اخبار

رادیوفردا: خبرگزاری رویترز روز جمعه ۲۳ آبان به نقل از دو منبع دریایی از اسکورت نفتکش خارجی «تالارا» توسط نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به سواحل ایران خبر داد.

ساعاتی پس از انتشار این خبر شرکت مدیریت دریایی کلمبیا تأیید کرد که ارتباط خود را با این کشتی از دست داده است.

خبرگزاری رویترز مالک این کشتی را شرکت «پاشا فاینانس» مستقر در قبرس معرفی کرده و نوشته است که کشتی حامل سوخت گازوئیل است.

شرکت امنیت دریایی اَمبری پیشتر گفته بود که یک نفتکش حامل نفت خام با پرچم جزایر مارشال که از امارات به‌ سمت سنگاپور در حرکت بود، به‌طور ناگهانی از مسیر خود در خلیج عمان منحرف شده و به‌سوی آب‌های سرزمینی ایران حرکت کرده است.

UKMTO WARNING 042-25 – UPDATE 001 – 14 NOV 25

Click here to view the full Advisory⤵️https://t.co/yo0ifPJJjr#MaritimeSecurity #MarSec pic.twitter.com/3JNttMpdlH

— UKMTO Operations Centre (@UK_MTO) November 14, 2025

اما این شرکت در خبر تکمیلی خود به نقل از مقامات دریایی بریتانیا گفت که «سه قایق کوچک یک نفتکش را در خلیج عمان محاصره کرده و آن را تا آب‌های ایران اسکورت کردند».

این شرکت اقدام نیروهای سپاه را «احتمالاً هدفمند» توصیف کرده است.

سپاه پاسداران و رسانه‌های وابسته به آن هنوز به این خبر واکنش نشان نداده‌اند.

ایران سابقهٔ توقیف کشتی‌ها در آب‌های خلیج فارس را دارد اما اخیراً چنین اقدامی انجام نداده بود.

در همین حال، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرد که گزارشی از یک حادثهٔ «مشکوک» در دریای مکران دریافت کرده است.

این رویداد در فاصلهٔ ۲۰ مایل دریایی در شرق خور فکان امارات رخ داده و توسط مقامات دریایی در دست بررسی است.

بی‌بی‌سی: آمریکا سخت می‌کوشد جایگاه پیشتاز خود در حوزه هوش مصنوعی را حفظ کند و نه‌تنها چین را پشت سر خود نگه دارد، بلکه تا حد ممکن شکاف میان دو کشور را افزایش دهد.

اما استراتژی واشنگتن برای دستیابی به این هدف امسال شاهد تغییر شدیدی بود. این تغییر رویکرد در ماه مه، در جریان سفر دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا به کشورهای خلیج فارس آغاز شد، و پیامدهای آن از چند هفته پیش آشکار شد.

در آن سفر، چندین توافق‌نامه بزرگ بین شرکت‌های آمریکایی با شرکت‌های اماراتی و سعودی امضا شد که بر تامین مالی عربستان و امارات برای ایجاد مراکز داده (دیتا سنتر) عظیم در خلیج فارس و آمریکا، و نیز اجازه صادرات ریزتراشه‌های پیشرفته به این دو کشور تکیه دارد.

شاید مهم‌ترین توافق با امارات صورت گرفت: توسعه یک پروژه هوش مصنوعی در ابوظبی در فضایی با مساحت بیش از ۲۵ کیلومتر مربع همراه با توان تولید ۵ گیگاوات برق برای مراکز داده.

دولت آمریکا تاکید کرده که شرکت‌های آمریکایی مدیریت این مراکز داده و ارائه خدمات ابری (کلاود) در منطقه را بر عهده خواهند داشت.

بلومبرگ روز ۹ اکتبر به نقل از منبعی که نامش را ذکر نکرده بود، گزارش داد که واشنگتن با صادرات نخستین محموله ریزتراشه‌های پیشرفته شرکت انویدیا به امارات موافقت کرده و وزارت بازرگانی نیز مجوزهای لازم را صادر کرده است؛ اقدامی اولیه در مسیر اجرای توافقی بزرگ.

صادرات تراشه‌ها به خلیج فارس، محور تغییرات در استراتژی آمریکا است. در دوره جو بایدن، رئیس‌جمهوری پیشین آمریکا، محدودیت شدیدی بر صادرات این تراشه‌ها به بیشتر کشورهای جهان از جمله کشورهای خلیج فارس اعمال شد. علت اصلی این سیاست، نگرانی از دستیابی چین به این تراشه‌های پیشرفته بود.

دونالد ترامپ از به رخ کشیدن معاملاتی که انجام می‌دهد و پول‌ها و سرمایه‌گذاری‌هایی که به آمریکا می‌آورد لذت می‌برد و هم‌زمان از لغو سیاست‌های باراک اوباما و جو بایدن، روسای جمهور پیشین نیز خشنود است. در همین چارچوب رفتار او در خلیج فارس نیز کاملا با شیوه کلی عملکردش همخوانی دارد.

اما شاید عوامل دیگری نیز آمریکا را وادار به تغییر رویکرد در حوزه هوش مصنوعی کرده باشد؛ از سیاست‌های سخت‌گیرانه در زمینه صادرات تراشه‌ها تا سیاست شتاب‌بخشی به توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی در خلیج فارس.

یکی از این عوامل مسئله تولید برق است.

هوش مصنوعی؛ ولع بی‌پایان برای برق

آژانس بین‌المللی انرژی در مارس امسال اعلام کرد که تقاضای جهانی برق در سال ۲۰۲۴ نسبت به سال قبل از آن ۴/۳ درصد افزایش یافت؛ در حالی که افزایش مصرف انرژی به‌طور کلی تنها ۲/۵ درصد بوده است.

این آژانس متوسط نرخ رشد تقاضای برق را از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ دو برابر رشد کل اشکال انرژی در همان بازه زمانی اعلام کرد،‌ به این معنا که تقاضا برای برق به طور خاص و نه انرژی به طور عام، به سرعت در حال افزایش است.

دلایل متعددی برای این افزایش وجود دارد از جمله افزایش خودروهای برقی، اما هوش مصنوعی نقش عمده‌ای در این رشد تقاضا ایفا می‌کند. کلید ماجرا مدل‌های زبانی بزرگ هستند که به سرعت به بخشی از زندگی روزمره ما تبدیل شده‌اند، و مراکز داده عظیمی که آن مدل‌های زبانی نمی‌توانند بدون آنها توسعه یابند.

پرسش‌های پرهزینه

کارشناسان در سراسر جهان سخت مشغول یافتن پاسخ برای پرسشی هستند که معمولا این طور مطرح می‌شود: یک مدل زبانی برای پاسخ دادن به سوال شما به چه میزان انرژی الکتریکی نیاز دارد؟

پاسخی قطعی به این سوال وجود ندارد، بلکه مطالعاتی در جریان است که می‌کوشد به این موضوع نزدیک شود و به ارقام تقریبی برسد، آن هم در شرایطی که شرکت‌های بزرگ ارقام و اسرار خود را پنهان می‌کنند و عوامل موثر در این زمینه بسیار متنوع‌اند.

روزنامه گاردین، بر اساس تحقیقات متخصصان دانشگاه رود آیلند، برآورد کرده است که مصرف برق «چت‌جی‌پی‌تی ۵» ممکن است به اندازه تقاضای روزانه برق ۱/۵ میلیون خانه در آمریکا برسد.

همچنین تصور می‌شود هرچه اندازه مدل زبانی بزرگ‌تر باشد، مصرف برق آن نیز بیشتر می‌شود و باور بر این است که مدل‌ها به طور مداوم در حال رشدند، هرچند انجام اندازه‌گیری‌های دقیق و رسمی در بیشتر موارد ممکن نیست.

ارتباط این موضوع با مراکز داده چیست؟

مدل‌های زبانی بزرگ را نمی‌توان روی دستگاه‌هایی مانند رایانه شخصی یا تلفن همراه اجرا کرد، زیرا آن‌ها عملیات محاسباتی خود را در مراکز داده انجام می‌دهند. در آن‌جا، این مدل‌ها روی سرورهایی بارگذاری می‌شوند که مجهز به ریزتراشه‌های پیشرفته هستند و هر آنچه لازم است انجام می‌دهند تا به پرسش‌های شما پاسخ‌های مفید بدهند.

