اخبار

دویچه‌وله: پس از دو دهه مذاکرات پیچیده و ناتمام، کنوانسیون رژیم حقوقی خزر چالشی تازه در ایران آفرید. رسانه‌ها از “ترکمانچای” دوم یاد می‌کنند و افکار عمومی از بندگی تهران در برابر مسکو. آیا قرار است خزر “حیاط خلوت” روسیه شود؟

امیر طاهری، روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی در گفت‌وگو با دویچه‌ وله فارسی، توضیح می‌دهد که چرا کنوانسیون رژیم حقوقی خزر، نامعتبر، نالازم و نافی منافع ملی است. به نظر او پوتین می‌خواهد از موقعیت ضعیف ایران سود ببرد تا حاکمیت روسیه بر خزر را قانونی کند؛ همانطور که کریمه را با توسل به رفراندوم به روسیه منضم کرد. طاهری ابراز امیدواری و پیش‌بینی می‌کند که کمیسیون امنیت ملی مجلس به این کنوانسیون رای ندهد.

● دویچه ‌وله: کنوانسیون از چه جهاتی با قرارداد ترکمانچای قابل مقایسه است؟ ایران که می‌گوید بحث سهم و حق ایران از دریای خزر مفتوح مانده و بعدا مذاکره می‌شود.

امیر طاهری: اولا این کنوانسیون قرارداد نیست و باید با چهار پنجم آرا در مجلس تصویب شود تا به قرارداد تبدیل شود. اما سه دلیل عمده برای مخالفت با آن هست: نخست این که در مبحث حقوق بین‌المللی چیز عجیبی است که ابتدا استفاده کلی از منابع و منطقه‌ای را اعلام کنند و بگویند بعدا بحث می‌کنیم که جزییات چیست. ماده اول این کنوانسیون حتی حاضر نیست روشن کند که خزر دریاست یا دریاچه. در حالی که از نظر قوانین بین‌المللی، دریا و دریاچه هر کدام قوانین خودشان و رژیم بین‌الملی خاص خود را دارند.

مصاحبه با امیر طاهری

تنها نکته روشن که در شش بند آمده این است که به هیچ کشور خارجی غیر از پنج کشور ساحلی اجازه حضور نظامی در خزر داده نشده است.

این چیزی است که روسیه مدت‌ها دنبال آن بود، زیرا آذربایجان و ترکمنستان و قزاقستان در زمان ریاست جمهوری جرج بوش مشغول مذاکره بودند تا به عنوان عضو وابسته وارد پیمان ناتو بشوند و روسیه همیشه مخالف بود.

سایت تابناک، امروز آشکارا نوشته که هدف این است که دریای خزر به حیاط خلوت نیروهای نظامی ایران و روسیه تبدیل شود.

دلیل سوم این که پیش از این کنوانسیون، طبق چهار قرارداد بین ایران و روسیه تزاری و اتحاد شوروی، دریای مازندران یک دریای مشاع بوده و این دو کشور بر آن حاکمیت داشته‌اند، اما بعد از فروپاشی شوروی این مشاعیت تقسیم شده بین پنج کشور و همگی‌شان از نصف حاکمیت خزر بیش‌تر گیرشان نمی‌آید. بحث بر سر مسئله مالکیت نیست که چقدر نفت و ماهی سهم دارند، بلکه بحث حاکمیت بعنوان یک اصل بین‌المللی حقوقی است با این تاکید که “اگر وضع وجود عوض نشود.” حالا وضع موجود عوض شده ولی صورت مسئله ماستمالی شده است.

● این که به صورت یک دستاورد نتیجه دیدار آکتائو را اعلام کردند، به خاطر همان موضوع نظامی در وضعیت موجود نیست؟

فراموش نکنید که ایران چندان موقعیت اقتصادی و نظامی ندارد که در خزر به صورت یک نیروی جدی ظاهر شود. اما روسیه دومین قدرت نظامی دنیاست و بزرگترین ناوگان‌ها را دارد. حتی برخلاف قراردادهایی که با ایران دارد از خزر استفاده نظامی کرده به سوریه موشک‌پرانی کرده است. روسیه هر کاری خواسته در خزر کرده و حالا پوتین می‌خواهد بگوید که مسئله را به طور قانونی حل کرده است. همانطور که کریمه را با توسل به رفراندوم به روسیه ضمیمه کرد، حالا هم می‌خواهد با یک کنوانسیون قانونی، دریای مازندران را دریاچه پوتین کند.

