مترمکعب از حق‌آبه هیرمند را به ایران بدهد. اما این معاهده از سوی أفغانستان رعایت نمی‌شود.

رادیوفردا: تصاویر منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی و برخی رسانه‌های داخلی حاکی از تجمع اعتراضی کسبه در بازار تهران به دلیل جهش پیاپی نرخ دلار و تورم افسارگسیخته است.

در پی اعتصاب و تجمع مغازه‌داران در روز یک‌شنبه نهم دی، در اعتراض به گرانی و تورم،‌ حمیدرضا رستگار، رئیس اتاق اصناف تهران، در گفت‌وگو با ایلنا دلایل این اعتراض را «افزایش مستمر نرخ ارز» اعلام کرد.

او ضمن اشاره به این‌که «تاثیر قیمت ارز خارجی بر قیمت تمام‌شده کالا در کشور ما واقعیتی انکارناپذیر» است در این‌باره گفت: «تولیدکنندگان نگران هستند عرضه کالایی که مواد اولیه آن با نرخ ارز ۸۱ هزار تومانی تولید می‌شود از قدرت خرید مردم خارج باشد».

تجمعات اعتراضی در میان کاسبان صنف‌های کفاشی، پارچه‌فروشان، پوشاک و همچنین کسبه کیف و کفش باغ سپهسالار گزارش شده است.

برای اولین بار از زمان روی کار آمدن دولت مسعود پزشکیان است که اصناف به صورت چشمگیری دست به اعتراض و حتی اعتصاب می‌زنند.

ویدیوهای منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی حاکی است که برخی از مغازه‌داران با تعطیلی کار، دیگر فعالان بازار را نیز به اعتصاب فراخوانده‌ و شعار «بازاری باغیرت، حمایت، حمایت» و «نترسید، ببندید» سر داده‌اند.

نرخ دلار در بازار آزاد ایران از زمان روی کار آمدن دولت مسعود پزشکیان ۳۳ درصد و نسبت به یک سال گذشته ۶۳ درصد جهش داشته است.

هم‌زمان با تجمعات بازار تهران، دست‌کم دو تجمع کارگری نیز برگزار شده و جمعی از بازنشستگان نیز در گیلان و خوزستان دست به تجمع زدند.

دولت مسعود پزشکیان به رغم وعده‌های خود، نه تنها موفق به مهار رشد نرخ ارز در بازار آزاد نشده، بلکه نرخ ارز در بازار نیمایی نیز به شدت اوج گرفته و از سال آینده اختصاص ارز ترجیهی به کالاهای اساسی نیز متوقف می‌شود.

در این میان، محمدرضا ظفرقندی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران ماه گذشته اعلام کرد ارز ترجیحی دارو نیز از سال آینده حذف خواهد شد.

ایران طی سال‌های گذشته با تورم افسارگسیخته مواجه بوده و هر سال سفره مردم کوچکتر شده است. بنابر گزارش صندوق بین‌المللی پول، امسال نیز ایران در میان ۱۰ کشور با بالاترین نرخ تورم در جهان قرار گرفته است.

رادیوفردا: قیمت دلار آمریکا و همچنین انواع سکه طلا در بازار ایران بار دیگر افزایش یافت و رکوردهایی جدید ثبت کرد. بنابر گزارش‌ها، بهای هر دلار آمریکا در بازار آزاد ارز ایران روز شنبه هشتم دی به ۸۲ هزار و یکصد تومان رسید.

این رقم بیش از هزار تومان افزایش نسبت به یک روز قبل نشان می‌دهد.

قیمت یورو و پوند بریتانیا نیز در روز شنبه به ترتیب از مرزهای ۸۵ هزار تومان و ۱۰۳ هزار تومان عبور کردند.

بهای دلار آمریکا در بازارهای ایران طی یک سال گذشته ۶۳ درصد افزایش داشته است.

نرخ این افزایش قیمت از آغاز به کار دولت مسعود پزشکیان تاکنون نیز بیش از ۳۵ درصد بوده است.

روز شنبه همچنین قیمت انواع سکه طلا در ایران رکوردهای تاریخی ثبت کرد و به بالاترین قیمت رسید.

قیمت سکه امامی در این روز با بیش از دو درصد افزایش، به ۵۷ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان جهش داشت.

بهای سکه بهار آزادی نیز با بیش از ۱.۵ درصد رشد به ۵۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان اوج گرفت.

سکه بهار آزادی طی یک هفته ۴.۵ درصد، طی یک ماه نزدیک ۹ درصد و طی یک سال بیش از ۱۰۷ درصد جهش قیمت داشته است.

وضعیت قیمت در دیگر انواع سکه نیز مشابه است.

سکه گرمی با رشد بالای ۳.۵ درصدی در روز شنبه بیشترین جهش قیمت را در میان انواع سکه داشته است.