گفته می‌شود هرچه این مدل‌ها بزرگ‌تر و پیچیده‌تر شوند و توانایی بیشتری در شناسایی الگوها پیدا کنند، نیازشان به آن تراشه‌ها و همچنین مصرفشان از انرژی الکتریکی افزایش می‌یابد.

آژانس بین‌المللی انرژی در گزارشی در ماه آوریل پیش‌بینی کرد که تقاضای برق برای تامین انرژی مراکز داده در سراسر جهان تا سال ۲۰۳۰ بیش از دو برابر شود و به حدود ۹۴۵ تراوات ساعت برسد. این رقم از کل مصرف برق ژاپن بیشتر است.

طبق همان گزارش، هوش مصنوعی مهم‌ترین محرک این افزایش خواهد بود؛ چرا که انتظار می‌رود تقاضای برق از سوی مراکز داده مجهز به هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰ بیش از چهار برابر شود.

به طور خلاصه مراکز داده‌ای که مدل‌های زبانی بزرگ را به‌کار می‌گیرند – همان‌هایی که شرکت‌های فعال در هوش مصنوعی از آن استفاده می‌کنند – با ولع حیرت‌انگیزی انرژی مصرف می‌کنند و این امر پرسش‌هایی درباره توان شبکه‌های برق برای پاسخگویی به این نیاز فزاینده ایجاد کرده است.

و نشانه‌های این فشار اکنون در آمریکا نمایان شده است.

بحران واشنگتن و راه حل خلیج فارس

بر اساس گزارش وزارت انرژی ایالات متحده، در سال ۲۰۲۳، مراکز داده تقریبا ۱۷۶ تراوات ساعت انرژی مصرف کردند که معادل حدود ۴/۴ درصد از کل مصرف انرژی آمریکا و بیش از دو برابر مصرف سال ۲۰۱۴ یعنی ۵۸ تراوات ساعت است.

این سهم بسیار بزرگی است، اما آنچه در راه است می‌تواند بزرگ‌تر باشد، زیرا پژوهشگران «موسسه تحقیقات انرژی الکتریکی» پیش‌بینی می‌کنند که مصرف این مراکز تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۹ درصد از کل مصرف برق آمریکا برسد.

بلومبرگ تحقیقی منتشر کرده که تاثیر گسترش هوش مصنوعی بر زندگی مردم را نشان می‌دهد. بر این اساس در برخی مناطق آمریکا که مراکز داده در آن‌ها متمرکز است، هزینه ماهانه برق خانوارها در پنج سال گذشته تا ۲۶۷ درصد افزایش یافته است.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی موضوع را به شکلی ساده و در عین حال شگفت‌انگیز توضیح می‌دهد: انتظار می‌رود تا سال ۲۰۳۰ میزان برقی که آمریکا برای پردازش داده‌ها مصرف می‌کند، از کل برق مورد استفاده در تولید موادی مانند آلومینیوم، فولاد، سیمان، مواد شیمیایی و سایر محصولات پرمصرف فراتر رود. بخش قابل‌توجهی از این افزایش به هوش مصنوعی نسبت داده می‌شود.

مشکل واشنگتن این است که نمی‌تواند زیرساخت‌های مورد نیازش را آنقدر سریع نوسازی کند که توسعه هوش مصنوعی بدون کندی و وقفه ادامه یابد.

فریال سعید، دیپلمات پیشین آمریکایی و کارشناس سیاست خارجی و امنیت ملی، می‌نویسد که ایالات متحده به دلیل محدودیت‌های مربوط به منابع و قوانین ناظر نمی‌تواند با سرعت لازم در خاک خود مراکز داده بسازد، در حالی که چین می‌تواند به سرعت در این حوزه با پروژه‌های زیرساختی مورد حمایت دولت پیشروی کند. به گفته سعید، همین موضوع دولت ترامپ را به چرخش به سوی خلیج فارس ترغیب کرده است.

مزیت خلیج فارس

کشورهای خلیج فارس، به ویژه امارات و عربستان، مزایایی دارند که به راحتی می‌تواند توجه و علاقه آمریکا را جلب کند.

هزینه «زمین صنعتی» در عربستان بین ۱۰ تا ۵۰ دلار در هر متر مربع است؛ در حالی که در مناطقی مانند ویرجینیای شمالی، جایی که بسیاری از مراکز داده آمریکا در آن قرار دارند، این رقم حدود ۱۵۰ تا ۶۰۰ دلار است.

تعرفه برق نیز در عربستان سعودی و امارات متحده عربی حدود ۰/۰۵ تا ۰/۰۶ دلار برای هر کیلووات ساعت است، در حالی که متوسط این هزینه در آمریکا بین ۰/۰۹ تا ۰/۱۵ دلار برای هر کیلووات ساعت قرار دارد.

این داده‌ها که از گزارش شرکت «پرایس واترهاوس کوپرز» به دست آمده، نشان می‌دهد هزینه ساخت و بهره‌برداری از مراکز داده عظیم در خلیج فارس، به میزان قابل توجهی کمتر از ایالات متحده است.

به این موارد باید وجود سرمایه فراوان در صندوق‌های حاکمیتی و امکان اجرای سریع پروژه‌ها در صورت وجود اراده سیاسی را نیز اضافه کرد.

انتقادها به سیاست دولت ترامپ

برخی در آمریکا نگران‌اند که کشورهای خلیج فارس به تدریج به رقیب ایالات متحده تبدیل شوند. استدلال آن‌ها این است که کشورهای حوزه خلیج فارس رابطه خود با چین، روسیه و ایران را حفظ کرده‌اند و ممکن است این کشورها به طور غیرمستقیم از فناوری آمریکایی که به خلیج فارس منتقل می‌شود، بهره‌مند شوند.

چنین نگرانی‌هایی یکی از دلایل اصلی سیاست دولت بایدن بود که محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌ای را بر صادرات تراشه‌های پیشرفته، از جمله به کشورهای خلیج فارس، وضع کرده بود.

استراتژی بایدن مبتنی بر این دیدگاه بود که این تراشه‌ها مهم‌ترین دارایی آمریکا در رقابت برای تسلط بر آینده هوش مصنوعی هستند.

اما اکنون این نگاه در حال تغییر است. شماری از مقام‌های ارشد دولت ترامپ بر این باورند که موضوع محوری دیگر تراشه‌های پیشرفته نیست، بلکه تامین انرژی برق است. محمد سلیمان، پژوهشگر موسسه خاورمیانه، در نشریه فارین پالیسی می‌نویسد همین نگاه – همراه با ارزیابی اینکه فاصله تکنولوژیک میان آمریکا و چین آن‌قدرها که حامیان محدودیت‌های صادرات تراشه ادعا می‌کنند زیاد نیست – باعث شده دولت ترامپ برای پیشبرد اهدافش در حوزه هوش مصنوعی به خلیج فارس روی آورد.

در همین حال برخی ناظران احتمال تبدیل شدن کشورهای خلیج فارس به رقیبی برای آمریکا را جدی نمی‌دانند.

فریال سعید می‌نویسد کشورهای خلیج فارس بدون حمایت آمریکا نمی‌توانند مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی و زیرساخت‌های مرتبط با آن را ایجاد کنند و می‌افزاید هرگونه جهش فعلی در این حوزه همچنان نیازمند شراکت با ایالات متحده است. به باور او توافق با عربستان و امارات به معنای واگذاری قدرت به آن‌ها نیست، بلکه گسترش حساب‌شده نفوذ آمریکا است.

وب‌سایت تخصصی سِمی‌آنالیسس نیز می‌گوید اگر آمریکا شرایط امنیتی این توافق‌ها را به صورت دقیق اجرا کند، این قراردادها وابستگی عربستان و امارات به تجهیزات و نرم‌افزارهای آمریکایی را بیشتر خواهد کرد، به طوری که آن‌ها را «هرچه بیشتر در مدار ایالات متحده نگه می‌دارد».