در عین حال ظاهرا جمهوری اسلامی می‌خواهد به روسیه امتیازاتی بدهد تا اگر روزی اوضاع شبیه سوریه شد، مسکو همان اندازه که به کمک اسد رفت به کمک تهران هم بیاید. این توافق آن قدر بد است که حتی رسانه‌های داخلی هم می‌نویسند چرا رفته‌اید با آذربایجان و ترکمنستان و قزاقستان که زیر حکومت گروه‌های مافیایی هستند چیزی امضا کرده‌اید.

● آیا به همان نسبت که گفته می‌شود پوتین این کنوانسیون را دیکته کرده، ایران هم باج داده؟

کل طرح در وزارت دفاع روسیه به صورت یک نقشه نظامی تهیه شده و روسیه با هیچ کدام این کشورها قبلا صحبت نکرده است. قبلا هم مشابه این طرح را داده بودند. در دوران ریاست جمهوری خاتمی، در کنفرانس سران کشورهای حاشیه خزر درعشق‌آباد، او وسط کنفرانس بلند شد و گفت کمرم درد می‌کند. بهانه آورد که زیربار نرود. رفسنجانی‌هم رد کرده بود، احمدی‌نژاد هم نپذیرفته بود، حالا روحانی قبول کرده است. نمی‌دانیم چرا. آیا کسی از او خواسته یا شخصا تصمیم گرفته روشن نیست.

● ۲۱ سال بوده که اعضا به توافق نمی‌رسیدند و حتی می‌گفتند کنوانسیون دیگر مرده است. چرا الان زیربار چنین توافقی رفتند؟

برای این که ایران خیلی ضعیف شده است. روس‌ها ما را ضعیف گیر آورده‌اند. آن سه کشور دیگر یک چیزهایی گیرشان آمده، اما تنها بازنده ایران است. زمان رفسنجانی و خاتمی و احمدی‌نژاد ما هنوز از نظر داخلی و خارجی ثبات داشتیم ولی ایران در ۴۰ سال گذشته از همیشه ضعیف‌تر است و ضعیف‌تر هم خواهد شد. ما را ضعیف گیر آورده‌اند چون به وتوی روسیه بیشتر از همیشه احتیاج داریم.

آن سه کشور دیگر، قراردادهای دوجانبه امضا کرده‌اند با روسیه و شرکت‌های بزرگ نفتی خارجی مثل شل و توتال و بریتیش پترولیوم. تنها کشوری که قرارداد دیگری امضا نکرده ایران است. ما در واقع یک چک سفید امضا کرده‌ایم چون ضعیف شده‌ایم. یادمان نرود که چند سال قبل جمهوری اسلامی دکل‌های بی‌پی در آب‌های آذربایجان را کند و گفت بدون توافق بوده است. ما از آنجا به اینجا رسیدیم.

● شما توئیت کرده‌اید که پوتین در بلند مدت می‌بازد و احساسات همه کشورها را علیه روسیه تحریک می‌کند. چطور؟

از نظر گردن کلفتی، الان وضع به نفع پوتین شده اما از نظر کلی برای روسیه، گران تمام می‌شود. احساسات ضد روسی در آذربایجان بخاطر موضوع قره‌باغ خیلی بالاست. در قزاقستان روسیه به خاطر آن که زباله‌های اتمی بازمانده از دوران شوروی را حاضر نیست با هزینه خودش پاک کند، منفور است. در ترکمنستان هم روسیه مانع نزدیکی این کشور به اروپا و آمریکاست.

● روحانی چطور می‌تواند در مجلس از این توافق دفاع کند؟ در این دو روزه همه از چپ و راست و میانه دارند مخالفت می‌کنند.

راستش حتی خود ظریف و روحانی با شور و حرارت از این کنوانسیون دفاع نکرده‌اند و کمی فاصله گرفته‌اند. ظریف حتی گفته که ما تعهدی نکرده‌ایم اما باید بیایند توضیح دهند.

امیدوارم مجلس جلسه علنی بگذارد و بگوید که باید در زمان قوی بودن ایران در این زمینه بحث شود. الان ایران در خزر، نه اکتشافات نفتی دارد، نه عبور و مرور دریایی. کار خاصی انجام نمی‌دهد که کنوانسیون به آن کمک کند.