هفته گذشته عبدالناصر همتی، وزیر اقتصاد ایران، در واکنش به ناتوانی دولت در حفظ ارزش ریال به‌رغم شعارهای انتخاباتی، در جلسهٔ کمیسیون اقتصادی مجلس گفت: «با زور که نمی‌شود خیلی از کارها را انجام داد و درصد قابل توجهی از ارز صادرات غیرنفتی برنمی‌گردد».

او توضیحی درباره وضعیت درآمدهای نفتی نداد، اما آمارهای گمرکی از افزایش ۱۸ درصدی صادرات غیرنفتی کشور در هشت ماه سال جاری و رسیدن آن به بالای ۳۸ میلیارد دلار خبر داده است.

آمارهای شرکت‌های ردیابی نفتکش‌ها نیز از جهش ۳۴ درصدی متوسط صادرات روزانه نفت ایران در سال جاری میلادی و رسیدن به ۱.۶ میلیون بشکه خبر می‌دهند که ارزش آن حدود ۴۵ میلیارد دلار است.

واردات ایران، حتی با احتساب ۴.۶ میلیارد دلار شمش طلا در هشت ماه ابتدایی امسال، ۴۵ میلیارد دلار شده است.

صدای آمریکا: فدراسیون بین‌المللی روزنامه‌نگاران و فدراسیون ملی مطبوعات ایتالیا روز شنبه هشتم دی از مقامات جمهوری اسلامی ایران خواستند تا سسیلیا سالا، روزنامه‌نگار بازداشت شده ایتالیایی، را فورا و بدون قید و شرط آزاد کنند.

به گزارش کانال تلگرامی فدراسیون بین‌المللی روزنامه‌نگاران، خانم سالا، روزنامه‌نگار ۲۹ ساله ایتالیایی، روز ۲۹ آذر به دست پلیس در شهر تهران بازداشت شد و بر اساس گزارش‌‌ها در زندان اوین درتهران زندانی است.

مقامات جمهوری اسلامی ایران تاکنون در مورد بازداشت و اتهامات این روزنامه‌نگار اظهارنظر نکرده‌اند. وزارت خارجه ایتالیا نیز روز جمعه هفتم دی با انتشار بیانیه‌ای از بازداشت این روزنامه‌نگار خبر داد.

آنتونی بلانگر، دبیرکل فدراسیون بین‌المللی روزنامه‌نگاران، گفت: «ما تاکتیک‌های ایران در زندانی کردن روزنامه‌نگاران خارجی برای دستیابی به اهداف خود را محکوم می‌کنیم» و اضافه کرد: «همکار ایتالیایی ما، سسیلیا سالا، که برای فعالیت رسانه‌ای در ایران حضور داشت، آخرین قربانی این عمل شوم است.»

آقای بلانگر افزود: «ما از جامعه بین‌المللی می‌خواهیم فشار بیشتری بر مقامات ایرانی برای آزادی فوری این روزنامه‌نگار وارد کنند.»

خانم سالا، خبرنگار روزنامه ایتالیایی «ال فوگلیو» است و پادکستی با عنوان «داستان‌ها» را اداره می‌کند.

روزنامه ال فوگلیو با صدور بیانیه‌ای خواستار آزادی سسیلیا سالا از سوی مقامات حکومت ایران شد و تأکید کرد که خبرنگاری جرم نیست.

این روزنامه گزارش داد که وی با ویزای خبرنگاری از رم عازم ایران شده بود و قرار بود در روز ۳۰ آذر به ایتالیا بازگردد، اما او هیچ‌گاه به پرواز برگشت خود نرسید.

صدای آمریکا: هانا نویمن، رئیس بخش امور ایران در پارلمان اروپا، روز جمعه هفتم دی در شبکه اجتماعی «ایکس» با اشاره به استفاده حکومت ایران از هوش مصنوعی برای سرکوب مخالفان نوشت که این فناوری‌ها به ابزاری قدرتمند برای کنترل و محدود کردن آزادی‌های فردی توسط جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است.

خانم نویمن پس از پرداختن به این موضوع که حکومت ایران چگونه از هوش مصنوعی در زمینه‌های مختلفی همچون تشخیص چهره، نظارت آنلاین و پیش‌بینی اعتراضات استفاده می‌کند، افزود: یکی از موارد مهم، استفاده از دوربین‌های مجهز به فناوری تشخیص چهره برای شناسایی زنان مخالف حجاب اجباری است.

به گفته او، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از این فناوری‌ها برای ارسال هشدارها و هدف قرار دادن زنان مخالف حجاب اجباری در فضاهای عمومی بهره می‌برد.

رئیس بخش امور ایران در پارلمان اروپا همچنین به استفاده جمهوری اسلامی از شبکه ملی اطلاعات اشاره کرد که بر اساس آن، شهروندان ایران از اینترنت جهانی جدا می‌شوند و محتوای انتقادی از رژیم از طریق الگوریتم‌های هوش مصنوعی شناسایی و سانسور می‌شود.