اما یک انتقاد دیگر هم در زمینه‌های امنیتی به سیاست‌های دونالد ترامپ وارد شده که کریستوفر چیِوز و سام وینترلِوی در واشنگتن‌پست مطرح کرده‌اند. به گفته آن‌ها، پروژه‌های ترامپ زیرساخت‌های راهبردی حیاتی را در منطقه‌ای آسیب‌پذیر قرار می‌دهد، آن هم «در زمانی که تهدید پهپادهای ارزان‌قیمت رو به افزایش است».

این دو نویسنده با یادآوری حمله به تاسیسات نفتی آرامکو در عربستان در سال ۲۰۱۹، این پرسش را مطرح می‌کنند که چگونه می‌توان از مراکز داده در خلیج فارس محافظت کرد؟

به باور آن‌ها، ایجاد چنین مراکزی که مستقیما با سامانه‌ هوش مصنوعی آمریکا پیوند دارند، نوعی ضرورت امنیت ملی برای ایالات متحده ایجاد می‌کنند و آن حفاظت از این زیرساخت‌ها در دوره‌ای است که واشنگتن تلاش می‌کند تعهدات مستقیم خود را در منطقه کاهش دهد.

اما این نگرانی امنیتی تا الان سهم اندکی از بحث‌ها را به خود اختصاص داده و تمرکز اصلی همچنان بر تراشه‌های پیشرفته و مسئله تامین برق باقی مانده است.

انجمن ایرانشناسی: پژوهشگران ایرانی در همایش خلیج فارس، ابعاد تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی این آب‌راه بین‌المللی را از زمانی که در زبان یونانی، «سینوس پرسیکوس» نامیده می‌شد تا امروز، بررسی کردند.

به گزارش خبرنگار میراث فرهنگی، همایش خلیج‌فارس در گذر زمان در دو بخش نام و پیشینه خلیج فارس و خلیج فارس در جهان معاصر به مناسبت روز ملی خلیج فارس (۱۰ اردیبهشت) و به همت انجمن ایرانشناسی و خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد.

محمدرضا سحاب نقشه‌نگار برجسته ایرانی در این همایش اظهار داشت: خلیج فارس، نامی تاریخی و ریشه‌دار است و سرهنگ عبدالکریم قاسم دیکتاتور سابق عراق نخستین کسی بود که پس از کودتا در آن کشور، کوشید این نام تاریخی را تغییر دهد.

سحاب یادآور شد حتی جمال عبدالناصر رئیس جمهوری پیشین مصر و رهبر جنبش عربی نیز اوایل از نام صحیح این پهنه آبی استفاده می‌کرد؛ اما پس از شکست از اسرائیل، تصمیم گرفت پان عربیسم را به خاورمیانه بیاورد و از آن زمان بود که برای تغییر این نام هم تلاش کرد.

وی یادآور شد موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب، ۲۵ هزار نقشه تاریخی و معاصر جهان را به زبان‌های مختلف از کتابخانه‌های سراسر جهان گردآوری کرده است که تقریبا در تمام آنها نام خلیج فارس به‌درستی درج شده است.

سحاب با نمایش ده‌ها نقشه بین‌المللی در دوره‌های گوناگون تاریخی، توضیح داد که یونانیان باستان، از جمله بطلمیوس، خلیج فارس را سینوس پرسیکوس (خلیج فارس) و دریای سرخ که میان شبه جزیره عرب و قاره آفریقا بود را سینوس عربیکوس (خلیج عربی) می‌نامیدند.

وی افزود در اوایل دوران اسلامی نیز نقشه‌نگاران مسلمان، آثار یونانیان، به‌ویژه بطلمیوس را ترجمه می‌کردند؛ تا آنکه خوارزمی، دانشمند ایرانی، نقشه‌ای از جهان که بسیار دقیق‌تر از نقشه بطلمیوس بود را ترسیم کرد.

نقشه‌نگار پیشکسوت کشورمان پس از مرور نقشه‌های دوره اسلامی که در آنها خلیج فارس با نام بحر فارس مشخص شده است، یادآور شد در اروپا نیز تا قرن هفدهم، از همان عبارت یونانی سینوس پرسیکوس استفاده می‌شد و از قرن‌های هفدهم و هجدهم، به‌تدریج، عبارت Persian Gulf جایگزین شد.

در ارمنستان، حتی یک نقشه با نامی غیر از خلیج فارس وجود ندارد

روبن گالیچیان پژوهشگر تاریخ در کشور ارمنستان که با ارسال ویدئویی در این همایش شرکت کرده بود، گفت: قدیمی‌ترین کتاب جغرافیا در ارمنستان، در قرن هفتم میلادی تالیف شده و در آن به‌روشنی از خلیج فارس که به اقیانوس هند راه دارد، نام برده شده است.

وی با مرور نقشه‌های تاریخی و معاصر ارمنستان، تاکید کرد در این کشور، هیچ نامی غیر از خلیج فارس برای خلیج جنوب ایران، به کار نرفته است و نخواهد رفت.

باید از گویش‌های خلیج فارسی حفاظت کرد

محمود جعفری دهقی استاد دانشگاه و رئیس انجمن ایران‌شناسی، موضوع مقاله خود در این همایش را به گویش‌های ایرانی در حاشیه خلیج فارس اختصاص داده بود.

وی با دسته‌بندی گویش‌های ایرانی نو در حاشیه خلیج فارس، از جمله گویش‌های کمزاری، بشکردی، لارستانی و… گزارشی از محدوده جغرافیایی آنها ارائه کرد و افزود: گویشورانِ اغلب این زبان‌ها کم‌تعداد شده‌اند و خوب است از این گویش‌ها به عنوان میراث فرهنگی منطقه حفاظت کنیم.

خلیج ایرانی، سیاست عصر ناصری

رضا شیرازیان پژوهشگر نقشه‌شناسی در این همایش با مرور نقشه‌های ترسیم‌شده توسط ایرانیان در دوره قاجار، توان نقشه‌نگاری ایرانیان در عهد محمدشاه را بسیار ضعیف ارزیابی کرد و گفت: نقشه‌های این دوره، اغلب پروژه‌ای و برای نمایش بخشی از کشور بودند. اما توانایی نقشه‌نگاران در عهد ناصرالدین‌شاه شکوفا شد و نقشه‌نگاری سرزمینی (کل ایران) مورد توجه قرار گرفت.

وی سپس با نمایش چندین نقشه عهد ناصری که در آنها نقشه‌نگاران ایرانی هنگام ترجمه نقشه‌های خارجی، از خلیج ایرانی برای معرفی خلیج فارس استفاده کرده بودند، این نظر را مطرح کرد که احتمالا سیاست دولت‌ ایران در این دوره، ایجاب می‌کرده است که از عبارت خلیج ایرانی استفاده شود.

خلیج فارس و شاعران روس

جان‌الله کریمی مطهر استاد ادبیات روس و عضو هیات‌مدیره انجمن ایرانشناسی در سخنرانی خود، به چند شعر معروف روسی اشاره کرد که در آنها از زیبایی‌های خلیج فارس سخن به میان آمده و بالا و پایین‌های زندگی به جذر و مد خلیج فارس تشبیه شده است.

وی همچنین به سفرنامه‌ای به نام گذر از سه دریا اشاره کرد که توسط نویسنده‌ای روس به نام آفاناسی نیکیتین در قرن ۱۵ میلادی نوشته شده است. این کتاب، حکایت سفر نویسنده است که از راه دریای خزر به ایران آمده و از طریق خلیج فارس به هند رفته بود.

کریمی مطهر نقشه‌های تاریخی روس‌زبان از منطقه خلیج فارس را به نمایش گذاشت و به شرح دو سند دولتی عربستان قبل از جنگ جهانی دوم پرداخت که در آنها از نام صحیح خلیج فارس استفاده شده است.

در پایان بخش نخست همایش، حسن خازنی سرودۀ خود دربارۀ خلیج فارس را خواند و اثر خوشنویسی و تذهیب خود از این غزل را به حاضران ارائه کرد.