● ممنوعیت حضور نظامی بیگانه در خزر و بار تبلیغاتی آن چه بردی دارد؟

موضوع نظامی هم دستاوردی نیست، چون جمهوری اسلامی تنها ۷ قایق گشتی در خزر دارد که جنبه نظامی ندارند و برای مبارزه با قاچاق یا ماهیگیری غیرمجاز هستند. یک پایگاه نظامی کوچک با ۱۱ سرباز بسیجی داریم در جزیره آبسکون یا آشوراده یک پایگاه مرزی هم داریم در گمیشان در مرز ترکمستان و یک پایگاه مرزی دیگر در آستارا. اما روس‌ها ۲۲ بریگاد و تیپ در این مناطق دارند و در دریا هم خودشان گفته‌اند ۳۰ رزمناو داریم برای مانور و موشک‌پرانی.

فرض کنید نیروی نظامی هم درست کنیم. ما در خزر با که می‌خواهیم روبرو شویم. آذربایجان و ترکمنستان و قزاقستان که نیروی دریایی ندارند. آیا با روس‌ها می‌خواهیم بجنگیم؟ آنها که رفقای خودمان هستند. پس این بحث بیخودی است. تالیران سیاستمدار معروف فرانسوی می‌گفت در سیاست اشتباه کردن عیبی ندارد کار بیخودی کردن عیب دارد.

● با این کار بیخود و چک سفیدی که داده‌اند، ایران چانه‌ای هم می‌تواند برای سهم ۲۰درصدی بزند؟

کنوانسیون روی همه چیز صحه گذاشته است. عروسی تمام شده و این که بگوییم از این به بعد، این بعدا هیچ وقت نمی‌آید. باید بگوییم توافقی وجود ندارد و تمام قرارهای دوجانبه باید دومرتبه بررسی و مذاکره شوند.

● برگردیم به سوال اول. ترکمانچای و کنوانسیون چه مشابهتی با هم دارند؟ مقایسه‌شان درست است؟

از نظر حقوقی درست نیست، اما از نظر عاطفی و فرهنگی درست است. برای ایرانی‌ها ترکمانچای نشانه تحقیر ایران بود و این که در مقابل نیروهای گردن کلفت تسلیم شد. در ترکمانچای ملاها و روحانی‌ها شرکت داشتند و فتحعلی شاه را در هچل انداختند. این جنبه‌ها مشابه هستند. خاطرات مشترکی هست بین مردم که باعث پیوند می‌شود؛ از مسابقه فوتبال گرفته تا جنگ… این کنوانسیون بسیار تحقیرآمیز و تحریک‌کننده است.

● اگر مجلس رد کرد، روحانی باید چه کند؟

راهش ماستمالی کردن است. مجلس در موارد دیگر هم این کار را کرده است. مثلا روسیه مدت‌هاست به جمهوری اسلامی فشار می‌آورد که جدایی آبخاز و اوستیای جنوبی از گرجستان را بپذیرد اما کمیسیون مربوطه در مجلس آن را رد کرده است. روس‌ها می‌گویند آقا پس چه شد، دولت می‌گوید در مجلس است و عقب می‌اندازد. همین کار را قوام السلطنه سر جریان نفت شمال کرد. به استالین گفت باشد امضا می‌کنم اما بعد مسئله رفت مجلس و رد شد. کمیسیون امنیت مجلس می‌تواند ایرادهای زیادی بگیرد و کنوانسیون را نپذیرد.

متن فارسی و انگلیسی با هم فرق دارند و متن روسی هم دست‌کم در چهار اصطلاح مهم حقوقی با هم فرق دارند. اینها را باید توجه کرد. در عرف دیپلماتیک به این می‌گویند توضیحات بیشتر. وزارت‌ خارجه نامه می‌نویسد و آنها باید جواب دهند برای کشورهای دیگر بفرستند.

● ماستمالی کنند یعنی این پا و آن پا کنند تا مسئله معلق بماند؟

یک دولت خوب تعدادی کار کم را با آهستگی کافی انجام می‌دهد. این‌گونه تصمیم‌گیری‌ها را نباید با عجله انجام داد. فرق زندگی فردی با مسئولیت اجتماعی این است که شما اجازه ندارید با هیجان و احساسات تصمیم بگیرید. هیچ فوریتی برای موضوع وجود ندارد و منافع ملی این را اقتضا می‌کند.

رادیوفرانسه: بهرام قاسمی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، سخنان رجب صفراُف، مدیر مرکز مطالعات ایران معاصر در روسیه، را مبنی بر پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران برای تقسیم مساوی دریای خزر بین پنج کشور روسیه، قزاقستان، ترکمنستان، آذربایجان و ایران در سال ١٩٩۶ میلادی / ١۳۷۵ خورشیدی بی پایه و اساس خواند.