هانا نویمن همچنین به همکاری جمهوری اسلامی ایران با شرکت تیاندی چین اشاره کرد که ابزارهای نظارتی پیشرفته‌ای همچون سیستم‌های تشخیص چهره و فناوری‌های شناسایی «هویت افراد» را در اختیار رژیم ایران قرار می‌دهد.

وی تاکید کرد که این فناوری‌ها امکان پرونده سازی، بازداشت و همچنین سرکوب مخالفان رژیم در فضای مجازی را فراهم می‌کنند.

رئیس بخش امور ایران در پارلمان اروپا از اتحادیه اروپا خواست تا با اعمال کنترل‌های سختگیرانه‌تر بر صادرات فناوری‌های اتحادیه اروپا به ایران، به‌ویژه در زمینه‌های نظارتی و هوش مصنوعی، از سوءاستفاده جمهوری اسلامی ایران برای سرکوب مخالفان جلوگیری کند.

خانم نویمن در پایان تأکید کرد که فناوری باید از آزادی‌ها دفاع کند و نه این که به آنها حمله کند.

او پیشتر بارها از سیاست های جمهوری اسلامی ایران انتقاد کرده است.

هانا نویمن روز سوم آبان در سخنرانی خود در پارلمان اروپا گفت که هر کشور به صادرات یک چیز مشغول است و «رژیم ایران ترور و سرکوب صادر می‌کند.»

رادیوفردا: رکوردشکنی نرخ دلار در هفته‌های گذشته چشم‌انداز اقتصادی ایران را مبهم‌تر کرده و امکان چاره‌اندیشی برای آیندهٔ «معیشت و رفاه» مردم را نیز دشوارتر کرده است.

دولت به‌تازگی برای پیشگیری از تبعات سقوط ارزش ریال خواستار حذف چهار صفر از واحد پول ملی شده و هم‌زمان با بحران‌های بزرگی مانند کسری برق و گاز مواجه است.

در روزهای گذشته نرخ دلار به بالاترین رکورد در تاریخ اقتصاد ایران رسیده و روز پنجشنبه ششم دی‌ماه در بازار آزاد از نرخ ۸۰ هزار تومان برای هر یک دلار هم گذشت.

از آن‌جایی که افزایش نرخ دلار به‌شکل مستقیم بر معیشت افراد و فضای کسب‌وکار فعالان اقتصادی اثرگذار است، وضعیت مبهم فعلی برای مردم ایران نگران‌کننده شده است.

دوشنبهٔ گذشته ۲۶ آذرماه تصاویری از تجمع کسبهٔ تهران منتشر شد که شعار می‌دادند «دلار صد هزار تومانی نمی‌خواهیم». در شبکه‌های اجتماعی نیز سرنخ‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد نرخ «صد هزار تومان» برای مصرف‌کنندگان به یک «مرز روانی» تبدیل شده و با نزدیک‌تر شدن قیمت به این مرز، نگرانی‌ها افزایش یافته است.

ضربهٔ جنگ به ریال

رشد قیمت دلار در هفته‌های گذشته دلایل متعددی دارد. روند سقوط ارزش ریال پس از تحولات خاورمیانه و افزایش ریسک‌های ناشی از احتمال درگیری نظامی ایران تشدید شده است.

با شکل‌گیری چرخهٔ آتش میان ایران و اسرائیل و تحولات پس از آن، مانند مرگ حسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله لبنان، موقعیت جمهوری اسلامی در منطقه تضعیف شده است؛ ضعفی که هم باعث شکل‌گیری چشم‌انداز منفی برای مسیرهای صادراتی ایران شده و هم وضعیت سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی ایران در کشورهای منطقه را با ابهام مواجه کرده است.

پس از اوج‌گیری درگیری‌ها در فروردین‌ ۱۴۰۳ و تهدیدهای مقام‌های ایران علیه اسرائیل، گفته می‌شد که دولت با «ارزپاشی و بازارسازی» از جهش قابل‌توجه ارزش دلار پیشگیری کرده است؛ اما چندی بعد روند افزایشی نرخ دلار دوباره شروع شد.

هم‌زمان با این تحولات، بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید احتمال افزایش تحریم‌های نفتی علیه ایران و حتی تشدید تنش‌های نظامی بین ایران و ایالات متحدهٔ آمریکا را تقویت کرده است؛ به‌ویژه پس از اینکه رئیس‌جمهور منتخب ایالات متحده پس از پیروزی در انتخابات ماه نوامبر در یک اظهارنظر احتمال حملهٔ نظامی به مراکز هسته‌ای و نظامی ایران را رد نکرد.