کوچِ بُردارهاى توسعه از شمال به جنوب خليج فارس

بخش دوم این همایش با عنوان کلی «خلیج فارس در جهان امروز برگزار شد». نخستین سخنران این بخش، محمدتقی رهنمایی، عضو بازنشستۀ هیأت علمی دانشکدۀ جغرافیای دانشگاه تهران، در سخنان خود بیان داشت که منابع تاریخی نشان می­دهد سواحل و جزاير واقع در شمال خليج فارس، همچون سيراف، گمبرون، هورمز، حريره در كيش، خرمشهر، آبادان، بوشهر، لنگه و مقام اين دريا پيوسته جنب و جوش اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى و سياسى گسترده­اى جريان داشته و برخلاف آن در سواحل جنوبى، ساکنان بصورت قبیله­های پراکنده در كنار چشمه­ها يا چاه­ها وجود داشتندكه اغلب با غارت چادرهاى هم امرار معاش مى­ كردند. در واقع بار عمدۀ توسعۀ منطق ه­اى در شمال خليج فارس مستقر بوده­است.

وی افزود از دهۀ ١٣٤٠خ دولت ايران در صدد برنامه ­ريزى براى توسعۀ سواحل و جزاير خليج فارس و آغاز سياست تركيبى غيروابسته به نفت در خليج فارس برآمد و در پی آن امنيت اين دريا از طريق تقويت نيروى دريايى، هوايى و زمينى تامین شده و توسعۀ گردشگرى در جزيرۀ كيش، بازسازى قلعۀ پرتغالي ها در هرمز، احداث تأسيسات نفتى در جزيرۀ لاوان و نظامى در ابوموسى، و همچنين تهيۀ طرح توسعۀ جزيرۀ قشم و بهبود تأسيسات زيربنايى انجام شد. اين روند با پيروزى انقلاب اسلامى و به­ دنبال آن جنگ ويرانگر عراق و ايران بر هم خورد و ركودى فراگير بر منطقه حاكم گشت. پالايشگاه ها، سكوهاى نفتى و تأسيسات بندرى به­ شدت آسيب ديدند؛ انبارهاى جزيرۀ كيش غارت شد، صيد مرواريد متوقف شد. در سالهاى بعد از جنگ، كوشش هاى پراكنده­اى براى باززنده ­سازى روند توسعۀ منطقه ­اى انجام گرفت كه تنها بخش نفت و گاز آن تا حدودى موفق بود. در اين دوره شيخ­ نشينهاى جنوبى خليج فارس از خواب تاريخى بيدار شدند و از فرصتى كه انقلاب اسلامى ايران برایشان فراهم كرده ­بود، نهايت استفاده را بردند. آنان به­ جاى استراتژى نظامى و امنيتى، استراتژى توسعۀ اقتصادى، فرهنگى و اجتماعى را انتخاب كردند و با احداث و تجهیز بندرگاه ها و اسكله­ ها بستر سرمايه ­گذاری خارجى را فراهم نموده و در كمتر از سه دهه، از جوامع قبيله­ اى جوامع مدرنى ساختند. در پی آن ساکنان شمالی خليج زير به جنوب اين دريا كوچ كردند. اين كوچ تاريخى توسعه از شمال به جنوب خليج فارس، نقطۀ عطف مهمى در تاريخ ايران به شمار خواهد آمد و نبايد به­ سادگى از كنارش گذشت.

خلیج فارس و هویت ملی ایرانی؛ دیرینگی، ماندگاری، روزآمدی

در ادامه، محمدعلی عزت­ زاده، پژوهشگر ایران­شناسی و عضو هیأت مدیره و دبیر انجمن ایران­شناسی ایران، با اشاره به آنکه جغرافیا، تاریخ و زبان مشترک ارکان اصلی هویت ملتهاست؛ اظهار کرد که خلیج فارس با نام باستانی «دریای پارس»، از جملۀ مهمترینِ عناصر و نماد هویتی و فرهنگی ایران است و به حق برای ایرانیان جنبۀ حیثیتی به خود گرفته؛ زیرا هم به ­صورتی نمادین و هم به­شکلی کاملاً کارساز با هر سه رکن جغرافیا، تاریخ و زبان ملی ایران هویت ملی ایرانی پیوند نزدیک داشته، بر آنها اثرگذار بوده­ و از آنها تأثیر پذیرفته ­است.

وی در تبیین نظر خود چنین گفت که به لحاظ جغرافیایی، در همه ادوار گذشته، در نقشه ­های بجا مانده از یونانیان باستان تا دورۀ معاصر، خلیج فارس با عنوان سینوس پرسیکوس و بحر فارس به­ عنوان یک پدیدۀ جغرافیایی همواره جزئی از هویت ایرانیان بوده­است. به لحاظ تاریخی، از نخستین شاهنشاهی ایران، یعنی هخامنشیان، خلیج فارس در تاریخ ایران حضور و نقش داشته­است. در شاهنامۀ فردوسی نیز نام خلیج فارس عنوان شده و همچنین در حکومت های محلی ایرانی پس از اسلام، دورۀ ملوک­ طوایف، دورۀ صفوی و دوره ­های پس از آن همواره از رویدادهایی در رابطه با خلیج فارس، چه در گزارشهای مورخان و چه در کتیبه­ها، یاد شده­است. در همۀ دورانهای تاریخ، ایران بر خلیج فارس مسلط بوده و دیرینگی آن به ­اندازۀ دیرینگی ایران است. به­ لحاظ زبانی نیز از آنجا که فارس در ادبیات بیگانگان معنی ایران داشته، خلیج فارس هم نام ایران و از لحاظ زبانی با زبان فارسی عجین بوده­است. اما متأسفانه در دورۀ معاصر، ما ایرانیان نتوانسته ­ایم خلیج فارس و هویت فرهنگی و بهره ­وری از آن را روزآمد کنیم؛ همان­گونه در روزآمد ساختن هویت ایرانی ضعیف عمل کرده­ ایم.

نگاهی بر نام خلیج فارس در دو سند دولتی کشور عربی سعودی

سپس مجید کریمی یزدی، پژوهشگر اسناد، تاریخ و مطالعات ایران و قفقاز در مقدمۀ سخنانش چنین گفت که پس از جنگ جهانی دوم، زمزمه ­های ملی گرایی عربی بالا گرفت و آهسته آهسته و شوربختانه پیامدهای گوناگون آن به نامگذاری جغرافیایی تاریخی پهنۀ آبی خلیج فارس نیز رسید و دولت­های نوبرآمدۀ شیخ­ نشین نیز به پیروی از همان هیجان­ های ملی­ گرایانۀ عربی، کوشیدند تا نام تاریخی و جغرافیایی این پهنۀ آبی از کران عمان گرفته تا دهانۀ اروندرود را عربی کنند.

وی آنگاه به بررسی دو سند (نامه­نگاری) از اسناد ملی و رسمی کشور عربی سعودی پیش از  جنگ جهانی دوم و پیدایش کشورهای پادشاهی عربی در نوار جنوبی پهنۀ آبی خلیج فارس پرداخت و نشان داد ملک فیصل، پادشاه سعودی، به فرمانده و فرنشین دولت بریتانیا در خلیج فارس، با خط خود از این پهنۀ تاریخی با نام خلیج فارس یاد کرده­اند­؛ و هر دو نامه دارای مهر رسمی ملک فیصل و با درج تاریخ است. این دو سند گواه بر آن است که در مکاتبات عربی پیش از جنگ جهانی دوم تا اندکی پس از آن تا دهۀ 1960، همۀ نامه­ نگاری­ها با دیگر کشورها در این پهنه، چه از سوی شیوخ و حاکمان عرب و چه فرماندهان نیروی دریـایی و حاکم ­نشین بریتانیا در خلیج فارس، همواره از این آبراهۀ تاریخی به نام «فارس» یاد کرده­اند و تنها نوشته­ ها و نقشه­ های تاریخی ایرانی گواه بر نام این پهنۀ آبی نبوده ­است. نام خلیج فارس شناسنامه تاریخی و جغرافیایی این آبراهه است و نامی برساخته، خودساخته و نوساخته نیست.