خبرگزاری مهر به نقل از وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، گزارش داده است که بهرام قاسمی، سخنگوی این وزارتخانه، در واکنش به مصاحبه ای که رجب صفراُف، مدیر مرکز مطالعات ایران معاصر در روسیه، یکشنبه شب گذشته، ١٢ اوت / ۲۱ مرداد درباره امضای کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر با بی بی سی فارسی انجام داد، اعلام کرده است که فردی به نام صفراُف هرگز عضو تیم مذاکره‌کننده روسیه در مورد دریای خزر نبوده و گفته های وی بی اساس و غیرقابل اعتنا است.

بهرام قاسمی همچنین گفته است که بی شک عنوان کردن چنین سخنانی در این برهه از زمان برای نیل به آنچه که او “اهداف مشخص و هدایت شده از سوی عناصر و مراکز خاص” خوانده، صورت می‌ گیرد.

رجب صفراُف، مدیر مرکز مطالعات ایران معاصر در روسیه، که به عنوان عضو هیأت مذاکره کننده روسیه در مذاکرات قزاقستان با بی بی سی فارسی مصاحبه کرده است، اظهار داشته که برخلاف انتظار وی و دیگر کارشناسان در روسیه، ایران در نخستین جلسه مذاکرات درمورد رژیم حقوقی دریای خزر در سال ١٩٩۶ میلادی/١۳۷۵ خورشیدی، با تکیه بر عهدنامه های ١٩٢١ و ١٩۴۰ درخواست نکرد که پنجاه درصد از حق بهره برداری از دریای خزر به این کشور واگذار گردد. به گفته رجب صفراُف، جمهوری اسلامی ایران خود در همین جلسه پبشنهاد کرد که این دریا به تساوی تقسیم گردد و سهم هر یک از پنج کشور ساحلی کمتر از بیست درصد باشد.

رجب صفراُف ﺗﺄکید کرده است که در آن زمان هیچگونه قرارداری در این زمینه منعقد نشد.

بی‌بی‌سی: بهروز بنیادی، نماینده مردم کاشمر در مجلس شورای اسلامی، درباره آنچه خطر ‘انحطاط’ ایران خوانده، هشدار داده و ضمن انتقاد از نزدیکی روسیه و سوریه گفته است که این دو کشور ایران را ‘قربانی’ می‌کنند.

بهروز بنیادی در یک نطق علنی در صحن مجلس از نزدیکی روسیه و سوریه انتقاد کرده و گفته است: “امروز شاهد این هستیم که با تمام وقاحت (بشار) اسد (رئیس جمهور سوریه) وزنه همنوایی خود با (ولادیمیر) پوتین (رئیس جمهور روسیه) را سنگین تر کرده و حتی حضور شهیدان مدافع حرم را در سوریه کمرنگ و بعضا کتمان می‌کند”.

آقای بنیادی افزود: “دور نیست که این دو مهره سیاسی، ما را در راه منافع خود و بزودی برای (بنیامین) نتانیاهو (نخست وزیر اسرائیل) و (دونالد) ترامپ (رئیس جمهور آمریکا) قربانی کنند”.

او گفت: “بخش زیادی از واردات کشور و خروج ارز فقط تحمیل قدرت‌هایی نظیر چین و روسیه است. ماحصل این معادله برد-باخت، افزایش فقر و فلاکت و بی اعتمادی در بین مردم است. می طلبد که حلقه تفکر اول کشور از نظامی به اقتصادی سیاسی تغییر نماید تا در سیاست خارجی برد برد معنا یابد”.

وی افزود: “اختلاس، رانت‌خواری، فساد اداری، فقر، آقازادگی، فحشا، ریا، دروغ، کودک آزاری، همسر آزاری، تجاوز در مدرسه و کلاس قرآن، کلیه فروشی و ده ها مورد شرم آور دیگر در مخیله مردم و مسئولان در ابتدای انقلاب نمی گنجید”.

آقای بنیادی گفت: “دانشجو، وکیل، معلم و کارگر عامل دشمن معرفی شده درحالی که در قرن ۲۱ و با پیشرفت فرضیه های مدیریت، عدم پذیرش انتقاد و عاری دانستن یک تفکر از خطا و اشتباه برای سال های متمادی از سوی هیچ عقل سلیمی پذیرفتنی نیست، به گونه ای که تاریخ نشان داده که این مسیر هر حکومتی را به خودکامگی و فساد رهنمون کرده و در سراشیبی انحطاط قرار داده است”.