نقش عملکرد اقتصادی بر نرخ دلار

هرچند نمی‌توان اثرگذاری عوامل سیاسی و ریسک‌های آینده را در رشد نرخ دلار انکار کرد، عملکرد ضعیف اقتصادی دولت و حکومت نقش پررنگ‌تری در کاهش ارزش پول ملی داشته است.

یکی از عوامل اصلی کاهش ارزش پول «تورم ناشی از رشد نقدینگی» است. براساس گزارش بانک مرکزی، حجم نقدینگی در شهریورماه امسال از مرز تاریخی «۹ هزار هزار میلیارد تومان» عبور کرده و در تنها یک ماه بیش از ۲۷۳ هزار میلیارد تومان به حجم آن افزوده شده است.

این شاخص در بازهٔ یک‌سالهٔ منتهی به پایان نیم‌سال نخست ۱۴۰۳، بیش از ۲۷.۸ درصد رشد داشته که نشان می‌دهد وضعیت تورم همچنان نگران‌کننده است.

آمارهای دیگر هم می‌تواند دلایل کاهش ارزش پول را توضیح دهد؛ مثلاً تراز تجاری ایران در هشت‌ماههٔ سال ۱۴۰۳، بدون احتساب صادرات نفت خام، نفت کوره و خدمات فنی و مهندسی، حدود هفت میلیارد دلار کسری داشته است.

صادرات نفت ایران نیز در ماه گذشته به‌دلیل درگیری‌های نظامی تحت‌تأثیر قرار گرفته است. وب‌سایت «اویل پرایس» اواخر مهرماه اعلام کرد که تصاویر ماهواره‌ای و شرکت ردیابی نفت‌کش «تانکرترکرز» خبر می‌دهند که ایران در اقدامی احتیاطی، چندین نفت‌کش را از جزیرهٔ خارک در خلیج فارس خارج کرده؛ که این خود صادرات نفت را کاهش داده است.

علاوه بر این، وضعیت رشد اقتصادی هم روند کاهشی ارزش پول ایران را تأیید می‌کند.

گزارش جدید بانک مرکزی ایران نشان می‌دهد که رشد اقتصادی در تابستان امسال نسبت به سال گذشته تقریباً نصف شده و به پایین‌ترین سطح در سه سال گذشته رسیده است.

براساس این آمار، رشد اقتصادی در مقایسه با بازهٔ زمانی مشابه در سال ۱۴۰۲ از ۵.۳ درصد به ۲.۷ درصد رسیده است. برخی رسانه‌های اقتصادی در ایران این آمار را «نشانه‌ای از کاهش صادرات نفت» ارزیابی کرده‌اند.

کاهش صادرات نفت، منفی‌تر شدن تراز تجاری و کاهش رشد اقتصادی، علاوه بر این‌که کسری بودجهٔ دولت را تشدید می‌کنند، به‌عنوان عواملی برای تضعیف ارزش ریال نیز عمل کرده‌اند.

بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، دولت در چهار ماه ابتدایی امسال ۱۹ هزار میلیارد تومان کسری بودجه داشت که این رقم در پایان سال به ۲۷۰ هزار میلیارد تومان می‌رسد.

سیگنال‌های بودجه به دلار

پس از انتشار جزئیات بودجهٔ پیشنهادی سال ۱۴۰۳ مشخص شد که دولت قصد دارد با «کاهش سبد ارز ترجیحی»، کالاهای کمتری را مشمول دریافت یارانه قرار دهد.

بر این اساس، ارز کالاهای اساسی از ۱۵ میلیارد دلار به ۱۲ میلیارد دلار کاهش خواهد یافت که انتظارات تورمی را در مورد کالاهای اساسی تقویت کرده و بر کاهش ارزش ریال اثرگذار بوده است.

تأکید مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، بر «افزایش قیمت بنزین» نیز بر روند شکل‌گیری انتظارات تورمی تأثیرگذار بوده است. او اول آبان‌ماه در جلسهٔ ارائهٔ بودجه به مجلس تأکید کرد که «یکی از چالش‌های موجود، اصلاح یارانهٔ انرژی است».

از آن‌جایی که معامله‌گران ارزی در شرایط تورمی قیمت‌های بالاتری را برای فروش دلار پیشنهاد می‌دهند، سیگنال‌های تورم‌زایی در بودجه نیز به رشد قیمت دلار کمک کرده است.

درآمد دولت چقدر به نرخ دلار وابسته است؟

هم‌زمان، تعدادی از مسئولان جمهوری اسلامی، «دولت پزشکیان و عملکرد بانک مرکزی» را مقصر اصلی وضعیت فعلی می‌دانند. از جمله، یک عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی که به‌تازگی «اقدامات هماهنگ دولت و مجلس با ابزار بانک مرکزی» را عامل افزایش نرخ دلار دانسته است.