میراث خلیج فارس در شرق آفریقا

مرتضی رضوانفر، عضو هیأت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و پژوهشگر کتیبه­های تاریخی فارسی در جهان، کتیبه­های تاریخی را از مهم­ترین و معتبرترین منابع پژوهشی برای تاریخ و فرهنگ شمرد؛ زیرا در مقایسه با اسناد و کتب، کمتر امکان تحریف در آنها وجود دارد. مطالعات میدانیِ کتیبه ­های فارسی در جهان در بخش­هایی از کشورهای چین، بنگلادش، هند، پاکستان، تاجیکستان، روسیه، آذربایجان، ارمنستان، ترکیه، تانزانیا، کنیا و…، نشانگر حضور و تأثیر فرهنگ ایرانی و فارسی از شرقی­ ترین قسمت آسیا یعنی بنادر شرقی چین(ماچین)، تا کشورهای تانزانیا و کنیا در آفریقاست و این خط سیر از خلیج فارس که در مسیر راه دریایی ابریشم بود، آغاز شده­است. جغرافی ­نگاران اسلامی چون اصطخری و ابن­حوقل، از خلیج فارس تا شرق چین را «بحر الفارسی» نامیده­اند؛ زیرا کُلُنی­ های ایرانی مانند «شیرازیها» در شرق آفریقا، «آفاقی­ها» یا «غربا» در جنوب و غرب هندوستان، و «هوی هوی» در بنادر شرقی چین؛ همه دارای آثاری از دورۀ اقتدار ایرانیان در کشتی­سازی، تجارت و دریانوردی در مسیر راه ابریشم دریایی هستند.

حرکت شیرازی­های ایران در قرن ۱۰ میلادی به شرق آفریقا، خط کشتیرانی از آفریقا به بنادر جنوبی ایران در خلیج فارس و از آنجا به بنادر شرقی چین و تجارت دریایی راه ابریشم توسط شیرازی­ها را پایه­گذاری کرد. شیرازی ­ها بدون جنگ توانستند به مدت 500 سال در شرق آفریقا شامل مناطقی از سومالی، کنیا، تانزانیا، موزامبیک و مادگاسکار، دولت­ شهرهایی تأسیس و حکومت کنند. شهر و جزیره کیلوا به­عنوان اولین دولت­شهری که توسط شیرازی­ ها تأسیس گردیده، با داشتن آثار ارزشمندی از جمله دو مسجد زیبا (مسجد جامع و مسجد کوچک) و دو قصر باشکوه، در سال 1981م در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.

خلیج ‌فارس به‌مثابۀ مرز بهداشت و سلامت ایرانیان

پیام شمس‌الدینی، دانش­آموختۀ دکتری ایران‌شناسی از بنیاد ایران‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، در سخنرانی خود گفت از ابتدای قرن نوزدهم و فراگیر شدن بیماری‌های واگیردار، ایران کانون عفونی طاعون معرفی شد و توانایی حفظ و حراست از مرزهای بهداشتی ایران در مرزهای آبی جنوبی و خلیج فارس با چالشی روبه‌رو شد. تعیین بندر صحّی رسمی ایران، پرهیز از سلطۀ انگلیس و تعیین قرنطینه در خلیج فارس یکی از مسائلی بود که در اوایل قرن بیستم گریبان‌گیر دولت ایران بود. این مهم به­ همّت دکتر امیرخان امیراعلم در نخستین اجلاس صحّی بین‌المللی پاریس درسال 1280ش مرتفع شد.

وی افزود امیرخان امیراعلم همراه با نظر آقا امین‌السلطنه، وزیرمختار ایران در پاریس، به‌عنوان رئیس هیأت ایرانی و دکتر پیانوتی، پزشک مخصوص سفارت ایران در استانبول، در این اجلاس شرکت کردند. امیراعلم در نخستین نشست این اجلاس ضمن ایراد سخنرانی و ارائۀ اسناد و مدارک، ایـران را از خطر قیمومت پزشکی عثمانی و انگلیس رهانید و بندر بوشهر را به­عنوان بندر صحّی رسمی ایران معرفی کرد.

رازهای جزایر ایرانی خلیج فارس

عباس آذرخش، نویسنده و پژوهشگر اسناد تاریخی، در سخنرانی بعدی، کوشید از برخی میراثهای ملموس و ناملموس در خلیج فارس یاد کند که کمتر مورد توجه بوده­است.

وی چند نمونه از این میراثهای گرانقدر را که «مروارید غلطان خلیج فارس» می­نامید و پرداختن به آنان را جهت مطالعه و برنامه­ریزی کارآمد برای رونق بیشتر خلیج فارس در امر فرهنگی، گردشگری ضروری می­دانست، چنین یاد کرد:

• شهید سرلشگر خلبان هاشم ­آقا که پس از شهادت، هواپیمای اف-14 او به قعر دریا فرو رفت و خلیج فارس هواپیمای او را چونان صدفی بزرگ و پیکر پاکش را چون مرواریدی غلطان در قلب خود جای داده­است.
• معابدچهارگانه در جزیرۀ ایرانی خارگ: امامزاده پیر معبد، کلیسای نسطوریان، آتشکدۀ زرتشتیان و معبد نپتون الهۀ دریاها.
• شعری از حافظ شیرازی در سفرش به جزیرۀ هرمز با نام بردن از دریا و موج و توفان دریا و گوهر(مروارید).
• درخت «انجیر معابد»: سعدی شیرازی از سفرش به جزیرۀ کیش و صحبت با بازرگانی پول­پرست حکایتی آورده که در زیر آن درخت انجام شده­است. بنابراین می­توان دریافت که امروز بیش از هزار سال از عمر این درخت در جزیرۀ کیش گذشته و این درخت نمی­تواند پس از حضور پرتغالی­ها به سواحل و جزایر خلیج فارس راه پیدا کرده­باشد.
• هجده نام بین ­المللی خلیج فارس به زبان­های زندۀ دنیا: گواه بر حضور این آبراه بین­ المللی ایرانی در تاریخ چندهزارسالۀ جهان.
• کتیبۀ هخامنشی خارگ، کشف­شده در سال ۱۳۸۶ که متأسفانه قسمت عمدۀ آن به­دست افراد ناشناس تخریب شده­است. ترجمۀ فارسی باقی­ماندۀ این سندِ گویای چندهزارسالۀ خلیج فارس از دورۀ هخامنشیان: «این سرزمین خشک و بی‌آبی بود، شادی و آسایش [را به آن] آوردم.»

ثبت جهانی «مروارید خلیج فارس»

سید مهدی میرصالحی، مدیرکل پیشین دفتر مالکیت فکری وزارت صنعت، معدن و تجارت، سخنران پایانی همایش «خلیج فارس در گذر زمان» بود. وی از لزوم به­کارگیری راه حل عملی برای حل مناقشات بین ایران و کشورهای عربی برای تغییر نام خلیج فارس، سخن به میان آورد و گزارش داد که در اقدامی مبتکرانه، با ثبت «مروارید خلیج فارس» در سازمان جهانی مالکیت فکری (وایپو)، سندی رسمی و قانونی از سازمان ملل متحد دریافت نمود که رسما دربردارندۀ نام خلیج فارس است.

ثبت رسمی این محصول که با ثبت نشان جغرافیایی و حمایت از مبدأ و با تعیین حوزۀ جغرافیایی همراه بود، موجب شده­است که اگر هر کدام از کشورهای این حوزۀ جغرافیایی درصدد ثبت محصولی از خلیج فارس برآیند، ناچار باشند آن را به­نام «خلیج فارس» که پیشینۀ ثبتی در این سازمان جهانی دارد، ثبت کنند. برای مثال برای ثبت صدفِ کشور قطر، باید با این عنوان ثبت شود: «صدفِ خلیج فارسِ قطر».

رادیوفردا: سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا، «یوکی‌ام‌تی‌او» با هشدار درباره تلا‌ش‌های آشکار سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اعلام کرد به نظر می‌رسد سپاه قصد دارد کشتی‌های خارجی را وادار به ورود به داخل آب‌های ایران کند.

در بیانیه‌ای که این سازمان روز جمعه پنجم بهمن ماه منتشر کرده، تاکید شده که چندین مورد مربوط به «چالش رادیویی برای کشتی‌ها از طریق فرکانس وی‌اچ‌اف» گزارش شده است.

فرکانس وی‌اچ‌اف مخفف عبارت انگلیسی «Very high frequency» و نماد اتحادیه بین‌المللی مخابرات، برای امواج الکترومغناطیسی با فرکانس رادیویی بین ۳۰ تا ۳۰۰ مگاهرتز است، که دارای طول موج متناظری از ۱۰ تا یک متر هستند.