از طرف دیگر، مایک پمپئو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز چهارشنبه حکومت جمهوری اسلامی را به اتلاف منابع ایران در سوریه و یمن متهم کرد.

او در حساب کاربری خود در شبکه توییتر نوشت: “حکومت فاسد ایران منابع این کشو را بر سر اسد، حزب الله، حماس و حوثی ها تلف می کند، در حالی که مردم ایران دچار مضیقه هستند.”

وی افزود: “این نباید مایه تعجب باشد که اعتراضات ایران ادامه پیدا بکند. مردم از فساد، بی عدالتی و بی کفایتی رهبرانشان خسته شده اند. دنیا صدای آنها را می شنود.”
۴۰ سال را با تمام مشکلات تحمل کرده اند

بهروز بنیادی در نطق کم سابقه خود تاکید کرد که “تا دیر نشده با همدلی و شنیدن صدای مظلومیت مردم که نجیب و باشرافت به همه مسئولان فرصت داده اند و ۴۰ سال را با تمام مشکلات تحمل کرده اند، باید در مسیر رفاه به امنیت فکری این دنیای آنها قدم برداشت.”

نظق میان دستور این نماینده مجلس در شرایطی انجام شد که به دنبال هفته ها بحران ارزی، بازار برخی شهرها از جمله تهران متلاطم است و برخی بازاریان کسب و کار خود را به دلیل شرایط نامعلوم اقتصادی متوقف کرده اند.

این نماینده مجلس ایران “افزایش فضای امنیتی، برخوردهای فراقانونی، عدم تحمل معترضان و ورود به حریم خصوصی شهروندان” را “نخستین زنگ خطر مسیر انحطاط” خواند و خطاب به مقام های نظام جمهوری اسلامی گفت: “تا دیر نشده با همدلی و شنیدن صدای مظلومیت مردم که نجیب و باشرافت به همه مسئولان فرصت داده اند و ۴۰ سال را با تمام مشکلات تحمل کرده اند، باید در مسیر رفاه به امنیت فکری این دنیای آنها قدم برداشته و تنها به وعده پاداش و ثواب اخروی بسنده نکنید”.

بهروز بنیادی گفت: “کشوری که سالیانه نیاز به سرمایه گذاری ۶۰ میلیاردی دارد چرا باید به جای اولویت هزینه کرد در مسیر منافع ملی و ریشه کنی فقر و بیکاری و گرسنگی، ثروت ملی را بدون کسب منافع اقتصادی ثانویه در سایر نقاط جهان به راحتی هزینه نماییم چرا باید همیشه در بیم جنگ، تحریم و دلهره اخبار ناگوار زندگی کنیم؟”

او افزود: “بعضی با خطاهای بی شمار در مصونیت کامل قرار دارند و دیگران با همه محبوبیت ملی و نجابت و سیادت به گونه ای در حصر و ممنوع التصویری و مردم نظاره گر این رفتار سراسر کینه و حسد”.

اشاره آقای بنیادی به بیش از ۷ سال حصر خانگی میرحسین موسوی، زهرا رهنورد و مهدی کروبی و محدودیت های شدید برای محمد خاتمی است.

اظهارات بهروز بنیادی در مجلس با درخواست روسای کمیسیون‌های برنامه و بودجه و اقتصادی مجلس برای تغییر تیم اقتصادی دولت حسن روحانی همزمان شده است.

دویچه‌وله: با توجه به افزایش تولید نفت روسیه در دو ماه گذشته، ایران نگران است این کشور به توافق‌های خود با اوپک پایبند نماند. سازمان کشورهای صادرکننده نفت و روسیه توافق کرده‌اند تا پایان سال جاری میلادی تولید نفت را افزایش ندهند.

زمزمه‌های خروج احتمالی روسیه از توافق‌های نفتی با سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) از ابتدای سال جاری میلادی آغاز شد و اکنون نگرانی‌ها در این مورد افزایش یافته است.

خبرگزاری ایسنا در گزارشی زیر عنوان “آیا روسیه رفیق نیمه راه می‌شود؟” که روز پنج‌شنبه (۳ خرداد/ ۲۴ مه) منتشر شد، افزایش تولید نفت روسیه در دو ماه گذشته را نشانه عدم پایبندی مسکو به توافق بر سر ثابت نگه داشتن حجم تولید و عرضه نفت به بازارهای جهانی ارزیابی کرد.