حسین صمصامی مدعی شده است که دولت برای «جبران دستمزدها» نرخ دلار را افزایش داده است. برخی منتقدان دولت نیز معتقدند که نرخ ارز با هدف «جبران کسری بودجه» افزایش یافته است.

روزنامهٔ کیهان، که به طیف اصولگرایان تندرو نزدیک است، روز چهارم دی‌ماه در مطلبی با عنوان «گرای گرانی از وزارت اقتصاد آقای پزشکیان؛ مراقب باشید» این ادعای هشدارآمیز را مطرح کرد که دولت به‌دنبال «شوک‌درمانی و دادن گرای گرانی» است.

در مقابل، عبدالناصر همتی، وزیر اقتصاد، «کسری بودجهٔ سنگین» را دلیل اصلی تداوم تورم و جهش نرخ ارز عنوان کرده است.

هرچند دولت با افزایش نرخ ارز معادلِ ریالی بیشتری از صادرات دریافت می‌کند و درآمد بیشتری خواهد داشت، اما بیش از آن‌که «نرخ ارز بازار آزاد» بر درآمد دولت اثرگذار باشد، «نرخ ارز در بازارهای رسمی» تعیین‌کننده است، چراکه بیشترین حجم مبادلات در اقتصاد ایران با نرخ‌های رسمی مانند ارز ترجیحی و نیمایی انجام می‌شود.

هم‌زمان با افزایش نرخ ارز آزاد، نرخ ارز رسمی ایران نیز به‌شکل بی‌سابقه‌ای رشد داشته است.

بانک مرکزی روز ۲۲ آذرماه به‌یکباره اعلام کرد که از ۲۴ آذرماه «ارز نیمایی» را از جریان مبادلات حذف کرده و «ارز توافقی» را جایگزین آن کرده است.

دلار نیمایی همان دلاری است که فعالان اقتصادی برای صادرات و واردات از آن استفاده می‌کنند، بنابراین هرگونه تغییر نرخ در آن بر قیمت کالاها اثرگذار است.

درحالی‌که نرخ دلار نیمایی در آخرین مبادلات تا پیش از گشایش سامانهٔ توافقی حدود ۵۴ هزار تومان قیمت داشت، نرخ ارز توافقی پس از بازگشایی از ۶۳ هزار و ۸۴۲ تومان عبور کرده است. بر همین اساس، می‌توان انتظار داشت درآمدهای دولت از محل فروش ارزِ صادرات رشد داشته باشد.

صدای آمریکا: روزنامه هاآرتص و شبکه تلویزیونی کانال ۱۳ روز چهارشنبه پنجم دی گزارش دادند که دیوید بارنیا، رئیس تشکیلات اطلاعات خارجی اسرائيل، موساد، به رهبران این کشور فشار آورده است که برای «مهار حملات حوثی‌ها تمرکز خود را بر حمله به ایران معطوف کنند.»

بر اساس این گزارش، این موضع در تضاد با دیدگاه بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر، و همچنین یسرائیل کاتز، وزیر دفاع این کشور، است که ترجیح می‌دهند به حملات علیه حوثی‌ها در یمن ادامه دهند.

هاآرتص در گزارش خود به یک منبع استناد کرده که از بحث‌های انجام‌شده در این مورد آگاهی داشته است. با این همه، هنوز مقامات اسرائیلی آن را تایید نکرده‌اند.

هاآرتص با اشاره به این موضوع که این بحث‌ها درباره موفقیت آمیز نبودن سه دور قبلی حملات اسرائیل در یمن انجام شده است، افزود: در شرایطی که نتانیاهو و کاتز از ادامه حملات مستقیم اسرائیل یا متحدانش به حوثی‌ها حمایت می‌کنند، بارنیا معتقد است که هدف قرار دادن ایران، که تأمین مالی و تسلیح حوثی‌ها را بر عهده دارد و این گروه از حمایت طولانی‌مدت جمهوری اسلامی ایران برخوردار است، مؤثرتر خواهد بود.

بنیامین نتانیاهو، یسرائیل کاتز و رهبران نظامی اسرائیل طی روزهای اخیر اعلام کرده‌اند که این کشور قصد دارد حملات خود علیه حوثی‌ها از جمله با هدف قرار دادن رهبران این گروه تحت حمایت حکومت ایران را گسترش دهد.

در این ارتباط، شبکه تلویزیونی کانال ۱۳ اسرائیل، دیوید بارنیا گفته است: «ما باید به طور مستقیم با ایران روبرو شویم. اگر فقط به حوثی‌ها حمله کنیم، مشخص نیست که بتوانیم آنها را متوقف کنیم.»

بر اساس این گزارش، بنیامین نتانیاهو با ارزیابی دیوید بارنیا مخالف بوده و بر این باور بوده است که ایران «موضوع متفاوتی است که در زمان مناسب به آن رسیدگی خواهد شد.»