بر اساس بیانیه یوکی‌ام‌تی‌او، «برآورد می‌شود که ارسال این فرکانس‌ها به احتمال زیاد بخشی از رزمایش گسترده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با نام “پیامبر اعظم ۱۸” باشد».

جمهوری اسلامی ایران در حال انجام یک رزمایش نظامی دوماهه در سراسر کشور است. این رزمایش پس از آن آغاز شد که اسرائیل در واکنش به دو حمله موشکی بالستیک جداگانه از سوی تهران، آبان ماه به چند پایگاه نظامی و موشکی ایران حمله کرد.

ایران سابقه توقیف و ایجاد مشکل برای کشتی‌ها را دارد اما اخیراً حملات مستقیمی از این نوع انجام نداده است. با این وجود از سال گذشته و مدتی بعد از آغاز جنگ غزه، شورشیان حوثی مورد حمایت ایران به کشتی‌ها در آب‌های دریای سرخ حمله می‌کنند.

برگزاری رزمایش در خلیج‌فارس و تنگه‌هرمز

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران روز جمعه یک رزمایش دریایی در خلیج فارس و تنگه هرمز برگزار کرد که رسانه‌های حکومتی ایران آن را بخشی از سلسله تمرینات نظامی سراسری خواندند.

تلویزیون دولتی ایران نیز تصاویری از این رزمایش پخش کرد که شامل قایق‌های تندرو، موشک‌های ساحل به دریا و موشک‌های سطح به سطح بود. این رزمایش‌ها که «اقتدار» نام‌گذاری شده‌ توسط ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برگزار می‌شود و قرار است از دی‌ماه آغاز و تا اواخر اسفند ماه ادامه داشته باشد.

فرمانده نیروی دریایی سپاه در گفت‌وگویی با تلویزیون دولتی ایران اعلام کرد این رزمایش این پیام را دارد که «ما خود قادر به تأمین امنیت این منطقه حساس و استراتژیک هستیم».

علیرضا تنگسیری همچنین مدعی شد که این رزمایش‌ها برای «مقابله با هرگونه تجاوز نیروهای فرامنطقه‌ای» انجام می‌شود و تهدید کرد «چنانچه دشمن بخواهد منافع ملت ما را در منطقه تهدید کند، قطعاً با پاسخی بسیار قوی مواجه خواهد شد».

سه جزیره استراتژیک تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی در نزدیکی تنگه هرمز واقع شده‌اند؛ گذرگاهی که یک‌پنجم از نفت جهان از آن عبور می‌کند. این جزایر دهه‌هاست که محل مناقشه میان ایران و امارات متحده عربی بوده‌اند.

در رزمایش‌های قبلی، نیروهای مسلح ایران از یک کشتی شناسایی رونمایی کردند و تمرین‌هایی برای حفاظت از تأسیسات هسته‌ای ایران در مناطق غربی و مرکزی کشور انجام دادند.

این فعالیت‌های نظامی در حالی صورت می‌گیرد که با بازگشت دوباره دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده به کاخ سفید، برنامه هسته‌ای ایران تحت نظارت دقیق قرار دارد.

آقای ترامپ در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود، آمریکا را از توافق هسته‌ای با تهران خارج و دستور کشتن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، را در یک حمله پهپادی در عراق صادر کرد.

دویچه‌وله: به گفته حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی خدمه کشتی توقیف‌شده “ام‌اس‌سی اِریز” که با پرچم پرتغال در حرکت بوده‌ است، آزاد خواهند شد. تهران اسرائیل را مالک این کشتی می‌‌داند.

کشتی “ام‌اس‌سی اِریز” روز ۲۵ فروردین (۱۳ آوریل) توسط سپاه پاسداران در حدود ۸۰ کیلومتری بندر فجیره امارات متحده عربی در خلیج فارس توقیف و به بندرعباس منتقل شد.

گفته شده است این کشتی ۲۵ خدمه دارد و از امارات متحده عربی به سوی هند در حال حرکت بوده است.

رسانه‌های داخلی در ایران روز شنبه هشتم اردیبهشت (۲۷ آوریل) خبر دادند که وزیر خارجه جمهوری اسلامی در گفت‌وگوی تلفنی با  پائلو رانگل، همتای پرتغالی خود گفته است: «موضوع انسانی رهایی خدمه کشتی، مورد توجه جدی ما است و به سفرای‌شان در تهران، دسترسی کنسولی، آزادی و ‌تحویل‌شان را اعلام کرده‌ایم.»

یسرائیل کاتس، وزیر خارجه اسرائیل در واکنش به توقیف کشتی تجاری مرتبط با کشورش در تنگه هرمز از اتحادیه اروپا خواسته بود تا سپاه پاسداران را بعنوان یک سازمان تروریستی دسته‌بندی کند.

وزیر خارجه اسرائیل در شبکه اکس (توئیتر سابق) نوشت: «سپاه پاسداران یک کشتی تجاری متعلق به پرتغال که عضو اتحادیه اروپا را توقیف کرده و ادعا می‌کند متعلق به اسرائیل است. حکومت آیت‌الله‌ها یک حکومت جنایتکار است که از جنایات حماس پشتیبانی می‌کند و حال به یک عملیات دزدی دریایی دست زده که خلاف حقوق بین‌المللی  است. من از اتحادیه اروپا و جهان آزاد می‌خواهم سپاه پاسداران را سریعا بعنوان یک گروه تروریستی اعلام کرده و ایران را تحریم کنند.»

این هم از رفتار احمقانه دولت آمریکا کشوری که بعضی از امت احمق سطلی‌ها برای سرنگونی دل به آن بسته اند غافل از اینکه اینها جز منافع خود هیچ چیز دیگری را نمی‌شناسند و فعلا منافعشان در جنوب خیلج فارس تامین می‌شود و نه ایران

Aircraft from Dwight D Eisenhower Carrier Air Wing intercepts an Iranian UAV operating in an unsafe and unprofessional manner during aircraft carrier flight operations in the A-r-a-b-i-a-n Gulf Persian Gulf. The U.S. Navy will continue to fly and sail where international law allows.

Aircraft from Dwight D Eisenhower Carrier Air Wing intercepts an Iranian UAV operating in an unsafe and unprofessional manner during aircraft carrier flight operations in the Arabian Gulf. The U.S. Navy will continue to fly and sail where international law allows. pic.twitter.com/66ojHTkrMS

— U.S. Central Command (@CENTCOM) December 2, 2023

و پاسخ دندان شکن به این مزخرفات آمریکایی را این تویتر ایرانی بخوبی انجام داده

pic.twitter.com/cqY2ca4rcC

— Amir Soltanzadeh (@AmirSoltanzade2) December 3, 2023

ارونیوز: نیروهای دریایی آمریکا و بریتانیا روز جمعه ۷ اکتبر یک رزمایش مشترک پهپادی در خلیج فارس برگزار کردند. پهپادهای دریایی آمریکایی که در این رزمایش استفاده شده‌اند از نوع همان پهپادهایی هستند که پیش‌تر ایران اقدام به توقیف دو فروند از آن‌ها کرده بود.

نیروی دریایی آمریکا همزمان با برگزاری این رزمایش به خطوط کشتیرانی تجاری در خاورمیانه اعلام کرده است که به استفاده از پهپادهای دریایی در منطقه ادامه خواهد داد.

رزمایش مشترک آمریکا و بریتانیا در حالی برگزار می‌شود که تنش‌ میان واشنگتن و تهران در دریاها در بحبوحه بن‌بست مذاکرات احیای برجام و همچنین گسترش اعتراض‌های خیابانی در ایران، همچنان شدید است.

تیموتی هاوکینز، سخنگوی ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا مستقر در خاورمیانه در گفتگو با آسوشیتدپرس گفت که رزمایش پهپادی مشترک روز جمعه، شامل دو ناو جنگی آمریکا و بریتانیا در خلیج فارس و همچنین سه شناور پهپادیاب است.