بنابر این گزارش روسیه در ماه‌های مارس و آوریل بیش از میزان تعیین شده در توافق با اوپک نفت تولید کرده و الکساندر نواک، وزیر انرژی روسیه گفته که این کشور ممکن است پس از نشست مشترک ماه ژوئن با اعضای اوپک، میزان تولید نفت خود را مانند سابق کاهش ندهد.

کشورهای عضو اوپک، روسیه و چند کشور غیرعضو دیگر نوامبر ۲۰۱۶ توافق کردند که از ابتدای سال گذشته میلادی تولید روزانه نفت خود را یک میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه کاهش دهند و جلوی سقوط قیمت‌ها را بگیرند.

این سیاست که قرار است دست‌کم تا پایان سال جاری ادامه یابد تا کنون به افزایش ۴۰ درصدی قیمت نفت در بازارهای جهانی منجر شده است. قرار است در نشست ماه ژوئن اوپک درباره آینده همکاری اعضای این سازمان و کشورهایی نظیر روسیه تصمیم‌گیری شود.

در توافق‌های سال ۲۰۱۶ مقرر شد ایران، نیجریه و لیبی که میزان تولید نفت آنها به دلیل تحریم و بحران تنزل یافته تا رسیدن به سطح تولید سابق خود از برنامه کاهش تولید اوپک مستثنی شوند.

سود رقیبان از تحریم احتمالی ایران

با تصمیم رئیس جمهوری آمریکا، دونالد ترامپ مبنی بر خروج این کشور از توافق هسته‌ای و اعمال مجدد تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی که ۱۸ اردیبهشت (۸ مه) اعلام شد، احتمال کاهش عرضه نفت ایران به بازارهای جهانی زیاد شده و همین امر می‌تواند کشورهایی مانند روسیه را به بالا بردن سطح تولید خود ترغیب کند.

کارشناسان برآورد می‌کنند که ظرفیت تولید غیرفعال نفت روسیه حدود ۴۰۸ هزار بشکه در روز باشد که معادل چهار درصد کل تولید این کشور به میزان ۱۱ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه در روز می‌شود.

خبرگزاری ایسنا نوشته است: «برخی از غول‌های نفتی روسیه مدت‌ها قبل روشن ساخته‌اند که اهداف تولید جاه‌طلبانه‌ای برای آینده دارند که توافق کاهش تولید اوپک آنها را محدود کرده است. با وجود این محدودیت، برخی از آنها تولیدشان را توسعه داده‌اند؛ از جمله “گازپروم” که سال گذشته ۱/ ۴ درصد تولید بیشتری نسبت به سال ۲۰۱۶ داشت. این افزایش به‌دنبال راه‌اندازی میادین جدید در قطب شمال و سرمایه‌گذاری‌های این شرکت در عراق حاصل شد.»

دیگر شرکت‌های بزرگ نفتی روسیه، از جمله “روس‌نفت” نیز برنامه‌های گوناگونی برای حفاری و توسعه‌ی میدان‌های نفتی خود در داخل و خارج از این کشور دارند که می‌تواند به افزایش تولید منجر شود. افزایش کم‌سابقه بهای نفت در بازارهای جهانی سرمایه‌گذاری در میدان‌های جدید را تسهیل می‌كند.

بهای نفت سبک “برنت” پنج‌شنبه گذشته (۲۷ اردیبهشت/ ۱۷ مه) برای مدت کوتاهی از مرز ۸۰ دلار برای هر بشکه عبور کرد و به بالاترین قیمت خود طی سه سال و نیم گذشته رسید.

به گزارش خبرگزاری رویترز بهای هر بشکه نفت سبک دریای شمال در طی روز اندکی کاهش یافت و به ۷۹/۷۹ دلار در هر بشکه رسید که همچنان ۵۱ سنت بیش از روز گذشته بود.

آینده نگران‌کننده برای ایران

الکساندر نواک به تازگی با اشاره به نزدیک شدن بهای هر بشکه نفت خام به ۸۰ دلار گفته بود که با توجه به این وضعیت و احتمال افزایش بیشتر قیمت‌ها، مذاکره مجدد بر سر سقف تولید و میزان کاهش آن ضروری است.

نگرانی مهم‌تر جمهوری اسلامی می‌تواند این باشد که در صورت پایبند نبودن کشورهایی مانند روسیه به ثابت نگه داشتن سطح عرضه نفت، و وارد شدن کشورهای دیگر به چرخه افزایش تولید، بهای نفت کاهش یابد.