این دیدگاه آقای نتانیاهو توسط اعضای ارشد نهادهای امنیتی در گفتگو با این شبکه تلویزیونی تأیید شده، اما کانال ۱۳ جزئیات بیشتری در این زمینه ارائه نکرده است.

با این همه، هرتزی هالوی، رئیس ستاد ارتش اسرائیل، روز چهارشنبه در یک سخنرانی در مراسم دانش‌آموختگی خلبانان این کشور، هشدار داد که جمهوری اسلامی ایران و نیابتی‌هایش و نیز کل خاورمیانه باید بدانند «هر که بخواهد ثبات و امنیت کشور اسرائیل را تضعیف کند، ارتش اسرائیل استوار در برابر آنها خواهد ایستاد و آماده است در هر زمان و هر مکان اقدام به حمله کند.»

طی ۱۰ روز گذشته، حوثی‌ها ۵ موشک بالستیک و حداقل ۵ پهپاد به سوی اسرائیل پرتاب کرده‌اند. این گروه اعلام کرده که این حملات بخشی از کمپین حمایت از حماس، دیگر گروه تحت حمایت جمهوری اسلامی ایران است.

حوثی‌ها پس از حملات ۱۵ مهر سال گذشته حماس به اسرائیل اقدام به حملات پهپادی موشکی به سوی این کشور و نیز کشتی های تجاری در دریای سرخ کرده‌اند. این حملات که از سوی بسیاری از کشورها محکوم شده، عملیات نظامی اسرائیل، ایالات متحده و بریتانیا علیه این گروه را نیز به همراه داشته است.

پیش از این، وب‌سایت «جوئیش نیوز سیندیکت» به نقل از گزارشی که روز یکشنبه دوم دی در وب‌سایت خبری اسرائيلی «وای‌نت» منتشر شد، نوشته بود که مقامات آگاه به جلسات سطح‌‌بالا در اسرائيل گفته‌اند دیوید بارنیا تأکید کرده است که «باید به سر مار، یعنی ایران، حمله کرد.»

در همین حال، «جروزالم پست» روز یکشنبه گزارش داد که اطلاعات ارتش اسرائيل توصیه کرده است پاسخ اسرائيل باید حمله مستقیم به حوثی‌ها در یمن باشد.

جروزالم پست در توضیح تفاوت دو دیدگاه موساد و اطلاعات ارتش اسرائيل نوشت: دیوید بارنیا در دوران تصدی خود بر موساد همواره از جمله چهره‌های برجسته تندرو در مورد ایران بوده و معمولا از حملات بیشتر و شدیدتر به جمهوری اسلامی حمایت کرده است. اما اطلاعات ارتش اسرائیل در مورد حملات مستقیم به جمهوری اسلامی، به دلیل پیامدهای بالقوه جدی، رویکرد محتاطانه‌تری دارد.

طبق این گزارش، موساد، جمهوری اسلامی ایران را بیشتر از منظر استراتژیک کلی بررسی می‌کند و بر ضرورت تضعیف تهدیدات بلندمدت آن، چه در قالب برنامه هسته‌ای، تسلیحات متعارف، یا فعالیت‌های تروریستی در سراسر جهان، تأکید دارد.

در مقابل، ارتش اسرائیل که نه‌تنها مسئول اقدامات تهاجمی اسرائیل است، بلکه وظیفه دفاع هوایی را نیز بر عهده دارد، به عواقب حمله می‌اندیشد. این بدان معنا است که اگر حمله‌ای بزرگ از سوی جمهوری اسلامی علیه اسرائیل صورت گیرد، ارتش به دلیل ناکامی در جلوگیری از آسیب‌ها، مانند حمله روز شنبه اول دی حوثی‌ها که موشک آن گروه را نتوانست در هوا منهدم کند، تحت فشار قرار خواهد گرفت.

صدای آمریکا: اعلام تصویب رفع فیلتر واتس‌اپ و گوگل‌پلی در شورای عالی فضای مجازی جمهوری اسلامی واکنش‌های گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی برانگیخته و برخی کاربران با استفاده از هشتگ‌هایی از جمله «اینترنت طبقاتی» و «اینترنت اقشار»، تأکید کرده‌اند که به جای رفع فیلتر، ایران باید «رفع آخوند» بشود.

شورای عالی فضای مجازی جمهوری اسلامی در جلسه روز سه‌شنبه چهارم دی خود تصویب کرد که فیلترینگ از «برخی سکوهای پرکاربرد خارجی شامل واتس‌اپ و گوگل‌پلی» برداشته شود، اما بر اساس گزارش خبرگزاری حکومتی ایرنا، در این مصوبه به جای عبارت رفع فیلتر، از «رفع محدودیت‌های دسترسی» استفاده شده است.

در مصوبه حکومتی مربوط به محدودسازی دسترسی شهروندان به اینترنت، عبارت‌هایی از جمله «ساماندهی اینترنت اقشار» و طرحی با ادعای «امنیت خانواده در فضای مجازی» آمده است.