پهپادهای دریایی شرکت‌کننده در این رزمایش، پس از دنبال کردن اهدافی در دریا، تصاویر دوربین‌های خود را به کشتی‌های جنگی و مرکز فرماندهی ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین ارسال می‌کنند و سپس در آنجا عکس‌ها با استفاده از سیستم هوش مصنوعی تجزیه و تحلیل می‌شوند.

ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا سال گذشته گروه ویژه ۵۹ خود را راه‌اندازی کرد. پهپادهای استفاده شده توسط نیروی دریایی آمریکا شامل پهپادهای «سی‌هاک»، «سی‌هانتر» و پهپادهای کوچک‌تر زیر آبی هستند.

هاوکینزگفت: «با وجود رویدادهای اخیر، ما این سامانه‌ها را به راحتی، مسئولانه و مطابق با قوانین بین‌المللی استفاده می‌کنیم و به این کار ادامه خواهیم داد.»

او گفت: «پهپادهای نیروی دریایی آمریکا به طور قانونی در آب‌های بین‌المللی مطابق با حقوق و آزادی‌های شناخته‌شده بین‌المللی عمل خواهد کرد.» بنابراین به گفته این مقام نظامی آمریکا، هر گونه دخالت در ماموریت‌های پهپادهای نیروی دریایی آمریکا نقض حقوق بین‌الملل دریایی تلقی خواهد شد.

بی‌بی‌سی:شیخ صقر حاکم شارجه در کودتایی با مشارکت بریتانیا از قدرت کنار گذاشته شد
فارسی و بی‌بی‌سی عربی در یک مستند مشترک معاملات پنهانی را فاش کرده‌اند که به امپراتوری بریتانیا در خاورمیانه پایان داد. فیلم «رازها و معامله‌ها: چطور بریتانیا خلیج فارس را ترک کرد»، جزئیاتی را آشکار می‌کند که شامل چگونگی کنترل ایران بر جزایر مورد مناقشه، و همچنین گزارش شاهدان عینی از کودتای سازماندهی شده بریتانیا است.

این مستند قرار است در هفته‌های آینده از تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی پخش شود.

زمستان ۱۹۶۸-۱۹۶۷ دوران بحران اقتصادی بریتانیا بود. بسیاری از سران عرب متقاعد شده بودند که بریتانیا مخفیانه به اسرائیل کمک کرده تا در جنگ شش روزه ژوئن ۱۹۶۷ بر همسایگان عرب خود پیروز شود. اسرائیل شرق بیت‌المقدس، کرانه غربی، غزه، شبه‌جزیره سینا و بلندی‌های جولان را تصرف کرده بود.

در اقدامی تلافی‌جویانه، کشورهای نفت‌خیر خلیج فارس ذخیره‌های ارزی پوند خود را به فروش گذاشتند.

ارزش پوند بریتانیا سقوط کرد. دولت هارولد ویلسون از حزب کارگر، ناامید از حفظ ارزش پول، به این نتیجه رسید که زمان پایان دادن به تعهدات دفاعی امپریالیستی بریتانیا در خاورمیانه فرا رسیده است.

بریتانیا هیچ‌وقت به صورت رسمی در خلیج فارس مستعمره نداشت، اما از قرن هجدهم میلادی به عنوان یک قدرت خارجی، دست بالا را در منطقه داشت.

امارات عربی بحرین، قطر و شیخ‌نشین‌های ساحل آشتی (ابوظبی، دوبی و همسایگان کوچک‌تر آنها) با بریتانیا پیمان امنیتی بسته بودند.

به این معنی که بریتانیا امور دفاعی و خارجی آنها را کنترل می‌کرد در حالی که رهبران محلی بیشتر بر امور داخلی نظارت داشتند.
نقشه خلیج فارس در آن زمان

در سال ۱۹۶۵ میلادی، صقر بن سلطان القاسمی حاکم شارجه، و پیشروترین شیخ از نظر سیاسی، اجتماعی و آموزشی در میان ساحل‌نشینان ساحل آشتی، با بریتانیا سرشاخ شد.

گناه او این بود که با جمال عبدالناصر، رییس‌جمهوری وقت مصر و تکیه‌گاه جنبش ناسیونالیستی عرب، همسو شد.

شیخ صقر در یک کودتا با پشتیبانی بریتانیا از قدرت کنار گذاشته و پسرعمویش جانشین او شد.

خاندان حاکم به طور رسمی توافق کردند که او باید برود.

شیخ صقر برای یک دیدار به دوبی دعوت شد. نیروهای نظامی محلی بریتانیا با عنوان پیشاهنگان ساحل آشتی عمان، منتظر بودند. این یک دام بود و شیخ صقر به تبعید فرستاده شد.

مستند مشترک بی‌بی‌سی عربی و فارسی آشکار می‌کند که چطور بریتانیا کودتا را ترتیب داد. ترنس کلارک که بعدها سفیر بریتانیا در عراق شد، برای اولین‌بار به بی‌بی‌سی گفت که چگونه این کار انجام شد:‌

«گروهی از پیشاهنگان ساحل آشتی عمان وارد شدند. محافظان صقر را خلع سلاح کردند. وقتی دیدم آرام نشسته‌اند، به مامور ویژه گفتم «پیام منتقل شده است». این یک علامت بود. مامور ویژه به شیخ صقر گفت که خاندان حاکم تصمیم گرفته‌اند او را کنار بگذارند. شیخ صقر که شوکه شده بود، ایستاد. دید که محافظانش نشسته‌اند و سلاح ندارند. نمی‌توانست هیچ کاری انجام دهد. مجبور بود تصمیم را بپذیرد.»

«ما این جزیره‌ها را می‌گیریم»

وقتی بریتانیا در سال ۱۹۶۸ اعلام کرد که قصد دارد از خلیج فارس خارج شود، تنش‌ها میان کشورهای عرب و ایران افزایش یافت.

این تنش بر سر بحرین و سه جزیره کوچک اما استراتژیک در تنگه هرمز متمرکز بود: جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک.

بر اساس یک یادداشت محرمانه از دیدار او و وزیر بریتانیایی، شاه ایران درباره خروج بریتانیا از خلیج فارس موضعی محکم داشت.

او با اعطای استقلال به تمام مناطق تحت حاکمیت اعراب در خلیج فارس به استثنای آنچه او «آن جزیره» می‌نامید، موافق بود. منظور او از «آن جزیره» بحرین بود.

ایران از نظر تاریخی بحرین و جزایر سه گانه را بخشی از قلمرو خود می دانست که توسط بریتانیا “دزدیده” شده بود.

در پشت صحنه، دیپلماسی میان حاکمان عرب، بریتانیا و شاه به شدت در جریان بود.
آخرین شاه ایران به دنبال پس گرفتن جزایر سه گانه بود

بریتانیا مخفیانه موافقت کرد جزایر سه‌گانه را به شاه بدهد

سفیر وقت بریتانیا در تهران بعدا در یک نوار صوتی که تا کنون پخش نشده است، به یاد می‌آورد: «لندن گفت “بسیار خوب، ما این کار را انجام می‌دهیم، اما این یک عملیات بسیار حساس است، چون ما به ایرانی‌ها اعتماد نداریم و ایرانی‌ها هم به ما اعتماد ندارند. و بحرینی‌ها به هیچ کدام از ما اعتماد ندارند”.»

در انظار عمومی طرز برخورد شاه تغییر کرد. او ادعای خود درباره حاکمیت بر بحرین را تلطیف کرد و بر اساس نظرسنجی انجام شده در سال ۱۹۷۰، به سازمان ملل متحد اجازه داد مسئولیت استقلال بحرین را بپذیرد.

در تابستان ۱۹۷۱، نقشه امروزی کشورهای عربی خلیج فارس شکل می‌گرفت. ماه اوت آن سال بحرین و قطر به طور کامل مستقل شدند و برنامه تشکیل فدراسیون جدیدی متشکل از ابوظبی، دوبی، شارجه و چهار امارت دیگر به نام امارات متحده عربی تنظیم شده بود.

اما سه جزیره مورد مناقشه باقی ماندند. ایران ادعای مالکیت جزایری را داشت که امارات اداره می‌کرد و در دسامبر ۱۹۷۱ بخشی از امارات متحده عربی می‌شدند.