در چنین حالتی و در صورتی که تحریم‌های نفتی آمریکا، چنان که دونالد ترامپ تهدید کرده فروش نفت ایران را به شدت کاهش دهد، جمهوری اسلامی به خاطر کم شدن تولید و پایین آمدن قیمت‌ها با مشکلات مالی عظیمی روبرو خواهد شد.

دویچه‌وله: کاریکاتور “ممنوعیت تلگرام در روسیه”، اثر سرگئی الکین

با وجود آغاز فیلترینگ تلگرام در روسیه، خالق این پیام‌رسان می‌گوید دسترسی به آن در این کشور کاهش محسوسی نیافته است. این پدیده حاصل شرایط فنی خاصی است که می‌تواند بر فیلترینگ تلگرام در ایران هم مؤثر باشد.
تلاش برای فیلترینگ تلگرام در روسیه همچنان ادامه دارد. فیلترینگ از روز ۲۷ فروردین (۱۶ آوریل) با حکم دادگاه و از طریق بستن آدرس‌های آی‌پی سرورهای تلگرام آغاز شده است. این حکم در پی آن صادر شد که تلگرام به خواست “سرویس امنیت فدرال روسیه” (FSB) عمل نکرد. این نهاد امنیتی که جانشین “کمیته امنیت کشور در اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی (کاگ‌ب) شده، از تلگرام خواسته بود که کلید رمزگذاری پیام‌های کاربران را در اختیار این نهاد امنیتی بگذارد.

پاول دوروف، بنیانگذار اکنون ۳۳ ساله تلگرام، یک روز پس از آغاز فیلترینگ توییت کرد که مسکو در تلاش برای انسداد تلگرام در خاک روسیه بیش از ۱۵ میلیون آدرس آی‌پی را از دسترس خارج کرده است. این رقم در هنگام تنظیم این گزارش (بعدازظهر چهارشنبه، ۲۹ فروردین/ ۱۸ آوریل) به ۱۶ میلیون و ۵۰۰ هزار آدرس رسیده بود.

دوروف در ادامه توییت مزبور نوشته بود که با وجود این، بیشتر کاربران در روسیه همچنان به این پیام‌رسان دسترسی دارند.

یکی از دلایل ثبات شبکه تلگرام در روسیه با وجود فیلترینگ، استفاده گسترده کاربران از وی‌پی‌ان است. این ارتباط اینترنتی رمزگذاری‌شده که گذر از فیلترینگ نتیجه جانبی آن است، از ابزارهای محبوب کاربران ایرانی نیز هست.

خنثی‌کنندگان فیلترینگ

توسعه‌دهندگان تلگرام در نسخه ۴.۱ این پیام‌رسان پشتیبانی از پروتکل “ساکس” را هم اضافه کردند. این پروتکل امکان برقراری ارتباط با سرور را به صورت غیرمستقیم فراهم می‌کند. یعنی کاربر از طریق یک سرور پروکسی به سرور فیلترشده می‌رسد.

پاول دوروف در تازه‌ترین پست تلگرامی خود نوشته بود که برای پشتیبانی از آزادی اینترنت در روسیه و دیگر نقاط جهان به ارائه‌کنندگان خدمات پروکسی‌های ساکس۵ و وی‌پی‌ان کمک مالی می‌کند. او این اقدام را “مقاومت دیجیتال” خوانده است: «حرکتی غیر متمرکز و جهانی با هدف آزادی‌های دیجیتال».

از سوی دیگر، تلگرام بخشی از سرورهای خود را به شبکه ابر رایانشی غول‌های اینترنتی دیگر، از جمله آمازون و گوگل، منتقل کرده است. با این حساب انسداد دسترسی به سرورها، “خسارت جانبی” ایجاد می‌کند. الکساندر ژاروف، رئیس “Roskomnadzor”، نهاد ناظر بر ارتباطات، فناوری اطلاعات و رسانه‌های جمعی روسیه، شامگاه روزی که فیلترینگ تلگرام در این کشور آغاز شد، اعلام کرد که حدود ۸۰۰ هزار آدرس آی‌پی سرورهای موجود در ابر آمازون و بیش از یک میلیون آدرس آی‌پی سرورهای موجود در ابر گوگل مسدود شده‌اند.

به همین دلیل پس از آغاز فیلترینگ تلگرام در روسیه اخباری مبنی بر ایجاد اختلال در بخش‌هایی از خدمات شرکت‌های یادشده در این کشور منتشر شد.