کاربران ایرانی بسیاری در رسانه‌های اجتماعی به مصوبه جدید جمهوری اسلامی برای کنترل دسترسی شهروندان به اینترنت واکنش نشان داده‌اند.

حساب کاربری فیلتربان که در رسانه‌های اجتماعی به حقوق دیجیتال و اخبار مربوط به این حوزه می‌پردازد، در ایکس تأکید کرد: «آنچه در مصوبه امروز شورای عالی فضای مجازی با نام “اینترنت اقشار” آمده است، چیزی جز اینترنت طبقاتی با نام‌های دیگری چون “وی پی ان قانونی” یا “فیلترینگ غیرهمسان” نیست.»

فیلتربان با تأکید بر این که «در این روش، دسترسی به اینترنت بر اساس شغل، نیاز یا موقعیت اجتماعی افراد طبقه‌بندی و کنترل می‌شود»، افزود: «اینترنت طبقاتی به حکومت اجازه می‌دهد دسترسی به محتوا را به صورت گزینشی و بر اساس هویت افراد تنظیم کند. برای مثال، خبرنگاران فقط با «وی.پی.ان قانونی» به سایت‌های فیلتر شده دسترسی خواهند داشت و استفاده از فیلترشکن غیرقانونی خواهد شد.»

بر اساس تحلیل فیلتربان، «تبدیل فیلترینگ به “اینترنت حکمرانی‌شده” یعنی کاربر بدون این‌که بداند اینترنت ملی و یک پلتفرم داخلی است، از آن استفاده کند» و «در اینترنت ملی، محتوای سانسور شده از طریق پوسته‌های شبیه‌سازی شده در اختیار کاربر ایرانی قرار می‌گیرد» که آنچه از نظر جمهوری اسلامی «محتوای نامناسب» تلقی بشود، «روی آن فیلتر شده است.»

برخی کاربران نیز رفع فیلترینگ را تقلیل خواسته‌های ایرانیان دانسته‌اند. از جمله عبدالله موسولچی، فعال سیاسی مخالف حکومت در ایران، با استفاده از هشتگ «سقوط جمهوری اسلامی»، در ایکس نوشت: «رفع فیلتر؟ ایران باید “رفع آخوند” بشود!»

سعید ارکان‌زاده، روزنامه‌نگار در ایران، نیز با اعتراض به مصوبه جدید که در آن عباراتی از جمله «اینترنت اقشار»، «درگاه حکمرانی‌پذیر»، و «ارایه تلگرام از طریق سکوهای داخلی» آمده است، گفت: «خجالت هم نمی‌کشند. گویی فتحعلی‌شاه قاجار بر تخت نشسته و گوشت شکار را تقسیم می‌کند بین رعایا؛ یک تکه استخوان پرت می‌کند جلوی هر رعیت.»

به تأکید آقای ارکان‌زاده، «اینترنت حق ما» و «دارایی همه شهروندان ایران» است.

برخی کاربران در شبکه‌های اجتماعی عبارت «اینترنت اقشار» را «از ارتجاعی‌ترین، کثیف‌ترین و غیرانسانی‌ترین اصطلاحاتی» در دنیای ارتباطات دانسته‌اند.

یک کاربر در اعتراض به «اینترنت طبقاتی» گفت «سوال متداول وقتی اینترنت اقشار بیاید» این است که «فردا کدام طبقه از خواب بیدار می‌شویم؟»

یکی دیگر از شهروندان نیز تأکید کرد که عبارت «ساماندهی اینترنت اقشار» به معنی «محدود کردن اینترنت رعیت» است.

یک شهروند دیگر نیز با اشاره به عبارت «واقعا فرق می‌کند چه کسی رئیس‌جمهور باشد» که طیف اصلاح‌طلب جمهوری اسلامی برای جلب آرا در انتخابات حکومتی به نفع پزشکیان به کار می‌بردند، گفت: «در تاریخ بنویسید که عده‌ای ساده‌دل با وعده رفع کامل فیلترینگ به او (مسعود پزشکیان) رأی دادند، اما اینترنت در زمان او طبقاتی شد و با کلیدواژه‌های تبعیض‌آمیز مانند “اینترنت حکمرانی‌پذیر” و “اقشار خاص” به سیاه‌ترین و امنیتی‌ترین شکل خود تبدیل شد.»

یک کاربر ایکس نیز با اشاره به عبارت «ساماندهی اینترنت اقشار» که در مصوبه شورای عالی فضای مجازی آمده، گفت که «در ادبیات جمهوری اسلامی متأخر چند عبارت خطرناک وجود دارد»؛ نخست «زیرساخت» است و دومی «ساماندهی»؛ به گفته او، منظور مقامات جمهوری اسلامی از «زیرساخت رفع فیلترینگ این بود که انحصار وی.پی.ان مال خودشان باشد» و با «نرم‌افزارهای نظارتی ناامن داخلی» کاربران را کنترل کنند.