یک یادداشت محرمانه مربوط به ژوئن ۱۹۷۰ که تازه از وزارت خارجه ایران کشف شده، نشان می‌دهد که شاه به سر الک داگلاس-هیوم، وزیر خارجه وقت بریتانیا می‌گوید: «این جزایر متعلق به ایران است و باید به ایران بازگردد… هر اتفاقی هم بیفتد، ما این جزایر را می‌گیریم.»

مقام‌های بریتانیا در ظاهر اظهار می‌کردند که این سه جزیره متعلق به دولت‌های ساحل آشتی است. با این حال بی‌بی‌سی تلگراف‌های محرمانه‌ای را یافته که نشان می‌دهد سر ویلیام لیوس، مدیر و دیپلمات باسابقه دوران استعماری بریتانیا، مخفیانه با شاه توافق کرده بود که دو جزیره از سه جزیره را قبل از خروج نیروهای بریتانیا در دسامبر ۱۹۷۱ به ایران تحویل دهد.

اسنادی که اخیرا از طبقه‌بندی محرمانه خارج شده،‌ نشان می‌دهد که با وجود اعتراض‌های بعدی امارات در مورد «اشغال» جزایر سه گانه «توسط ایران» در ۳۰ نوامبر ۱۹۷۱، شیخ زاید، رییس‌ و بنیانگذار امارات متحده و شیخ راشد، حاکم دوبی و نخست‌وزیر امارات، قبل از اینکه نیروی دریایی ایران وارد شود، از تصمیم بریتانیا مطلع شده بودند.

این اسناد همچنین نشان می‌دهد که شیخ زاید با این تصمیم موافق بوده است. در همین حال، امیر شارجه در آخرین لحظه با ایران بر سر شراکت در اداره ابوموسی موافقت کرده بود، تا سال ۱۹۹۲ میلادی که ایران کنترل کامل جزیره ابوموسی را در دست گرفت.

در دسامبر ۱۹۷۱ حضور بریتانیا در خلیج فارس – آخرین رد پای امپراتوری بریتانیا در خاورمیانه- به پایان رسید.

امروز امارات متحده عربی همچنان ادعای حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه را به چالش می‌کشد. موضوعی که هنوز سرمنشأ تنش میان ایران و جهان عرب است.

رادیوفردا: مقام‌های نیروی دریایی آمریکا روز سه‌شنبه ۳۱ خرداد اعلام کردند یک ناو جنگی این کشور در تنگه هرمز با قایق‌های تندرو سپاه پاسداران «که مستقیماً به سمت ناو آمریکایی می‌آمدند»، برخورد تنش‌آمیز داشته است.

به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، نیروی دریایی ایالات متحده می‌گوید ناو گشت‌زنی «سیروکو» هنگام عبور از تنگه هرمز برای ورود به خلیج فارس، با سه قایق تندرو سپاه پاسداران مواجه شد که «تا ۴۵ متری» ناو سیروکو آمدند و تنها پس از بوق‌های هشدار و شلیک منور توسط ناو آمریکایی جهت حرکت خود را تغییر دادند.

نیروی دریایی آمریکا افزوده که این رویارویی حدود یک ساعت به‌طول انجامید و ویدئوی مربوط به این حادثه را نیز منتشر کرده است.

نیروی دریایی ایالات متحده در این باره گفته است که «اقدامات سپاه پاسداران مطابق با استانداردهای بین‌المللی رفتار حرفه‌ای یا ایمنی دریانوردی نبوده و خطر اشتباه محاسباتی و برخورد را افزایش می‌دهد».

Video below of #Iran IRGC-N operating in an unsafe and unprofessional manner in close proximity to USS Sirocco & USNS Choctaw County in the Strait of Hormuz. The U.S. Navy also revealed this was the second such incident in recent months. 1/ pic.twitter.com/eqst4mqxIB

— Jason Brodsky (@JasonMBrodsky) June 21, 2022

مقام‌های نیروی دریایی آمریکا همچنین به آسوشیتدپرس گفتند که این دومین حادثه مشابه در ماه‌های اخیر است و روز چهارم مارس سال جاری میلادی (۱۳ اسفند ۱۴۰۰) نیز یک قایق سپاه به نام «شهید ناظری» تا ۲۲ متری ناو آمریکایی «رابرت گلدمن» آمده بود که تنها پس از هشدارهای متعدد رادیویی و شلیک منور تغییر جهت داد.

بنابر این گزارش، نیروی دریایی آمریکا در مورد این‌که چرا حادثه قبلی را تاکنون اعلام نکرده بود توضیحی نداده است.

آسوشیتدپرس می‌نویسد که رویارویی قبلی در اسفند گذشته درست در شرایطی رخ داده بود که توافق در وین بین ایران و قدرت‌های جهانی بر سر احیای توافق هسته‌ای ممکن به نظر می‌رسید.

پیش از این، همزمان با افزایش تنش بر سر برنامه هسته‌ای ایران، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) از پرواز دو بمب‌افکن بی۵۲ آمریکا بر فراز خلیج فارس در روز ۱۸ خرداد خبر داد و گفته بود که این بمب‌افکن‌ها در راه بازگشت از سوی جنگنده‌های اف۱۶ اسرائیل اسکورت شدند.

بنی گانتز، وزیر دفاع اسرائیل، روز ۳۰ خرداد خبر داد که کشورش در حال ایجاد یک ائتلاف دفاع هوایی منطقه‌ای تحت حمایت ایالات متحده برای مقابله با تهدیدات ایران است.

او گفت این مجموعه دفاعی پیش از این هم حملات ایران را خنثی کرده است و ممکن است با سفر جو بایدن، رئیس‌جمهوری آمریکا، به اسرائیل طی ماه آینده، تقویت هم بشود.
با استفاده از آسوشیتدپرس، واشینگتن‌پست و گزارش‌های رادیو فردا/پ.پ/ک.ر

بی‌بی‌سی: بمب‌افکن بی۱-بی

یک بمب‌افکن ارتش آمریکا در همراهی هواپیماهای جنگنده متحدان این کشور از جمله اسرائیل بر فراز آبراه های کلیدی خلیج فارس پرواز تمرینی انجام داده است.

علاوه بر اسرائیل، جت‌های عربستان سعودی و بحرین هم شب گذشته هواپیمای بمب‌افکن از نوع بی-۱- بی لانسر نیروی هوایی آمریکا را اسکورت کردند.

ژنرال فرانک مک کنزی، فرمانده نظامیان آمریکایی در خاورمیانه گفت: “ما با هم قوی تر هستیم. آمادگی نظامی برای هر گونه احتمال یا ماموریت – از پاسخ به بحران گرفته تا تمرینات چندجانبه تا گشت‌های حضوری یک روزه مانند این به مشارکت‌های قابل اعتماد بستگی دارد.”

بر اساس بیانیه فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام(، این گشت زنی که حدود پنج ساعت طول کشید از اقیانوس هند شروع شد و بر فراز خلج عدن، دریای سرخ، کانال سوئز و از روی خلیج فارس و تنگه هرمز و دریای عمان بوده است.

بمب‌افکن‌های آمریکایی بر فراز منطقه مورد ادعای چین پرواز کردند
پرواز دو بمب‌افکن آمریکایی برفراز شبه جزیره کره
تنش بین ایران و آمریکا؛ سنتکام چیست و حوزه فعالیت آن کجاست؟

جنگنده‌های مصری نیز این بمب افکن مافوق صوت آمریکا را همراهی کردند.

بمب افکن های بی-۱- بی لانسر قادر به حمل موشک‌های هسته‌ای و بمب‌هایی است که می توانند پناهگاه‌های زیرزمینی را منهدم کنند.

پیشتر در ماه ژانویه امسال، یک بمب افکن بی-۵۲ آمریکا که قادر به حمل سلاح هسته‌ای بود بر فراز خاورمیانه پرواز کرد.

این گشت منطقه‌ای، پنجمین عملیات مشابه سنتکام در سال جاری است، آن هم در شرایطی که مذاکرات برای احیای برجام متوقف است.

مذاکرات هسته‌ای در تابستان، با پایان گرفتن دوره ریاست‌جمهوری حسن روحانی و روی کار آمدن دولت ابراهیم رئیسی متوقف شد.