تجهیز در روسیه، “حذفدر ایران“

روز چهارشنبه همچنین خبری منتشر شد مبنی بر این‌که “کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه” در ایران به بازارهای ایرانی نرم‌افزار از جمله “کافه بازار” دستور داده که نسخه تازه‌منتشرشده تلگرام (۵-۸-۴) را حذف و نسخه پیشین را جایگزین آن کنند. در پایگاه اینترنتی “کافه بازار” نسخه ۴-۸-۴ برای دانلود ارائه شده است.

از قرار معلوم در نسخه تازه امکان دور زدن فیلترینگ از طریق سرورهای پروکسی توسعه یافته و همین موضوع واکنش کارگروه یادشده را برانگیخته است.

امکان یادشده در نسخه جدید اما تنها به کاربران روسی ارائه شده و در همه نقاط در دسترس نیست.

در روسیه طی دو روز بیش از ۱۵ میلیون آدرس آی‌پی برای جلوگیری از دسترسی به سرورهای تلگرام مسدود شد

جمهوری اسلامی اعمال نظر بر محتویات شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های فعال در این کشور را حق خود می‌داند. مسئولان حکومتی در ایران همواره اعلام کرده‌اند که انتقال سرورهای تلگرام به ایران، شرط ادامه فعالیت‌های این پیام‌رسان است.

تلگرام شمار کاربران فعال خود در ایران را ماهانه ۴۰ میلیون نفر اعلام می‌کند. در ناآرامی‌های دی‌ماه ۱۳۹۶ در ایران که تلگرام به صورت موقت فیلتر شد، سخنگوی هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی گفت که “تعهد الزام‌آور مدیران تلگرام” شرط رفع فیلتر این نرم‌افزار خواهد بود.

تیر خلاص تلگرام به فیلترینگ؟

تلاش برای فیلترینگ تلگرام چه در روسیه و چه در ایران تا کنون مبتنی بر انسداد دسترسی کاربران به سرورهای این پیام‌رسان بوده است. البته انسداد سرورها یا جرح و تعدیل محتوای ذخیره‌شده در آنها زمانی میسر است که ترکیب شبکه تلگرام به حالت کنونی باقی بماند.

همزمان با ناآرامی‌های دی‌ماه سال گذشته و فیلترینگ موقت تلگرام در ایران اما خبری منتشر شد مبنی بر این‌که دست‌اندکاران این پیام‌رسان روی نسخه‌ای از آن کار می‌کنند که قابل انسداد نیست. این نسخه که “شبکه باز تلگرام” (Telegram Open Network) یا به اختصار “TON” خوانده شده، در واقع نسخه‌ای ارتقا یافته از فناوری “بلاک‌چین” (Block Chain) است.

یک بلاک‌چین (زنجیره بلوکی) زنجیره‌ای بی‌پایان از بسته‌های اطلاعاتی رمزگذاری‌شده است. در بیانی بسیار ساده و غیرفنی، هر بلوک این زنجیره حاوی اطلاعات مشخصی از بلوک قبلی است که اصالت داده‌ها را تأیید می‌کند. برای راستی‌آزمایی داده‌هایِ زنجیره، نیازی به مراجعه به سرور اصلی نیست و دستگاه‌های موجود در شبکه با مراجعه مستمر به اطلاعات ذخیره‌شده در دیگر نقاط شبکه، از درستی اطلاعات مطمئن می‌شوند.

بدین ترتیب نقطه‌ای متمرکز در شبکه برای ذخیره اطلاعات (سرور) وجود ندارد که انسداد آن سبب فلج‌شدن شبکه شود. ارزهای دیجیتال هم بر بستر بلاک‌چین جاری هستند.

ایجاد نسخه مبتنی بر بلاک‌چین اما نه تنها انسداد تلگرام را تقریبا غیرممکن می‌کند، بلکه کنترل پاول دوروف و دست‌اندرکاران تلگرام بر این پیام‌رسان را هم در عمل از بین می‌برد.

از سوی دیگر، تا هنگامی که نسخه بلاک‌چینی تلگرام ارائه نشده، از کار انداختن سرورها – در صورتی که میسر شود – روشی مؤثر در فیلترکردن این پیام‌رسان است. روندی که روسیه آن را آغاز کرده و به نظر می‌رسد تهران نیز در همین مسیر گام برمی‌دارد.

No responses yet