انجمن تجارت الکترونیک پیش از این «اینترنت طبقاتی» را شیوه‌ای «غیراخلاقی و غیرتخصصی» دانسته است.

همچنین پیشتر سخنگوی صندوق فناوری باز به بخش فارسی صدای آمریکا گفت که هر سه پیام‌رسان حکومتی روبیکا، بله، و ایتا در ایران خطرهای امنیتی دارند.

صدای آمریکا: بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، روز یکشنبه هشدار داد که اسرائیل با همان شدت که علیه سایر «بازوهای تروریستی» جمهوری اسلامی ایران در منطقه عمل کرده است، علیه شورشیان حوثی در یمن نیز اقدام خواهد کرد.

تایمز اسرائيل می‌نویسد این اظهارات نشان‌دهنده آغاز احتمالی کارزار گسترده‌تر علیه گروه‌های نیابتی حکومت ایران است. این هشدار پس از آن مطرح شد که یک موشک بالستیک شلیک شده حوثی‌ها روز شنبه به یک زمین بازی کودکان در تل‌آویو برخورد کرد.

در این میان، کانال ۱۲ اسرائیل روز یکشنبه گزارش داد که مقامات ارشد دفاعی این کشور معتقدند به‌جای حمله به گروه نیابتی جمهوری اسلامی ایران در یمن، «اقدام مستقیم» در مورد جمهوری اسلامی باید در اولویت قرار گیرد.

این گزارش در حالی است که علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، همین روز یکشنبه مدعی شد که جمهوری اسلامی نیروهای نیابتی ندارد.

نتانیاهو در بیانیه‌ای ویدئویی که پس از نشست کابینه امنیتی اسرائیل منتشر شد، گفت: «همان‌گونه که با شدت علیه بازوهای تروریستی محور شرورانه [حکومت] ایران اقدام کردیم، علیه حوثی‌ها نیز با قدرت، قاطعیت و دقت عمل خواهیم کرد.»

طبق گزارش کانال ۱۲ اسرائیل، بخش اعظم فرماندهی ارشد نیروهای دفاعی اسرائیل معتقدند که اسرائیل باید «در داخل خاک ایران» حمله کند.

موضوع برخورد با جمهوری اسلامی که می‌تواند به تلاش برای بازدارندگی علیه حوثی‌ها یا حمله به تأسیسات هسته‌ای در ایران اشاره داشته باشد، به گفته این گزارش، به‌طور مکرر در جلسات کابینه امنیتی اسرائیل مطرح شده است.

این در حالی است که اسرائیل در روزهای اخیر بر راهکارهای مقابله با افزایش حملات موشکی حوثی‌های مورد حمایت تهران تمرکز داشته است.

این گزارش همچنین مدعی شده ارزیابی اسرائیل این است که حوثی‌ها تصمیم به تشدید حملات موشکی و دیگر حملات گرفته‌اند و اقدامات آن‌ها همیشه با حکومت ایران هماهنگ یا مورد تأیید آن نیست. صدای آمریکا به طور مستقل نمی‌تواند این ادعاها را راستی آزمایی کند.

کانال ۱۲ با استناد به گزارشی که تایمز اسرائيل می‌گوید برای پخش تائید نظامی دارد، گفته است در جلسات اخیر رهبری سیاسی و نظامی اسرائیل گفته شد که طرف ایرانی معتقد است اسرائیل آتش‌بس در شمال را پذیرفته تا منابع خود را برای مقابله مستقیم با حکومت ایران آزاد کند و به جمهوری اسلامی هزینه تحمیل کند.

کانال ۱۲ می‌افزاید که منابع اسرائیلی معتقدند حکومت ایران به این دلایل که دفاع هوایی آن از سوی اسرائیل منهدم شده و این امر امکان دسترسی راحت‌تر نیروی هوایی اسرائیل را فراهم کرده است، و همچنین به دلیل پذیرش آتش‌بس در لبنان که منابع ارتش را آزاد کرده و انتخاب شدن دونالد ترامپ در آمریکا، نگران حمله احتمالی اسرائیل است.

این رسانه همچنین می‌گوید در بحث‌های رهبری اسرائیل بیان شده است که اسرائیل باید هر کاری انجام دهد تا مانع بازگشت جمهوری اسلامی به سوریه یا لبنان شود.

با این حال، منابع ناشناس هشدار داده‌اند اسرائیل در حال حاضر باید از درگیر شدن در یک رویارویی طولانی‌مدت با تهران اجتناب کند، چرا که این امر به نفع اسرائیل نیست، هرچند اسرائیل باید همچنان توانایی‌های عملیاتی خود را در برابر جمهوری اسلامی تقویت کند و به پیش ببرد.